शिवस्तुतिः पार्वतीकृता १ Shiva Stuti Parvatikrita

देव्युवाच ।वृत्तम् ।बालेति मत्वा भव भूतनाथ व्यामोहसे किं त्वमनिन्द्यवर्ण ।स्वतन्त्रशक्तिर्यदि चक्षुषस्ते तथा दहेन्मामपि नाग्रसंस्थाम् ॥ ६४॥

devyuvāca |vṛttam |bāleti matvā bhava bhūtanātha vyāmohase kiṃ tvamanindyavarṇa |svatantraśaktiryadi cakṣuṣaste tathā dahenmāmapi nāgrasaṃsthām || 64||

यदि विश्वेश्वरी देवो ब्रह्मादीनां वरः शिवः ।प्रतारणे प्रवृत्तश्चेत्को विचारयितुं क्षमः ॥ ६५॥

yadi viśveśvarī devo brahmādīnāṃ varaḥ śivaḥ |pratāraṇe pravṛttaścetko vicārayituṃ kṣamaḥ || 65||

नाहं प्रतार्या भगवन् त्वामेव शरणं गता ।गतिर्नान्यास्ति मे देव तस्मान्मां त्रातुमर्हसि ॥ ६६॥

nāhaṃ pratāryā bhagavan tvāmeva śaraṇaṃ gatā |gatirnānyāsti me deva tasmānmāṃ trātumarhasi || 66||

त्वमेव चक्षुर्जगतां त्वमेव वचसां पतिः ।त्वमेव धाता जगतो विधाता विश्वतोमुखः ॥ ६७॥

tvameva cakṣurjagatāṃ tvameva vacasāṃ patiḥ |tvameva dhātā jagato vidhātā viśvatomukhaḥ || 67||

वृत्तम् ।नमाम्यहं देवमजं पुराणमुपेन्द्रवेधामरराजजुष्टम् ।शशाङ्कसूर्याग्निमयं त्रिलोचनं ध्यानाधिगम्यं जगतः प्रकाशम् ॥ ६८॥

vṛttam |namāmyahaṃ devamajaṃ purāṇamupendravedhāmararājajuṣṭam |śaśāṅkasūryāgnimayaṃ trilocanaṃ dhyānādhigamyaṃ jagataḥ prakāśam || 68||

त्वां वाङ्मयाधारमनन्तवीर्यं ज्ञानार्णवं चैव गुणार्णवं च ।परापरं धामनिधिं सुसूक्ष्ममनादिमध्यान्तविहीनरूपम् ॥ ६९॥

tvāṃ vāṅmayādhāramanantavīryaṃ jñānārṇavaṃ caiva guṇārṇavaṃ ca |parāparaṃ dhāmanidhiṃ susūkṣmamanādimadhyāntavihīnarūpam || 69||

हिरण्यगर्भं जगतः प्रसूतिं नमामि देवं हरिणाङ्कचिह्नम् ।पिनाकपाशाङ्कुशशूलहस्तं कपर्दिनं मेघसहस्रघोषम् ॥ ७०॥

hiraṇyagarbhaṃ jagataḥ prasūtiṃ namāmi devaṃ hariṇāṅkacihnam |pinākapāśāṅkuśaśūlahastaṃ kapardinaṃ meghasahasraghoṣam || 70||

तमालकण्ठं स्फटिकावभासं नमामि शम्भुं भुवनैकसिंहम् ।विभुं पुराणं पुरुषं महान्तं शुभावहं भास्करकोटिभासम् ॥ ७१॥

tamālakaṇṭhaṃ sphaṭikāvabhāsaṃ namāmi śambhuṃ bhuvanaikasiṃham |vibhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ śubhāvahaṃ bhāskarakoṭibhāsam || 71||

आर्यावृत्तम् ।सुरभिं सुवर्तितरथं दशार्धवक्त्रं ससायकं ध्वजिनम् ।नरसिंहदारणं त्वां नमामि तं शरभरूपधरम् ॥ ७२॥

āryāvṛttam |surabhiṃ suvartitarathaṃ daśārdhavaktraṃ sasāyakaṃ dhvajinam |narasiṃhadāraṇaṃ tvāṃ namāmi taṃ śarabharūpadharam || 72||

उरगेन्द्रराजहारं चरणद्वयभूषणं हरं वरदम् ।विबुधमुकुटार्चिताङ्घ्रि नमामि हरिचर्मवसनं त्वाम् ॥ ७३॥

uragendrarājahāraṃ caraṇadvayabhūṣaṇaṃ haraṃ varadam |vibudhamukuṭārcitāṅghri namāmi haricarmavasanaṃ tvām || 73||

यदक्षरं निर्गुणमप्रमेयं यं ज्योतिरेकं प्रवदन्ति सन्तः ।दूरङ्गमं देवमनन्तमूर्तिं नमामि सूक्ष्मं परमं पवित्रम् ॥ ७४॥

yadakṣaraṃ nirguṇamaprameyaṃ yaṃ jyotirekaṃ pravadanti santaḥ |dūraṅgamaṃ devamanantamūrtiṃ namāmi sūkṣmaṃ paramaṃ pavitram || 74||

नमामि रुद्रं प्रमथाधिनाथं धर्मासनस्थं प्रकृतिद्वयं च ।तेजोनिधिं बालशशाङ्कमौलिं कालार्दनं वह्निरवीन्दुनेत्रम् ॥ ७५॥

namāmi rudraṃ pramathādhināthaṃ dharmāsanasthaṃ prakṛtidvayaṃ ca |tejonidhiṃ bālaśaśāṅkamauliṃ kālārdanaṃ vahniravīndunetram || 75||

इति श्रीमन्नीलकण्ठनागनाथाचार्यवर्यविरचिते श्रीमद्वीरमाहेश्वराचारसङ्ग्रहेपार्वतीकृता शिवस्तुतिः समाप्ता ।(६४) पार्वती म्हणाली हे शिवा, आपण सर्व भूतांचे अधिपति आहां, आपली आकृतिही सौम्य आहे, असें असून मी लहान मुलगी आहें म्हणून मला फसवितां कीं काय ? तुमची इच्छा नसतां त्याच्या दृष्टीपुढे येणारा पदार्थ त्यानें जाळून टाकावा अशी त्या डोळ्याची स्वतंत्र शक्ति असेल, तर त्याच डोळ्यापुढें हल्लीं मी देखील उभी आहें मग मी कां जळून जात नाहीं\।(६५) तुम्ही सर्व त्रैलोक्याचे अधिपति आहां, तुझी ब्रह्मदेव वगैरे देवांस देखील वरदान देतां, आपणास शिव म्हणतात; आणि असे असून आपण स्वतः जर लोकांस फसवूं लागलां, तर ह्या गोष्टींचा विचार कोणी करावा ?(६६) हे परमेश्वरा, तुझी मला असें फसवूं नका, मी तुम्हांलाच शरण आले आहे\। हे परमेश्वरा, तुमचे वांचून माझें कोणी रक्षण करणारा नाहीं, ह्यासाठीं तुझी माझें रक्षण करा\।(६८) मी तुला नमस्कार करित्यें, हे देवा तुला जन्म नाहीं, तूं अनादिकालापासून आहेस\। विष्णु, ब्रह्मदेव व इतर तेहतीस कोटि देव तुम्हांस नमन करितात\। सूर्य, चंद्र आणि अग्नि हे तीन तुमचे नेत्र आहेत, समाधीच्या साधनानें तुझें यथार्थ स्वरूप समजतें, तूं त्रैलोक्याचें यथार्थज्ञान करून देतोस\।(६९) तूंच सरस्वतीस (वाचेस) आश्रयभूत आहेस, तूं मोठा पराक्रमी आहेस, तुझ्या पराक्रमाचा अंत लागत नाहीं, तूं ज्ञानाचा आणि सद्गुणांचा समुद्र आहेस, तूं श्रेष्ठाहून श्रेष्ठ आहेस, तूं तेजोनिधि (तेजःपुंज) आहेस, तूं फारच गुप्त आहेस\। (तुझें यथार्थ ज्ञान कोणास होत नाहीं।) तुला जन्म नाहीं, तुला तरुणपणा नाहीं, तुला मरण नाहीं, तुला रूप देखील नाहीं, तूं निराकार आहेस, तुला नमस्कार असो\।(७०) तूंच ब्रह्मदेव आहेस, तुझ्यापासून त्रैलोक्य उत्पन्न झालें, तुझ्या मस्तकावर चंद्र आहे, तुला मी नमस्कार करित्यें\। तुझ्या हातांत अजगव धनुष्य, पाश, अंकुश, शूल इत्यादिक आयुधे आहेत, तुझ्या डोकीवर जटाजूट असून हजार मेघगर्जनेसारखा तुझा गंभीर शब्द आहे, मी तुला नमस्कार करित्यें\।(७१) तुझा कंठ नीलवर्ण आहे, स्फटिकमण्यासारखी तुझी अंगकांति आहे, तुला शंभु म्हणतात, तूं त्रैलोक्यांत सिंहासारखा पराक्रमी आहेस\। तूं समर्थ आहेस, तूं अनादिकालापासून आहेस, तुला पुरुष म्हणतात, तूं फार श्रेष्ठ आहेस, तूं कल्याणकरणारा आहेस, कोट्यावधि सूर्यांसारखा तेजस्वी आहेस, तुला नमस्कार असो\।(७२) तुझें शरीर सुगंधि आहे, तुझा रथ सर्व त्रिभुवनांत निष्प्रतिबंध रीतीनें फिरतो, तुला पांच मुखे आहेत, तुझ्या हातांत धनुष्य बाण असून तुझ्या ध्वजावर वृषभ आहे, तूं नृसिंहाचें पोट फाडलेंस, तूं शरभाचें रूप घेतलेंस, त्या तुला माझा नमस्कार असो\।(७३) तूं मोठमोठ्या नागांच्या आपल्या गळ्यांत माळा करून घातल्या आहेस, त्या सर्पोंचेच तुझ्या पायांत अलंकार आहेत, तुला हर म्हणतात, तूं वर देणारा आहेस असें म्हणतात, देवांचा समुदाय तुला नमस्कार करतांना तुझ्या दोन्ही पायांवर आपलीं डोकीं ठेवितो तेव्हां त्यांवरील मुकुटांमुळे ते पाय फारच सुशोभित दिसतात\। तूं सिंहाचें कातडें नेसतोस, त्या तुला नमस्कार असो\।(७४) तूं अविनाशी आहेस, तूं सत्त्वरजस्तमोगुणांहून भिन्न आहेस, ज्याला विद्वान लोक एक ज्योति (तेज) असें मानतात तेंच तेज तूं आहेस, तुझी कीर्ति दूरवर पसरलेली आहे, हे देवा, तुझीं अनेक शरीरें आहेत, तूं सूक्ष्म आहेस, आणि फारच पवित्र आहेस, त्या तुला माझा नमस्कार असो\।(७५) हे रुद्रा, तूं प्रमथगणांचा अधिपति आहेस, तूं धर्मासनावर बसलेला आहेस, प्रकृति आणि पुरुष हे दोन्ही तूंच आहेस, तूं फारच तेजस्वी आहेस, शुक्लपक्षांतील द्वितीयेचा चंद्र तुझ्या मस्तकावर शोभतो तूं यमाला देखील शिक्षा केलीस, सूर्य, चंद्र आणि अग्नि हे तीन तुझे नेत्र आहेत, अशा तुला मी नमस्कार करित्यें\।

iti śrīmannīlakaṇṭhanāganāthācāryavaryaviracite śrīmadvīramāheśvarācārasaṅgrahepārvatīkṛtā śivastutiḥ samāptā |(64) pārvatī mhaṇālī he śivā, āpaṇa sarva bhūtāṃce adhipati āhāṃ, āpalī ākṛtihī saumya āhe, aseṃ asūna mī lahāna mulagī āheṃ mhaṇūna malā phasavitāṃ kīṃ kāya ? tumacī icchā nasatāṃ tyācyā dṛṣṭīpuḍhe yeṇārā padārtha tyāneṃ jāḷūna ṭākāvā aśī tyā ḍoḷyācī svataṃtra śakti asela, tara tyāca ḍoḷyāpuḍheṃ hallīṃ mī dekhīla ubhī āheṃ maga mī kāṃ jaḷūna jāta nāhīṃ\|(65) tumhī sarva trailokyāce adhipati āhāṃ, tujhī brahmadeva vagaire devāṃsa dekhīla varadāna detāṃ, āpaṇāsa śiva mhaṇatāta; āṇi ase asūna āpaṇa svataḥ jara lokāṃsa phasavūṃ lāgalāṃ, tara hyā goṣṭīṃcā vicāra koṇī karāvā ?(66) he parameśvarā, tujhī malā aseṃ phasavūṃ nakā, mī tumhāṃlāca śaraṇa āle āhe\| he parameśvarā, tumace vāṃcūna mājheṃ koṇī rakṣaṇa karaṇārā nāhīṃ, hyāsāṭhīṃ tujhī mājheṃ rakṣaṇa karā\|(68) mī tulā namaskāra karityeṃ, he devā tulā janma nāhīṃ, tūṃ anādikālāpāsūna āhesa\| viṣṇu, brahmadeva va itara tehatīsa koṭi deva tumhāṃsa namana karitāta\| sūrya, caṃdra āṇi agni he tīna tumace netra āheta, samādhīcyā sādhanāneṃ tujheṃ yathārtha svarūpa samajateṃ, tūṃ trailokyāceṃ yathārthajñāna karūna detosa\|(69) tūṃca sarasvatīsa (vācesa) āśrayabhūta āhesa, tūṃ moṭhā parākramī āhesa, tujhyā parākramācā aṃta lāgata nāhīṃ, tūṃ jñānācā āṇi sadguṇāṃcā samudra āhesa, tūṃ śreṣṭhāhūna śreṣṭha āhesa, tūṃ tejonidhi (tejaḥpuṃja) āhesa, tūṃ phāraca gupta āhesa\| (tujheṃ yathārtha jñāna koṇāsa hota nāhīṃ|) tulā janma nāhīṃ, tulā taruṇapaṇā nāhīṃ, tulā maraṇa nāhīṃ, tulā rūpa dekhīla nāhīṃ, tūṃ nirākāra āhesa, tulā namaskāra aso\|(70) tūṃca brahmadeva āhesa, tujhyāpāsūna trailokya utpanna jhāleṃ, tujhyā mastakāvara caṃdra āhe, tulā mī namaskāra karityeṃ\| tujhyā hātāṃta ajagava dhanuṣya, pāśa, aṃkuśa, śūla ityādika āyudhe āheta, tujhyā ḍokīvara jaṭājūṭa asūna hajāra meghagarjanesārakhā tujhā gaṃbhīra śabda āhe, mī tulā namaskāra karityeṃ\|(71) tujhā kaṃṭha nīlavarṇa āhe, sphaṭikamaṇyāsārakhī tujhī aṃgakāṃti āhe, tulā śaṃbhu mhaṇatāta, tūṃ trailokyāṃta siṃhāsārakhā parākramī āhesa\| tūṃ samartha āhesa, tūṃ anādikālāpāsūna āhesa, tulā puruṣa mhaṇatāta, tūṃ phāra śreṣṭha āhesa, tūṃ kalyāṇakaraṇārā āhesa, koṭyāvadhi sūryāṃsārakhā tejasvī āhesa, tulā namaskāra aso\|(72) tujheṃ śarīra sugaṃdhi āhe, tujhā ratha sarva tribhuvanāṃta niṣpratibaṃdha rītīneṃ phirato, tulā pāṃca mukhe āheta, tujhyā hātāṃta dhanuṣya bāṇa asūna tujhyā dhvajāvara vṛṣabha āhe, tūṃ nṛsiṃhāceṃ poṭa phāḍaleṃsa, tūṃ śarabhāceṃ rūpa ghetaleṃsa, tyā tulā mājhā namaskāra aso\|(73) tūṃ moṭhamoṭhyā nāgāṃcyā āpalyā gaḷyāṃta māḷā karūna ghātalyā āhesa, tyā sarpoṃceca tujhyā pāyāṃta alaṃkāra āheta, tulā hara mhaṇatāta, tūṃ vara deṇārā āhesa aseṃ mhaṇatāta, devāṃcā samudāya tulā namaskāra karatāṃnā tujhyā donhī pāyāṃvara āpalīṃ ḍokīṃ ṭhevito tevhāṃ tyāṃvarīla mukuṭāṃmuḷe te pāya phāraca suśobhita disatāta\| tūṃ siṃhāceṃ kātaḍeṃ nesatosa, tyā tulā namaskāra aso\|(74) tūṃ avināśī āhesa, tūṃ sattvarajastamoguṇāṃhūna bhinna āhesa, jyālā vidvāna loka eka jyoti (teja) aseṃ mānatāta teṃca teja tūṃ āhesa, tujhī kīrti dūravara pasaralelī āhe, he devā, tujhīṃ aneka śarīreṃ āheta, tūṃ sūkṣma āhesa, āṇi phāraca pavitra āhesa, tyā tulā mājhā namaskāra aso\|(75) he rudrā, tūṃ pramathagaṇāṃcā adhipati āhesa, tūṃ dharmāsanāvara basalelā āhesa, prakṛti āṇi puruṣa he donhī tūṃca āhesa, tūṃ phāraca tejasvī āhesa, śuklapakṣāṃtīla dvitīyecā caṃdra tujhyā mastakāvara śobhato tūṃ yamālā dekhīla śikṣā kelīsa, sūrya, caṃdra āṇi agni he tīna tujhe netra āheta, aśā tulā mī namaskāra karityeṃ\|