काशीवासयोग्यतोपदेशम् Shivaproktam Kashivasayogyatopadesham

शिवपार्वतीसंवादेश्रीपार्वत्युवाचमहादेवैवमनिशं विघ्नोपद्रुतमादरात् ।कथं काशीनिवासार्थमुद्योगङ्कर्तुमिच्छति ॥ ७७॥

śivapārvatīsaṃvādeśrīpārvatyuvācamahādevaivamaniśaṃ vighnopadrutamādarāt |kathaṃ kāśīnivāsārthamudyogaṅkartumicchati || 77||

एवमुक्तप्रकारेण भुवि कस्यापि सर्वथा ।न भविष्यति विश्वेश काशीवासोऽतिदुर्लभः ॥ ७८॥

evamuktaprakāreṇa bhuvi kasyāpi sarvathā |na bhaviṣyati viśveśa kāśīvāso'tidurlabhaḥ || 78||

कीदृशः पुरुषो योग्यः काश्यां स्थातुं पुरान्तक ।कथं स्थातव्यमनिशं वद सर्वं विशेषतः (अशेषतः) ॥ ७९॥

kīdṛśaḥ puruṣo yogyaḥ kāśyāṃ sthātuṃ purāntaka |kathaṃ sthātavyamaniśaṃ vada sarvaṃ viśeṣataḥ (aśeṣataḥ) || 79||

श्रीशिव उवाचशृणु गौरि वरारोहे यथाशास्त्रं वदाम्यहम् ।काशीवासाय योग्यो हि पुरुषो विजितेन्द्रियः ॥ ८०॥

śrīśiva uvācaśṛṇu gauri varārohe yathāśāstraṃ vadāmyaham |kāśīvāsāya yogyo hi puruṣo vijitendriyaḥ || 80||

निष्कल्मषो नीतियुक्तो निरीहो निर्गतस्पृहः ।जीर्णवल्कलवीताङ्गः पाण्डुपर्णाशनप्रियः ॥ ८१॥

niṣkalmaṣo nītiyukto nirīho nirgataspṛhaḥ |jīrṇavalkalavītāṅgaḥ pāṇḍuparṇāśanapriyaḥ || 81||

दयायुक्तः शान्तियुक्तो निरीहो निर्गतस्पृहः ।अष्टाङ्गयोगनिरतो मौनव्रतपरायणः ॥ ८२॥

dayāyuktaḥ śāntiyukto nirīho nirgataspṛhaḥ |aṣṭāṅgayoganirato maunavrataparāyaṇaḥ || 82||

विभूतिभूषणो नित्यं त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकः ।रुद्राक्षमालावीताङ्गो लिङ्गपूजापरायणः ॥ ८३॥

vibhūtibhūṣaṇo nityaṃ tripuṇḍrāṅkitamastakaḥ |rudrākṣamālāvītāṅgo liṅgapūjāparāyaṇaḥ || 83||

तुल्यनिन्दास्तुतिर्धीरस्तुल्यो मानापमानयोः ।रागद्वेषादिरहितो विरक्तो विगतस्पृहः ॥ ८४॥

tulyanindāstutirdhīrastulyo mānāpamānayoḥ |rāgadveṣādirahito virakto vigataspṛhaḥ || 84||

पञ्चाग्निसेवानिरतो नित्यं यात्रारतोऽनिशम् ।नित्यान्तर्गृहयात्रायां नियतो दृढविग्रहः ॥ ८५॥

pañcāgnisevānirato nityaṃ yātrārato'niśam |nityāntargṛhayātrāyāṃ niyato dṛḍhavigrahaḥ || 85||

पञ्चाक्षरजपासक्तः पक्षे पक्षे यथाविधि ।पञ्चक्रोशस्य यात्रायां नियतः सत्यमानसः ॥ ८६॥

pañcākṣarajapāsaktaḥ pakṣe pakṣe yathāvidhi |pañcakrośasya yātrāyāṃ niyataḥ satyamānasaḥ || 86||

सत्यव्रतः सत्यपरो नित्यं मत्पूजने रतः ।मद्भक्तजनसंसेवी मल्लिङ्गैकार्चनप्रियः ॥ ८७॥

satyavrataḥ satyaparo nityaṃ matpūjane rataḥ |madbhaktajanasaṃsevī malliṅgaikārcanapriyaḥ || 87||

शैवशास्त्ररतो नित्यं शैवव्रतरतः सदा ।काशीवासाम मुख्योऽयं मध्यमोऽप्युच्यते जनः ॥ ८८॥

śaivaśāstrarato nityaṃ śaivavratarataḥ sadā |kāśīvāsāma mukhyo'yaṃ madhyamo'pyucyate janaḥ || 88||

असञ्चिताकृष्टपच्यनीवारकणभोजनः ।यथोक्तयात्रानिरतः सर्वसङ्गविवर्जितः ॥ ८९॥

asañcitākṛṣṭapacyanīvārakaṇabhojanaḥ |yathoktayātrānirataḥ sarvasaṅgavivarjitaḥ || 89||

निर्ममो निरहङ्कारस्त्यक्तबन्धुनिराकुलः ।सर्वदा धूपदीपाद्यैर्मल्लिङ्गार्चनतत्परः ॥ ९०॥

nirmamo nirahaṅkārastyaktabandhunirākulaḥ |sarvadā dhūpadīpādyairmalliṅgārcanatatparaḥ || 90||

वीतरागो गतस्नेहः पुत्रस्नेहादिवर्जितः ।वेदान्तश्रवणासक्तो वेदाध्ययनतत्परः ॥ ९१॥

vītarāgo gatasnehaḥ putrasnehādivarjitaḥ |vedāntaśravaṇāsakto vedādhyayanatatparaḥ || 91||

कालभैरवपूजायां नियतः प्रतिवासरम् ।इतोऽन्ये मनुजाः काश्यां तिष्ठन्तोऽपि नराधमाः ॥ ९२॥

kālabhairavapūjāyāṃ niyataḥ prativāsaram |ito'nye manujāḥ kāśyāṃ tiṣṭhanto'pi narādhamāḥ || 92||

काशीवाससमुत्पन्नधर्मभागेन सर्वथा ।प्रत्युतास्यां स्थिताः काश्यां पापमेवार्जयन्ति ते ॥ ९३॥

kāśīvāsasamutpannadharmabhāgena sarvathā |pratyutāsyāṃ sthitāḥ kāśyāṃ pāpamevārjayanti te || 93||

तदन्यैर्मनुजैः काश्यां न स्थातव्यं कदाचन ।तदन्यैरात्महत्यैव क्रियते स्थीयते यदि ॥ ९४॥

tadanyairmanujaiḥ kāśyāṃ na sthātavyaṃ kadācana |tadanyairātmahatyaiva kriyate sthīyate yadi || 94||

मदुक्तकर्महीनैस्तु काश्यां न स्थेयमेव हि ।काश्यां प्रतिग्रहो नैव कर्तव्यः सर्वथा जनैः ॥ ९५॥

maduktakarmahīnaistu kāśyāṃ na stheyameva hi |kāśyāṃ pratigraho naiva kartavyaḥ sarvathā janaiḥ || 95||

यदि मोहात्प्रमादाद्वा करोति स पतत्यधः ।नीरं वा पाण्डुपत्राणि भक्षयित्वा यथाचितम् ॥ ९६॥

yadi mohātpramādādvā karoti sa patatyadhaḥ |nīraṃ vā pāṇḍupatrāṇi bhakṣayitvā yathācitam || 96||

स्थातव्यमनिशं काश्यां मुक्तिकामेन शैलजे ।तत्तद्दिनार्जितैः धान्यैः नीवारैर्वा स्वकं वपुः ॥ ९७॥

sthātavyamaniśaṃ kāśyāṃ muktikāmena śailaje |tattaddinārjitaiḥ dhānyaiḥ nīvārairvā svakaṃ vapuḥ || 97||

पोषणीयं नित्ययात्राशिवध्यानपरायणैः ।दिनान्तराशनार्थाय सङ्ग्रहः सर्वथा जनैः ॥ ९८॥

poṣaṇīyaṃ nityayātrāśivadhyānaparāyaṇaiḥ |dināntarāśanārthāya saṅgrahaḥ sarvathā janaiḥ || 98||

न कर्तव्यो न कर्तव्यः काश्यां प्रयतमानसैः ।काश्यां प्रतिग्रहासक्तैर्धनसङ्ग्रहतत्परैः ॥ ९९॥

na kartavyo na kartavyaḥ kāśyāṃ prayatamānasaiḥ |kāśyāṃ pratigrahāsaktairdhanasaṅgrahatatparaiḥ || 99||

स्थित्वान्ते यातना घोरा भोक्तव्या नात्र संशयः ॥ १००॥

sthitvānte yātanā ghorā bhoktavyā nātra saṃśayaḥ || 100||

दुष्प्रतिग्रहसंसक्तैर्दुरन्नाशनलोलुपैः ।अन्यायार्जितवित्तैश्च काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०१॥

duṣpratigrahasaṃsaktairdurannāśanalolupaiḥ |anyāyārjitavittaiśca kāśyāṃ na stheyamambike || 101||

असत्यवादिभिर्दुष्टोविषयासक्तमानसैः ।शिवाचारविहीनैश्च काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०२॥

asatyavādibhirduṣṭoviṣayāsaktamānasaiḥ |śivācāravihīnaiśca kāśyāṃ na stheyamambike || 102||

भस्मोद्धूलनरुद्राक्षजटाहीनैर्नराधमैः ।लिङ्गपूजाविहीनैश्च काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०३॥

bhasmoddhūlanarudrākṣajaṭāhīnairnarādhamaiḥ |liṅgapūjāvihīnaiśca kāśyāṃ na stheyamambike || 103||

मदन्यपूजनासक्तैर्मदन्यालोकनोत्सुकैः ।मदन्याश्रयचित्तैश्च काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०४॥

madanyapūjanāsaktairmadanyālokanotsukaiḥ |madanyāśrayacittaiśca kāśyāṃ na stheyamambike || 104||

पुत्रस्नेहरतैर्लुब्धैर्धीवरैः पिशुनैर्जडैः ।स्वदेहपोषणासक्तैः काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०५॥

putrasneharatairlubdhairdhīvaraiḥ piśunairjaḍaiḥ |svadehapoṣaṇāsaktaiḥ kāśyāṃ na stheyamambike || 105||

शिवद्वेषरतर्मूढैः कृपणैः शिवनिन्दकैः ।पञ्चाक्षरविहीनैश्च काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०६॥

śivadveṣaratarmūḍhaiḥ kṛpaṇaiḥ śivanindakaiḥ |pañcākṣaravihīnaiśca kāśyāṃ na stheyamambike || 106||

रागद्वेषाक्रान्तचित्तैर्मदनाक्रान्तविग्रहैः ।राजसैस्तामसैः शून्यैः काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०७॥

rāgadveṣākrāntacittairmadanākrāntavigrahaiḥ |rājasaistāmasaiḥ śūnyaiḥ kāśyāṃ na stheyamambike || 107||

ईदृशैः पापनिरतैः स्थित्वा काश्यां यथेच्छया ।देहान्ते यातनाः क्रूराः प्राप्तव्याः सत्यमुच्यते ॥ १०८॥

īdṛśaiḥ pāpanirataiḥ sthitvā kāśyāṃ yathecchayā |dehānte yātanāḥ krūrāḥ prāptavyāḥ satyamucyate || 108||

परस्त्रीनिरतैः नष्टैः शिवशास्त्रविनिन्दकैः ।शैवदुःखकरै क्रूरैः काश्यां न स्थेयमम्बिके ॥ १०९॥

parastrīnirataiḥ naṣṭaiḥ śivaśāstravinindakaiḥ |śaivaduḥkhakarai krūraiḥ kāśyāṃ na stheyamambike || 109||

पापभीरुभिरुत्कृष्टेः शैवशास्त्रविशारदैः ।लिङ्गपूजापरैः शेवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११०॥

pāpabhīrubhirutkṛṣṭeḥ śaivaśāstraviśāradaiḥ |liṅgapūjāparaiḥ śevaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 110||

भस्मत्रिपुण्ड्रनिटिलैः भस्मोद्धूलिततत्परैः ।रुद्राध्यायजपासक्तैः शिववीक्षणतत्परैः ।निष्कल्मषपरैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ १११॥

bhasmatripuṇḍraniṭilaiḥ bhasmoddhūlitatatparaiḥ |rudrādhyāyajapāsaktaiḥ śivavīkṣaṇatatparaiḥ |niṣkalmaṣaparaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 111||

रुद्राक्षमालाभरणैः जटामण्डलमण्डितैः ।शिवध्यानरतैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११२॥

rudrākṣamālābharaṇaiḥ jaṭāmaṇḍalamaṇḍitaiḥ |śivadhyānarataiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 112||

महापाशुपतैर्धीरैर्योगशास्त्रविशारदैः ।शिवाद्वैतपरैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११३॥

mahāpāśupatairdhīrairyogaśāstraviśāradaiḥ |śivādvaitaparaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 113||

जितेन्द्रियैर्जिताहारैर्जीर्णपर्णाम्बुभक्षणैः ।शिवैकशरणै शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११४॥

jitendriyairjitāhārairjīrṇaparṇāmbubhakṣaṇaiḥ |śivaikaśaraṇai śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 114||

रागद्वेषादिरहितैश्छिन्नसंसारबन्धनैः ।सात्विकरनघैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११५॥

rāgadveṣādirahitaiśchinnasaṃsārabandhanaiḥ |sātvikaranaghaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 115||

कलत्रपुत्रमित्रेष्टस्नेहहीनैरनाकुलैः ।शिवभक्तरतैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११६॥

kalatraputramitreṣṭasnehahīnairanākulaiḥ |śivabhaktarataiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 116||

यदृच्छालाभसन्तुष्टैः सुखदुःखविवर्जितैः ।नित्यं यात्रापरैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११७॥

yadṛcchālābhasantuṣṭaiḥ sukhaduḥkhavivarjitaiḥ |nityaṃ yātrāparaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 117||

नित्यं मत्पूजनासक्तैः मद्भक्तजनसैवकैः ।हृष्टान्तःकरणैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११८॥

nityaṃ matpūjanāsaktaiḥ madbhaktajanasaivakaiḥ |hṛṣṭāntaḥkaraṇaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 118||

अन्तर्गृहादियात्रायां नित्यमुद्युक्तमानसैः ।मत्तत्त्वचिन्तकैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ ११९॥

antargṛhādiyātrāyāṃ nityamudyuktamānasaiḥ |mattattvacintakaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 119||

अत्युत्सुकैरनिर्विण्णैः प्रतिग्रहपराङ्मुखैः ।वशीकृतेन्द्रियैः शैवैः काश्यां स्थातव्यमम्बिके ॥ १२०॥

atyutsukairanirviṇṇaiḥ pratigrahaparāṅmukhaiḥ |vaśīkṛtendriyaiḥ śaivaiḥ kāśyāṃ sthātavyamambike || 120||

हर हर परमेशानन्दकन्देश शम्भोशिव शिव करुणाब्धे शङ्कराशेषहेतो ।भव भवभयहारिन् देव देवेति नित्यंशिवनगरनिवासाक्तचित्ता वदन्ति ॥ १२१॥

hara hara parameśānandakandeśa śambhośiva śiva karuṇābdhe śaṅkarāśeṣaheto |bhava bhavabhayahārin deva deveti nityaṃśivanagaranivāsāktacittā vadanti || 121||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवप्रोक्तं काशीवासयोग्यतोपदेशं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः ४ । ७७१२१॥

|| iti śivarahasyāntargate śivaproktaṃ kāśīvāsayogyatopadeśaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 4 | 77121||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः ४ ।७७-१२१॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 4 | 77-121||