सदाशिवत्वनिरूपणम् Ribhuproktam Sadashivatvanirupanam

(इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानामृतमनोमयम्)न भेदं च द्वयं द्वन्द्वं न भेदं भेदवर्जितम् ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानाश्रयमनामयम् ॥ २६\।२॥न क्वचिन्नात एवाहं नाक्षरं न परात्परम् ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानाश्रयमनामयम् ॥ २६\।३॥न बहिर्नान्तरं नाहं न सङ्कल्पो न विग्रहः ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानाश्रयमनामयम् ॥ २६\।४॥न सत्यं च परित्यज्य न वार्ता नार्थदूषणम् ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानाश्रयमनामयम् ॥ २६\।५॥न गुणो गुणिवाक्यं वा न मनोवृत्तिनिश्चयः ।न जपं न परिच्छिन्नं न व्यापकमसत्फलम् ॥ २६\।६॥न गुरुर्न च शिष्यो वा न स्थिरं न शुभाशुभम् ।नैकरूपं नान्यरूपं न मोक्षो न च बन्धकम् ॥ २६\।७॥अहं पदार्थस्तत्पदं वा नेन्द्रियं विषयादिकम् ।न संशयं न तुच्छं वा न निश्चयं न वा कृतम् ॥ २६\।८॥न शान्तिरूपमद्वैतं न चोर्ध्वं न च नीचकम् ।न लक्षणं न दुःखाङ्गं न सुखं न च चञ्चलम् ॥ २६\।९॥न शरीरं न लिङ्गं वा न कारणमकारणम् ।न दुःखं नान्तिकं नाहं न गूढं न परं पदम् ॥ २६\।१०॥न सञ्चितं च नागामि न सत्यं च त्वमाहकम् ।नाज्ञानं न च विज्ञानं न मूढो न च विज्ञवान् (विवेकवान्) ॥ २६\।११॥न नीचं नरकं नान्तं न मुक्तिर्न च पावनम् ।न तृष्णा न च विद्यात्वं नाहं तत्त्वं न देवता ॥ २६\।१२॥न शुभाशुभसङ्केतो न मृत्युर्न च जीवनम् ।न तृप्तिर्न च भोज्यं वा न खण्डैकरसोऽद्वयम् ॥ २६\।१३॥न सङ्कल्पं न प्रपञ्चं न जागरणराजकम् ।न किञ्चित्समतादोषो न तुर्यगणना भ्रमः ॥ २६\।१४॥न सर्वं समलं नेष्टं न नीतिर्न च पूजनम् ।न प्रपञ्चं न बहुना नान्यभाषणसङ्गमः ॥ २६\।१५॥न सत्सङ्गमसत्सङ्गः न ब्रह्म न विचारणम् ।नाभ्यासं न च वक्ता च न स्नानं न च तीर्थकम् ॥ २६\।१६॥न पुण्यं न च वा पापं न क्रिया दोषकारणम् ।न चाध्यात्मं नाधिभूतं न दैवतमसम्भवम् ॥ २६\।१७॥न जन्ममरणे क्वापि जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिकम् ।न भूलोकं न पातालं न जयापजयाजयौ ॥ २६\।१८॥न हीनं न च वा भीतिर्न रतिर्न मृतिस्त्वरा ।अचिन्त्यं नापराध्यात्मा निगमागमविभ्रमः ॥ २६\।१९॥न सात्त्विकं राजसं च न तामसगुणाधिकम् ।न शैवं न च वेदान्तं न स्वाद्यं तन्न मानसम् ॥ २६\।२०॥न बन्धो न च मोक्षो वा न वाक्यं ऐक्यलक्षणम् ।न स्त्रीरूपं न पुम्भावः न षण्डो न स्थिरः पदम् ॥ २६\।२१॥न भूषणं न दूषणं न स्तोत्रं न स्तुतिर्न हि ।न लौकिकं वैदिकं न शास्त्रं न च शासनम् ॥ २६\।२२॥न पानं न कृशं नेदं न मोदं न मदामदम् ।न भावनमभावो वा न कुलं नामरूपकम् ॥ २६\।२३॥नोत्कृष्टं च निकृष्टं च न श्रेयोऽश्रेय एव हि ।निर्मलत्वं मलोत्सर्गो न जीवो न मनोदमः ॥ २६\।२४॥न शान्तिकलना नागं न शान्तिर्न शमो दमः ।न क्रीडा न च भावाङ्गं न विकारं न दोषकम् ॥ २६\।२५॥न यत्किञ्चिन्न यत्राहं न मायाख्या न मायिका ।यत्किञ्चिन्न च धर्मादि न धर्मपरिपीडनम् ॥ २६\।२६॥न यौवनं न बाल्यं वा न जरामरणादिकम् ।न बन्धुर्न च वाऽबन्धुर्न मित्रं न च सोदरः ॥ २६\।२७॥नापि सर्वं न चाकिञ्चिन्न विरिञ्चो न केशवः ।न शिवो नाष्टदिक्पालो न विश्वो न च तैजसः ॥ २६\।२८॥न प्राज्ञो हि न तुर्यो वा न ब्रह्मक्षत्रविड्वरः ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानामृतमनामयम् ॥ २६\।२९॥न पुनर्भावि पश्चाद्वा न पुनर्भवसम्भवः ।न कालकलना नाहं न सम्भाषणकारणम् ॥ २६\।३०॥न चोर्ध्वमन्तःकरणं न च चिन्मात्रभाषणम् ।न ब्रह्माहमिति द्वैतं न चिन्मात्रमिति द्वयम् ॥ २६\।३१॥नान्नकोशं न च प्राणमनोमयमकोशकम् ।न विज्ञानमयः कोशः न चानन्दमयः पृथक् ॥ २६\।३२॥न बोधरूपं बोध्यं वा बोधकं नात्र यद्भ्रमः ।न बाध्यं बाधकं मिथ्या त्रिपुटीज्ञाननिर्णयः ॥ २६\।३३॥न प्रमाता प्रमाणं वा न प्रमेयं फलोदयम् ।इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानामृतमनोमयम् ॥ २६\।३४॥न गुह्यं न प्रकाशं वा न महत्वं न चाणुता ।न प्रपञ्चो विद्यमानं न प्रपञ्चः कदाचन ॥ २६\।३५॥नान्तःकरणसंसारो न मनो जगतां भ्रमः ।न चित्तरूपसंसारो बुद्धिपूर्वं प्रपञ्चकम् ॥ २६\।३६॥न जीवरूपसंसारो वासनारूपसंसृतिः ।न लिङ्गभेदसंसारो नाज्ञानमयसंस्मृतिः (संसृतिः) ॥ २६\।३७॥न वेदरूपसंसारो न शास्त्रागमसंसृतिः ।नान्यदस्तीति संसारमन्यदस्तीति भेदकम् ॥ २६\।३८॥न भेदाभेदकलनं न दोषादोषकल्पनम् ।न शान्ताशान्तसंसारं न गुणागुणसंसृतिः ॥ २६\।३९॥न स्त्रीलिङ्गं न पुंलिङ्गं न नपुंसकसंसृतिः ।न स्थावरं न जङ्गमं च न दुःखं न सुखं क्वचित् ॥ २६\।४०॥न शिष्टाशिष्टरूपं वा न योग्यायोग्यनिश्चयः ।न द्वैतवृत्तिरूपं वा साक्षिवृत्तित्वलक्षणम् ॥ २६\।४१॥अखण्डाकारवृत्तित्वमखण्डैकरसं सुखम् ।देहोऽहमिति या वृत्तिर्ब्रह्माहमिति शब्दकम् ॥ २६\।४२॥अखण्डनिश्चया वृत्तिर्नाखण्डैकरसं महत् ।न सर्ववृत्तिभवनं सर्ववृत्तिविनाशकम् ॥ २६\।४३॥सर्ववृत्त्यनुसन्धानं सर्ववृत्तिविमोचनम् ।सर्ववृत्तिविनाशान्तं सर्ववृत्तिविशून्यकम् ॥ २६\।४४॥न सर्ववृत्तिसाहस्रं क्षणक्षणविनाशनम् ।न सर्ववृत्तिसाक्षित्वं न च ब्रह्मात्मभावनम् ॥ २६\।४५॥न जगन्न मनो नान्तो न कार्यकलनं क्वचित् ।न दूषणं भूषणं वा न निरङ्कुशलक्षणम् ॥ २६\।४६॥न च धर्मात्मनो लिङ्गं गुणशालित्वलक्षणम् ।न समाधिकलिङ्गं वा न प्रारब्धं प्रबन्धकम् ॥ २६\।४७॥ब्रह्मवित्तं आत्मसत्यो न परः स्वप्नलक्षणम् ।(न ब्रह्मचित्त आत्मन्यो न परः स्वप्नलक्षणम् ।)न च वर्यपरो रोधो वरिष्ठो नार्थतत्परः ॥ २६\।४८॥आत्मज्ञानविहीनो यो महापातकिरेव सः ।एतावज्ज्ञानहीनो यो महारोगी स एव हि ॥ २६\।४९॥अहं ब्रह्म न सन्देह अखण्डैकरसात्मकः ।ब्रह्मैव सर्वमेवेति निश्चयानुभवात्मकः ॥ २६\।५०॥सद्यो मुक्तो न सन्देहः सद्यः प्रज्ञानविग्रहः ।स एव ज्ञानवाल्ँलोके स एव परमेश्वरः ॥ २६\।५१॥इदमेव परं ब्रह्म ज्ञानामृतमनोमयम् ।एतत्प्रकरणं यस्तु शृणुते ब्रह्म एव सः ॥ २६\।५२॥एकत्वं न बहुत्वमप्यणुमहत्कार्यं न वै कारणंविश्वं विश्वपतित्वमप्यरसकं नो गन्धरूपं सदा ।बद्धं मुक्तमनुत्तमोत्तममहानन्दैकमोदं सदाभूमानन्दसदाशिवं जनिजरारोगाद्यसङ्गं महः ॥ २६\।५३॥॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ऋभुप्रोक्तं सदाशिवत्वनिरूपणं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शङ्कराख्यः षष्ठांशः । अध्यायः २६। २५३॥

(idameva paraṃ brahma jñānāmṛtamanomayam)na bhedaṃ ca dvayaṃ dvandvaṃ na bhedaṃ bhedavarjitam |idameva paraṃ brahma jñānāśrayamanāmayam || 26\|2||na kvacinnāta evāhaṃ nākṣaraṃ na parātparam |idameva paraṃ brahma jñānāśrayamanāmayam || 26\|3||na bahirnāntaraṃ nāhaṃ na saṅkalpo na vigrahaḥ |idameva paraṃ brahma jñānāśrayamanāmayam || 26\|4||na satyaṃ ca parityajya na vārtā nārthadūṣaṇam |idameva paraṃ brahma jñānāśrayamanāmayam || 26\|5||na guṇo guṇivākyaṃ vā na manovṛttiniścayaḥ |na japaṃ na paricchinnaṃ na vyāpakamasatphalam || 26\|6||na gururna ca śiṣyo vā na sthiraṃ na śubhāśubham |naikarūpaṃ nānyarūpaṃ na mokṣo na ca bandhakam || 26\|7||ahaṃ padārthastatpadaṃ vā nendriyaṃ viṣayādikam |na saṃśayaṃ na tucchaṃ vā na niścayaṃ na vā kṛtam || 26\|8||na śāntirūpamadvaitaṃ na cordhvaṃ na ca nīcakam |na lakṣaṇaṃ na duḥkhāṅgaṃ na sukhaṃ na ca cañcalam || 26\|9||na śarīraṃ na liṅgaṃ vā na kāraṇamakāraṇam |na duḥkhaṃ nāntikaṃ nāhaṃ na gūḍhaṃ na paraṃ padam || 26\|10||na sañcitaṃ ca nāgāmi na satyaṃ ca tvamāhakam |nājñānaṃ na ca vijñānaṃ na mūḍho na ca vijñavān (vivekavān) || 26\|11||na nīcaṃ narakaṃ nāntaṃ na muktirna ca pāvanam |na tṛṣṇā na ca vidyātvaṃ nāhaṃ tattvaṃ na devatā || 26\|12||na śubhāśubhasaṅketo na mṛtyurna ca jīvanam |na tṛptirna ca bhojyaṃ vā na khaṇḍaikaraso'dvayam || 26\|13||na saṅkalpaṃ na prapañcaṃ na jāgaraṇarājakam |na kiñcitsamatādoṣo na turyagaṇanā bhramaḥ || 26\|14||na sarvaṃ samalaṃ neṣṭaṃ na nītirna ca pūjanam |na prapañcaṃ na bahunā nānyabhāṣaṇasaṅgamaḥ || 26\|15||na satsaṅgamasatsaṅgaḥ na brahma na vicāraṇam |nābhyāsaṃ na ca vaktā ca na snānaṃ na ca tīrthakam || 26\|16||na puṇyaṃ na ca vā pāpaṃ na kriyā doṣakāraṇam |na cādhyātmaṃ nādhibhūtaṃ na daivatamasambhavam || 26\|17||na janmamaraṇe kvāpi jāgratsvapnasuṣuptikam |na bhūlokaṃ na pātālaṃ na jayāpajayājayau || 26\|18||na hīnaṃ na ca vā bhītirna ratirna mṛtistvarā |acintyaṃ nāparādhyātmā nigamāgamavibhramaḥ || 26\|19||na sāttvikaṃ rājasaṃ ca na tāmasaguṇādhikam |na śaivaṃ na ca vedāntaṃ na svādyaṃ tanna mānasam || 26\|20||na bandho na ca mokṣo vā na vākyaṃ aikyalakṣaṇam |na strīrūpaṃ na pumbhāvaḥ na ṣaṇḍo na sthiraḥ padam || 26\|21||na bhūṣaṇaṃ na dūṣaṇaṃ na stotraṃ na stutirna hi |na laukikaṃ vaidikaṃ na śāstraṃ na ca śāsanam || 26\|22||na pānaṃ na kṛśaṃ nedaṃ na modaṃ na madāmadam |na bhāvanamabhāvo vā na kulaṃ nāmarūpakam || 26\|23||notkṛṣṭaṃ ca nikṛṣṭaṃ ca na śreyo'śreya eva hi |nirmalatvaṃ malotsargo na jīvo na manodamaḥ || 26\|24||na śāntikalanā nāgaṃ na śāntirna śamo damaḥ |na krīḍā na ca bhāvāṅgaṃ na vikāraṃ na doṣakam || 26\|25||na yatkiñcinna yatrāhaṃ na māyākhyā na māyikā |yatkiñcinna ca dharmādi na dharmaparipīḍanam || 26\|26||na yauvanaṃ na bālyaṃ vā na jarāmaraṇādikam |na bandhurna ca vā'bandhurna mitraṃ na ca sodaraḥ || 26\|27||nāpi sarvaṃ na cākiñcinna viriñco na keśavaḥ |na śivo nāṣṭadikpālo na viśvo na ca taijasaḥ || 26\|28||na prājño hi na turyo vā na brahmakṣatraviḍvaraḥ |idameva paraṃ brahma jñānāmṛtamanāmayam || 26\|29||na punarbhāvi paścādvā na punarbhavasambhavaḥ |na kālakalanā nāhaṃ na sambhāṣaṇakāraṇam || 26\|30||na cordhvamantaḥkaraṇaṃ na ca cinmātrabhāṣaṇam |na brahmāhamiti dvaitaṃ na cinmātramiti dvayam || 26\|31||nānnakośaṃ na ca prāṇamanomayamakośakam |na vijñānamayaḥ kośaḥ na cānandamayaḥ pṛthak || 26\|32||na bodharūpaṃ bodhyaṃ vā bodhakaṃ nātra yadbhramaḥ |na bādhyaṃ bādhakaṃ mithyā tripuṭījñānanirṇayaḥ || 26\|33||na pramātā pramāṇaṃ vā na prameyaṃ phalodayam |idameva paraṃ brahma jñānāmṛtamanomayam || 26\|34||na guhyaṃ na prakāśaṃ vā na mahatvaṃ na cāṇutā |na prapañco vidyamānaṃ na prapañcaḥ kadācana || 26\|35||nāntaḥkaraṇasaṃsāro na mano jagatāṃ bhramaḥ |na cittarūpasaṃsāro buddhipūrvaṃ prapañcakam || 26\|36||na jīvarūpasaṃsāro vāsanārūpasaṃsṛtiḥ |na liṅgabhedasaṃsāro nājñānamayasaṃsmṛtiḥ (saṃsṛtiḥ) || 26\|37||na vedarūpasaṃsāro na śāstrāgamasaṃsṛtiḥ |nānyadastīti saṃsāramanyadastīti bhedakam || 26\|38||na bhedābhedakalanaṃ na doṣādoṣakalpanam |na śāntāśāntasaṃsāraṃ na guṇāguṇasaṃsṛtiḥ || 26\|39||na strīliṅgaṃ na puṃliṅgaṃ na napuṃsakasaṃsṛtiḥ |na sthāvaraṃ na jaṅgamaṃ ca na duḥkhaṃ na sukhaṃ kvacit || 26\|40||na śiṣṭāśiṣṭarūpaṃ vā na yogyāyogyaniścayaḥ |na dvaitavṛttirūpaṃ vā sākṣivṛttitvalakṣaṇam || 26\|41||akhaṇḍākāravṛttitvamakhaṇḍaikarasaṃ sukham |deho'hamiti yā vṛttirbrahmāhamiti śabdakam || 26\|42||akhaṇḍaniścayā vṛttirnākhaṇḍaikarasaṃ mahat |na sarvavṛttibhavanaṃ sarvavṛttivināśakam || 26\|43||sarvavṛttyanusandhānaṃ sarvavṛttivimocanam |sarvavṛttivināśāntaṃ sarvavṛttiviśūnyakam || 26\|44||na sarvavṛttisāhasraṃ kṣaṇakṣaṇavināśanam |na sarvavṛttisākṣitvaṃ na ca brahmātmabhāvanam || 26\|45||na jaganna mano nānto na kāryakalanaṃ kvacit |na dūṣaṇaṃ bhūṣaṇaṃ vā na niraṅkuśalakṣaṇam || 26\|46||na ca dharmātmano liṅgaṃ guṇaśālitvalakṣaṇam |na samādhikaliṅgaṃ vā na prārabdhaṃ prabandhakam || 26\|47||brahmavittaṃ ātmasatyo na paraḥ svapnalakṣaṇam |(na brahmacitta ātmanyo na paraḥ svapnalakṣaṇam |)na ca varyaparo rodho variṣṭho nārthatatparaḥ || 26\|48||ātmajñānavihīno yo mahāpātakireva saḥ |etāvajjñānahīno yo mahārogī sa eva hi || 26\|49||ahaṃ brahma na sandeha akhaṇḍaikarasātmakaḥ |brahmaiva sarvameveti niścayānubhavātmakaḥ || 26\|50||sadyo mukto na sandehaḥ sadyaḥ prajñānavigrahaḥ |sa eva jñānavālm̐loke sa eva parameśvaraḥ || 26\|51||idameva paraṃ brahma jñānāmṛtamanomayam |etatprakaraṇaṃ yastu śṛṇute brahma eva saḥ || 26\|52||ekatvaṃ na bahutvamapyaṇumahatkāryaṃ na vai kāraṇaṃviśvaṃ viśvapatitvamapyarasakaṃ no gandharūpaṃ sadā |baddhaṃ muktamanuttamottamamahānandaikamodaṃ sadābhūmānandasadāśivaṃ janijarārogādyasaṅgaṃ mahaḥ || 26\|53|||| iti śivarahasyāntargate ṛbhuproktaṃ sadāśivatvanirūpaṇaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | śaṅkarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ | adhyāyaḥ 26| 253||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शन्कराख्यः षष्ठांशः ।अध्यायः २६। २-५३॥

– || śrīśivarahasyam |śankarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ |adhyāyaḥ 26| 2-53||