रुद्राष्टाध्यायी शुक्लयजुर्वेदीय रुद्री पाठ Shri Shuklayajurvediya Rudrashtadhyayi

॥ ॐ श्री गणेशाय नमः ॥ॐ

|| oṃ śrī gaṇeśāya namaḥ ||oṃ

वन्दे सिद्धिप्रदं देवं गणेशं प्रियपालकम् ।विश्वगर्भं च विघ्नेशं अनादिं मङ्गलं विभूम् ॥अथ ध्यानम्ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारु चन्द्रवतंसम् ।रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् ॥ १॥

vande siddhipradaṃ devaṃ gaṇeśaṃ priyapālakam |viśvagarbhaṃ ca vighneśaṃ anādiṃ maṅgalaṃ vibhūm ||atha dhyānamdhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cāru candravataṃsam |ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam || 1||

पद्मासीनं समन्तात्स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृतिं वसानम् ।विश्वाद्यं विश्ववन्द्यं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥ २॥

padmāsīnaṃ samantātstutamamaragaṇairvyāghrakṛtiṃ vasānam |viśvādyaṃ viśvavandyaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram || 2||

हरिः ॐगणानां त्वा गणपति+ हवामहे प्रियाणां त्वा प्रियपति+ हवामहेनिधीनां त्वा निधिपति+ हवामहे वसो मम ।आहमजानि गर्भधमा त्वमजासि गर्भधम् ॥ १॥

hariḥ oṃgaṇānāṃ tvā gaṇapati+ havāmahe priyāṇāṃ tvā priyapati+ havāmahenidhīnāṃ tvā nidhipati+ havāmahe vaso mama |āhamajāni garbhadhamā tvamajāsi garbhadham || 1||

गायत्री त्रिष्टुब्जगत्यनुष्टुप्पङ्क्त्या सह ।बृहत्युष्णिहा ककुप्सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २॥

gāyatrī triṣṭubjagatyanuṣṭuppaṅktyā saha |bṛhatyuṣṇihā kakupsūcībhiḥ śamyantu tvā || 2||

द्विपदायाश्चतुष्पदास्त्रिपदायाश्चषट्पदाः ।विच्छन्दा याश्च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ ३॥

dvipadāyāścatuṣpadāstripadāyāścaṣaṭpadāḥ |vicchandā yāśca sacchandāḥ sūcībhiḥ śamyantu tvā || 3||

सहस्तोमाः सहच्छन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त दैव्याः ।पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन् ॥ ४॥

sahastomāḥ sahacchandasa āvṛtaḥ sahapramā ṛṣayaḥ sapta daivyāḥ |pūrveṣāṃ panthāmanudṛśya dhīrā anvālebhire rathyo na raśmīn || 4||

(शिवसङ्कल्पसूक्तम् ।)यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तदु सुप्तस्य तथैवैति ।दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ १॥

(śivasaṅkalpasūktam |)yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ tadu suptasya tathaivaiti |dūraṅgamaṃ jyotiṣāṃ jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 1||

येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः ।यदपूर्वं यक्षमन्तः प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ २॥

yena karmāṇyapaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ |yadapūrvaṃ yakṣamantaḥ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 2||

यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतं प्रजासु ।यस्मान्नऽऋते किं चन कर्म क्रियते तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ३॥

yatprajñānamuta ceto dhṛtiśca yajjyotirantaramṛtaṃ prajāsu |yasmānna'ṛte kiṃ cana karma kriyate tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 3||

येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत्परिगृहीतममृतेन सर्वम् ।येन यज्ञस्तायते सप्तहोता तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ४॥

yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyatparigṛhītamamṛtena sarvam |yena yajñastāyate saptahotā tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 4||

यस्मिन्नृचः साम यजू+षि यस्मिन् प्रतिष्ठिता रथनाभाविवाराः ।यस्मि+श्चित्त+ सर्वमोतं प्रजानां तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ५॥

yasminnṛcaḥ sāma yajū+ṣi yasmin pratiṣṭhitā rathanābhāvivārāḥ |yasmi+ścitta+ sarvamotaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 5||

सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिन इव ।हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु ॥ ६॥

suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyānnenīyate'bhīśubhirvājina iva |hṛtpratiṣṭhaṃ yadajiraṃ javiṣṭhaṃ tanme manaḥ śivasaṅkalpamastu || 6||

इति रुद्रे प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥

iti rudre prathamo'dhyāyaḥ || 1||

(पुरुषसूक्तम् ।)हरिः ॐसहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।स भूमि+ सर्वतः स्पृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ १॥

(puruṣasūktam |)hariḥ oṃsahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |sa bhūmi+ sarvataḥ spṛtvātyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 1||

पुरुष एवेद+ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् ।उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥ २॥

puruṣa eveda+ sarvaṃ yadbhūtaṃ yacca bhāvyam |utāmṛtatvasyeśāno yadannenātirohati || 2||

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः ।पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ ३॥

etāvānasya mahimāto jyāyām̐śca pūruṣaḥ |pādo'sya viśvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divi || 3||

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः ।ततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥ ४॥

tripādūrdhva udaitpuruṣaḥ pādo'syehābhavatpunaḥ |tato viṣvaṅ vyakrāmatsāśanānaśane abhi || 4||

ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः ।स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥ ५॥

tato virāḍajāyata virājo adhi pūruṣaḥ |sa jāto atyaricyata paścādbhūmimatho puraḥ || 5||

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् ।पशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥ ६॥

tasmādyajñātsarvahutaḥ sambhṛtaṃ pṛṣadājyam |paśūm̐stām̐ścakre vāyavyānāraṇyā grāmyāśca ye || 6||

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे ।छन्दा+सि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥ ७॥

tasmādyajñātsarvahuta ṛcaḥ sāmāni jajñire |chandā+si jajñire tasmādyajustasmādajāyata || 7||

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः ।गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥ ८॥

tasmādaśvā ajāyanta ye ke cobhayādataḥ |gāvo ha jajñire tasmāttasmājjātā ajāvayaḥ || 8||

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरुषं जातमग्रतः ।तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥ ९॥

taṃ yajñaṃ barhiṣi praukṣanpuruṣaṃ jātamagrataḥ |tena devā ayajanta sādhyā ṛṣayaśca ye || 9||

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।मुखं किमस्यासीत् किं बाहू कावूरु पादा उच्येते ॥ १०॥ (किमूरु)

yatpuruṣaṃ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan |mukhaṃ kimasyāsīt kiṃ bāhū kāvūru pādā ucyete || 10|| (kimūru)

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः ।ऊरु तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्या+ शूद्रो अजायत ॥ ११॥

brāhmaṇo'sya mukhamāsīdbāhū rājanyaḥ kṛtaḥ |ūru tadasya yadvaiśyaḥ padbhyā+ śūdro ajāyata || 11||

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत ।श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥ १२॥

candramā manaso jātaścakṣoḥ sūryo ajāyata |śrotrādvāyuśca prāṇaśca mukhādagnirajāyata || 12||

नाभ्या आसीदन्तरिक्ष+ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत ।पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ२ ॥ अकल्पयन् ॥ १३॥

nābhyā āsīdantarikṣa+ śīrṣṇo dyauḥ samavartata |padbhyāṃ bhūmirdiśaḥ śrotrāttathā lokām̐2 || akalpayan || 13||

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत ।वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥ १४॥

yatpuruṣeṇa haviṣā devā yajñamatanvata |vasanto'syāsīdājyaṃ grīṣma idhmaḥ śaraddhaviḥ || 14||

सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिःसप्त समिधः कृताः ।देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ १५॥

saptāsyāsanparidhayastriḥsapta samidhaḥ kṛtāḥ |devā yadyajñaṃ tanvānā abadhnan puruṣaṃ paśum || 15||

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ।ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ १६॥

yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan |te ha nākaṃ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ || 16||

अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्तताग्रे ।तस्य त्वष्टा विदधद्रूपमेति तन्मर्त्यस्य देवत्वमाजानमग्रे ॥ १७॥

adbhyaḥ sambhṛtaḥ pṛthivyai rasācca viśvakarmaṇaḥ samavartatāgre |tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti tanmartyasya devatvamājānamagre || 17||

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।तमेव विदित्वाऽति मृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ १८॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |tameva viditvā'ti mṛtyumeti nānyaḥ panthā vidyate'yanāya || 18||

प्रजापतिश्चरति गर्भे अन्तरजायमानो बहुधा वि जायते ।तस्य योनिं परिपश्यन्ति धीरास्तस्मिन्ह तस्थुर्भुवनानि विश्वा ॥ १९॥

prajāpatiścarati garbhe antarajāyamāno bahudhā vi jāyate |tasya yoniṃ paripaśyanti dhīrāstasminha tasthurbhuvanāni viśvā || 19||

यो देवेभ्य आतपति यो देवानां पुरोहितः ।पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नमो रुचाय ब्राह्मये ॥ २०॥

yo devebhya ātapati yo devānāṃ purohitaḥ |pūrvo yo devebhyo jāto namo rucāya brāhmaye || 20||

रुचं ब्राह्म्यं जनयन्तो देवा अग्रे तदब्रुवन् ।यस्त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात्तस्य देवा असन्वशे ॥ २१॥

rucaṃ brāhmyaṃ janayanto devā agre tadabruvan |yastvaivaṃ brāhmaṇo vidyāttasya devā asanvaśe || 21||

श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यावहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपमश्विनौ व्यात्तम् ।इष्णन्निषाणामुं म इषाण सर्वलोकं म इषाण ॥ २२॥

śrīśca te lakṣmīśca patnyāvahorātre pārśve nakṣatrāṇi rūpamaśvinau vyāttam |iṣṇanniṣāṇāmuṃ ma iṣāṇa sarvalokaṃ ma iṣāṇa || 22||

इति रुद्रे द्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥

iti rudre dvitīyo'dhyāyaḥ || 2||

(अप्रतिरथसूक्तम् ।)हरिः ॐआशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् ।संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शत+ सेना अजयत्साकमिन्द्रः ॥ १॥

(apratirathasūktam |)hariḥ oṃāśuḥ śiśāno vṛṣabho na bhīmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaścarṣaṇīnām |saṃkrandano'nimiṣa ekavīraḥ śata+ senā ajayatsākamindraḥ || 1||

संक्रन्दनेनाऽनिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेन धृष्णुना ।तदिन्द्रेण जयत तत्सहध्वं युधो नर इषुहस्तेन वृष्णा ॥ २॥

saṃkrandanenā'nimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā |tadindreṇa jayata tatsahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā || 2||

स इषुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी स+स्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन ।स+सृष्टजित्सोमपा बाहुशर्ध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥ ३॥

sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhirvaśī sa+sraṣṭā sa yudha indro gaṇena |sa+sṛṣṭajitsomapā bāhuśardhyugradhanvā pratihitābhirastā || 3||

बृहस्पते परिदीया रथेन रक्षोहामित्राँ२ अपबाधमानः ।प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जयन्नस्माकमेध्यविता रथानाम् ॥ ४॥

bṛhaspate paridīyā rathena rakṣohāmitrām̐2 apabādhamānaḥ |prabhañjantsenāḥ pramṛṇo yudhā jayannasmākamedhyavitā rathānām || 4||

बलविज्ञायः स्थविरः प्रवीरः सहस्वान्वाजी सहमान उग्रः ।अभिवीरो अभिसत्वा सहोजा जैत्रमिन्द्र रथमातिष्ठ गोवित् ॥ ५॥

balavijñāyaḥ sthaviraḥ pravīraḥ sahasvānvājī sahamāna ugraḥ |abhivīro abhisatvā sahojā jaitramindra rathamātiṣṭha govit || 5||

गोत्रभिदं गोविदं वज्रबाहुं जयन्तमज्म प्रमृणन्तमोजसा ।इम+ सजाता अनु वीरयध्वमिन्द्र+ सखायो अनु स+रभध्वम् ॥ ६॥

gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantamajma pramṛṇantamojasā |ima+ sajātā anu vīrayadhvamindra+ sakhāyo anu sa+rabhadhvam || 6||

अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽदयो वीरः शतमन्युरिन्द्रः ।दुश्च्यवनः पृतनाषाडयुध्योऽस्माक+ सेना अवतु प्र युत्सु ॥ ७॥

abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno'dayo vīraḥ śatamanyurindraḥ |duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍayudhyo'smāka+ senā avatu pra yutsu || 7||

इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एतु सोमः ।देवसेनानामभिभञ्जतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वग्रम् ॥ ८॥

indra āsāṃ netā bṛhaspatirdakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ |devasenānāmabhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantvagram || 8||

इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुता+ शर्ध उग्रम् ।महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयतामुदस्थात् ॥ ९॥

indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāṃ marutā+ śardha ugram |mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatāmudasthāt || 9||

उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मना+सि ।उद्वृत्रहन्वाजिनां वाजिनान्युद्रथानां जयतां यन्तु घोषाः ॥ १०॥

uddharṣaya maghavannāyudhānyutsatvanāṃ māmakānāṃ manā+si |udvṛtrahanvājināṃ vājinānyudrathānāṃ jayatāṃ yantu ghoṣāḥ || 10||

अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्वस्माकं या इषवस्ता जयन्तु ।अस्माकं वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ२ उ देवा अवता हवेषु ॥ ११॥

asmākamindraḥ samṛteṣu dhvajeṣvasmākaṃ yā iṣavastā jayantu |asmākaṃ vīrā uttare bhavantvasmām̐2 u devā avatā haveṣu || 11||

अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परेहि ।अभि प्रेहि निर्दह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥ १२॥

amīṣāṃ cittaṃ pratilobhayantī gṛhāṇāṅgānyapve parehi |abhi prehi nirdaha hṛtsu śokairandhenāmitrāstamasā sacantām || 12||

अवसृष्टा परापत शरव्ये ब्रह्मस+शिते ।गच्छामित्रान्प्रपद्यस्व मामीषाङ्कञ्चनोच्छिषः ॥ १३॥

avasṛṣṭā parāpata śaravye brahmasa+śite |gacchāmitrānprapadyasva māmīṣāṅkañcanocchiṣaḥ || 13||