शिवेनकुमारोपदेशवर्णनम् Ribhusankathitam Shivena Kumaropadeshavarnanam

(केवलं ब्रह्ममात्रत्वात्)ऋभुःकैलासे शङ्करः पुत्रं कदाचिदुपदिष्टवान् ।तदेव ते प्रवक्ष्यामि सावधानमनाः शृणु ॥ ५\।२९॥अयं प्रपञ्चो नास्त्येव नोत्पन्नो न स्वतः क्वचित् ।चित्रप्रपञ्च इत्याहुर्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३०॥न प्रपञ्चो न चित्तादि नाहङ्कारो न जीवकः ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३१॥मायकार्यादिकं नास्ति मायाकार्यभयन्नहि ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३२॥कर्ता नास्ति क्रिया नास्ति करणं नास्ति पुत्रक ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३३॥एकं नास्ति द्वयं नास्ति मन्त्रतन्त्रादिकञ्च न ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३४॥श्रवणं मननं नास्ति निदिध्यासनविभ्रमः ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३५॥समाधिद्विविधं नास्ति मातृमानादि नास्ति हि ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३६॥अज्ञानं चापि नास्त्येव अविवेककथा न च ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३७॥अनुबन्धचतुष्कञ्च सम्बन्धत्रयमेव न ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३८॥भूतं भविष्यन्न क्वापि वर्तमानं न वै क्वचित् ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।३९॥गङ्गा गया तथा सेतुव्रतं वा नान्यदस्ति हि ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।४०॥न भूमिर्न जलं वह्निर्न वायुर्न च खं क्वचित् ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।४१॥नैव देवा न दिक्पाला न पिता न गुरुः क्वचित् ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वदा ॥ ५\।४२॥न दूरं नान्तिकं नान्तं न मध्यं न क्वचित् स्थितिः ।नाद्वैतद्वैतसत्यत्वमसत्यं वा इदं न च ॥ ५\।४३॥न मोक्षोऽस्ति न बन्धोऽस्ति न वार्तावसरोऽस्ति हि ।क्वचिद्वा किञ्चिदेवं वा सदसद्वा सुखानि च ॥ ५\।४४॥द्वन्द्वं वा तीर्थधर्मादि आत्मानात्मेति न क्वचित् ।न वृद्धिर्नोदयो मृत्युर्न गमागमविभ्रमः ॥ ५\।४५॥इह नास्ति परं नास्ति न गुरुर्न च शिष्यकः ।सदसन्नास्ति भूर्नास्ति कार्यं नास्ति कृतं च न ॥ ५\।४६॥जातिर्नास्ति गतिर्नास्ति वर्णो नास्ति न लौकिकम् ।शमादिषट्कं नास्त्येव नियमो वा यमोऽपि वा ॥ ५\।४७॥सर्वं मिथ्येति नास्त्येव ब्रह्म इत्येव नास्ति हि ।चिदित्येव हि नास्त्येव चिदहं भाषणं न हि ॥ ५\।४८॥अहमित्येव नास्त्येव नित्योऽस्मीति च न क्वचित् ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्नास्ति नास्त्येव सर्वथा ॥ ५\।४९॥वाचा यदुच्यते किञ्चिन्मनसा मनुते च यत् ।बुद्।ह्ध्या निश्चीयते यच्च चित्तेन ज्ञायते हि यत् ॥ ५\।५०॥योगेन युज्यते यच्च इन्द्रियाद्यैश्च यत्कृतम् ।जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिञ्च स्वप्नं वा न तुरीयकम् ॥ ५\।५१॥सर्वं नास्तीति विज्ञेयं यदुपाधिविनिश्चितम् ।स्नानाच्छुद्धिर्न हि क्वापि ध्यानाच्शुद्धिर्न हि क्वचित् ॥ ५\।५२॥गुणत्रयं नास्ति किञ्चिद्गुणत्रयमथापि वा ।एकद्वित्वपदं नास्ति न बहुभ्रमविभ्रमः ॥ ५\।५३॥भ्रान्त्यभ्रान्ति च नास्त्येव किञ्चिन्नास्तीति निश्चिनु ।केवलं ब्रह्ममात्रत्वान्न किञ्चिदवशिष्यते ॥ ५\।५४॥इदं शृणोति यः सम्यक्स ब्रह्म भवति स्वयम् ॥ ५\।५५॥ईश्वरःवाराश्यम्बुनि बुद्बुदा इव घनानन्दाम्बुधावप्युमाकान्तेऽनन्तजगद्गतं सुरनरं जातं च तिर्यङ् मुहुः ।भूतं चापि भविष्यति प्रतिभवं मायामयं चोर्मिजंसम्यङ् मामनुपश्यतामनुभवैर्नास्त्येव तेषां भवः ॥ ५\।५६॥हरं विज्ञातारं निखिलतनुकार्येषु करणंन जानन्ते मोहाद्यमितकरणा अप्यतितराम् ।उमानाथाकारं हृदयदहरान्तर्गतसरापयोजाते भास्वद्भवभुजगनाशाण्डजवरम् ॥ ५\।५७॥॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ऋभुसङ्कथितं शिवेन कुमारोपदेशवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शङ्कराख्यः षष्ठांशः । अध्यायः ५ । २९५७॥

(kevalaṃ brahmamātratvāt)ṛbhuḥkailāse śaṅkaraḥ putraṃ kadācidupadiṣṭavān |tadeva te pravakṣyāmi sāvadhānamanāḥ śṛṇu || 5\|29||ayaṃ prapañco nāstyeva notpanno na svataḥ kvacit |citraprapañca ityāhurnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|30||na prapañco na cittādi nāhaṅkāro na jīvakaḥ |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|31||māyakāryādikaṃ nāsti māyākāryabhayannahi |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|32||kartā nāsti kriyā nāsti karaṇaṃ nāsti putraka |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|33||ekaṃ nāsti dvayaṃ nāsti mantratantrādikañca na |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|34||śravaṇaṃ mananaṃ nāsti nididhyāsanavibhramaḥ |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|35||samādhidvividhaṃ nāsti mātṛmānādi nāsti hi |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|36||ajñānaṃ cāpi nāstyeva avivekakathā na ca |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|37||anubandhacatuṣkañca sambandhatrayameva na |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|38||bhūtaṃ bhaviṣyanna kvāpi vartamānaṃ na vai kvacit |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|39||gaṅgā gayā tathā setuvrataṃ vā nānyadasti hi |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|40||na bhūmirna jalaṃ vahnirna vāyurna ca khaṃ kvacit |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|41||naiva devā na dikpālā na pitā na guruḥ kvacit |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvadā || 5\|42||na dūraṃ nāntikaṃ nāntaṃ na madhyaṃ na kvacit sthitiḥ |nādvaitadvaitasatyatvamasatyaṃ vā idaṃ na ca || 5\|43||na mokṣo'sti na bandho'sti na vārtāvasaro'sti hi |kvacidvā kiñcidevaṃ vā sadasadvā sukhāni ca || 5\|44||dvandvaṃ vā tīrthadharmādi ātmānātmeti na kvacit |na vṛddhirnodayo mṛtyurna gamāgamavibhramaḥ || 5\|45||iha nāsti paraṃ nāsti na gururna ca śiṣyakaḥ |sadasannāsti bhūrnāsti kāryaṃ nāsti kṛtaṃ ca na || 5\|46||jātirnāsti gatirnāsti varṇo nāsti na laukikam |śamādiṣaṭkaṃ nāstyeva niyamo vā yamo'pi vā || 5\|47||sarvaṃ mithyeti nāstyeva brahma ityeva nāsti hi |cidityeva hi nāstyeva cidahaṃ bhāṣaṇaṃ na hi || 5\|48||ahamityeva nāstyeva nityo'smīti ca na kvacit |kevalaṃ brahmamātratvānnāsti nāstyeva sarvathā || 5\|49||vācā yaducyate kiñcinmanasā manute ca yat |bud|hdhyā niścīyate yacca cittena jñāyate hi yat || 5\|50||yogena yujyate yacca indriyādyaiśca yatkṛtam |jāgratsvapnasuṣuptiñca svapnaṃ vā na turīyakam || 5\|51||sarvaṃ nāstīti vijñeyaṃ yadupādhiviniścitam |snānācchuddhirna hi kvāpi dhyānācśuddhirna hi kvacit || 5\|52||guṇatrayaṃ nāsti kiñcidguṇatrayamathāpi vā |ekadvitvapadaṃ nāsti na bahubhramavibhramaḥ || 5\|53||bhrāntyabhrānti ca nāstyeva kiñcinnāstīti niścinu |kevalaṃ brahmamātratvānna kiñcidavaśiṣyate || 5\|54||idaṃ śṛṇoti yaḥ samyaksa brahma bhavati svayam || 5\|55||īśvaraḥvārāśyambuni budbudā iva ghanānandāmbudhāvapyumākānte'nantajagadgataṃ suranaraṃ jātaṃ ca tiryaṅ muhuḥ |bhūtaṃ cāpi bhaviṣyati pratibhavaṃ māyāmayaṃ cormijaṃsamyaṅ māmanupaśyatāmanubhavairnāstyeva teṣāṃ bhavaḥ || 5\|56||haraṃ vijñātāraṃ nikhilatanukāryeṣu karaṇaṃna jānante mohādyamitakaraṇā apyatitarām |umānāthākāraṃ hṛdayadaharāntargatasarāpayojāte bhāsvadbhavabhujaganāśāṇḍajavaram || 5\|57|||| iti śivarahasyāntargate ṛbhusaṅkathitaṃ śivena kumāropadeśavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | śaṅkarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ | adhyāyaḥ 5 | 2957||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शन्कराख्यः षष्ठांशः ।अध्यायः ५ ।२९-५७॥

– || śrīśivarahasyam |śankarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ |adhyāyaḥ 5 | 29-57||