शिवसहस्रनामस्तोत्रम् Shiva Sahasranama Stotram

महाभारतान्तर्गतम्ततः स प्रयतो भूत्वा मम तात युधिष्ठिर ।प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर्नामसङ्ग्रहमादितः ॥ १॥

mahābhāratāntargatamtataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira |prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahamāditaḥ || 1||

उपमन्युरुवाचब्रह्मप्रोक्तैरृषिप्रोक्तैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः ।सर्वलोकेषु विख्यातं स्तुत्यं स्तोष्यामि नामभिः ॥ २॥

upamanyuruvācabrahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ || 2||

महद्भिर्विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः ।ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर्वेदकृतात्मना ॥ ३॥

mahadbhirvihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ |ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā || 3||

यथोक्तैः साधुभिः ख्यातैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् ॥ ४॥

yathoktaiḥ sādhubhiḥ khyātairmunibhistattvadarśibhiḥ |pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham || 4||

श्रुतेः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः ।सत्यैस्तत्परमं ब्रह्म ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम् ।वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ शृणुष्वावहितो मम ॥ ५॥

śruteḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ |satyaistatparamaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam |vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama || 5||

वरयैनं भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् ।तेन ते श्रावयिष्यामि यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥ ६॥

varayainaṃ bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram |tena te śrāvayiṣyāmi yattadbrahma sanātanam || 6||

न शक्यं विस्तरात्कृत्स्नं वक्तुं सर्वस्य केनचित् ।युक्तेनापि विभूतीनामपि वर्षशतैरपि ॥ ७॥

na śakyaṃ vistarātkṛtsnaṃ vaktuṃ sarvasya kenacit |yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi || 7||

यस्यादिर्मध्यमन्तं च सुरैरपि न गम्यते ।कस्तस्य शक्नुयाद्वक्तुं गुणान्कार्त्स्न्येन माधव ॥ ८॥

yasyādirmadhyamantaṃ ca surairapi na gamyate |kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇānkārtsnyena mādhava || 8||

किन्तु देवस्य महतः सङ्क्षिप्तार्थपदाक्षरम् ।शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात्तस्य धीमतः ॥ ९॥

kintu devasya mahataḥ saṅkṣiptārthapadākṣaram |śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāttasya dhīmataḥ || 9||

अप्राप्य तु ततोऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुमीश्वरः ।यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुतो वै स तदा मया ॥ १०॥

aprāpya tu tato'nujñāṃ na śakyaḥ stotumīśvaraḥ |yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā || 10||

अनादिनिधनस्याहं जगद्योनेर्महात्मनः ।नाम्नां कञ्चित्समुद्देशं वक्ष्याम्यव्यक्तयोनिनः ॥ ११॥

anādinidhanasyāhaṃ jagadyonermahātmanaḥ |nāmnāṃ kañcitsamuddeśaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ || 11||

वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः ।शृणु नाम्नां चयं कृष्ण यदुक्तं पद्मयोनिना ॥ १२॥

varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ |śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā || 12||

दश नामसहस्राणि यान्याह प्रपितामहः ।तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ॥ १३॥

daśa nāmasahasrāṇi yānyāha prapitāmahaḥ |tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam || 13||

गिरेः सारं यथा हेम पुष्पसारं यथा मधु ।घृतात्सारं यथा मण्डस्तथैतत्सारमुद्धृतम्। १४॥सर्वपापापहमिदं चतुर्वेदसमन्वितम् ।प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना ॥ १५॥

gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpasāraṃ yathā madhu |ghṛtātsāraṃ yathā maṇḍastathaitatsāramuddhṛtam| 14||sarvapāpāpahamidaṃ caturvedasamanvitam |prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā || 15||

माङ्गल्यं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥ १६॥

māṅgalyaṃ pauṣṭikaṃ caiva rakṣoghnaṃ pāvanaṃ mahat || 16||

इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दधानास्तिकाय च ।नाश्रद्दधानरूपाय नास्तिकायाजितात्मने ॥ १७॥

idaṃ bhaktāya dātavyaṃ śraddadhānāstikāya ca |nāśraddadhānarūpāya nāstikāyājitātmane || 17||

यश्चाभ्यसूयते देवं कारणात्मानमीश्वरम् ।स कृष्ण नरकं याति सहपूर्वैः सहात्मजैः ॥ १८॥

yaścābhyasūyate devaṃ kāraṇātmānamīśvaram |sa kṛṣṇa narakaṃ yāti sahapūrvaiḥ sahātmajaiḥ || 18||

इदं ध्यानमिदं योगमिदं ध्येयमनुत्तमम् ।इदं जप्यमिदं ज्ञानं रहस्यमिदमुत्तमम् ॥ १९॥

idaṃ dhyānamidaṃ yogamidaṃ dhyeyamanuttamam |idaṃ japyamidaṃ jñānaṃ rahasyamidamuttamam || 19||

यं ज्ञात्वा अन्तकालेऽपि गच्छेत परमां गतिम् ।पवित्रं मङ्गलं मेध्यं कल्याणमिदमुत्तमम् ॥ २०॥

yaṃ jñātvā antakāle'pi gaccheta paramāṃ gatim |pavitraṃ maṅgalaṃ medhyaṃ kalyāṇamidamuttamam || 20||

इदं ब्रह्मा पुरा कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।सर्वस्तवानां राजत्वे दिव्यानां समकल्पयत् ॥ २१॥

idaṃ brahmā purā kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ |sarvastavānāṃ rājatve divyānāṃ samakalpayat || 21||

तदा प्रभृति चैवायमीश्वरस्य महात्मनः ।स्तवराज इति ख्यातो जगत्यमरपूजितः ॥ २२॥

tadā prabhṛti caivāyamīśvarasya mahātmanaḥ |stavarāja iti khyāto jagatyamarapūjitaḥ || 22||

ब्रह्मलोकादयं स्वर्गे स्तवराजोऽवतारितः ।यतस्तण्डिः पुरा प्राप तेन तण्डिकृतोऽभवत् ॥ २३॥

brahmalokādayaṃ svarge stavarājo'vatāritaḥ |yatastaṇḍiḥ purā prāpa tena taṇḍikṛto'bhavat || 23||

स्वर्गाच्चैवात्र भूर्लोकं तण्डिना ह्यवतारितः ।सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २४॥

svargāccaivātra bhūrlokaṃ taṇḍinā hyavatāritaḥ |sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || 24||

निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् ।ब्रह्मणामपि यद्ब्रह्म पराणामपि यत्परम् ॥ २५॥

nigadiṣye mahābāho stavānāmuttamaṃ stavam |brahmaṇāmapi yadbrahma parāṇāmapi yatparam || 25||

तेजसामपि यत्तेजस्तपसामपि यत्तपः ।शान्तीनामपि या शान्तिर्द्युतीनामपि या द्युतिः ॥ २६॥

tejasāmapi yattejastapasāmapi yattapaḥ |śāntīnāmapi yā śāntirdyutīnāmapi yā dyutiḥ || 26||

दान्तानामपि यो दान्तो धीमतामपि या च धीः ।देवानामपि यो देवो ऋषीणामपि यस्त्वृषिः ॥ २७॥

dāntānāmapi yo dānto dhīmatāmapi yā ca dhīḥ |devānāmapi yo devo ṛṣīṇāmapi yastvṛṣiḥ || 27||

यज्ञानामपि यो यज्ञः शिवानामपि यः शिवः ।रुद्राणामपि यो रुद्रः प्रभा प्रभवतामपि ॥ २८॥

yajñānāmapi yo yajñaḥ śivānāmapi yaḥ śivaḥ |rudrāṇāmapi yo rudraḥ prabhā prabhavatāmapi || 28||

योगिनामपि यो योगी कारणानां च कारणम् ।यतो लोकाः सम्भवन्ति न भवन्ति यतः पुनः ॥ २९॥

yogināmapi yo yogī kāraṇānāṃ ca kāraṇam |yato lokāḥ sambhavanti na bhavanti yataḥ punaḥ || 29||

सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः ।अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे शृणु ।यच्छ्रुत्वा मनुजव्याघ्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥ ३०॥

sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmitatejasaḥ |aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu |yacchrutvā manujavyāghra sarvānkāmānavāpsyasi || 30||

(अथ सहस्रनामस्तोत्रम् ।)ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भीमः प्रवरो वरदो वरः । (प्रभुर्भानुः)सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ ३१॥

(atha sahasranāmastotram |)oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | (prabhurbhānuḥ)sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 31||

जटी चर्मी शिखी खड्गी सर्वाङ्गः सर्वभावनः । (चर्मी शिखण्डी च)हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ ३२॥

jaṭī carmī śikhī khaḍgī sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ | (carmī śikhaṇḍī ca)haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ || 32||

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः ।श्मशानवासी भगवान्खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ ३३॥

pravṛttiśca nivṛttiśca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ |śmaśānavāsī bhagavānkhacaro gocaro'rdanaḥ || 33||

अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः ।उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ ३४॥

abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ |unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ || 34||

महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः ।महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ ३५॥

mahārūpo mahākāyo vṛṣarūpo mahāyaśāḥ |mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ || 35||

लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः ।पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ ३६॥

lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ |pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 36||

सर्वकर्मा स्वयम्भूत आदिरादिकरो निधिः ।सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ ३७॥

sarvakarmā svayambhūta ādirādikaro nidhiḥ |sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ || 37||

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः ।अत्रिरत्र्यानमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ ३८॥

candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ |atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ || 38||

महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः ।संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ ३९॥

mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ |saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ || 39||

योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः ।सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ ४०॥

yogī yojyo mahābījo mahāretā mahābalaḥ |suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ || 40||

दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः ।विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥ ४१॥ (बलवीरोऽबलो)

daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ |viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balo gaṇaḥ || 41|| (balavīro'balo)

गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च ।मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ ४२॥

gaṇakartā gaṇapatirdigvāsāḥ kāma eva ca |mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ || 42||

कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् ।अशनी शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥ ४३॥

kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān |aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cāyudhī mahān || 43||

स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः ।उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ ४४॥

sruvahastaḥ surūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ |uṣṇīṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā || 44||

दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च ।शृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः ॥ ४५॥

dīrghaśca harikeśaśca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca |śṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ || 45||

अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि ।ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥ ४६॥

ajaśca bahurūpaśca gandhadhārī kapardyapi |ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ || 46||

त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः ।अहश्चरो नक्तञ्चरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥ ४७॥

trijaṭī cīravāsāśca rudraḥ senāpatirvibhuḥ |ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ || 47||

गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः ।सिंहशार्दूलरूपश्च आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥ ४८॥

gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ |siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ || 48||

कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः ।निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥ ४९॥

kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaścatuṣpathaḥ |niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ || 49||

बहुभूतो बहुधरः स्वर्भानुरमितो गतिः ।नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥ ५०॥

bahubhūto bahudharaḥ svarbhānuramito gatiḥ |nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ || 50||

घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः ।सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥ ५१॥

ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giriruho nabhaḥ |sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ || 51||