हयग्रीवोपासनं निरूपणम् Shri Hayagriva Upasanam Nirupanam

उद्गीथपदमारभ्य प्रणवोद्गथशब्दतः ।सर्ववागीश्वरेत्यन्ते प्रवदेदीश्वरेत्यथ ॥ १॥

udgīthapadamārabhya praṇavodgathaśabdataḥ |sarvavāgīśvaretyante pravadedīśvaretyatha || 1||

सर्ववेदमयाचिन्त्य पदान्ते सर्वमीरयेत् ।बोधयद्वितयान्तोऽयं मन्त्रस्तारादिरीरितः ॥ २॥

sarvavedamayācintya padānte sarvamīrayet |bodhayadvitayānto'yaṃ mantrastārādirīritaḥ || 2||

ऋषिः ब्रह्मास्य निर्दिष्टः छन्दोऽनुष्टुप् उदाहृतम् ।देवता स्यात् हयग्रीवो वागैश्वर्यप्रदो विभुः ॥ ३॥

ṛṣiḥ brahmāsya nirdiṣṭaḥ chando'nuṣṭup udāhṛtam |devatā syāt hayagrīvo vāgaiśvaryaprado vibhuḥ || 3||

तारेण पादैः मन्त्रस्य पञ्चाङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥ ४॥

tāreṇa pādaiḥ mantrasya pañcāṅgāni prakalpayet || 4||

तुषाराद्रिसमच्छायं तुलसीदामभूषितम् ।तुरङ्गवदनं वन्दे तुङ्गसारस्वत प्रदम् ॥ ५॥

tuṣārādrisamacchāyaṃ tulasīdāmabhūṣitam |turaṅgavadanaṃ vande tuṅgasārasvata pradam || 5||

ध्वात्वैवं प्रजसेन्मन्त्रमयुतं तद्दशांशतः ।मध्वक्तैः पायसैर्हुत्वा विमलादिसमन्विते ॥ ६॥

dhvātvaivaṃ prajasenmantramayutaṃ taddaśāṃśataḥ |madhvaktaiḥ pāyasairhutvā vimalādisamanvite || 6||

पूजयेद्वैष्णवे पीठेमूर्तिं सङ्कल्प्य मूलतः ॥ ७॥

pūjayedvaiṣṇave pīṭhemūrtiṃ saṅkalpya mūlataḥ || 7||

कर्णिकायां चतुर्दिक्षु यजेत् पूर्वादितः क्रमात् ।सनन्दनं च सनकं श्रियं च पृथिवीं तथा ॥ ८॥

karṇikāyāṃ caturdikṣu yajet pūrvāditaḥ kramāt |sanandanaṃ ca sanakaṃ śriyaṃ ca pṛthivīṃ tathā || 8||

तद्बहिर्दिक्षु वेदाश्च षट्कोणेषु ततोऽर्चयेत् ।निरुक्तं ज्योतिषं पश्चाद्यजे द्व्याकरणं ततः ॥ ९॥

tadbahirdikṣu vedāśca ṣaṭkoṇeṣu tato'rcayet |niruktaṃ jyotiṣaṃ paścādyaje dvyākaraṇaṃ tataḥ || 9||

कल्पं शिक्षां च छन्दासि वेदाङ्गानि त्विमानि वै ॥ १०॥

kalpaṃ śikṣāṃ ca chandāsi vedāṅgāni tvimāni vai || 10||

ततोऽष्टदलमूले तु मातरोऽष्टौ समर्छयेत् ॥ ११॥

tato'ṣṭadalamūle tu mātaro'ṣṭau samarchayet || 11||

वक्रतुण्डादिकानष्टौ दलमध्ये प्रपूजयेत् ।दलाग्रेष्वर्चयेत् पश्चात् साधकश्चाष्ट भैरवान् ॥ १२॥

vakratuṇḍādikānaṣṭau dalamadhye prapūjayet |dalāgreṣvarcayet paścāt sādhakaścāṣṭa bhairavān || 12||

असिताङ्गं रुरुं चैव भीषणं रक्तनेत्रकम् ।बटुकं कालदमनं दन्तुरं विकटं तथा ॥ १३॥

asitāṅgaṃ ruruṃ caiva bhīṣaṇaṃ raktanetrakam |baṭukaṃ kāladamanaṃ danturaṃ vikaṭaṃ tathā || 13||

तद्भहिः षोडशदलेष्ववतारान् हरेर्दश ।शङ्खं चक्रं गदा पद्मं नन्दकं शार्ङ्गमेव च ॥ १४॥

tadbhahiḥ ṣoḍaśadaleṣvavatārān harerdaśa |śaṅkhaṃ cakraṃ gadā padmaṃ nandakaṃ śārṅgameva ca || 14||

तद्बहिः भूगृहे शक्रमुखान् दश दिगीश्वरान् ।वज्राद्यान् तद्बहिश्चेष्ट्वा द्वारेषु च ततः क्रमात् ॥ १५॥

tadbahiḥ bhūgṛhe śakramukhān daśa digīśvarān |vajrādyān tadbahiśceṣṭvā dvāreṣu ca tataḥ kramāt || 15||

महागणपतिं दुर्गां क्षेत्रेशं बटुकं तथा ।समस्तप्रकटाद्याश्च योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत् ॥ १६॥

mahāgaṇapatiṃ durgāṃ kṣetreśaṃ baṭukaṃ tathā |samastaprakaṭādyāśca yoginyastadbahirbhavet || 16||

तद्भहिः सप्तनद्यश्च तद्बाह्येतु ग्रहान् नव ।तद्बाह्ये पर्वतानष्टौ नक्षत्राणि च तद्भहिः ॥ १७॥

tadbhahiḥ saptanadyaśca tadbāhyetu grahān nava |tadbāhye parvatānaṣṭau nakṣatrāṇi ca tadbhahiḥ || 17||

दीपं पञ्चदशावृत्त्या सम्पूज्य तुरगाननम् ।वागीश्वर समोवाचि धनैर्थनपतिर्भवेत् ॥ १८॥

dīpaṃ pañcadaśāvṛttyā sampūjya turagānanam |vāgīśvara samovāci dhanairthanapatirbhavet || 18||

एवं सिद्धे मनौ मन्त्रप्रयोगान् कर्तुमर्हति ।अष्टोत्तरसहस्रं तु शुद्धवार्यभिमन्त्रितम् ॥ १९॥

evaṃ siddhe manau mantraprayogān kartumarhati |aṣṭottarasahasraṃ tu śuddhavāryabhimantritam || 19||

बीजेन मासमात्रं यः पिबेद्धीमान् जितेन्द्रियः ।जन्ममूकोऽपि स नरो वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम् ॥ २०॥

bījena māsamātraṃ yaḥ pibeddhīmān jitendriyaḥ |janmamūko'pi sa naro vāksiddhiṃ labhate dhruvam || 20||

चन्द्रसूर्योपरागे तु पात्रे रुक्ममये क्षिपेत् ।दुग्धं गवां ततो मन्त्री कण्ठमात्रोदके स्थितः ॥ २१॥

candrasūryoparāge tu pātre rukmamaye kṣipet |dugdhaṃ gavāṃ tato mantrī kaṇṭhamātrodake sthitaḥ || 21||

स्पर्शाद्विमोक्षपर्यन्तं प्रजपेन्मन्त्रमादरात् ।पिबेत् तत्सर्वमचिरात्तस्य सारस्वतं भवेत् ॥ २२॥

sparśādvimokṣaparyantaṃ prajapenmantramādarāt |pibet tatsarvamacirāttasya sārasvataṃ bhavet || 22||

ज्योतिष्मती लताबीजं दिनेष्वेकैकवर्धितम् ।अष्टोत्तरशतं यावद्भक्षयेदभिमन्त्रितम् ॥ २३॥

jyotiṣmatī latābījaṃ dineṣvekaikavardhitam |aṣṭottaraśataṃ yāvadbhakṣayedabhimantritam || 23||

सरस्वत्यवतारोऽसौ सत्यं स्याद्भुवि मानवः ।किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र! मनोरस्य प्रसादतः ॥ २४॥

sarasvatyavatāro'sau satyaṃ syādbhuvi mānavaḥ |kiṃ bahūktena viprendra! manorasya prasādataḥ || 24||

सर्ववेदागमादीनां व्याख्याता ज्ञानवान् भवेत् ॥ २५॥

sarvavedāgamādīnāṃ vyākhyātā jñānavān bhavet || 25||

इति नारदीयमहापुराणान्तर्गतं हयग्रीवोपासनं निरूपणं सम्पूर्णम् ।

iti nāradīyamahāpurāṇāntargataṃ hayagrīvopāsanaṃ nirūpaṇaṃ sampūrṇam |