श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् Shri Vishnu Sahasranama

ॐ श्रीपरमात्मने नमः ।नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥

oṃ śrīparamātmane namaḥ |nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet ||

ॐ अथ सकलसौभाग्यदायकं श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् ।हरिः ॐ ॥

oṃ atha sakalasaubhāgyadāyakaṃ śrīviṣṇusahasranāmastotram |hariḥ oṃ ||

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १॥

śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam |prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye || 1||

यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् ।विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २॥

yasya dviradavaktrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraḥ śatam |vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tamāśraye || 2||

व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् ।पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३॥

vyāsaṃ vasiṣṭhanaptāraṃ śakteḥ pautramakalmaṣam |parāśarātmajaṃ vande śukatātaṃ taponidhim || 3||

व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे ।नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४॥

vyāsāya viṣṇurūpāya vyāsarūpāya viṣṇave |namo vai brahmanidhaye vāsiṣṭhāya namo namaḥ || 4||

अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने ।सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५॥

avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane |sadaikarūparūpāya viṣṇave sarvajiṣṇave || 5||

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् ।विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६॥

yasya smaraṇamātreṇa janmasaṃsārabandhanāt |vimucyate namastasmai viṣṇave prabhaviṣṇave || 6||

ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे ॥

oṃ namo viṣṇave prabhaviṣṇave ||

श्रीवैशम्पायन उवाच

śrīvaiśampāyana uvāca

श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७॥

śrutvā dharmānaśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ |yudhiṣṭhiraḥ śāntanavaṃ punarevābhyabhāṣata || 7||

युधिष्ठिर उवाच

yudhiṣṭhira uvāca

किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् ।स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८॥

kimekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam |stuvantaḥ kaṃ kamarcantaḥ prāpnuyurmānavāḥ śubham || 8||

को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९॥

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ |kiṃ japanmucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt || 9||

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca

जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १०॥

jagatprabhuṃ devadevamanantaṃ puruṣottamam |stuvan nāmasahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ || 10||

तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११॥

tameva cārcayannityaṃ bhaktyā puruṣamavyayam |dhyāyan stuvan namasyaṃśca yajamānastameva ca || 11||

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२॥

anādinidhanaṃ viṣṇuṃ sarvalokamaheśvaram |lokādhyakṣaṃ stuvannityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet || 12||

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३॥

brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam |lokanāthaṃ mahadbhūtaṃ sarvabhūtabhavodbhavam || 13||

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४॥

eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo'dhikatamo mataḥ |yadbhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavairarcennaraḥ sadā || 14||

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५॥

paramaṃ yo mahattejaḥ paramaṃ yo mahattapaḥ |paramaṃ yo mahadbrahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam || 15||

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।दैवतं दैवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६॥

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam |daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ yo'vyayaḥ pitā || 16||

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७॥

yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavantyādiyugāgame |yasmiṃśca pralayaṃ yānti punareva yugakṣaye || 17||

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८॥

tasya lokapradhānasya jagannāthasya bhūpate |viṣṇornāmasahasraṃ me śṛṇu pāpabhayāpaham || 18||

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १९॥

yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ |ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye || 19||

ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ।छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः ॥ २०॥

ṛṣirnāmnāṃ sahasrasya vedavyāso mahāmuniḥ |chando'nuṣṭup tathā devo bhagavān devakīsutaḥ || 20||

अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकीनन्दनः ।त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियोज्यते ॥ २१॥

amṛtāṃśūdbhavo bījaṃ śaktirdevakīnandanaḥ |trisāmā hṛdayaṃ tasya śāntyarthe viniyojyate || 21||

विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ।अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम् ॥ २२॥

viṣṇuṃ jiṣṇuṃ mahāviṣṇuṃ prabhaviṣṇuṃ maheśvaram |anekarūpadaityāntaṃ namāmi puruṣottamam || 22||

क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः ।शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षै रानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १॥

kṣīrodanvatpradeśe śucimaṇivilasatsaikate mauktikānāṃ mālākḷptāsanasthaḥ sphaṭikamaṇinibhairmauktikairmaṇḍitāṅgaḥ |śubhrairabhrairadabhrairupariviracitairmuktapīyūṣavarṣai rānandī naḥ punīyādarinalinagadāśaṅkhapāṇirmukundaḥ || 1||

भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः ।अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २॥

bhūḥ pādau yasya nābhirviyadasuranilaścandrasūryau ca netre karṇāvāśāḥ śiro dyaurmukhamapi dahano yasya vāsteyamabdhiḥ |antaḥsthaṃ yasya viśvaṃ suranarakhagagobhogigandharvadaityaiḥ citraṃ raṃramyate taṃ tribhuvanavapuṣaṃ viṣṇumīśaṃ namāmi || 2||

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥

oṃ namo bhagavate vāsudevāya ||

ॐ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३॥

oṃ śāntākāraṃ bhujagaśayanaṃ padmanābhaṃ sureśaṃ viśvādhāraṃ gaganasadṛśaṃ meghavarṇaṃ śubhāṅgam |lakṣmīkāntaṃ kamalanayanaṃ yogibhirdhyānagamyaṃ vande viṣṇuṃ bhavabhayaharaṃ sarvalokaikanātham || 3||

मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ।पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४॥

meghaśyāmaṃ pītakauśeyavāsaṃ śrīvatsāṅkaṃ kaustubhodbhāsitāṅgam |puṇyopetaṃ puṇḍarīkāyatākṣaṃ viṣṇuṃ vande sarvalokaikanātham || 4||

नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते ।अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५॥

namaḥ samastabhūtānāmādibhūtāya bhūbhṛte |anekarūparūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave || 5||

सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ।सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६॥

saśaṅkhacakraṃ sakirīṭakuṇḍalaṃ sapītavastraṃ sarasīruhekṣaṇam |sahāravakṣaḥsthalakaustubhaśriyaṃ namāmi viṣṇuṃ śirasā caturbhujam || 6||

छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ।चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥ ७॥

chāyāyāṃ pārijātasya hemasiṃhāsanopari āsīnamambudaśyāmamāyatākṣamalaṃkṛtam |candrānanaṃ caturbāhuṃ śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ rukmiṇīsatyabhāmābhyāṃ sahitaṃ kṛṣṇamāśraye || 7||

हरिः ॐ ।ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १॥

hariḥ oṃ |oṃ viśvaṃ viṣṇurvaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ |bhūtakṛdbhūtabhṛdbhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ || 1||

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २॥

pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ |avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño'kṣara eva ca || 2||

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३॥

yogo yogavidāṃ netā pradhānapuruṣeśvaraḥ |nārasiṃhavapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ || 3||

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४॥

sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇurbhūtādirnidhiravyayaḥ |sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhurīśvaraḥ || 4||

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५॥

svayambhūḥ śambhurādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ |anādinidhano dhātā vidhātā dhāturuttamaḥ || 5||

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६॥

aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho'maraprabhuḥ |viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ || 6||

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७॥

agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ |prabhūtastrikakubdhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param || 7||

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८॥

īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ |hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ || 8||

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९॥

īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ |anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtirātmavān || 9||

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १०॥

sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ |ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ || 10||

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११॥

ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādiracyutaḥ |vṛṣākapirameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ || 11||

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः ।अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १२॥

vasurvasumanāḥ satyaḥ samātmā'sammitaḥ samaḥ |amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣakarmā vṛṣākṛtiḥ || 12||

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३॥

rudro bahuśirā babhrurviśvayoniḥ śuciśravāḥ |amṛtaḥ śāśvatasthāṇurvarāroho mahātapāḥ || 13||

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ १४॥

sarvagaḥ sarvavidbhānurviṣvakseno janārdanaḥ |vedo vedavidavyaṅgo vedāṅgo vedavit kaviḥ || 14||

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १५॥

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ |caturātmā caturvyūhaścaturdaṃṣṭraścaturbhujaḥ || 15||

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ १६॥

bhrājiṣṇurbhojanaṃ bhoktā sahiṣṇurjagadādijaḥ |anagho vijayo jetā viśvayoniḥ punarvasuḥ || 16||

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ १७॥

upendro vāmanaḥ prāṃśuramoghaḥ śucirūrjitaḥ |atīndraḥ saṅgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ || 17||

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १८॥

vedyo vaidyaḥ sadāyogī vīrahā mādhavo madhuḥ |atīndriyo mahāmāyo mahotsāho mahābalaḥ || 18||

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १९॥

mahābuddhirmahāvīryo mahāśaktirmahādyutiḥ |anirdeśyavapuḥ śrīmānameyātmā mahādridhṛk || 19||

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ २०॥

maheṣvāso mahībhartā śrīnivāsaḥ satāṃ gatiḥ |aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ || 20||

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ २१॥

marīcirdamano haṃsaḥ suparṇo bhujagottamaḥ |hiraṇyanābhaḥ sutapāḥ padmanābhaḥ prajāpatiḥ || 21||

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः ।अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ २२॥

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhaḥ sandhātā sandhimān sthiraḥ |ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā || 22||

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ २३॥

gururgurutamo dhāma satyaḥ satyaparākramaḥ |nimiṣo'nimiṣaḥ sragvī vācaspatirudāradhīḥ || 23||

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः ।सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ २४॥

agraṇīrgrāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ |sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt || 24||

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ २५॥

āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ sampramardanaḥ |ahaḥ saṃvartako vahniranilo dharaṇīdharaḥ || 25||

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ २६॥

suprasādaḥ prasannātmā viśvadhṛgviśvabhugvibhuḥ |satkartā satkṛtaḥ sādhurjahnurnārāyaṇo naraḥ || 26||

असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ २७॥

asaṅkhyeyo'prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭakṛcchuciḥ |siddhārthaḥ siddhasaṅkalpaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ || 27||

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ २८॥

vṛṣāhī vṛṣabho viṣṇurvṛṣaparvā vṛṣodaraḥ |vardhano vardhamānaśca viviktaḥ śrutisāgaraḥ || 28||

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ २९॥

subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ |naikarūpo bṛhadrūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ || 29||

ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ३०॥

ojastejodyutidharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ |ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraścandrāṃśurbhāskaradyutiḥ || 30||

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ३१॥

amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ |auṣadhaṃ jagataḥ setuḥ satyadharmaparākramaḥ || 31||

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ३२॥

bhūtabhavyabhavannāthaḥ pavanaḥ pāvano'nalaḥ |kāmahā kāmakṛtkāntaḥ kāmaḥ kāmapradaḥ prabhuḥ || 32||

युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ३३॥

yugādikṛdyugāvarto naikamāyo mahāśanaḥ |adṛśyo vyaktarūpaśca sahasrajidanantajit || 33||

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ३४॥

iṣṭo'viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ |krodhahā krodhakṛtkartā viśvabāhurmahīdharaḥ || 34||

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ३५॥

acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ |apāṃnidhiradhiṣṭhānamapramattaḥ pratiṣṭhitaḥ || 35||

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६॥

skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ |vāsudevo bṛhadbhānurādidevaḥ purandaraḥ || 36||

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७॥

aśokastāraṇastāraḥ śūraḥ śaurirjaneśvaraḥ |anukūlaḥ śatāvartaḥ padmī padmanibhekṣaṇaḥ || 37||

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ३८॥

padmanābho'ravindākṣaḥ padmagarbhaḥ śarīrabhṛt |maharddhirṛddho vṛddhātmā mahākṣo garuḍadhvajaḥ || 38||

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ३९॥

atulaḥ śarabho bhīmaḥ samayajño havirhariḥ |sarvalakṣaṇalakṣaṇyo lakṣmīvān samitiñjayaḥ || 39||

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ४०॥

vikṣaro rohito mārgo heturdāmodaraḥ sahaḥ |mahīdharo mahābhāgo vegavānamitāśanaḥ || 40||

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ४१॥

udbhavaḥ kṣobhaṇo devaḥ śrīgarbhaḥ parameśvaraḥ |karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā vikartā gahano guhaḥ || 41||

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२॥

vyavasāyo vyavasthānaḥ saṃsthānaḥ sthānado dhruvaḥ |pararddhiḥ paramaspaṣṭastuṣṭaḥ puṣṭaḥ śubhekṣaṇaḥ || 42||

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ४३॥

rāmo virāmo virajo mārgo neyo nayo'nayaḥ |vīraḥ śaktimatāṃ śreṣṭho dharmo dharmaviduttamaḥ || 43||

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ४४॥

vaikuṇṭhaḥ puruṣaḥ prāṇaḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ pṛthuḥ |hiraṇyagarbhaḥ śatrughno vyāpto vāyuradhokṣajaḥ || 44||

ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५॥

ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ |ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśvadakṣiṇaḥ || 45||

विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ४६॥

vistāraḥ sthāvarasthāṇuḥ pramāṇaṃ bījamavyayam |artho'nartho mahākośo mahābhogo mahādhanaḥ || 46||

अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः ।नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ४७॥

anirviṇṇaḥ sthaviṣṭho'bhūrdharmayūpo mahāmakhaḥ |nakṣatranemirnakṣatrī kṣamaḥ kṣāmaḥ samīhanaḥ || 47||

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ४८॥

yajña ijyo mahejyaśca kratuḥ satraṃ satāṃ gatiḥ |sarvadarśī vimuktātmā sarvajño jñānamuttamam || 48||

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ४९॥

suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sughoṣaḥ sukhadaḥ suhṛt |manoharo jitakrodho vīrabāhurvidāraṇaḥ || 49||

स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ५०॥

svāpanaḥ svavaśo vyāpī naikātmā naikakarmakṛt |vatsaro vatsalo vatsī ratnagarbho dhaneśvaraḥ || 50||

धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ५१॥

dharmagubdharmakṛddharmī sadasatkṣaramakṣaram |avijñātā sahasrāṃśurvidhātā kṛtalakṣaṇaḥ || 51||

गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ५२॥

gabhastinemiḥ sattvasthaḥ siṃho bhūtamaheśvaraḥ |ādidevo mahādevo deveśo devabhṛdguruḥ || 52||

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ५३॥

uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ |śarīrabhūtabhṛdbhoktā kapīndro bhūridakṣiṇaḥ || 53||

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः ॥ ५४॥ विनियोज्यः

somapo'mṛtapaḥ somaḥ purujitpurusattamaḥ |vinayo jayaḥ satyasandho dāśārhaḥ sātvatāmpatiḥ || 54|| viniyojyaḥ

जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ५५॥

jīvo vinayitā sākṣī mukundo'mitavikramaḥ |ambhonidhiranantātmā mahodadhiśayo'ntakaḥ || 55||

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ५६॥

ajo mahārhaḥ svābhāvyo jitāmitraḥ pramodanaḥ |ānando nandano nandaḥ satyadharmā trivikramaḥ || 56||

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ५७॥

maharṣiḥ kapilācāryaḥ kṛtajño medinīpatiḥ |tripadastridaśādhyakṣo mahāśṛṅgaḥ kṛtāntakṛt || 57||

महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ५८॥

mahāvarāho govindaḥ suṣeṇaḥ kanakāṅgadī |guhyo gabhīro gahano guptaścakragadādharaḥ || 58||

वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः ।वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ५९॥

vedhāḥ svāṅgo'jitaḥ kṛṣṇo dṛḍhaḥ saṅkarṣaṇo'cyutaḥ |varuṇo vāruṇo vṛkṣaḥ puṣkarākṣo mahāmanāḥ || 59||

भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः ।आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ६०॥

bhagavān bhagahā''nandī vanamālī halāyudhaḥ |ādityo jyotirādityaḥ sahiṣṇurgatisattamaḥ || 60||

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ६१॥

sudhanvā khaṇḍaparaśurdāruṇo draviṇapradaḥ |divaspṛk sarvadṛgvyāso vācaspatirayonijaḥ || 61||

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ६२॥

trisāmā sāmagaḥ sāma nirvāṇaṃ bheṣajaṃ bhiṣak |saṃnyāsakṛcchamaḥ śānto niṣṭhā śāntiḥ parāyaṇam || 62||

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ६३॥

śubhāṅgaḥ śāntidaḥ sraṣṭā kumudaḥ kuvaleśayaḥ |gohito gopatirgoptā vṛṣabhākṣo vṛṣapriyaḥ || 63||

अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ ६४॥

anivartī nivṛttātmā saṅkṣeptā kṣemakṛcchivaḥ |śrīvatsavakṣāḥ śrīvāsaḥ śrīpatiḥ śrīmatāṃvaraḥ || 64||

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ ६५॥

śrīdaḥ śrīśaḥ śrīnivāsaḥ śrīnidhiḥ śrīvibhāvanaḥ |śrīdharaḥ śrīkaraḥ śreyaḥ śrīmā~llokatrayāśrayaḥ || 65||

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ६६॥

svakṣaḥ svaṅgaḥ śatānando nandirjyotirgaṇeśvaraḥ |vijitātmā'vidheyātmā satkīrtiśchinnasaṃśayaḥ || 66||

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ६७॥

udīrṇaḥ sarvataścakṣuranīśaḥ śāśvatasthiraḥ |bhūśayo bhūṣaṇo bhūtirviśokaḥ śokanāśanaḥ || 67||

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ६८॥

arciṣmānarcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ |aniruddho'pratirathaḥ pradyumno'mitavikramaḥ || 68||

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः ।त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ६९॥

kālaneminihā vīraḥ śauriḥ śūrajaneśvaraḥ |trilokātmā trilokeśaḥ keśavaḥ keśihā hariḥ || 69||

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ ७०॥

kāmadevaḥ kāmapālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ |anirdeśyavapurviṣṇurvīro'nanto dhanañjayaḥ || 70||

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१॥

brahmaṇyo brahmakṛd brahmā brahma brahmavivardhanaḥ |brahmavid brāhmaṇo brahmī brahmajño brāhmaṇapriyaḥ || 71||

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ७२॥

mahākramo mahākarmā mahātejā mahoragaḥ |mahākraturmahāyajvā mahāyajño mahāhaviḥ || 72||

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ७३॥

stavyaḥ stavapriyaḥ stotraṃ stutiḥ stotā raṇapriyaḥ |pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ || 73||

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ७४॥

manojavastīrthakaro vasuretā vasupradaḥ |vasuprado vāsudevo vasurvasumanā haviḥ || 74||

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ७५॥

sadgatiḥ satkṛtiḥ sattā sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ |śūraseno yaduśreṣṭhaḥ sannivāsaḥ suyāmunaḥ || 75||

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ ७६॥

bhūtāvāso vāsudevaḥ sarvāsunilayo'nalaḥ |darpahā darpado dṛpto durdharo'thāparājitaḥ || 76||

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ७७॥

viśvamūrtirmahāmūrtirdīptamūrtiramūrtimān |anekamūrtiravyaktaḥ śatamūrtiḥ śatānanaḥ || 77||

एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् ।लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ७८॥

eko naikaḥ savaḥ kaḥ kiṃ yat tatpadamanuttamam |lokabandhurlokanātho mādhavo bhaktavatsalaḥ || 78||

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ७९॥

suvarṇavarṇo hemāṅgo varāṅgaścandanāṅgadī |vīrahā viṣamaḥ śūnyo ghṛtāśīracalaścalaḥ || 79||

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ८०॥

amānī mānado mānyo lokasvāmī trilokadhṛk |sumedhā medhajo dhanyaḥ satyamedhā dharādharaḥ || 80||

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ८१॥

tejovṛṣo dyutidharaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |pragraho nigraho vyagro naikaśṛṅgo gadāgrajaḥ || 81||

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ८२॥

caturmūrtiścaturbāhuścaturvyūhaścaturgatiḥ |caturātmā caturbhāvaścaturvedavidekapāt || 82||

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ८३॥

samāvarto'nivṛttātmā durjayo duratikramaḥ |durlabho durgamo durgo durāvāso durārihā || 83||

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ८४॥

śubhāṅgo lokasāraṅgaḥ sutantustantuvardhanaḥ |indrakarmā mahākarmā kṛtakarmā kṛtāgamaḥ || 84||

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ ८५॥

udbhavaḥ sundaraḥ sundo ratnanābhaḥ sulocanaḥ |arko vājasanaḥ śṛṅgī jayantaḥ sarvavijjayī || 85||

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ८६॥

suvarṇabindurakṣobhyaḥ sarvavāgīśvareśvaraḥ |mahāhrado mahāgarto mahābhūto mahānidhiḥ || 86||

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः ।अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ८७॥

kumudaḥ kundaraḥ kundaḥ parjanyaḥ pāvano'nilaḥ |amṛtāśo'mṛtavapuḥ sarvajñaḥ sarvatomukhaḥ || 87||

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ ८८॥

sulabhaḥ suvrataḥ siddhaḥ śatrujicchatrutāpanaḥ |nyagrodho'dumbaro'śvatthaścāṇūrāndhraniṣūdanaḥ || 88||

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९॥

sahasrārciḥ saptajihvaḥ saptaidhāḥ saptavāhanaḥ |amūrtiranagho'cintyo bhayakṛdbhayanāśanaḥ || 89||

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९०॥

aṇurbṛhatkṛśaḥ sthūlo guṇabhṛnnirguṇo mahān |adhṛtaḥ svadhṛtaḥ svāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ || 90||

भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१॥

bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadaḥ |āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ || 91||

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः ॥ ९२॥

dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ |aparājitaḥ sarvasaho niyantā'niyamo'yamaḥ || 92||

सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ ९३॥

sattvavān sāttvikaḥ satyaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ |abhiprāyaḥ priyārho'rhaḥ priyakṛt prītivardhanaḥ || 93||

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४॥

vihāyasagatirjyotiḥ surucirhutabhugvibhuḥ |ravirvirocanaḥ sūryaḥ savitā ravilocanaḥ || 94||

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५॥

ananto hutabhugbhoktā sukhado naikajo'grajaḥ |anirviṇṇaḥ sadāmarṣī lokādhiṣṭhānamadbhutaḥ || 95||

सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६॥

sanātsanātanatamaḥ kapilaḥ kapiravyayaḥ |svastidaḥ svastikṛtsvasti svastibhuksvastidakṣiṇaḥ || 96||

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ९७॥

araudraḥ kuṇḍalī cakrī vikramyūrjitaśāsanaḥ |śabdātigaḥ śabdasahaḥ śiśiraḥ śarvarīkaraḥ || 97||

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ ९८॥

akrūraḥ peśalo dakṣo dakṣiṇaḥ kṣamiṇāṃvaraḥ |vidvattamo vītabhayaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ || 98||

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ९९॥

uttāraṇo duṣkṛtihā puṇyo duḥsvapnanāśanaḥ |vīrahā rakṣaṇaḥ santo jīvanaḥ paryavasthitaḥ || 99||

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १००॥

anantarūpo'nantaśrīrjitamanyurbhayāpahaḥ |caturaśro gabhīrātmā vidiśo vyādiśo diśaḥ || 100||

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १०१॥

anādirbhūrbhuvo lakṣmīḥ suvīro rucirāṅgadaḥ |janano janajanmādirbhīmo bhīmaparākramaḥ || 101||

आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः ।ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १०२॥

ādhāranilayo'dhātā puṣpahāsaḥ prajāgaraḥ |ūrdhvagaḥ satpathācāraḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ paṇaḥ || 102||

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १०३॥

pramāṇaṃ prāṇanilayaḥ prāṇabhṛtprāṇajīvanaḥ |tattvaṃ tattvavidekātmā janmamṛtyujarātigaḥ || 103||

भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ १०४॥

bhūrbhuvaḥsvastarustāraḥ savitā prapitāmahaḥ |yajño yajñapatiryajvā yajñāṅgo yajñavāhanaḥ || 104||

यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः ।यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १०५॥

yajñabhṛd yajñakṛd yajñī yajñabhug yajñasādhanaḥ |yajñāntakṛd yajñaguhyamannamannāda eva ca || 105||

आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः ।देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १०६॥

ātmayoniḥ svayañjāto vaikhānaḥ sāmagāyanaḥ |devakīnandanaḥ sraṣṭā kṣitīśaḥ pāpanāśanaḥ || 106||

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १०७॥

śaṅkhabhṛnnandakī cakrī śārṅgadhanvā gadādharaḥ |rathāṅgapāṇirakṣobhyaḥ sarvapraharaṇāyudhaḥ || 107||

सर्वप्रहरणायुध ॐ नम इति ।

sarvapraharaṇāyudha oṃ nama iti |

वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी ।श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु ॥ १०८॥

vanamālī gadī śārṅgī śaṅkhī cakrī ca nandakī |śrīmān nārāyaṇo viṣṇurvāsudevo'bhirakṣatu || 108||

श्रीवासुदेवोऽभिरक्षतु ॐ नम इति ।

śrīvāsudevo'bhirakṣatu oṃ nama iti |

भीष्म उवाच

bhīṣma uvāca

इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ।नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १॥

itīdaṃ kīrtanīyasya keśavasya mahātmanaḥ |nāmnāṃ sahasraṃ divyānāmaśeṣeṇa prakīrtitam || 1||

य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २॥

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścāpi parikīrtayet |nāśubhaṃ prāpnuyātkiñcitso'mutreha ca mānavaḥ || 2||

वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३॥

vedāntago brāhmaṇaḥ syātkṣatriyo vijayī bhavet |vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syācchūdraḥ sukhamavāpnuyāt || 3||

धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४॥

dharmārthī prāpnuyāddharmamarthārthī cārthamāpnuyāt |kāmānavāpnuyātkāmī prajārthī prāpnuyātprajām || 4||

भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५॥

bhaktimān yaḥ sadotthāya śucistadgatamānasaḥ |sahasraṃ vāsudevasya nāmnāmetatprakīrtayet || 5||

यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६॥

yaśaḥ prāpnoti vipulaṃ jñātiprādhānyameva ca |acalāṃ śriyamāpnoti śreyaḥ prāpnotyanuttamam || 6||

न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।भवत्यरोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः ॥ ७॥

na bhayaṃ kvacidāpnoti vīryaṃ tejaśca vindati |bhavatyarogo dyutimānbalarūpaguṇānvitaḥ || 7||

रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ ८॥

rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt |bhayānmucyeta bhītastu mucyetāpanna āpadaḥ || 8||

दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९॥

durgāṇyatitaratyāśu puruṣaḥ puruṣottamam |stuvannāmasahasreṇa nityaṃ bhaktisamanvitaḥ || 9||

वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १०॥

vāsudevāśrayo martyo vāsudevaparāyaṇaḥ |sarvapāpaviśuddhātmā yāti brahma sanātanam || 10||

न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ ११॥

na vāsudevabhaktānāmaśubhaṃ vidyate kvacit |janmamṛtyujarāvyādhibhayaṃ naivopajāyate || 11||

इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १२॥

imaṃ stavamadhīyānaḥ śraddhābhaktisamanvitaḥ |yujyetātmasukhakṣāntiśrīdhṛtismṛtikīrtibhiḥ || 12||

न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३॥

na krodho na ca mātsaryaṃ na lobho nāśubhā matiḥ |bhavanti kṛtapuṇyānāṃ bhaktānāṃ puruṣottame || 13||

द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः ।वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ १४॥

dyauḥ sacandrārkanakṣatrā khaṃ diśo bhūrmahodadhiḥ |vāsudevasya vīryeṇa vidhṛtāni mahātmanaḥ || 14||

ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १५॥

sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam |jagadvaśe vartatedaṃ kṛṣṇasya sacarācaram || 15||

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ।वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १६॥

indriyāṇi mano buddhiḥ sattvaṃ tejo balaṃ dhṛtiḥ |vāsudevātmakānyāhuḥ kṣetraṃ kṣetrajña eva ca || 16||

सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १७॥

sarvāgamānāmācāraḥ prathamaṃ parikalpyate |ācāraprabhavo dharmo dharmasya prabhuracyutaḥ || 17||

ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ १८॥

ṛṣayaḥ pitaro devā mahābhūtāni dhātavaḥ |jaṅgamājaṅgamaṃ cedaṃ jagannārāyaṇodbhavam || 18||

योगो ज्ञानं तथा साङ्ख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च ।वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ १९॥

yogo jñānaṃ tathā sāṅkhyaṃ vidyāḥ śilpādikarma ca |vedāḥ śāstrāṇi vijñānametatsarvaṃ janārdanāt || 19||

एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ २०॥

eko viṣṇurmahadbhūtaṃ pṛthagbhūtānyanekaśaḥ |trīṃllokānvyāpya bhūtātmā bhuṅkte viśvabhugavyayaḥ || 20||

इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ २१॥

imaṃ stavaṃ bhagavato viṣṇorvyāsena kīrtitam |paṭhedya icchetpuruṣaḥ śreyaḥ prāptuṃ sukhāni ca || 21||

विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभुमव्ययम् ।भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ २२॥

viśveśvaramajaṃ devaṃ jagataḥ prabhumavyayam |bhajanti ye puṣkarākṣaṃ na te yānti parābhavam || 22||

न ते यान्ति पराभवम् ॐ नम इति ।

na te yānti parābhavam oṃ nama iti |

अर्जुन उवाच

arjuna uvāca

पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ २३॥

padmapatraviśālākṣa padmanābha surottama |bhaktānāmanuraktānāṃ trātā bhava janārdana || 23||

श्रीभगवानुवाच यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।सोहऽमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥ २४॥

śrībhagavānuvāca yo māṃ nāmasahasreṇa stotumicchati pāṇḍava |soha'mekena ślokena stuta eva na saṃśayaḥ || 24||

स्तुत एव न संशय ॐ नम इति ।

stuta eva na saṃśaya oṃ nama iti |

व्यास उवाच

vyāsa uvāca

वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् ।सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ २५॥

vāsanādvāsudevasya vāsitaṃ bhuvanatrayam |sarvabhūtanivāso'si vāsudeva namo'stu te || 25||

श्रीवासुदेव नमोऽस्तु त ॐ नम इति ।

śrīvāsudeva namo'stu ta oṃ nama iti |

पार्वत्युवाच केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ २६॥

pārvatyuvāca kenopāyena laghunā viṣṇornāmasahasrakam |paṭhyate paṇḍitairnityaṃ śrotumicchāmyahaṃ prabho || 26||

ईश्वर उवाच

īśvara uvāca

श्रीरामरामरामेति रमे रामे मनोरमे ।सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ २७॥

śrīrāmarāmarāmeti rame rāme manorame |sahasranāmatattulyaṃ rāmanāma varānane || 27||

श्रीरामनाम वरानन ॐ नम इति ।

śrīrāmanāma varānana oṃ nama iti |

ब्रह्मोवाच नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे ।सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटियुगधारिणे नमः ॥ २८॥

brahmovāca namo'stvanantāya sahasramūrtaye sahasrapādākṣiśirorubāhave |sahasranāmne puruṣāya śāśvate sahasrakoṭiyugadhāriṇe namaḥ || 28||

सहस्रकोटियुगधारिणे नम ॐ नम इति ।

sahasrakoṭiyugadhāriṇe nama oṃ nama iti |

ॐ तत्सदिति श्रीमहाभारते शतसाहस्र्यां संहितायां वैयासिक्यामानुशासनिके पर्वणि भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रम् ॥

oṃ tatsaditi śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāmānuśāsanike parvaṇi bhīṣmayudhiṣṭhirasaṃvāde śrīviṣṇordivyasahasranāmastotram ||

सञ्जय उवाच

sañjaya uvāca

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ २९॥

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ |tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama || 29||

श्रीभगवानुवाच अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ३०॥

śrībhagavānuvāca ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate |teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham || 30||

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ ३१॥

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām |dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge || 31||

आर्ता विषण्णाः शिथिलाश्च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः ।सङ्कीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ॥ ३२॥

ārtā viṣaṇṇāḥ śithilāśca bhītā ghoreṣu ca vyādhiṣu vartamānāḥ |saṅkīrtya nārāyaṇaśabdamātraṃ vimuktaduḥkhāḥ sukhino bhavanti || 32||

कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥ ३३॥

kāyena vācā manasendriyairvā buddhyātmanā vā prakṛteḥ svabhāvāt |karomi yadyat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayāmi || 33||

इति श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।ॐ तत् सत् ।

iti śrīviṣṇordivyasahasranāmastotraṃ sampūrṇam |oṃ tat sat |