काशीक्षेत्रमाहात्म्यम् पुण्यनिधिप्रोक्तं Punyanidhiproktam Kashikshetramahatmyam

(शिवरहस्यान्तर्गते उग्राख्ये)पुण्यनिधिरुवाचकाशीत्यस्ति महाक्षेत्रं (महत्स्थलं) श्रुतिशिरोरत्नस्यतत्वं मयान ज्ञात मुनिभिः सुरैरपि परिज्ञातं मुकुन्दादिभिः ।न ज्ञात श्रुतिभिश्च नैव विदितं सिद्धैश्च वेदेश्वरःतत्त्वं तच्छिवतत्ववित्तदितरैर्ज्ञेयं कथं तद्भवेत् ॥ ५५४॥

(śivarahasyāntargate ugrākhye)puṇyanidhiruvācakāśītyasti mahākṣetraṃ (mahatsthalaṃ) śrutiśiroratnasyatatvaṃ mayāna jñāta munibhiḥ surairapi parijñātaṃ mukundādibhiḥ |na jñāta śrutibhiśca naiva viditaṃ siddhaiśca vedeśvaraḥtattvaṃ tacchivatatvavittaditarairjñeyaṃ kathaṃ tadbhavet || 554||

या काशी हृदि यस्य दीपकलिकेवाभाति तस्यैव साविज्ञेया भवति स्फुटं तदितरैर्नज्ञायते सर्वथा ।सा भात्येवा तथा महेश हृदये या ज्ञायते सा ततस्तेनेशेन परात्परेण विभुना विश्वाधिकेन ध्रुवम् ॥ ५५५॥

yā kāśī hṛdi yasya dīpakalikevābhāti tasyaiva sāvijñeyā bhavati sphuṭaṃ taditarairnajñāyate sarvathā |sā bhātyevā tathā maheśa hṛdaye yā jñāyate sā tatasteneśena parātpareṇa vibhunā viśvādhikena dhruvam || 555||

यस्यामन्तकभीतिलेशरहिताः कार्तान्तवार्ता विनानिःशङ्कं निवसन्ति सन्ततमुमाकान्तार्चकाः शाङ्कराः ।सेयं पाशुपतस्थले मुनिवरैराराधिता संस्तुतावेदान्तैः शिवरूपिणीति सततं काशीति काशीति च ॥ ५५६॥

yasyāmantakabhītileśarahitāḥ kārtāntavārtā vināniḥśaṅkaṃ nivasanti santatamumākāntārcakāḥ śāṅkarāḥ |seyaṃ pāśupatasthale munivarairārādhitā saṃstutāvedāntaiḥ śivarūpiṇīti satataṃ kāśīti kāśīti ca || 556||

यस्यां देहविसर्जने सति महादेवः परं तारकंव्याचष्टे शिवतत्पराय विलुठत्संसार विच्छित्तये ।तद्रूपं भगवान्नवेति भगवान्रुद्रस्तदन्यो न वायो वै रुद्र इति श्रुतिस्तदितरन्नैवाभिवक्तिध्रुवम् ॥ ५६१॥

yasyāṃ dehavisarjane sati mahādevaḥ paraṃ tārakaṃvyācaṣṭe śivatatparāya viluṭhatsaṃsāra vicchittaye |tadrūpaṃ bhagavānnaveti bhagavānrudrastadanyo na vāyo vai rudra iti śrutistaditarannaivābhivaktidhruvam || 561||

विश्वेशाभिधलिङ्गमेकममलं धृत्वा विमुक्तं सदाशैवांस्तारयितुं महाघ निचयात्संसारतोऽपीश्वरः ।मायाजालविशोधनाय सततं साम्बोऽम्बया संस्थितःकाशीतत्वविदुत्तमः शिवतमः सर्वोत्तमः शङ्करः ॥ ५६२॥

viśveśābhidhaliṅgamekamamalaṃ dhṛtvā vimuktaṃ sadāśaivāṃstārayituṃ mahāgha nicayātsaṃsārato'pīśvaraḥ |māyājālaviśodhanāya satataṃ sāmbo'mbayā saṃsthitaḥkāśītatvaviduttamaḥ śivatamaḥ sarvottamaḥ śaṅkaraḥ || 562||

काशी नाम सुधानिधिः सुरगणैः संसेवितः सादरंजाबालादिसमस्तवेदनिकरैः सम्यक् श्रुतः सन्ततम् ।नानातीर्थसमन्वितः श्रुतिमतैर्लिङ्गैरनेकैर्वृतःदृष्टो हन्ति समस्तपातकगणान्ध्यातस्तु निर्वाणदः ॥ ५६३॥

kāśī nāma sudhānidhiḥ suragaṇaiḥ saṃsevitaḥ sādaraṃjābālādisamastavedanikaraiḥ samyak śrutaḥ santatam |nānātīrthasamanvitaḥ śrutimatairliṅgairanekairvṛtaḥdṛṣṭo hanti samastapātakagaṇāndhyātastu nirvāṇadaḥ || 563||

काशीत्येव महामनुः श्रुतिपथं प्राप्तोऽखिलांहोगु(ग)णान्दूरीकृत्यनिराकरोति विमलां मुक्ति ददाति स्वतः ।वेदान्तै रखिलैः स्तुतः स तु मनुः शैवस्ततस्तं मनुंवेदोवेद शिवोऽथवा तदितरो नो वेद सन्त्यं ध्रुवम ॥ ५६४॥

kāśītyeva mahāmanuḥ śrutipathaṃ prāpto'khilāṃhogu(ga)ṇāndūrīkṛtyanirākaroti vimalāṃ mukti dadāti svataḥ |vedāntai rakhilaiḥ stutaḥ sa tu manuḥ śaivastatastaṃ manuṃvedoveda śivo'thavā taditaro no veda santyaṃ dhruvama || 564||

काशीवीथिषु सञ्चरन्प्रतिपदं यागायुतानां फलंसम्प्राप्नोति नराधमोऽपि किमुत स्वस्थः शिवाराधकः ।?? \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। \।\।\। (वोर्द्स् मिस्सिन्ग् इन् सोउर्चे तेक्ष्त्)तस्मादादरतोऽनिशं शिवपरैः सेव्यो मृडानीपतिः ॥ ५६५॥

kāśīvīthiṣu sañcaranpratipadaṃ yāgāyutānāṃ phalaṃsamprāpnoti narādhamo'pi kimuta svasthaḥ śivārādhakaḥ |?? \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| \|\|\| (vords missing in source tekṣt)tasmādādarato'niśaṃ śivaparaiḥ sevyo mṛḍānīpatiḥ || 565||

सेव्यः सन्ततमन्तकान्तकमहादेवेति संवादिभिःसंसाराद्भुतसागरेषु पतिताः क्लिश्यन्ति ये सन्ततम् ।ते काशीं तनिमाशु शाम्भवकृपां सम्प्राप्य तीर्त्वैव तान्यातायातपरिश्रमैर्बहुतरैर्दुस्तार संसारजैः ॥ ५६५॥

sevyaḥ santatamantakāntakamahādeveti saṃvādibhiḥsaṃsārādbhutasāgareṣu patitāḥ kliśyanti ye santatam |te kāśīṃ tanimāśu śāmbhavakṛpāṃ samprāpya tīrtvaiva tānyātāyātapariśramairbahutarairdustāra saṃsārajaiḥ || 565||

निर्मुक्ताः शिवमेवसाम्बमनघं सम्प्राप्नुवन्ति ध्रुवंबद्धस्तावदनेकदुष्कृतचयैः संसार पाशैर्नरः ।नानादुःखयुतैरनुक्षणमभेद्यापत्समूहैरपियावन्नाप महेशसान्द्रकृपया काशीं महेशाश्रयाम् ॥ ५६६॥

nirmuktāḥ śivamevasāmbamanaghaṃ samprāpnuvanti dhruvaṃbaddhastāvadanekaduṣkṛtacayaiḥ saṃsāra pāśairnaraḥ |nānāduḥkhayutairanukṣaṇamabhedyāpatsamūhairapiyāvannāpa maheśasāndrakṛpayā kāśīṃ maheśāśrayām || 566||

काशीं प्राप्य तु मुच्यते दृढतरैः संसारपाशैर्नरःमर्त्यास्तावदिह भ्रमन्ति सततं संसारघोरह्रदे ।पापावर्तसमन्विते दुरितभूरिस्वस्तरङ्गावृतै(जनिमृतिद्वन्द्वेतरङ्गाकुले)यावद्विश्वपतिप्रिया सुरनता काशीं न सम्प्राप्यते ॥ ५६७॥

kāśīṃ prāpya tu mucyate dṛḍhataraiḥ saṃsārapāśairnaraḥmartyāstāvadiha bhramanti satataṃ saṃsāraghorahrade |pāpāvartasamanvite duritabhūrisvastaraṅgāvṛtai(janimṛtidvandvetaraṅgākule)yāvadviśvapatipriyā suranatā kāśīṃ na samprāpyate || 567||

(काशीम्प्राप्य तु नो भ्रमन्ति मनुजाः संसारघोरह्रदे ।)तावद्भ्रान्तधियो भ्रमन्ति मनुजाः ससारघोरह्रदे ॥ ??काशीं प्राप्य कुयोनिचक्रकुहरं न प्राप्नुवन्ति ध्रुवम्सत्यं सत्यमिहोच्यते भुजयुगं सम्यक्समुद्धृत्य च ।वेदास्तत्र तु साक्षिणः श्रुतिशिरोवेद्योऽथसाक्षी शिवःविष्णुब्रह्मपुरोगमाः सुरगणा ये चात्र ते साक्षिणः ॥ ५६८॥

(kāśīmprāpya tu no bhramanti manujāḥ saṃsāraghorahrade |)tāvadbhrāntadhiyo bhramanti manujāḥ sasāraghorahrade || ??kāśīṃ prāpya kuyonicakrakuharaṃ na prāpnuvanti dhruvamsatyaṃ satyamihocyate bhujayugaṃ samyaksamuddhṛtya ca |vedāstatra tu sākṣiṇaḥ śrutiśirovedyo'thasākṣī śivaḥviṣṇubrahmapurogamāḥ suragaṇā ye cātra te sākṣiṇaḥ || 568||

काशीमाशु समाश्रितः शिवमनाद्यन्तं भवेद्यः सदासानन्दं च समस्तदुःखनिकरं संहत्यशुद्धः शिवम् ।सम्प्राप्नोति न संशयः श्रुतिरियं काशी समाश्रीयताम्विश्वेशः समुपास्यतां इति यतो डिण्डीरवो वैदिकाः ॥ ५६९॥

kāśīmāśu samāśritaḥ śivamanādyantaṃ bhavedyaḥ sadāsānandaṃ ca samastaduḥkhanikaraṃ saṃhatyaśuddhaḥ śivam |samprāpnoti na saṃśayaḥ śrutiriyaṃ kāśī samāśrīyatāmviśveśaḥ samupāsyatāṃ iti yato ḍiṇḍīravo vaidikāḥ || 569||

घोरा यद्यपि शाम्भवैः श्रुतिमता काशीपुरी राधितान त्याज्या त्रिपुरारिराजनगरी काशी यतो मुक्तिदा ।त्यक्ता सा यदि मोहतः श्रुतिमता काशी तदा दुर्लभामुक्तिः सत्यमिति श्रुतिः श्रुतिरियं मान्या सदा वैदिकैः ॥ ५७०॥

ghorā yadyapi śāmbhavaiḥ śrutimatā kāśīpurī rādhitāna tyājyā tripurārirājanagarī kāśī yato muktidā |tyaktā sā yadi mohataḥ śrutimatā kāśī tadā durlabhāmuktiḥ satyamiti śrutiḥ śrutiriyaṃ mānyā sadā vaidikaiḥ || 570||

श्रीविश्वेश्वरमप्रमेयममलं वेदान्तवेद्यं प्रभुंलिङ्गाकारमुमाश्रितं श्रुतिमतं काश्यां सदा संस्थितम् ।यः सन्त्यज्य दिगन्तरं प्रति नरो मोहात्समुक्त्यङ्गनापादाग्रेण हतः पतत्यनुदिनं संसार कूपेध्रुवम् ॥ ५७१॥

śrīviśveśvaramaprameyamamalaṃ vedāntavedyaṃ prabhuṃliṅgākāramumāśritaṃ śrutimataṃ kāśyāṃ sadā saṃsthitam |yaḥ santyajya digantaraṃ prati naro mohātsamuktyaṅganāpādāgreṇa hataḥ patatyanudinaṃ saṃsāra kūpedhruvam || 571||

तं मन्ये पुरुषाधमं नरखरं संसारदुःखाश्रयंनिर्भाग्यं रतिदानदुःखनिरतं पापौघमोहाश्रयम् ।यः काशीं न निषेवते शिवमुमाकान्तं न संसेवतेसंसारार्णवतारकं प्रभुमनाद्यन्तं भवानीपतिम् ॥ ५७२॥

taṃ manye puruṣādhamaṃ narakharaṃ saṃsāraduḥkhāśrayaṃnirbhāgyaṃ ratidānaduḥkhanirataṃ pāpaughamohāśrayam |yaḥ kāśīṃ na niṣevate śivamumākāntaṃ na saṃsevatesaṃsārārṇavatārakaṃ prabhumanādyantaṃ bhavānīpatim || 572||

तं मन्ये पुरुषोत्तमं शिवमतं निर्मूलिताघद्रुमंवेदान्तार्थविचारपारगहितं सौभाग्यवन्तं सदा ।यः काशीं समुपैति(त्य)तं शिवमनाद्यन्तं भजेत्सन्ततंभस्मोद्धूलित विग्रहः शिवमहादेवेति मन्त्रञ्जपन् ॥ ५७३॥

taṃ manye puruṣottamaṃ śivamataṃ nirmūlitāghadrumaṃvedāntārthavicārapāragahitaṃ saubhāgyavantaṃ sadā |yaḥ kāśīṃ samupaiti(tya)taṃ śivamanādyantaṃ bhajetsantataṃbhasmoddhūlita vigrahaḥ śivamahādeveti mantrañjapan || 573||

काश्येका जगतीतले श्रुतिमता मुक्तिप्रतिश्रुतागौरीशङ्कर सम्मता मुनिवरैर्वेदश्च नित्यं स्तुता ।काशीतोऽधिकमन्यतीर्थमभितो वेदेषु न श्रूयतेतीर्थानामधिदेवतेयमनघा काशी महेशप्रिया ॥ ५७४॥

kāśyekā jagatītale śrutimatā muktipratiśrutāgaurīśaṅkara sammatā munivarairvedaśca nityaṃ stutā |kāśīto'dhikamanyatīrthamabhito vedeṣu na śrūyatetīrthānāmadhidevateyamanaghā kāśī maheśapriyā || 574||

काश्यां वर्णयिता शिवः परतं पञ्चाक्षरं तारकंतच्छैवं प्रणवान्वितं श्रुतिशिरो रत्नं तदित्यादरात् ।दुर्वासादिसमस्तमौनिनिकरैः काशीसमाराधितासेयं शम्भुसमाश्रिता शिवपुरी मुक्त्यङ्गनासंश्रया ॥ ५७५॥

kāśyāṃ varṇayitā śivaḥ parataṃ pañcākṣaraṃ tārakaṃtacchaivaṃ praṇavānvitaṃ śrutiśiro ratnaṃ tadityādarāt |durvāsādisamastamauninikaraiḥ kāśīsamārādhitāseyaṃ śambhusamāśritā śivapurī muktyaṅganāsaṃśrayā || 575||

काशी वीथिषु मुक्तिरूपवनिता विश्वेश्वरप्रेरितासञ्चारं समुदङ्करोति परितः स वीक्ष्य शैवोत्तमान् ।एते मामभियान्तु सत्वरमिह प्रध्वस्त दुःखाधयःश्रो विश्वेशकृपावशादिति सदा वेदान्तवाक्यस्तुता ॥ ५७६॥

kāśī vīthiṣu muktirūpavanitā viśveśvarapreritāsañcāraṃ samudaṅkaroti paritaḥ sa vīkṣya śaivottamān |ete māmabhiyāntu satvaramiha pradhvasta duḥkhādhayaḥśro viśveśakṛpāvaśāditi sadā vedāntavākyastutā || 576||

एतद्वेदरहस्यमाहुरभितो वेदान्तवाक्यैर्यतःनिश्चित्योक्तमनेकमेव हृदयं प्रागेवमेवोदितम् ।देवीषण्मुखनन्दिभृङ्गिरिटिभिः संसेवितेनादरात्आराध्येन महेश्वरेण जगतामीशेन सत्यं ध्रुवम ॥ ५७७॥

etadvedarahasyamāhurabhito vedāntavākyairyataḥniścityoktamanekameva hṛdayaṃ prāgevamevoditam |devīṣaṇmukhanandibhṛṅgiriṭibhiḥ saṃsevitenādarātārādhyena maheśvareṇa jagatāmīśena satyaṃ dhruvama || 577||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते पुण्यनिधिप्रोक्तं काशीक्षेत्रमाहात्म्यं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २७ मध्यार्जुनमहिमानुवर्णनम् । ५५४५७७॥

|| iti śivarahasyāntargate puṇyanidhiproktaṃ kāśīkṣetramāhātmyaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 27 madhyārjunamahimānuvarṇanam | 554577||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः २७ मध्यार्जुनमहिमानुवर्णनम् ।५५४-५७७॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 27 madhyārjunamahimānuvarṇanam | 554-577||