कुरुक्षेत्रनिर्माणं एवं कुरुक्षेत्रेश्वरमहिमवर्णनं Kurukshetranirmanaivam Kurukshetreshvara Mahima Varnanam

(शिवगौरीसंवादे)राजा (कुरुसंवरण)जय प्रमथमन्दार विश्वाधिक महेश्वर ।जय वेदान्तसंवेद्य कामान्तक जगत्प्रभो ॥ १॥

(śivagaurīsaṃvāde)rājā (kurusaṃvaraṇa)jaya pramathamandāra viśvādhika maheśvara |jaya vedāntasaṃvedya kāmāntaka jagatprabho || 1||

जय देवाधिदेवेश प्रपन्नं पाहि मां शिव ।जय भक्तजनाधार जय सर्वाङ्गसुन्दर ॥ २॥

jaya devādhideveśa prapannaṃ pāhi māṃ śiva |jaya bhaktajanādhāra jaya sarvāṅgasundara || 2||

जय वैद्योत्तम व्योमकेशाशावसनाव्यय ।जय भूतपते शम्भो करुणावरुणालय ॥ ३॥

jaya vaidyottama vyomakeśāśāvasanāvyaya |jaya bhūtapate śambho karuṇāvaruṇālaya || 3||

जयापर्णापतेशान स्वर्णवर्णाम्बरायत ।जय वाताशिपर्णाशिहृदयान्तरग प्रभो ॥ ४॥

jayāparṇāpateśāna svarṇavarṇāmbarāyata |jaya vātāśiparṇāśihṛdayāntaraga prabho || 4||

पाहि पाहि महादेव रक्ष मां शशिशेखर ॥ ५॥

pāhi pāhi mahādeva rakṣa māṃ śaśiśekhara || 5||

ईश्वरःइति राज्ञा तदा देवि कुरुणा संस्तुतोऽस्म्यहम् ।तस्मै दत्तो वरो देवि पुरं भवतु जाङ्गलम् ॥ ६॥

īśvaraḥiti rājñā tadā devi kuruṇā saṃstuto'smyaham |tasmai datto varo devi puraṃ bhavatu jāṅgalam || 6||

विश्वकर्मा तदेवागान्मया संस्मारितोऽम्बिके ।प्राञ्जलिः किङ्करोमीति स्थितो मत्सन्निधौ ततः ॥ ७॥

viśvakarmā tadevāgānmayā saṃsmārito'mbike |prāñjaliḥ kiṅkaromīti sthito matsannidhau tataḥ || 7||

अस्य राज्ञो यथाकामं प्राकारपरिघावृतम्प्रासादमालाविततं गोपुराट्टालतोरणम् ॥ ८॥

asya rājño yathākāmaṃ prākāraparighāvṛtamprāsādamālāvitataṃ gopurāṭṭālatoraṇam || 8||

कुरुक्षेत्रेश्वरस्यास्य गर्भागारं मनोरमम् ।प्राकारैर्मण्टपैश्चैव विस्तृतं गोपुरैरपि ॥ ९॥

kurukṣetreśvarasyāsya garbhāgāraṃ manoramam |prākārairmaṇṭapaiścaiva vistṛtaṃ gopurairapi || 9||

धनधान्यसुसम्पूर्णं गोगजाश्वादिसंवृतम् ।नरनारीगणाकीर्णं विपणापणशोभितम् ॥ १०॥

dhanadhānyasusampūrṇaṃ gogajāśvādisaṃvṛtam |naranārīgaṇākīrṇaṃ vipaṇāpaṇaśobhitam || 10||

यन्त्रशस्त्रार्गलैर्युक्तं कुरोरस्य पुरं कुरु ।इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं कुरोर्वीक्षयतः शिवः ॥ ११॥

yantraśastrārgalairyuktaṃ kurorasya puraṃ kuru |ityuktvā viśvakarmāṇaṃ kurorvīkṣayataḥ śivaḥ || 11||

लिङ्गेऽन्तर्धिं ययौ देवो मुनेस्तस्यापि पश्यतः ।तदाज्ञयैव देवस्य विश्वकर्मा च तत्र हि ॥ १२॥

liṅge'ntardhiṃ yayau devo munestasyāpi paśyataḥ |tadājñayaiva devasya viśvakarmā ca tatra hi || 12||

प्राकारपरिखोपेतं पुरमिन्द्रपुरं यथा ।पताकातोरणोपेतं नानाप्रासादसङ्कुलम् ॥ १३॥

prākāraparikhopetaṃ puramindrapuraṃ yathā |patākātoraṇopetaṃ nānāprāsādasaṅkulam || 13||

क्षणाद्बभौ पुरं रम्यं कुरोस्तत् कुरुजाङ्गलम् ।आलयं देवदेवस्य कुरुक्षेत्रेश्वरस्य च ॥ १४॥

kṣaṇādbabhau puraṃ ramyaṃ kurostat kurujāṅgalam |ālayaṃ devadevasya kurukṣetreśvarasya ca || 14||

स मण्टपं च प्राकारं गोपुरैर्दिक्षु शोभितम् ।कुरुः स राजा तत्रासीद्विप्रेन्द्रेण शशास तत् ॥ १५॥

sa maṇṭapaṃ ca prākāraṃ gopurairdikṣu śobhitam |kuruḥ sa rājā tatrāsīdviprendreṇa śaśāsa tat || 15||

तं गङ्गा प्लावयामास यमुना परिखाकृती ।तत्पुरस्तात्समभवत्कुरुक्षेत्रस्य सत्तमाः ॥ १६॥

taṃ gaṅgā plāvayāmāsa yamunā parikhākṛtī |tatpurastātsamabhavatkurukṣetrasya sattamāḥ || 16||

हस्तिनामाथ तत्पौत्रस्तेनापि प्रथिता पुरी ।हस्तिनापुरमित्याख्यां प्राप तत्पुरमुत्तमम् ॥ १७॥

hastināmātha tatpautrastenāpi prathitā purī |hastināpuramityākhyāṃ prāpa tatpuramuttamam || 17||

कुरुक्षेत्रं प्रयागं च गयां चैवाविमुक्तकम् ।एतत्प्रधानं क्षेत्राणामुत्कृष्टं प्राह शङ्करः ॥ १८॥

kurukṣetraṃ prayāgaṃ ca gayāṃ caivāvimuktakam |etatpradhānaṃ kṣetrāṇāmutkṛṣṭaṃ prāha śaṅkaraḥ || 18||

समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे महेश्वरि ।रामेण पितृतृप्त्यर्थं ह्रदाः पञ्चैव कल्पिताः ॥ १९॥

samantapañcakaṃ tīrthaṃ kurukṣetre maheśvari |rāmeṇa pitṛtṛptyarthaṃ hradāḥ pañcaiva kalpitāḥ || 19||

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु पितॄन सन्तर्पयेद्यदि ।कुरुक्षेत्रगतं वारि पितरः प्रार्थयत्नि हि ॥ २०॥

tatra snātvā naro yastu pitṝna santarpayedyadi |kurukṣetragataṃ vāri pitaraḥ prārthayatni hi || 20||

तत्र श्राद्धानि देयानि सर्वैः पर्वणि पर्वणि ।अमाविषुवसङ्क्रान्तौ राहुग्रस्ते दिवाकरे ॥ २१॥

tatra śrāddhāni deyāni sarvaiḥ parvaṇi parvaṇi |amāviṣuvasaṅkrāntau rāhugraste divākare || 21||

सोमे चाथ व्यतीपाते कुरुक्षेत्रगतो नरः ।सन्तर्प्य तारयेदेव स्वपितॄन् नात्र संशयः ॥ २२॥

some cātha vyatīpāte kurukṣetragato naraḥ |santarpya tārayedeva svapitṝn nātra saṃśayaḥ || 22||

कुरुक्षेत्रेश्वरं भक्त्या प्राप्य तत्तीर्थवारिभिः ।बिल्वपत्रैः समभ्यर्च्य निवेद्याथ सुपायसम् ॥ २३॥

kurukṣetreśvaraṃ bhaktyā prāpya tattīrthavāribhiḥ |bilvapatraiḥ samabhyarcya nivedyātha supāyasam || 23||

उपोषितो नरस्तत्र शतवर्षतपःफलम् ।प्राप्नोति मनुजो गौरि गयापिण्डाच्छताधिकम् ॥ २४॥

upoṣito narastatra śatavarṣatapaḥphalam |prāpnoti manujo gauri gayāpiṇḍācchatādhikam || 24||

कुरुक्षेत्रगता गङ्गा स्नाता पीता महाघहृत् ।दर्शनाच्चैव तस्यास्तु मुक्तो भवति पापतः ॥ २५॥

kurukṣetragatā gaṅgā snātā pītā mahāghahṛt |darśanāccaiva tasyāstu mukto bhavati pāpataḥ || 25||

किं पुनः स्नानदानार्चाशिवदर्शनतः शिवे ।देवाः स्तुवन्ति मां तत्र ब्रह्माद्या मुनिसत्तमाः ॥ २६॥

kiṃ punaḥ snānadānārcāśivadarśanataḥ śive |devāḥ stuvanti māṃ tatra brahmādyā munisattamāḥ || 26||

तत्स्तुतिं शृणु देवेशि मत्तः पापापहारिणीम् ।ब्रह्मादयःवासीकृतानन्दवन प्रसीदशम्भो त्वमानन्दघनोऽत्युदारः । (काशीकृतानन्दवन)सुरावनः संस्तुतपाकशासनःसुपावनो विप्रनतो हुताशनः ॥ २७॥

tatstutiṃ śṛṇu deveśi mattaḥ pāpāpahāriṇīm |brahmādayaḥvāsīkṛtānandavana prasīdaśambho tvamānandaghano'tyudāraḥ | (kāśīkṛtānandavana)surāvanaḥ saṃstutapākaśāsanaḥsupāvano vipranato hutāśanaḥ || 27||

सनातन नतावन त्रिपुरदक्षसन्त्रासनसुधाशनगणावन स्तुतसुवेद पञ्चानन ।गराशन हुताशनप्रवलनेत्र कालादनमहाघभयनाशन स्मरशरादिधाराशन ॥ २८॥ (हुताशनभालानन)

sanātana natāvana tripuradakṣasantrāsanasudhāśanagaṇāvana stutasuveda pañcānana |garāśana hutāśanapravalanetra kālādanamahāghabhayanāśana smaraśarādidhārāśana || 28|| (hutāśanabhālānana)

नीललोहित भवान्त पुरान्त तातभूत जगतां मम मातः ।पूषदन्तहननादिकरान्त दुःखितावन सदा सवधूक ॥ २९॥

nīlalohita bhavānta purānta tātabhūta jagatāṃ mama mātaḥ |pūṣadantahananādikarānta duḥkhitāvana sadā savadhūka || 29||

ईश्वरःइत्थं ब्रह्मदयो देवि मां स्तुवन्ति तदाम्बिके ।कुरुक्षेत्रेश्वरं दृष्ट्वा यः स्नात्वा तत्पुराम्भसि ॥ ३०॥

īśvaraḥitthaṃ brahmadayo devi māṃ stuvanti tadāmbike |kurukṣetreśvaraṃ dṛṣṭvā yaḥ snātvā tatpurāmbhasi || 30||

गङ्गायां त्रिदिनं देवि सर्वपापैः प्रमुच्यते ।पुरा देवासुरैः साकं (?) युयुधुः शक्रपूर्वकाः ॥ ३१॥

gaṅgāyāṃ tridinaṃ devi sarvapāpaiḥ pramucyate |purā devāsuraiḥ sākaṃ (?) yuyudhuḥ śakrapūrvakāḥ || 31||

वाहनैश्च गजैरश्वै रथार्भटगणारवैः ।मृदङ्गशङ्खजारावैर्दुन्दुभीनां च निस्वनैः ॥ ३२॥

vāhanaiśca gajairaśvai rathārbhaṭagaṇāravaiḥ |mṛdaṅgaśaṅkhajārāvairdundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ || 32||

नमुचिप्रमुखा दैत्या वलाद्याः सुमहाबलाः ।भुसुण्ठीशस्त्रधाराभिर्मुसलैर्लगुडैस्तथा ॥ ३३॥

namucipramukhā daityā valādyāḥ sumahābalāḥ |bhusuṇṭhīśastradhārābhirmusalairlaguḍaistathā || 33||

धनुर्भिः शरवर्षैश्च समवर्षन्परस्परम् ।एकद्वित्रिशतैर्घोरैः शरैस्ते चिच्छिदुस्तदा ॥ ३४॥

dhanurbhiḥ śaravarṣaiśca samavarṣanparasparam |ekadvitriśatairghoraiḥ śaraiste cicchidustadā || 34||

परस्परं देवदैत्या अन्योन्यं समरोद्धताः ।पराजितास्तदा दैत्या देवैः सन्ताडिता भृशम् ॥ ३५॥

parasparaṃ devadaityā anyonyaṃ samaroddhatāḥ |parājitāstadā daityā devaiḥ santāḍitā bhṛśam || 35||

ममन्थुश्च पुनर्देवान्समाराध्य तदा शिवे ।एवं पुनः पुनर्युद्धं स्वर्गार्थमभवच्छिवे ॥ ३६॥

mamanthuśca punardevānsamārādhya tadā śive |evaṃ punaḥ punaryuddhaṃ svargārthamabhavacchive || 36||

कुरुक्षेत्रगता भूमिर्युद्धभूमिर्महेश्वरि ।द्वापरान्ते च भविता नृपाणां विग्रहो महान् ॥ ३७॥

kurukṣetragatā bhūmiryuddhabhūmirmaheśvari |dvāparānte ca bhavitā nṛpāṇāṃ vigraho mahān || 37||

कानीनान्तान्पुरस्कृत्य विष्णुर्भारं भुवः शिवे ।हरिष्यति मयाज्ञप्तः कृष्णो नाम्ना भविष्यति ॥ ३८॥

kānīnāntānpuraskṛtya viṣṇurbhāraṃ bhuvaḥ śive |hariṣyati mayājñaptaḥ kṛṣṇo nāmnā bhaviṣyati || 38||

कुरुनाम्नाऽथ सञ्ज्ञातमिदं क्षेत्रवरं प्रिये ।मत्प्रसादात्पुरा प्राप्य कुरुक्षेत्रेशमर्चयत् ॥ ३९॥

kurunāmnā'tha sañjñātamidaṃ kṣetravaraṃ priye |matprasādātpurā prāpya kurukṣetreśamarcayat || 39||

तत्र सन्ति महासिद्धा गङ्गा च सरिदुत्तमा ।निवसन्ति कुरुक्षेत्रे शिवतुष्टिप्रदे शिवे ॥ ४०॥

tatra santi mahāsiddhā gaṅgā ca sariduttamā |nivasanti kurukṣetre śivatuṣṭiprade śive || 40||

समन्तपञ्चकं तीर्थं पितृतृप्तिप्रदायकम् ।पुरा भार्गवरामेण क्षेत्रमुत्पादितं शिवे ॥ ४१॥

samantapañcakaṃ tīrthaṃ pitṛtṛptipradāyakam |purā bhārgavarāmeṇa kṣetramutpāditaṃ śive || 41||

क्षेत्रोत्थरुधिरैः पूर्णान् हृदान् पञ्च प्रकल्पयेत् ।तत्तीरतीर्थे यः पिण्डं पितृभ्यो दास्यति प्रिये ॥ ४२॥

kṣetrottharudhiraiḥ pūrṇān hṛdān pañca prakalpayet |tattīratīrthe yaḥ piṇḍaṃ pitṛbhyo dāsyati priye || 42||

तर्पयेत्तद्ध्रदोत्थाभिरद्भिः प्रीणाति वै पितॄन् ।तस्य स्युः पितरस्तृप्ता यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ ४३॥

tarpayettaddhradotthābhiradbhiḥ prīṇāti vai pitṝn |tasya syuḥ pitarastṛptā yāvadābhūtasamplavam || 43||

तत्रैकां गां दरिद्राय दत्वा गोशतपुण्यभाक् ।अल्पं तत्रैव यद्दत्तं तन्महाज्जायते प्रिये ॥ ४४॥

tatraikāṃ gāṃ daridrāya datvā gośatapuṇyabhāk |alpaṃ tatraiva yaddattaṃ tanmahājjāyate priye || 44||

पितृतृप्तिप्रदं तीर्थं पुरा रामेण वै कृतम् ।अत्रैव तद्ध्रदाः पञ्च स्नात्वा पितृगणांस्तथा ॥ ४५॥

pitṛtṛptipradaṃ tīrthaṃ purā rāmeṇa vai kṛtam |atraiva taddhradāḥ pañca snātvā pitṛgaṇāṃstathā || 45||

श्राद्धैः सम्प्रीणयन्पुत्रः पुत्रत्वं तस्य सिद्।ह्ध्यति ।अत्रैव गाधां गायन्ति पितरः षुत्रिणस्तथा ॥ ४६॥

śrāddhaiḥ samprīṇayanputraḥ putratvaṃ tasya sid|hdhyati |atraiva gādhāṃ gāyanti pitaraḥ ṣutriṇastathā || 46||

अपि नः स्वकुले भूयाद्यो गयायां च पिण्डदः ।कुरुक्षेत्रे स वै पुत्रः ह्रदे रामकृते हि नः ॥ ४७॥

api naḥ svakule bhūyādyo gayāyāṃ ca piṇḍadaḥ |kurukṣetre sa vai putraḥ hrade rāmakṛte hi naḥ || 47||

दृष्ट्वा मां चैव पुण्यात्मा कुरुक्षेत्रेश्वरं शिवे ।धन्यो भवति पूतात्मा सत्यं सत्यं न संशयः ॥ ४८॥

dṛṣṭvā māṃ caiva puṇyātmā kurukṣetreśvaraṃ śive |dhanyo bhavati pūtātmā satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || 48||

इत्थं कुरुक्षेत्रगतं महिमानं तवोदितम् ।श्रुत्वैव सर्वपापेभ्यो मुक्तो भवति नान्यथा ॥ ४९॥

itthaṃ kurukṣetragataṃ mahimānaṃ tavoditam |śrutvaiva sarvapāpebhyo mukto bhavati nānyathā || 49||

तस्मात् कुरुक्षेत्रपरायणानां तत्रैव वासो मम भक्तिदायकः ।लभेत वै पुण्ययुतो महेश्वरि तपःस्थलं तन्मुनिभिः प्रशस्तम् ॥ ५०॥

tasmāt kurukṣetraparāyaṇānāṃ tatraiva vāso mama bhaktidāyakaḥ |labheta vai puṇyayuto maheśvari tapaḥsthalaṃ tanmunibhiḥ praśastam || 50||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवगौरीसंवादे कुरुक्षेत्रनिर्माणैवं कुरुक्षेत्रेश्वरमहिमवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः ३३॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पन्चमांशः । अध्यायः ३३॥ –

|| iti śivarahasyāntargate śivagaurīsaṃvāde kurukṣetranirmāṇaivaṃ kurukṣetreśvaramahimavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 33||– || śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 33|| –