शिवपूजाफलवर्णनम् बिल्वपुष्पपञ्चामृतधान्यजलधारादि Bilvapushpapanchamritadhanyajaladharadishivapujaphalavarnanam

मुनयःसाधु पृष्टमिदं प्राज्ञाः शिवपूजनसाधनम् ।शिवार्चनस्त्ररूपं च वेदोक्तमधुनोच्यते ॥ ९१॥

munayaḥsādhu pṛṣṭamidaṃ prājñāḥ śivapūjanasādhanam |śivārcanastrarūpaṃ ca vedoktamadhunocyate || 91||

स्नात्वा जलैः समुद्धृल्य भस्मनाऽङ्गानि सादरम् ।अग्निरित्यादिभिर्मन्त्रैः कृत्वा भस्माभिमन्त्रणम् ॥ ९२॥

snātvā jalaiḥ samuddhṛlya bhasmanā'ṅgāni sādaram |agnirityādibhirmantraiḥ kṛtvā bhasmābhimantraṇam || 92||

त्रिपुण्ड्रधारणं कृत्वा कृत्वा रुद्राक्षधारणम् ।बिल्वमूले सन्निविश्य जप्त्वा मन्त्रं षडक्षरम् ॥ ९३॥

tripuṇḍradhāraṇaṃ kṛtvā kṛtvā rudrākṣadhāraṇam |bilvamūle sanniviśya japtvā mantraṃ ṣaḍakṣaram || 93||

बिल्ववृक्ष नमस्तेऽस्तु शिवपूजनसाधन ।मूलतो भवरूपाय मध्यतो मृडरूपिणे ॥ ९४॥

bilvavṛkṣa namaste'stu śivapūjanasādhana |mūlato bhavarūpāya madhyato mṛḍarūpiṇe || 94||

अग्रतः शिवरूपाय पत्रर्वेदस्वरूपिणे ।स्कन्धे वेदान्तरूपाय तरुराजाय ते नमः ॥ ९५॥

agrataḥ śivarūpāya patrarvedasvarūpiṇe |skandhe vedāntarūpāya tarurājāya te namaḥ || 95||

नमस्ते बिल्वतरवे भानुसोदर ते नमः ।शिवपूजोद्यताभीष्टसाधनाय नमो नमः ॥ ९६॥

namaste bilvatarave bhānusodara te namaḥ |śivapūjodyatābhīṣṭasādhanāya namo namaḥ || 96||

इति सम्प्रार्थ्य तं बिल्वं नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् ।कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेत् पुनरादरात् ॥ ९७॥

iti samprārthya taṃ bilvaṃ natvā kṛtvā pradakṣiṇam |kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayet punarādarāt || 97||

वेदरूपाणि पत्राणि शिवपूजार्थमद्य ते ।प्रार्थयामीति सम्प्रार्थ्य भवेत् तद्ग्रहणोद्यतः ॥ ९८॥

vedarūpāṇi patrāṇi śivapūjārthamadya te |prārthayāmīti samprārthya bhavet tadgrahaṇodyataḥ || 98||

रुद्राध्यायं जपन्नेव स्मरन्नन्ते महेश्वरम् ।गृहीत्वा बिल्वपत्राणि पूजयेगद्गिरिजापतिम् ॥ ९९॥

rudrādhyāyaṃ japanneva smarannante maheśvaram |gṛhītvā bilvapatrāṇi pūjayegadgirijāpatim || 99||

सुबिल्वपत्रपृष्टेन योजयेलिङ्गमस्तकम् ।उत्तानैः पूजयेत्पत्रैः उत्तराग्रैर्जलान्वितैः ॥ १००॥

subilvapatrapṛṣṭena yojayeliṅgamastakam |uttānaiḥ pūjayetpatraiḥ uttarāgrairjalānvitaiḥ || 100||

यथोत्पन्नेन पुष्पेण पूजयेत् गिरिजापतिम् ।सर्वात्मना वृन्तहीनं बृहतीपुष्पमर्चयेत् ॥ १०१॥

yathotpannena puṣpeṇa pūjayet girijāpatim |sarvātmanā vṛntahīnaṃ bṛhatīpuṣpamarcayet || 101||

वृन्तहीनानि पद्मानि कुमुदानि नवान्यपि ।शिवपूजोपयुक्तानि नान्यानीत्यवधारितम् ॥ १०२॥

vṛntahīnāni padmāni kumudāni navānyapi |śivapūjopayuktāni nānyānītyavadhāritam || 102||

चम्पकामल्लिकाजाती करवीरादिकानि तु ।यथेष्टमेव देयानि सितान्यप्यसितान्यपि ॥ १०३॥

campakāmallikājātī karavīrādikāni tu |yatheṣṭameva deyāni sitānyapyasitānyapi || 103||

अर्कं वा करवीरं वा बकं कनकमेव वा ।दत्वा लिङ्गे शिवं स्मृत्वा भक्त्या पापैः प्रमुच्यते ॥ १०४॥

arkaṃ vā karavīraṃ vā bakaṃ kanakameva vā |datvā liṅge śivaṃ smṛtvā bhaktyā pāpaiḥ pramucyate || 104||

नवारुणैः बिल्वपत्रैः पूजयित्वा महेश्वरम् ।ब्रह्महापि विमुक्तः स्यात् भूतिरुद्राक्षभूषणः ॥ १०५॥

navāruṇaiḥ bilvapatraiḥ pūjayitvā maheśvaram |brahmahāpi vimuktaḥ syāt bhūtirudrākṣabhūṣaṇaḥ || 105||

उद्धूल्य भस्मनाङ्गानि धृत्वा तिर्यक् त्रिपुण्ड्रकम् ।बिल्वपत्रैः समभ्यर्च्य मुक्तो भवति मानवः ॥ १०६॥

uddhūlya bhasmanāṅgāni dhṛtvā tiryak tripuṇḍrakam |bilvapatraiḥ samabhyarcya mukto bhavati mānavaḥ || 106||

भक्त्या दत्वा महेशाय कोमलं बिल्वपल्लवम् ।कैलासं समवाप्नोति गृहं गृहपतिर्यथा ॥ १०७॥

bhaktyā datvā maheśāya komalaṃ bilvapallavam |kailāsaṃ samavāpnoti gṛhaṃ gṛhapatiryathā || 107||

सन्ति पत्राण्यनेकानि प्रसूनान्यपि कोटिशः ।बिल्वपत्रार्पणेनैव तुष्टो भवति शङ्करः ॥ १०८॥

santi patrāṇyanekāni prasūnānyapi koṭiśaḥ |bilvapatrārpaṇenaiva tuṣṭo bhavati śaṅkaraḥ || 108||

एकस्य बिल्वपत्रस्य शिवलिङ्गे प्रदानतः ।यत् पुण्यं समवाप्नोति तद्वदेद्गिरिजापतिः ॥ १०९॥

ekasya bilvapatrasya śivaliṅge pradānataḥ |yat puṇyaṃ samavāpnoti tadvadedgirijāpatiḥ || 109||

बिल्वपत्र प्रदानस्य फलमेतावदित्यपि ।वेदैरपि न विज्ञातं अन्येषां तत्र का कथा ॥ ११०॥

bilvapatra pradānasya phalametāvadityapi |vedairapi na vijñātaṃ anyeṣāṃ tatra kā kathā || 110||

बिल्वे भस्मनि रुद्राक्षे शङ्करस्य यथा रुचिः ।तथा रुचिर्भवान्यां तु तथाऽन्येषु रुचिर्न तु ॥ १११॥

bilve bhasmani rudrākṣe śaṅkarasya yathā ruciḥ |tathā rucirbhavānyāṃ tu tathā'nyeṣu rucirna tu || 111||

अखण्डानि सखण्डानि बिल्वपत्राणि तेष्वपि ।अतिप्रीतिरखण्डेषु दुर्लभान्येव तानि तु ॥ ११२॥

akhaṇḍāni sakhaṇḍāni bilvapatrāṇi teṣvapi |atiprītirakhaṇḍeṣu durlabhānyeva tāni tu || 112||

लिङ्गानि दुर्लभान्येव बिल्वपत्राण्यपि स्वतः ।सुलभानि भवन्त्येव क्वचित् भाग्यवतां नृणाम् ॥ ११३॥

liṅgāni durlabhānyeva bilvapatrāṇyapi svataḥ |sulabhāni bhavantyeva kvacit bhāgyavatāṃ nṛṇām || 113||

नवानि बिल्वपत्राणि दुर्लभानि भवन्ति चेत् ।अनवान्यपि सम्पाद्य पूजयेत् तैरुमापतिम् ॥ ११४॥

navāni bilvapatrāṇi durlabhāni bhavanti cet |anavānyapi sampādya pūjayet tairumāpatim || 114||

बिल्वपत्राणि देयानि शुष्काणि पतितान्यपि ।भिन्नान्यपि नवाभावे छिद्राण्यपि कदाचन ॥ ११५॥

bilvapatrāṇi deyāni śuṣkāṇi patitānyapi |bhinnānyapi navābhāve chidrāṇyapi kadācana || 115||

यावत्तद्रक्षणं शक्यं तावत्कृत्वैव सादरम् ।देयं बिल्वं महेशाय तच्चूर्णमपि तत्प्रियम् ॥ ११६॥

yāvattadrakṣaṇaṃ śakyaṃ tāvatkṛtvaiva sādaram |deyaṃ bilvaṃ maheśāya taccūrṇamapi tatpriyam || 116||

दुर्लभं बिल्वचूर्णं चेत् बिल्वचन्दनमेव वा ।दद्यान्नित्यं महेशाय तेन तुष्यति शङ्करः ॥ ११७॥

durlabhaṃ bilvacūrṇaṃ cet bilvacandanameva vā |dadyānnityaṃ maheśāya tena tuṣyati śaṅkaraḥ || 117||

बिल्वपत्रैरनभ्यर्च्य तच्चूर्णैरपि चन्दनैः ।न भोक्तव्यं न शेतव्यं कदापि द्विजजन्मना ॥ ११८॥

bilvapatrairanabhyarcya taccūrṇairapi candanaiḥ |na bhoktavyaṃ na śetavyaṃ kadāpi dvijajanmanā || 118||

अपराणि सुगन्धीनि प्रसूनानि महेश्वरः ।बिल्वाभावे न गृह्णाति तेन प्रीतः सदाशिवः ॥ ११९॥

aparāṇi sugandhīni prasūnāni maheśvaraḥ |bilvābhāve na gṛhṇāti tena prītaḥ sadāśivaḥ || 119||

सूर्याभावे यथा ध्वान्तं न नश्यति तथा सुराः ।बिल्वपत्रार्चनाभावे न पापं याति सर्वथा ॥ १२०॥

sūryābhāve yathā dhvāntaṃ na naśyati tathā surāḥ |bilvapatrārcanābhāve na pāpaṃ yāti sarvathā || 120||

बिल्वीतरुजवाते वा या प्रीतिर्गिरिजापतेः ।सा प्रीतिः पुष्पवातेऽपि शङ्करस्य न जायते ॥ १२१॥

bilvītarujavāte vā yā prītirgirijāpateḥ |sā prītiḥ puṣpavāte'pi śaṅkarasya na jāyate || 121||

सूर्यः सृष्टो महेशेन ध्वान्तसंहरणाय सः ।बिल्वः सृष्टः शिवेनैव पापनाशाय केवलम् ॥ १२२॥

sūryaḥ sṛṣṭo maheśena dhvāntasaṃharaṇāya saḥ |bilvaḥ sṛṣṭaḥ śivenaiva pāpanāśāya kevalam || 122||

आदित्यः समभूत् सोमात् सोमाद्बिल्वः प्रजायते ।उमया सहितः सोमः स तयोर्जनको यतः ॥ १२३॥

ādityaḥ samabhūt somāt somādbilvaḥ prajāyate |umayā sahitaḥ somaḥ sa tayorjanako yataḥ || 123||

नीलोत्पलकृतां मालां शङ्कराय समर्चयेत् ।प्रफुल्लपद्ममालां च कुड्मलैर्नार्चयेत् शिवम् ॥ १२४॥

nīlotpalakṛtāṃ mālāṃ śaṅkarāya samarcayet |praphullapadmamālāṃ ca kuḍmalairnārcayet śivam || 124||

करवीरप्रसूनानि प्रक्षिप्य लिङ्गमस्तके ।मुच्यते पातकैः सर्वैः ब्रह्महत्यादिभिः सुराः ॥ १२५॥

karavīraprasūnāni prakṣipya liṅgamastake |mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ brahmahatyādibhiḥ surāḥ || 125||

करवीरप्रसूनेन यो नार्चयति शङ्करम् ।स दरिद्रो भवत्येव सवंशः प्रतिजन्मनि ॥ १२६॥

karavīraprasūnena yo nārcayati śaṅkaram |sa daridro bhavatyeva savaṃśaḥ pratijanmani || 126||

मन्दारैः कनकैर्वापि यः सायं शिवमर्चयेत् ।स मुक्तः पापकोटिभ्यो मुक्तो भवति मानवः ॥ १२७॥

mandāraiḥ kanakairvāpi yaḥ sāyaṃ śivamarcayet |sa muktaḥ pāpakoṭibhyo mukto bhavati mānavaḥ || 127||

बृहतीकुसुमैर्नित्यं योऽर्चयेत् गिरिजापतिम् ।अस्थूलैरपि वा स्थूलैः मुच्यते पापबन्धनात् ॥ १२८॥

bṛhatīkusumairnityaṃ yo'rcayet girijāpatim |asthūlairapi vā sthūlaiḥ mucyate pāpabandhanāt || 128||

यः प्रयच्छति शर्वाय फुल्ल्लां पङ्कजमालिकाम् ।सायङ्काले विशेषेण स याति शिवमन्दिरम् ॥ १२९॥

yaḥ prayacchati śarvāya phulllāṃ paṅkajamālikām |sāyaṅkāle viśeṣeṇa sa yāti śivamandiram || 129||

पुभागमालिकां दत्वा महेशाय निशामुखे ।मुच्यते पापकोटिभ्यः सद्य एव न संशयः ॥ १३०॥

pubhāgamālikāṃ datvā maheśāya niśāmukhe |mucyate pāpakoṭibhyaḥ sadya eva na saṃśayaḥ || 130||

शतपत्रप्रसूनानि यः प्रयच्छति शङ्करे ।द्रोणपुष्पाणि वा नित्यं स याति शिवमन्दिरम् ॥ १३१॥

śatapatraprasūnāni yaḥ prayacchati śaṅkare |droṇapuṣpāṇi vā nityaṃ sa yāti śivamandiram || 131||

पारिजातप्रसूनानि यो ददाति महेश्वरे ।वकुलान्यपि पूतात्मा स मुक्तो भवति ध्रुवम् ॥ १३२॥

pārijātaprasūnāni yo dadāti maheśvare |vakulānyapi pūtātmā sa mukto bhavati dhruvam || 132||

यः पूजयेन्महादेवं कुन्दसुन्दरमालया ।स गन्धर्वपतिर्भूत्वा प्रयाति शिवमन्दिरम् ॥ १३३॥

yaḥ pūjayenmahādevaṃ kundasundaramālayā |sa gandharvapatirbhūtvā prayāti śivamandiram || 133||

अर्चयित्वा महादेवं केतकीकुसुमैर्निशि ।अरातिभ्यः सर्वथापि न बिभेत्येव मानवः ॥ १३४॥

arcayitvā mahādevaṃ ketakīkusumairniśi |arātibhyaḥ sarvathāpi na bibhetyeva mānavaḥ || 134||

दुर्वाङ्कुरैर्नवैः शुद्धैरभिपूज्य सदाशिवम् ।सर्वपुष्पार्चनफलं प्राप्नोत्येव न संशयः ॥ १३५॥

durvāṅkurairnavaiḥ śuddhairabhipūjya sadāśivam |sarvapuṣpārcanaphalaṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ || 135||

यवतण्डुलगोधूमैः चणकैर्द्विदलैरपि ।सितासितैस्तिलैरीशं सर्षपैश्च समर्चयेत् ॥ १३६॥

yavataṇḍulagodhūmaiḥ caṇakairdvidalairapi |sitāsitaistilairīśaṃ sarṣapaiśca samarcayet || 136||

प्रियङ्गुभिश्च नीवारैः श्यामाकैः शालिभिस्तथा ।अणुभिश्च समाराध्य मुच्यते पापकोटिभिः ॥ १३७॥

priyaṅgubhiśca nīvāraiḥ śyāmākaiḥ śālibhistathā |aṇubhiśca samārādhya mucyate pāpakoṭibhiḥ || 137||

दध्ना क्षीरैर्घृतेनापि मधुना सितयाऽपि च ।समभ्यर्च्य महादेवं मुच्यते पापकोटिभिः ॥ १३८॥

dadhnā kṣīrairghṛtenāpi madhunā sitayā'pi ca |samabhyarcya mahādevaṃ mucyate pāpakoṭibhiḥ || 138||

हिमशीकरसङ्काशनीरधाराभिषेचनम् ।महालिङ्गे प्रदोषेषु महापापैः प्रमुच्यते ॥ १३९॥

himaśīkarasaṅkāśanīradhārābhiṣecanam |mahāliṅge pradoṣeṣu mahāpāpaiḥ pramucyate || 139||

क्षीराज्यमधुधाराभिः योऽभिषिञ्चेदुमापतिम् ।स एव हयमेधादियागकोटिफलं लभेत् ॥ १४०॥

kṣīrājyamadhudhārābhiḥ yo'bhiṣiñcedumāpatim |sa eva hayamedhādiyāgakoṭiphalaṃ labhet || 140||

आकल्पार्जितपापनाशकमिति ज्ञेयं शिवाराधनंसामान्येन तदप्यखण्डबिल्वीदलैश्चैत्कृतम् ।तत् किं किं फलमातनोति बहुधा तन्नैव जाने निजंदास्यत्येव पदं सदाशिव इति ज्ञातं तदन्यत्तथा ॥ १४१॥

ākalpārjitapāpanāśakamiti jñeyaṃ śivārādhanaṃsāmānyena tadapyakhaṇḍabilvīdalaiścaitkṛtam |tat kiṃ kiṃ phalamātanoti bahudhā tannaiva jāne nijaṃdāsyatyeva padaṃ sadāśiva iti jñātaṃ tadanyattathā || 141||

मुक्तिप्रासादमार्गप्रथितमणिलसद्दीर्धसोपानपङ्क्तिःभक्तिः श्रीपतिनेत्रपूजितशिवाकान्ताङ्घ्रिपङ्केरुहे ।सा भक्तिर्यदि बिल्वपल्लवलसन्मल्लीप्रसूनार्पणेशाङ्गे लिङ्गवरे तदा जितमिदं तावज्जगज्जायते ॥ १४२॥

muktiprāsādamārgaprathitamaṇilasaddīrdhasopānapaṅktiḥbhaktiḥ śrīpatinetrapūjitaśivākāntāṅghripaṅkeruhe |sā bhaktiryadi bilvapallavalasanmallīprasūnārpaṇeśāṅge liṅgavare tadā jitamidaṃ tāvajjagajjāyate || 142||

धन्यैर्जन्मसहस्रसाधितमहापुण्यार्णवैः केवलंभक्तिः शङ्करपादपद्मभजने तावत्परं लभ्यते ।सा लब्धा जननादिदुःखनिकरं हन्त्येव हन्त्यापदांराशीनप्यमितान् करोति परमानन्दाश्रयं सर्वदा ॥ १४३॥

dhanyairjanmasahasrasādhitamahāpuṇyārṇavaiḥ kevalaṃbhaktiḥ śaṅkarapādapadmabhajane tāvatparaṃ labhyate |sā labdhā jananādiduḥkhanikaraṃ hantyeva hantyāpadāṃrāśīnapyamitān karoti paramānandāśrayaṃ sarvadā || 143||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते मुनयः प्रोक्तं बिल्वपुष्पपञ्चामृतधान्यजलधारादिशिवपूजाफलवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । हराख्यः तृतीयांशः । उत्तरार्धम् । अध्यायः २४। ९११४३ ॥

|| iti śivarahasyāntargate munayaḥ proktaṃ bilvapuṣpapañcāmṛtadhānyajaladhārādiśivapūjāphalavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | harākhyaḥ tṛtīyāṃśaḥ | uttarārdham | adhyāyaḥ 24| 91143 ||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।हराख्यः तृतीयांशः ।उत्तरार्धम् ।अध्यायः २४। ९१-१४३ ॥

– || śrīśivarahasyam |harākhyaḥ tṛtīyāṃśaḥ |uttarārdham |adhyāyaḥ 24| 91-143 ||