आर्याशतकम् Aryashatakam By Shri Appayya Dikshit

दयया यदीयया वाङ्नवरसरुचिरा सुधाधिकोदेति ।शरणागतचिन्तितदं तं शिवचिन्तामणिं वन्दे ॥ १॥

dayayā yadīyayā vāṅnavarasarucirā sudhādhikodeti |śaraṇāgatacintitadaṃ taṃ śivacintāmaṇiṃ vande || 1||

शिरसि सितांशुकलाढ्यं करुणापीयूषपूरितं नयने ।स्मितदुग्धमुग्धवदनं ललनाकलितं महः कलये ॥ २॥

śirasi sitāṃśukalāḍhyaṃ karuṇāpīyūṣapūritaṃ nayane |smitadugdhamugdhavadanaṃ lalanākalitaṃ mahaḥ kalaye || 2||

अन्ते चिन्तयते यत्तत्तामेतीति च त्वया गदितम् ।शिव तव चरणद्वन्द्वध्यानान्निर्द्वन्द्वता चित्रम् ॥ ३॥

ante cintayate yattattāmetīti ca tvayā gaditam |śiva tava caraṇadvandvadhyānānnirdvandvatā citram || 3||

द्रुतमुद्धर हर संहर संहर भववैरिणं त्वतित्वरया।भव भवतोऽपि भवोऽयं रिपुरेतन्निन्दितं जगति ॥ ४॥

drutamuddhara hara saṃhara saṃhara bhavavairiṇaṃ tvatitvarayā|bhava bhavato'pi bhavo'yaṃ ripuretanninditaṃ jagati || 4||

चेतसि चिन्तय वामां वा मां वा न द्विधा स्थितस्याहम् ।इति यदि वदसि दयाब्धे वामार्धे सा तवाप्यस्ति ॥ ५॥

cetasi cintaya vāmāṃ vā māṃ vā na dvidhā sthitasyāham |iti yadi vadasi dayābdhe vāmārdhe sā tavāpyasti || 5||

मित्रकलत्रसुतादीन् ध्यायस्यनिशं न मां क्षणं जातु।यदि कुप्यसि मयि दीने तुलयामि त्वां कथं सह तैः ॥ ६॥

mitrakalatrasutādīn dhyāyasyaniśaṃ na māṃ kṣaṇaṃ jātu|yadi kupyasi mayi dīne tulayāmi tvāṃ kathaṃ saha taiḥ || 6||

मत्कृतदुष्कृतशान्तिर्विषवह्निजलादियातनया ।यदि निश्चयस्तवायं प्रेषय गरलाग्निगङ्गौघान् ॥ ७॥

matkṛtaduṣkṛtaśāntirviṣavahnijalādiyātanayā |yadi niścayastavāyaṃ preṣaya garalāgnigaṅgaughān || 7||

भोगं विहाय योगं साधय दास्ये तवापि परभागम् ।मम किं न वावकाशस्त्वद्भूषाभोगिनां मध्ये ॥ ८॥

bhogaṃ vihāya yogaṃ sādhaya dāsye tavāpi parabhāgam |mama kiṃ na vāvakāśastvadbhūṣābhogināṃ madhye || 8||

ललनालोलविलोकनजितमित्यवमन्यसे कथं मां त्वम्।त्वयि जायार्धशरीरे शिव शिव नाऽऽलोकनानुभवः ॥ ९॥

lalanālolavilokanajitamityavamanyase kathaṃ māṃ tvam|tvayi jāyārdhaśarīre śiva śiva nā''lokanānubhavaḥ || 9||

स्मरणादनुपदमीदृग्विस्मृतिशीलो न वल्लभोऽसि मम।उत्पाद्याशां भङ्क्तुर्लग्ना वृत्तिस्तवैवेयम् ॥ १०॥

smaraṇādanupadamīdṛgvismṛtiśīlo na vallabho'si mama|utpādyāśāṃ bhaṅkturlagnā vṛttistavaiveyam || 10||

पुत्रः पितृवत्पुत्री मातृवदित्थं ममात्र को दोषः ।अहमपि भोगासक्तः प्रकृतिर्जाता विषादवती ॥ ११॥

putraḥ pitṛvatputrī mātṛvaditthaṃ mamātra ko doṣaḥ |ahamapi bhogāsaktaḥ prakṛtirjātā viṣādavatī || 11||

वपुरर्धं वामार्धं शिरसि शशी सोऽपि भूषणं तेऽर्धम् ।मामपि तवार्धभक्तं शिव शिव देहे न धारयसि ॥ १२॥

vapurardhaṃ vāmārdhaṃ śirasi śaśī so'pi bhūṣaṇaṃ te'rdham |māmapi tavārdhabhaktaṃ śiva śiva dehe na dhārayasi || 12||

स्तनपं शिशुं त्वदीयं पालय साम्ब द्रुतं न पासि यदि ।जगतः पितेति गीतं यातं नामेति जानीहि ॥ १३॥

stanapaṃ śiśuṃ tvadīyaṃ pālaya sāmba drutaṃ na pāsi yadi |jagataḥ piteti gītaṃ yātaṃ nāmeti jānīhi || 13||

मातरि हित्वा बालं कार्याकुलधीः पिता बहिर्याति ।शिव बत शक्नोषि कथं स्वाङ्गान्मन्मातरं मोक्तुम् ॥ १४॥

mātari hitvā bālaṃ kāryākuladhīḥ pitā bahiryāti |śiva bata śaknoṣi kathaṃ svāṅgānmanmātaraṃ moktum || 14||

गुणहीनतां तनूजे मयि दृष्ट्वा किं परित्यजस्येवम् ।उचितं गुणिनस्त्वेतन्निर्गुणरूपस्य तेऽनुचितम् ॥ १५॥

guṇahīnatāṃ tanūje mayi dṛṣṭvā kiṃ parityajasyevam |ucitaṃ guṇinastvetannirguṇarūpasya te'nucitam || 15||

कामक्रोधकटाभ्यां मदजलधारां निरङ्कुशे स्रवति ।मत्कृतदुष्कृतकरिणि प्रकटा पञ्चास्यता तेऽस्तु ॥ १६॥

kāmakrodhakaṭābhyāṃ madajaladhārāṃ niraṅkuśe sravati |matkṛtaduṣkṛtakariṇi prakaṭā pañcāsyatā te'stu || 16||

त्वद्धीनं मां दीनं दृष्ट्वा विषयातिरागसम्बद्धम् ।धावत्यकीर्तिरेषा नाथः शक्तोऽप्युदासीनः ॥ १७॥

tvaddhīnaṃ māṃ dīnaṃ dṛṣṭvā viṣayātirāgasambaddham |dhāvatyakīrtireṣā nāthaḥ śakto'pyudāsīnaḥ || 17||

अरिभिर्जितैरशक्तैर्विज्ञाप्यं सेवकैः प्रभोर्नीतिः ।विषयैर्जितोऽस्मि शम्भो तव यच्छ्लाघ्यं तदारचय ॥ १८॥

aribhirjitairaśaktairvijñāpyaṃ sevakaiḥ prabhornītiḥ |viṣayairjito'smi śambho tava yacchlāghyaṃ tadāracaya || 18||

संरक्ष्यते स्वदासैर्यद्यद्वस्तु प्रभोरभीष्टतरम् ।दासस्तवेष्टकामः कान्तां कनकं कथं त्यजेयमहम् ॥ १९॥

saṃrakṣyate svadāsairyadyadvastu prabhorabhīṣṭataram |dāsastaveṣṭakāmaḥ kāntāṃ kanakaṃ kathaṃ tyajeyamaham || 19||

पापी पापं सुकृती सुकृतं भुङ्क्ते ममात्र किं नु गतम्।इत्यौदास्यमयुक्तं भृत्याकीर्तिः प्रभोरेव ॥ २०॥

pāpī pāpaṃ sukṛtī sukṛtaṃ bhuṅkte mamātra kiṃ nu gatam|ityaudāsyamayuktaṃ bhṛtyākīrtiḥ prabhoreva || 20||

विकलेऽतिदीनचित्ते विषयाशामात्रधारिणि नितान्तम् ।मयि रोषतः कियत् ते वद वद शम्भो यशो भावि ॥ २१॥

vikale'tidīnacitte viṣayāśāmātradhāriṇi nitāntam |mayi roṣataḥ kiyat te vada vada śambho yaśo bhāvi || 21||

स्वगृहे भुवनत्रितये योगक्षेमे मुखानि चत्वारि ।मत्प्रतिवचनं हि विना पञ्चमवदनस्य कुत्र गतिः ॥ २२॥

svagṛhe bhuvanatritaye yogakṣeme mukhāni catvāri |matprativacanaṃ hi vinā pañcamavadanasya kutra gatiḥ || 22||

तव कोऽहं त्वं मम कः पञ्चस्वेवं विचारयस्वेति ।ब्रूषे दीनदयाब्धे पञ्चमुखत्वं त्वयि व्यक्तम्॥ २३॥

tava ko'haṃ tvaṃ mama kaḥ pañcasvevaṃ vicārayasveti |brūṣe dīnadayābdhe pañcamukhatvaṃ tvayi vyaktam|| 23||

याचस्वान्यं धनिनं भविता तव को दिगम्बराल्लाभः ।मां मा प्रतारयैवं ख्यातः श्रीकण्ठनामासि॥ २४॥

yācasvānyaṃ dhaninaṃ bhavitā tava ko digambarāllābhaḥ |māṃ mā pratārayaivaṃ khyātaḥ śrīkaṇṭhanāmāsi|| 24||

वसनाशनप्रदातरि मयि जीवति किं समाकुलस्त्वमिति ।दोहाय मोच्यमानो वत्सः किं न त्वरामयते ॥ २५॥

vasanāśanapradātari mayi jīvati kiṃ samākulastvamiti |dohāya mocyamāno vatsaḥ kiṃ na tvarāmayate || 25||

पातकराशिरितीदं त्वयाभिधानं श्रुतं न तद् दृष्टम्।तद्दर्शनकुतुकं यदि मां द्रष्टुं किं विलम्बसे देव ॥ २६॥

pātakarāśiritīdaṃ tvayābhidhānaṃ śrutaṃ na tad dṛṣṭam|taddarśanakutukaṃ yadi māṃ draṣṭuṃ kiṃ vilambase deva || 26||

पातकराशिरसि त्वं पश्याम्यत एव नाहमिति वदसि ।पातकरूपाज्ञाने शिव तव सर्वज्ञताभङ्गः ॥ २७॥

pātakarāśirasi tvaṃ paśyāmyata eva nāhamiti vadasi |pātakarūpājñāne śiva tava sarvajñatābhaṅgaḥ || 27||

पापं पापमितीदं करोषि शिव किं मुधा बुधान् भ्रान्तान् ।तत्सत्यं चेन्न कथं त्वयानुभूतं न दृष्टं वा ॥ २८॥

pāpaṃ pāpamitīdaṃ karoṣi śiva kiṃ mudhā budhān bhrāntān |tatsatyaṃ cenna kathaṃ tvayānubhūtaṃ na dṛṣṭaṃ vā || 28||

पापे लोकानुभवः स एव मानं ममाप्यननुभूते ।न हि परकीयानुभवः ज्ञातुं शक्यः परेणापि ॥ २९॥

pāpe lokānubhavaḥ sa eva mānaṃ mamāpyananubhūte |na hi parakīyānubhavaḥ jñātuṃ śakyaḥ pareṇāpi || 29||

लोकाभिन्नः सोऽहं वक्तुं वाक्यं ह्युपक्रमस्तव चेत्।सिद्धा मनोरथा मे त्वत्तः कस्यापि लोकस्य ॥ ३०॥

lokābhinnaḥ so'haṃ vaktuṃ vākyaṃ hyupakramastava cet|siddhā manorathā me tvattaḥ kasyāpi lokasya || 30||

अतिवल्गनं ममैतन्मूढत्वं यद्यपि प्रभोः पुरतः ।दीनः करोमि किं वा मद्विषये को निवेदयति ॥ ३१॥

ativalganaṃ mamaitanmūḍhatvaṃ yadyapi prabhoḥ purataḥ |dīnaḥ karomi kiṃ vā madviṣaye ko nivedayati || 31||

लघुरसि किं त्वयि दयया मा मा मंस्थाः शिवेति सहसा त्वम्।भारो भुवोऽस्मि धृत्वा स्वकरे तुलयाशु मां शम्भो॥ ३२॥

laghurasi kiṃ tvayi dayayā mā mā maṃsthāḥ śiveti sahasā tvam|bhāro bhuvo'smi dhṛtvā svakare tulayāśu māṃ śambho|| 32||

सस्ये तृणे च वृष्टिं तुल्यां देवः सदैव विदधाति ।देवो महान् बत त्वं गुरुलघुवार्तां कथं कुरुषे ॥ ३३॥

sasye tṛṇe ca vṛṣṭiṃ tulyāṃ devaḥ sadaiva vidadhāti |devo mahān bata tvaṃ gurulaghuvārtāṃ kathaṃ kuruṣe || 33||

दिष्टोद्दिष्टं दास्याम्यन्यन्नेष्टं यदि स्फुटं वाक्यम् ।दत्ता कथं त्वयासावजरामरता मृकण्डुजनेः ॥ ३४॥

diṣṭoddiṣṭaṃ dāsyāmyanyanneṣṭaṃ yadi sphuṭaṃ vākyam |dattā kathaṃ tvayāsāvajarāmaratā mṛkaṇḍujaneḥ || 34||

नादत्तं प्राप्नोतीत्येतद्वाक्यं प्रतारणामात्रम् ।उपमन्युना कदा वा कस्मै दुग्धोदधिर्दत्तः ॥ ३५॥

nādattaṃ prāpnotītyetadvākyaṃ pratāraṇāmātram |upamanyunā kadā vā kasmai dugdhodadhirdattaḥ || 35||

प्रबलतरोन्मादाढ्यं त्वामप्यगणय्य धावमानं च ।मच्चेतोऽपस्मारं नियमय शम्भो पदाभ्यां ते ॥ ३६॥

prabalataronmādāḍhyaṃ tvāmapyagaṇayya dhāvamānaṃ ca |macceto'pasmāraṃ niyamaya śambho padābhyāṃ te || 36||

आशापिशाचिका मां भ्रमयति परितो दशस्वपि दिशासु ।स्वीये पिशाचवर्गे सेवायै किं न योजयसि ॥ ३७॥

āśāpiśācikā māṃ bhramayati parito daśasvapi diśāsu |svīye piśācavarge sevāyai kiṃ na yojayasi || 37||

यक्षाधीनां रक्षां त्र्यक्ष निधीनां कुतो नु वा कुरुषे।साक्षान्मनुष्यधर्माऽप्यहह कथं नु विस्मृतिर्मम ते ॥ ३८॥

yakṣādhīnāṃ rakṣāṃ tryakṣa nidhīnāṃ kuto nu vā kuruṣe|sākṣānmanuṣyadharmā'pyahaha kathaṃ nu vismṛtirmama te || 38||

धनदे सखित्वमेतत् तव यत् तत्रास्ति विस्मयः क इव ।मयि निर्धने तदास्तां त्रिजगति चित्रं कियद्भावि ॥ ३९॥

dhanade sakhitvametat tava yat tatrāsti vismayaḥ ka iva |mayi nirdhane tadāstāṃ trijagati citraṃ kiyadbhāvi || 39||

सखितारूपनिधानं वित्तनिधानं द्विधा धनं तव यत् ।नैककरे नृपनीतिस्तत्रान्यतरन्निधेहि मयि ॥ ४०॥

sakhitārūpanidhānaṃ vittanidhānaṃ dvidhā dhanaṃ tava yat |naikakare nṛpanītistatrānyatarannidhehi mayi || 40||

पालय वा मां मा वा मत्तनुभूता तु पञ्चभूतततिः ।पोष्यावश्यं भवता भविता नो चेन्न भूतपतिः ॥ ४१॥

pālaya vā māṃ mā vā mattanubhūtā tu pañcabhūtatatiḥ |poṣyāvaśyaṃ bhavatā bhavitā no cenna bhūtapatiḥ || 41||

अतिकोमलं मनस्ते मुनिभिर्गीतं कुतोऽधुना कठिनम् ।मन्ये विषाशनार्थं कठिनं चेतस्त्वया विहितम् ॥ ४२॥

atikomalaṃ manaste munibhirgītaṃ kuto'dhunā kaṭhinam |manye viṣāśanārthaṃ kaṭhinaṃ cetastvayā vihitam || 42||

मां द्रष्टुमष्टमूर्ते करुणा तेऽद्यापि किं न वोल्लसति ।भिक्षाप्रसङ्गतो वा कियतां नो यासि सदनानि ॥ ४३॥

māṃ draṣṭumaṣṭamūrte karuṇā te'dyāpi kiṃ na vollasati |bhikṣāprasaṅgato vā kiyatāṃ no yāsi sadanāni || 43||

वित्ताधिपः सखा ते भार्या देहे तवान्नपूर्णाख्या ।ऊरीकृतं न दूरीकुरुषे भिक्षाटनमपीश ॥ ४४॥

vittādhipaḥ sakhā te bhāryā dehe tavānnapūrṇākhyā |ūrīkṛtaṃ na dūrīkuruṣe bhikṣāṭanamapīśa || 44||

नाङ्गीकृतो मया त्वं तत एव न दर्शनं मम तवास्ति ।इति नोत्तरं प्रदेयं शिव शिव विश्वेशनामासि ॥ ४५॥

nāṅgīkṛto mayā tvaṃ tata eva na darśanaṃ mama tavāsti |iti nottaraṃ pradeyaṃ śiva śiva viśveśanāmāsi || 45||

यदि देहगेहरूपं ददासि देशाधिकारकार्यं मम ।रसनाख्यलेखपत्रे सुदृढां कुरु नाममुद्रां ते ॥ ४६॥

yadi dehageharūpaṃ dadāsi deśādhikārakāryaṃ mama |rasanākhyalekhapatre sudṛḍhāṃ kuru nāmamudrāṃ te || 46||

रसनोक्तं कुरु सर्वं शिव तव नामाधिमुद्रितास्तीयम् ।गणयसि मुद्रां न हि चेत् प्रभुतोच्छिन्ना तवैव स्यात् ॥ ४७॥

rasanoktaṃ kuru sarvaṃ śiva tava nāmādhimudritāstīyam |gaṇayasi mudrāṃ na hi cet prabhutocchinnā tavaiva syāt || 47||

अत्याटिनं करालं भिक्षायुक्तं कपालशूलकरम् ।मद्दारिद्र्यं भैरवरूपं कुरु चार्धचन्द्रयुतम् ॥ ४८॥

atyāṭinaṃ karālaṃ bhikṣāyuktaṃ kapālaśūlakaram |maddāridryaṃ bhairavarūpaṃ kuru cārdhacandrayutam || 48||

दारिद्र्यचण्डरश्मौ प्रतपति केदारवच्च मयि शुष्के ।जलधरतायां सत्यां त्वयि शिव नाद्यापि समुपैषि ॥ ४९॥

dāridryacaṇḍaraśmau pratapati kedāravacca mayi śuṣke |jaladharatāyāṃ satyāṃ tvayi śiva nādyāpi samupaiṣi || 49||

दारिद्र्याख्यमनोभूः क्लीबं चेतोऽपि मोहयत्यनिशम् ।एनं लीनं कर्तुं धन्यः कोऽन्यस्त्वदन्योऽस्ति ॥ ५०॥

dāridryākhyamanobhūḥ klībaṃ ceto'pi mohayatyaniśam |enaṃ līnaṃ kartuṃ dhanyaḥ ko'nyastvadanyo'sti || 50||

भालानलाक्षियुक्तस्त्रिजगति नान्यो मदन्य इति।गर्वं मा वह यावद्दारिद्र्याग्निः कपाले मे॥ ५१॥

bhālānalākṣiyuktastrijagati nānyo madanya iti|garvaṃ mā vaha yāvaddāridryāgniḥ kapāle me|| 51||

चेतः कुरु मा कलहं तव वैक्लव्येऽपि शम्भुना प्रभुणा।न वदति यद्यपि भर्ता तवोपकर्ता स एवास्ति ॥ ५२॥

cetaḥ kuru mā kalahaṃ tava vaiklavye'pi śambhunā prabhuṇā|na vadati yadyapi bhartā tavopakartā sa evāsti || 52||

अयि चित्त वित्तलेशे सहजप्रेम्णा कियन्नु लुब्धमसि ।न तथापि तद्वियोगः केवलमास्ते शिवेनापि ॥ ५३॥

ayi citta vittaleśe sahajapremṇā kiyannu lubdhamasi |na tathāpi tadviyogaḥ kevalamāste śivenāpi || 53||

चेतः कीर विहारं परिहर परितः स्वयं प्रयत्नेन।अत्तुं कालबिडालो धावति शिवपञ्जरं प्रविश ॥ ५४॥

cetaḥ kīra vihāraṃ parihara paritaḥ svayaṃ prayatnena|attuṃ kālabiḍālo dhāvati śivapañjaraṃ praviśa || 54||

चेतः सदागते त्वं प्रत्याशावात्ययानुगतमूर्तिः।मा वह विषयारण्ये लीनो भव सच्चिदाकाशे ॥ ५५॥

cetaḥ sadāgate tvaṃ pratyāśāvātyayānugatamūrtiḥ|mā vaha viṣayāraṇye līno bhava saccidākāśe || 55||

चेतः शृणु मद्वचनं मा कुरु रचनं मनोरथानां त्वम् ।शरणं प्रयाहि शर्वं सर्वं सकृदेव सोऽर्पयिता ॥ ५६॥

cetaḥ śṛṇu madvacanaṃ mā kuru racanaṃ manorathānāṃ tvam |śaraṇaṃ prayāhi śarvaṃ sarvaṃ sakṛdeva so'rpayitā || 56||

भ्रातः शृणु मच्चेतो मा नय कालं त्वितस्ततो भ्रमणात् ।कालक्षेपेच्छा चेदवलम्बय कालकालं त्वम् ॥ ५७॥

bhrātaḥ śṛṇu macceto mā naya kālaṃ tvitastato bhramaṇāt |kālakṣepecchā cedavalambaya kālakālaṃ tvam || 57||

अयि चेतोविहग त्वं विषयारण्ये भ्रमन्नसि श्रान्तः ।विश्रामकामना चेच्छिवकल्परुहे चिरं तिष्ठ ॥ ५८॥

ayi cetovihaga tvaṃ viṣayāraṇye bhramannasi śrāntaḥ |viśrāmakāmanā cecchivakalparuhe ciraṃ tiṣṭha || 58||

चेतोमधुकर दूरं दूरं कमलाशया कुतो यासि ।ध्यानादनुपदमेतच्छिवपदकमलं तवायाति ॥ ५९॥

cetomadhukara dūraṃ dūraṃ kamalāśayā kuto yāsi |dhyānādanupadametacchivapadakamalaṃ tavāyāti || 59||

चेतश्चकोर तापं भूपं संसेव्य किं वृथा यासि ।यदि चन्द्रिकाभिलाषो निकषा भव चन्द्रचूडस्य ॥ ६०॥

cetaścakora tāpaṃ bhūpaṃ saṃsevya kiṃ vṛthā yāsi |yadi candrikābhilāṣo nikaṣā bhava candracūḍasya || 60||

चेतःकुरङ्ग गीते रक्तं चेतस्तवास्त्वनवगीते ।भगवद्गीतागीते नगजाकलिते तदारचय ॥ ६१॥

cetaḥkuraṅga gīte raktaṃ cetastavāstvanavagīte |bhagavadgītāgīte nagajākalite tadāracaya || 61||

रसने निन्दाव्यसने पैशुन्ये वा न वाग्मितां याहि ।त्रिपुरारिनाममालां जितकालां शीलयाशु त्वम् ॥ ६२॥

rasane nindāvyasane paiśunye vā na vāgmitāṃ yāhi |tripurārināmamālāṃ jitakālāṃ śīlayāśu tvam || 62||

रसने रसान् समस्तान् रसयित्वा तद्विवेचने कुशला ।असि तद्वदाशु पश्येः शिवनाम्नः को रसोऽयमिति ॥ ६३॥

rasane rasān samastān rasayitvā tadvivecane kuśalā |asi tadvadāśu paśyeḥ śivanāmnaḥ ko raso'yamiti || 63||

शिवनामसल्लतां त्वं रसनापल्लव कदापि न विहातुम् ।यदि वाञ्छसे तदा मा कोमलतां सर्वथा जहिहि ॥ ६४॥

śivanāmasallatāṃ tvaṃ rasanāpallava kadāpi na vihātum |yadi vāñchase tadā mā komalatāṃ sarvathā jahihi || 64||

हालाहलस्य तापः शशिना गङ्गाम्बुना न यदि याति ।शिव मा गृहाण भुजगान् मद्रसनापल्लवे स्वपिहि ॥ ६५॥

hālāhalasya tāpaḥ śaśinā gaṅgāmbunā na yadi yāti |śiva mā gṛhāṇa bhujagān madrasanāpallave svapihi || 65||

लोचन कोऽभूल्लाभः सर्वानेव द्विलोचनान् वीक्ष्य ।दृष्टस्त्रिलोचनश्चेत् सफलं जन्मैव ते भावि ॥ ६६॥

locana ko'bhūllābhaḥ sarvāneva dvilocanān vīkṣya |dṛṣṭastrilocanaścet saphalaṃ janmaiva te bhāvi || 66||

नालोकते यदि त्वां मन्नेत्रं कृष्णमस्तु मुखमस्य ।स्वां त्र्यक्ष दक्षतां मे दर्शय नयनावलोकस्य ॥ ६७॥

nālokate yadi tvāṃ mannetraṃ kṛṣṇamastu mukhamasya |svāṃ tryakṣa dakṣatāṃ me darśaya nayanāvalokasya || 67||

त्वं लोचनान्धकारे द्रष्टुं वस्त्वन्धकारभिन्नं किम् ।वाच्छस्यनेन सङ्गेऽद्दृश्यमपीदं त्वया दृश्यम् ॥ ६८॥

tvaṃ locanāndhakāre draṣṭuṃ vastvandhakārabhinnaṃ kim |vācchasyanena saṅge'ddṛśyamapīdaṃ tvayā dṛśyam || 68||

श्रवण सखे शृणु मे त्वं यद्यपि जातो बहुश्रुतोऽस्ति भवान् ।शब्दातीतं श्रोतुं शिवमन्त्रात् कोऽपरो मन्त्रः ॥ ६९॥

śravaṇa sakhe śṛṇu me tvaṃ yadyapi jāto bahuśruto'sti bhavān |śabdātītaṃ śrotuṃ śivamantrāt ko'paro mantraḥ || 69||

घ्राण प्राणसखो मे भवसि भवान् पार्थिवोऽस्ति किमु वान्यत् ।शिवपदकमलामोदे मोदं गन्तासि यदि शीघ्रम् ॥ ७०॥

ghrāṇa prāṇasakho me bhavasi bhavān pārthivo'sti kimu vānyat |śivapadakamalāmode modaṃ gantāsi yadi śīghram || 70||

रामास्पर्शसुखे ते नितरां भो विग्रहाग्रहोऽस्ति यदि ।आलिङ्गयार्धरामं रामाऽभिन्नः स्वयं भवसि ॥ ७१॥

rāmāsparśasukhe te nitarāṃ bho vigrahāgraho'sti yadi |āliṅgayārdharāmaṃ rāmā'bhinnaḥ svayaṃ bhavasi || 71||

विग्रह विग्रहमेव त्वं कुरु देवेन नाऽमुना सख्यम् ।रुचिरप्यस्मिन् शम्भौ जनयत्यरुचिं स्वदेहेऽपि ॥ ७२॥

vigraha vigrahameva tvaṃ kuru devena nā'munā sakhyam |rucirapyasmin śambhau janayatyaruciṃ svadehe'pi || 72||

सम्मीलयाशु रामां त्वद्वामाङ्गान्मया समं शम्भो ।जातं ममापि यस्माद् दुःखेनार्धं शरीरमिदम् ॥ ७३॥

sammīlayāśu rāmāṃ tvadvāmāṅgānmayā samaṃ śambho |jātaṃ mamāpi yasmād duḥkhenārdhaṃ śarīramidam || 73||

अपराधकारिणं मां मत्वा शम्भो यदि त्यजस्येवम् ।व्याधः शिरसि पदं ते दत्वा न जगाम किं मुक्तिम् ॥ ७४॥

aparādhakāriṇaṃ māṃ matvā śambho yadi tyajasyevam |vyādhaḥ śirasi padaṃ te datvā na jagāma kiṃ muktim || 74||

पार्थः कलहं धनुषा ताडनमपि मूर्ध्नि ते न किं कृतवान् ।तत्रापि ते प्रसन्नं चेतः सन्ने मयि कुतो न ॥ ७५॥

pārthaḥ kalahaṃ dhanuṣā tāḍanamapi mūrdhni te na kiṃ kṛtavān |tatrāpi te prasannaṃ cetaḥ sanne mayi kuto na || 75||

त्वयि तुष्टे रुष्टे वा शिव का चिन्ता स्वदुःखभङ्गे मे ।उष्णं वानुष्णं वा शमयति सलिलं सदैवाग्निम् ॥ ७६॥

tvayi tuṣṭe ruṣṭe vā śiva kā cintā svaduḥkhabhaṅge me |uṣṇaṃ vānuṣṇaṃ vā śamayati salilaṃ sadaivāgnim || 76||

दोषाकरे द्विजिह्वे रतिमतिशयितां करोषि यदि शम्भो।अहमस्मि तथा वितथा कुरुषे मां दृक्पथातीतम् ॥ ७७॥

doṣākare dvijihve ratimatiśayitāṃ karoṣi yadi śambho|ahamasmi tathā vitathā kuruṣe māṃ dṛkpathātītam || 77||

चेतो मदीयमेतत्सेवाचौर्ये यदि प्रसक्तं ते ।दण्डय नितरां शम्भो सर्वस्वं लुण्ठयैतस्य ॥ ७८॥

ceto madīyametatsevācaurye yadi prasaktaṃ te |daṇḍaya nitarāṃ śambho sarvasvaṃ luṇṭhayaitasya || 78||

सदनं प्रत्यागमनं कुशलप्रश्नोक्तिरस्तु दूरतरे ।आलोकनेऽपि शम्भो यदि सन्देहः कथं जीवे ॥ ७९॥

sadanaṃ pratyāgamanaṃ kuśalapraśnoktirastu dūratare |ālokane'pi śambho yadi sandehaḥ kathaṃ jīve || 79||

आवाहितः स्वभक्तैस्त्वरयैवायासि सर्वपाषाणे ।चित्तोपले मदीये हे शिव वस्तुं कुतोऽस्यलसः ॥ ८०॥

āvāhitaḥ svabhaktaistvarayaivāyāsi sarvapāṣāṇe |cittopale madīye he śiva vastuṃ kuto'syalasaḥ || 80||

वृषभे पशौ दया ते कियती शम्भो पशुप्रियोऽसि यदि ।विषयविषाशनतोऽहं पशुरेवास्मीति मां पाहि ॥ ८१॥

vṛṣabhe paśau dayā te kiyatī śambho paśupriyo'si yadi |viṣayaviṣāśanato'haṃ paśurevāsmīti māṃ pāhi || 81||

त्वयि दृष्ट्वौदासीन्यं तत्स्पर्धातो विवर्धते दैन्यम् ।मयि तज्जेतुं त्वरया प्रेषय निकटेऽस्ति यत् सैन्यम् ॥ ८२॥

tvayi dṛṣṭvaudāsīnyaṃ tatspardhāto vivardhate dainyam |mayi tajjetuṃ tvarayā preṣaya nikaṭe'sti yat sainyam || 82||

परिपालयाम्यहं त्वां निकटेन मया किमस्ति ते कार्यम् ।मैवं दूरे रमणे सुभृताऽपि न मोदते साध्वी ॥ ८३॥

paripālayāmyahaṃ tvāṃ nikaṭena mayā kimasti te kāryam |maivaṃ dūre ramaṇe subhṛtā'pi na modate sādhvī || 83||

कतिकतिवारं जननं तव नो जातं न मत्स्मृतिः क्वापि ।इति कुपितोऽसि यदि त्वत्पदयोर्निदधामि मूर्धानम् ॥ ८४॥

katikativāraṃ jananaṃ tava no jātaṃ na matsmṛtiḥ kvāpi |iti kupito'si yadi tvatpadayornidadhāmi mūrdhānam || 84||

शिव शङ्कर स्मरारे किञ्चित्प्रष्टव्यमस्ति तत्कथय ।वञ्चनमेव करिष्यसि किं वा कालान्तरे प्रीतिम् ॥ ८५॥

śiva śaṅkara smarāre kiñcitpraṣṭavyamasti tatkathaya |vañcanameva kariṣyasi kiṃ vā kālāntare prītim || 85||

यो यन्न वेत्ति दुःखं कर्म स तस्मिन्नियोजयतु शम्भो ।भिक्षादुःखं जानंस्तत्र कथं मां नियोजयसि ॥ ८६ ॥

yo yanna vetti duḥkhaṃ karma sa tasminniyojayatu śambho |bhikṣāduḥkhaṃ jānaṃstatra kathaṃ māṃ niyojayasi || 86 ||

काकूक्तिर्मुखदैन्यं शिव मे बाष्पस्तथाश्रुसम्पातः ।त्वय्येकस्मिन् पुरुषे सर्वमिदं निष्फलं भवति ॥ ८७॥

kākūktirmukhadainyaṃ śiva me bāṣpastathāśrusampātaḥ |tvayyekasmin puruṣe sarvamidaṃ niṣphalaṃ bhavati || 87||

शिव देहि मे स्वभक्तिं तृष्णा स्वयमेव यास्यति ततो मे ।पतिमन्यत्र विषक्तं दृष्ट्वा कान्ता न किं त्यजति ॥ ८८॥

śiva dehi me svabhaktiṃ tṛṣṇā svayameva yāsyati tato me |patimanyatra viṣaktaṃ dṛṣṭvā kāntā na kiṃ tyajati || 88||

गुणहीनोऽपि शिवाहं त्वत्करमुक्तोऽपि तत् पदं यास्ये ।भ्रष्टोऽपि भूपहस्ताद्गुणतोऽपि शरो यथा लक्ष्यम् ॥ ८९॥

guṇahīno'pi śivāhaṃ tvatkaramukto'pi tat padaṃ yāsye |bhraṣṭo'pi bhūpahastādguṇato'pi śaro yathā lakṣyam || 89||

भक्तजनेष्वनुरक्तं धरणीधरकन्यया परिष्वक्तम् ।प्रख्यातनामधेयं जयतितरां भागधेयं मे ॥ ९०॥

bhaktajaneṣvanuraktaṃ dharaṇīdharakanyayā pariṣvaktam |prakhyātanāmadheyaṃ jayatitarāṃ bhāgadheyaṃ me || 90||

फणिकुण्डलं वहन्ती श्रवणे ताटङ्कमप्यपरभागे ।सितशोणकान्तियुक्ता काचिन्मद्वासना जयति ॥ ९१॥

phaṇikuṇḍalaṃ vahantī śravaṇe tāṭaṅkamapyaparabhāge |sitaśoṇakāntiyuktā kācinmadvāsanā jayati || 91||

आलिङ्गितोऽपि सव्ये शम्पातत्या शिवः प्रकृतितोऽयम् ।करुणाम्बुपूर्णगर्भः कश्चिद्धाराधरो जयति ॥ ९२॥

āliṅgito'pi savye śampātatyā śivaḥ prakṛtito'yam |karuṇāmbupūrṇagarbhaḥ kaściddhārādharo jayati || 92||

जटिलं शिरःप्रदेशे निटिले कुटिलं गले तथा नीलम् ।हृदयीकृताद्रिबालं विलसति कालं जयत् तेजः ॥ ९३॥

jaṭilaṃ śiraḥpradeśe niṭile kuṭilaṃ gale tathā nīlam |hṛdayīkṛtādribālaṃ vilasati kālaṃ jayat tejaḥ || 93||

धनुरेकत्र पिनाकं सशरं बिभ्रत् तथाऽपरत्राऽपि ।शरमैक्षवं च चापं किञ्चित् तत् प्रेम मे जयति ॥ ९४॥

dhanurekatra pinākaṃ saśaraṃ bibhrat tathā'paratrā'pi |śaramaikṣavaṃ ca cāpaṃ kiñcit tat prema me jayati || 94||

वाञ्छितवितरणशीलं विचित्रलीलं निरालवालं च ।ललनालतैकतानं कलये शिवकल्पभूमिरुहम् ॥ ९५॥

vāñchitavitaraṇaśīlaṃ vicitralīlaṃ nirālavālaṃ ca |lalanālataikatānaṃ kalaye śivakalpabhūmiruham || 95||

परिहृतदुर्जन तिमिरं नगजानन्दैकसिन्धुवृद्धिकरम् ।नन्दितभक्तचकोरं वन्दे चन्द्रोदयं कञ्चित् ॥ ९६॥

parihṛtadurjana timiraṃ nagajānandaikasindhuvṛddhikaram |nanditabhaktacakoraṃ vande candrodayaṃ kañcit || 96||

निखिलनिगमैगदुग्धां दानविदग्धां शुकादिमुनिदुग्धाम् ।वपुषा सदैव मुग्धां कलये शिवकामधेनुमहम् ॥ ९७॥

nikhilanigamaigadugdhāṃ dānavidagdhāṃ śukādimunidugdhām |vapuṣā sadaiva mugdhāṃ kalaye śivakāmadhenumaham || 97||

नित्यप्रभाभिरामं विदलितकामं सदार्धधृतभामम् ।हृदि कोमलं निकामं श्रीशिवचिन्तामणिं वन्दे ॥ ९८॥

nityaprabhābhirāmaṃ vidalitakāmaṃ sadārdhadhṛtabhāmam |hṛdi komalaṃ nikāmaṃ śrīśivacintāmaṇiṃ vande || 98||

निर्व्याधि मे शरीरं निराधि चेतः सदा समाधिपरम् ।कुरु शर्व सर्वदा त्वं नान्यं कामं वृणे कञ्चित् ॥ ९९॥

nirvyādhi me śarīraṃ nirādhi cetaḥ sadā samādhiparam |kuru śarva sarvadā tvaṃ nānyaṃ kāmaṃ vṛṇe kañcit || 99||

आर्यापतेः पदाब्जे निहितं शतपद्यपत्रमयपुष्पम् ।आर्याशतं सुकृतिनां हृदयामोदं सदा वहतु ॥ १००॥

āryāpateḥ padābje nihitaṃ śatapadyapatramayapuṣpam |āryāśataṃ sukṛtināṃ hṛdayāmodaṃ sadā vahatu || 100||

॥ इति भरद्वाजकुलतिलकश्रीमदप्पय्यदीक्षितविरचितशैवार्याशतकं सम्पूर्णम् ॥

|| iti bharadvājakulatilakaśrīmadappayyadīkṣitaviracitaśaivāryāśatakaṃ sampūrṇam ||