प्रपञ्चस्य शून्यत्वनिरूपणम् Ribhuproktam Prapanchasya Shunyatvanirupanam

(सर्वं शशविषाणवत्)(ऋभुनिदाघसंवादे)वक्ष्ये प्रपञ्चशून्यत्वं शशशृङ्गेण सम्मितम् ।दुर्लभं सर्वलोकेषु सावधानमनाः शृणु ॥ ८\।१॥इदं प्रपञ्चं यत्किञ्चिद्यः शृणोति च पश्यति ।दृश्यरूपं च दृग्रूपं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२॥भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।अहङ्कारश्च तेजश्च सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।३॥नाश जन्म च सत्यं च लोकं भुवनमण्डलम् ।पुण्यं पापं जयो मोहः सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।४॥कामक्रोधौ लोभमोहौ मदमोहौ रतिर्धृतिः ।गुरुशिष्योपदेशादि सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।५॥अहं त्वं जगदित्यादि आदिरन्तिममध्यमम् ।भूतं भव्यं वर्तमानं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।६॥स्थूलदेहं सूक्ष्मदेहं कारणं कार्यमप्ययम् ।दृश्यं च दर्शनं किञ्चित्सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।७॥भोक्ता भोज्यं भोगरूपं लक्ष्यलक्षणमद्वयम् ।शमो विचारः सन्तोषः सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।८॥यमं च नियमं चैव प्राणायामादिभाषणम् ।गमनं चलनं चित्तं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।९॥श्रोत्रं नेत्रं गात्रगोत्रं गुह्यं जाड्यं हरिः शिवः ।आदिरन्तो मुमुक्षा च सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१०॥ज्ञानेन्द्रियं च तन्मात्रं कर्मेन्द्रियगणं च यत् ।जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादि सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।११॥चतुर्विंशतितत्त्वं च साधनानां चतुष्टयम् ।सजातीयं विजातीयं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१२॥सर्वलोकं सर्वभूतं सर्वधर्मं सतत्वकम् ।सर्वाविद्या सर्वविद्या सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१३॥सर्ववर्णः सर्वजातिः सर्वक्षेत्रं च तीर्थकम् ।सर्ववेदं सर्वशास्त्रं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१४॥सर्वबन्धं सर्वमोक्षं सर्वविज्ञानमीश्वरः ।सर्वकालं (सर्ववाक्यं) सर्वबोध (सर्वबोध्यं) सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१५॥सर्वास्तित्वं सर्वकर्म सर्वसङ्गयुतिर्महान् ।सर्वद्वैतमसद्भावं (सर्वद्वैतस्य सद्भावं) सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१६॥सर्ववेदान्तसिद्धान्तः सर्वशास्त्रार्थनिर्णयः ।सर्वजीवत्वसद्भावं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१७॥यद्यत्संवेद्यते किञ्चिद्यद्यज्जगति दृश्यते ।यद्यच्छृणोति गुरुणा सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१८॥यद्यद्।ह्ध्यायति चित्ते च यद्यत्सङ्कल्प्यते क्वचित् ।बुद्।ह्ध्या निश्चीयते यच्च सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।१९॥यद्यद्वाचा व्याकरोति यद्वाचा चार्थभाषणम् ।यद्यत्सर्वेन्द्रियैर्भाव्यं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२०॥यद्यत्सन्त्यज्यते वस्तु यच्छृणोति च पश्यति ।स्वकीयमन्यदीयं च सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२१॥सत्यत्वेन च यद्भाति वस्तुत्वेन रसेन च ।यद्यत्सङ्कल्प्यते चित्ते सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२२॥यद्यदात्मेति निर्णीतं यद्यन्नित्यमितं वचः ।यद्यद्विचार्यते चित्ते सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२३॥शिवः संहरते नित्यं विष्णुः पाति जगत्त्रयम् ।(शिवो रक्षति मां नित्यं)स्रष्टा सृजति लोकान्वै सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२४॥जीव इत्यपि यद्यस्ति भाषयत्यपि भाषणम् ।संसार इति या वार्ता सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२५॥यद्यदस्ति पुराणेषु यद्यद्वेदेषु निर्णयः ।सर्वोपनिषदां भावं सर्वं शशविषाणवत् ॥ ८\।२६॥शशशृङ्गवदेवेदमुक्तं प्रकरणं तव ।यः शृणोति रहस्यं वै ब्रह्मैव भवति स्वयम् ॥ ८\।२७॥॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ऋभुप्रोक्तं प्रपञ्चस्य शून्यत्वनिरूपणं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शङ्कराख्यः षष्ठांशः । अध्यायः ८ । १२७॥

(sarvaṃ śaśaviṣāṇavat)(ṛbhunidāghasaṃvāde)vakṣye prapañcaśūnyatvaṃ śaśaśṛṅgeṇa sammitam |durlabhaṃ sarvalokeṣu sāvadhānamanāḥ śṛṇu || 8\|1||idaṃ prapañcaṃ yatkiñcidyaḥ śṛṇoti ca paśyati |dṛśyarūpaṃ ca dṛgrūpaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|2||bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |ahaṅkāraśca tejaśca sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|3||nāśa janma ca satyaṃ ca lokaṃ bhuvanamaṇḍalam |puṇyaṃ pāpaṃ jayo mohaḥ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|4||kāmakrodhau lobhamohau madamohau ratirdhṛtiḥ |guruśiṣyopadeśādi sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|5||ahaṃ tvaṃ jagadityādi ādirantimamadhyamam |bhūtaṃ bhavyaṃ vartamānaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|6||sthūladehaṃ sūkṣmadehaṃ kāraṇaṃ kāryamapyayam |dṛśyaṃ ca darśanaṃ kiñcitsarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|7||bhoktā bhojyaṃ bhogarūpaṃ lakṣyalakṣaṇamadvayam |śamo vicāraḥ santoṣaḥ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|8||yamaṃ ca niyamaṃ caiva prāṇāyāmādibhāṣaṇam |gamanaṃ calanaṃ cittaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|9||śrotraṃ netraṃ gātragotraṃ guhyaṃ jāḍyaṃ hariḥ śivaḥ |ādiranto mumukṣā ca sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|10||jñānendriyaṃ ca tanmātraṃ karmendriyagaṇaṃ ca yat |jāgratsvapnasuṣuptyādi sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|11||caturviṃśatitattvaṃ ca sādhanānāṃ catuṣṭayam |sajātīyaṃ vijātīyaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|12||sarvalokaṃ sarvabhūtaṃ sarvadharmaṃ satatvakam |sarvāvidyā sarvavidyā sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|13||sarvavarṇaḥ sarvajātiḥ sarvakṣetraṃ ca tīrthakam |sarvavedaṃ sarvaśāstraṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|14||sarvabandhaṃ sarvamokṣaṃ sarvavijñānamīśvaraḥ |sarvakālaṃ (sarvavākyaṃ) sarvabodha (sarvabodhyaṃ) sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|15||sarvāstitvaṃ sarvakarma sarvasaṅgayutirmahān |sarvadvaitamasadbhāvaṃ (sarvadvaitasya sadbhāvaṃ) sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|16||sarvavedāntasiddhāntaḥ sarvaśāstrārthanirṇayaḥ |sarvajīvatvasadbhāvaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|17||yadyatsaṃvedyate kiñcidyadyajjagati dṛśyate |yadyacchṛṇoti guruṇā sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|18||yadyad|hdhyāyati citte ca yadyatsaṅkalpyate kvacit |bud|hdhyā niścīyate yacca sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|19||yadyadvācā vyākaroti yadvācā cārthabhāṣaṇam |yadyatsarvendriyairbhāvyaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|20||yadyatsantyajyate vastu yacchṛṇoti ca paśyati |svakīyamanyadīyaṃ ca sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|21||satyatvena ca yadbhāti vastutvena rasena ca |yadyatsaṅkalpyate citte sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|22||yadyadātmeti nirṇītaṃ yadyannityamitaṃ vacaḥ |yadyadvicāryate citte sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|23||śivaḥ saṃharate nityaṃ viṣṇuḥ pāti jagattrayam |(śivo rakṣati māṃ nityaṃ)sraṣṭā sṛjati lokānvai sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|24||jīva ityapi yadyasti bhāṣayatyapi bhāṣaṇam |saṃsāra iti yā vārtā sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|25||yadyadasti purāṇeṣu yadyadvedeṣu nirṇayaḥ |sarvopaniṣadāṃ bhāvaṃ sarvaṃ śaśaviṣāṇavat || 8\|26||śaśaśṛṅgavadevedamuktaṃ prakaraṇaṃ tava |yaḥ śṛṇoti rahasyaṃ vai brahmaiva bhavati svayam || 8\|27|||| iti śivarahasyāntargate ṛbhuproktaṃ prapañcasya śūnyatvanirūpaṇaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | śaṅkarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ | adhyāyaḥ 8 | 127||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शन्कराख्यः षष्ठांशः ।अध्यायः ८ ।१-२७॥

– || śrīśivarahasyam |śankarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ |adhyāyaḥ 8 | 1-27||