अर्धनारीश्वरस्तोत्रम् ६ Ardhanarishvarastotram 6

(कल्हणकृतम्)भालं वह्निशिखाङ्कितं दधदधिश्रोत्रं वहन्संमृतक्रीडकुण्डलि जृम्भितं जलधिजच्छायाच्छकण्ठच्छविः ।वक्षो बिभ्रदहीनकञ्चुकचितं बद्धाङ्गनार्धस्य वोभागः पुङ्गवलक्ष्मणोऽस्तु यशसे वामोऽथवा दक्षिणः ॥ १॥

(kalhaṇakṛtam)bhālaṃ vahniśikhāṅkitaṃ dadhadadhiśrotraṃ vahansaṃmṛtakrīḍakuṇḍali jṛmbhitaṃ jaladhijacchāyācchakaṇṭhacchaviḥ |vakṣo bibhradahīnakañcukacitaṃ baddhāṅganārdhasya vobhāgaḥ puṅgavalakṣmaṇo'stu yaśase vāmo'thavā dakṣiṇaḥ || 1||

वामे साञ्जनमक्षि दक्षिणदिशि श्यामायमानो गलःपाणौ तिष्ठति दर्पणोऽत्र मुकुटेऽमुत्र स्थितश्चन्द्रमाः ।तन्मातेयमयं पितेति सुचिरात्सप्रत्यभिज्ञं शनैर्यस्योत्सङ्गमगाद्गुहो भवतु वः प्रीत्यै सं गौरीश्वरः ॥ २॥

vāme sāñjanamakṣi dakṣiṇadiśi śyāmāyamāno galaḥpāṇau tiṣṭhati darpaṇo'tra mukuṭe'mutra sthitaścandramāḥ |tanmāteyamayaṃ piteti sucirātsapratyabhijñaṃ śanairyasyotsaṅgamagādguho bhavatu vaḥ prītyai saṃ gaurīśvaraḥ || 2||

मुञ्चेभाजिनमस्य कुम्भकुहरे मुक्ताः कुचाग्रोचिताःकिं भालज्वलनेन कज्जलमतः कार्यं तवाक्ष्णोः कृते ।सन्धाने वपुरर्धयोर्भगवतोरित्थं निषेधेऽप्यहेःकर्तव्ये प्रिययोत्तरानुसरणोद्युक्तो हरः पातु वः ॥ ३॥

muñcebhājinamasya kumbhakuhare muktāḥ kucāgrocitāḥkiṃ bhālajvalanena kajjalamataḥ kāryaṃ tavākṣṇoḥ kṛte |sandhāne vapurardhayorbhagavatoritthaṃ niṣedhe'pyaheḥkartavye priyayottarānusaraṇodyukto haraḥ pātu vaḥ || 3||

विहितमजगोशृङ्गाग्रामाभ्यां धनुर्घटितं तथानरकरटिनोर्देहार्धाभ्यां गणं प्रतिगृह्णतः ।द्विविधरचनावाल्लभ्यानां निधेरुचिता विभोर्जयति लटभापुम्भागाभ्यां शरीरविनिर्मितिः ॥ ४॥

vihitamajagośṛṅgāgrāmābhyāṃ dhanurghaṭitaṃ tathānarakaraṭinordehārdhābhyāṃ gaṇaṃ pratigṛhṇataḥ |dvividharacanāvāllabhyānāṃ nidherucitā vibhorjayati laṭabhāpumbhāgābhyāṃ śarīravinirmitiḥ || 4||

नेदं पर्णसमीरणाशनतपोमाहात्म्यमुक्षौरगौपश्यैतावत एव सम्प्रति कृतौ तन्मात्रवृत्ती बहिः ।प्रेम्णैवार्धमिदं चराचरगुरोः प्राप्तेयमात्मस्तुतीरित्थं देववधूमुखाच्छ्रुतिसुखाः शृण्वत्यपर्णावतात् ॥ ५॥

nedaṃ parṇasamīraṇāśanatapomāhātmyamukṣauragaupaśyaitāvata eva samprati kṛtau tanmātravṛttī bahiḥ |premṇaivārdhamidaṃ carācaraguroḥ prāpteyamātmastutīritthaṃ devavadhūmukhācchrutisukhāḥ śṛṇvatyaparṇāvatāt || 5||

काप्येतेषु रुचिः कचेषु फणिनां पुंस्कोकिलस्येव तेगोभिः कण्ठतटस्य हृष्यति पुरो दृक्श्य चक्षुःश्रुतेः ।सन्धानेऽभिनवे मिथो भगवतोर्जिह्वा पृथक्स्पर्धिनीभिन्नार्था सदृशाक्षरामपि वदन्त्येवं गिरं पातु वः ॥ ६॥

kāpyeteṣu ruciḥ kaceṣu phaṇināṃ puṃskokilasyeva tegobhiḥ kaṇṭhataṭasya hṛṣyati puro dṛkśya cakṣuḥśruteḥ |sandhāne'bhinave mitho bhagavatorjihvā pṛthakspardhinībhinnārthā sadṛśākṣarāmapi vadantyevaṃ giraṃ pātu vaḥ || 6||

दातुं वाञ्छति दक्षिणेऽपि नयने वामः करः कज्जलंभौजङ्गं च भुजेऽङ्गदं घटयितुं वामेऽपि वामेतरः ।इत्थं स्वं स्वमशिक्षितं भगवतोरर्धं पश्यतोःसाधाररस्मितलाञ्छितं दिशतु वो वक्रं मनोवाञ्छितम् ॥ ७॥

dātuṃ vāñchati dakṣiṇe'pi nayane vāmaḥ karaḥ kajjalaṃbhaujaṅgaṃ ca bhuje'ṅgadaṃ ghaṭayituṃ vāme'pi vāmetaraḥ |itthaṃ svaṃ svamaśikṣitaṃ bhagavatorardhaṃ paśyatoḥsādhārarasmitalāñchitaṃ diśatu vo vakraṃ manovāñchitam || 7||

गाढालिङ्गन मङ्गलं भवतु ते स्वस्त्यस्तु वश्चाटवःकिं ब्रूमः प्रियया विलासकलह श्रद्धेय एवासि न ।इत्युक्ते निबिडप्रवासचकितैर्यावद्गणैः स्थीयतेसङ्घट्टः शिवयोः स तावदधिकस्पष्टः शिवायास्तु वः ॥ ८॥

gāḍhāliṅgana maṅgalaṃ bhavatu te svastyastu vaścāṭavaḥkiṃ brūmaḥ priyayā vilāsakalaha śraddheya evāsi na |ityukte nibiḍapravāsacakitairyāvadgaṇaiḥ sthīyatesaṅghaṭṭaḥ śivayoḥ sa tāvadadhikaspaṣṭaḥ śivāyāstu vaḥ || 8||

तदर्धनारीश्वरमूर्धरत्नमर्धं विधोरस्तु समृद्धये वः ।यदद्रिकन्यावदनातिरिक्तद्वितीयभागभ्रममातनोति ॥ ९॥

tadardhanārīśvaramūrdharatnamardhaṃ vidhorastu samṛddhaye vaḥ |yadadrikanyāvadanātiriktadvitīyabhāgabhramamātanoti || 9||

तद्वीतव्यतिरेकमद्रितनयादेहेन मिश्रीभवन्निष्प्रत्यूहमिह व्यपोहतु वपुः स्थाणोरभद्राणि वः ।वेण्या भोगिवधूशरीरकुटिलश्यामत्विषा वेष्टिताजूटाहेरपि यत्र भाति दयितामूर्त्येव पृक्ता तनुः ॥ १०॥

tadvītavyatirekamadritanayādehena miśrībhavanniṣpratyūhamiha vyapohatu vapuḥ sthāṇorabhadrāṇi vaḥ |veṇyā bhogivadhūśarīrakuṭilaśyāmatviṣā veṣṭitājūṭāherapi yatra bhāti dayitāmūrtyeva pṛktā tanuḥ || 10||

प्रौढाः कञ्चुकिनो जरद्वृषरः कुब्जस्तुषारद्युतिर्नित्याप्तोऽपि बहिष्कृतः परिकरः सोऽयं समस्तोऽप्यहो ।अर्धाद्यद्वसतीकृताद्भगवता चारित्रचर्याविदासा भिद्याद्दुरितं चराचरगुरोरन्तःपुरं पार्वती ॥ ११॥

prauḍhāḥ kañcukino jaradvṛṣaraḥ kubjastuṣāradyutirnityāpto'pi bahiṣkṛtaḥ parikaraḥ so'yaṃ samasto'pyaho |ardhādyadvasatīkṛtādbhagavatā cāritracaryāvidāsā bhidyādduritaṃ carācaragurorantaḥpuraṃ pārvatī || 11||

लीलोद्यानवनश्मशानगमने स्वेच्छापराधीनयोःसम्यक्साम्बरतादिगम्बरदशासव्रीडनिर्व्रीडयोः ।पर्याप्तातुलरामणीयकमहाश्रीभैरवाकारयोःक्षेमं वः शिवयोः समासमदृशोर्दिश्यादचिन्त्यं वपुः ॥ १२॥

līlodyānavanaśmaśānagamane svecchāparādhīnayoḥsamyaksāmbaratādigambaradaśāsavrīḍanirvrīḍayoḥ |paryāptātularāmaṇīyakamahāśrībhairavākārayoḥkṣemaṃ vaḥ śivayoḥ samāsamadṛśordiśyādacintyaṃ vapuḥ || 12||

चूडेन्दोरिव रोचिषा मुकुलितं वातायनाभं श्रियःपानार्थं परिषेवितं मधुकराकारैः कुमाराननैः ।औन्नत्यादधिवास्य वक्त्रपवनैर्घ्राणोपयोगीकृतंकस्योरोजसरोजमस्ति न मनस्तोषाय गौरीशयोः ॥ १३॥

cūḍendoriva rociṣā mukulitaṃ vātāyanābhaṃ śriyaḥpānārthaṃ pariṣevitaṃ madhukarākāraiḥ kumārānanaiḥ |aunnatyādadhivāsya vaktrapavanairghrāṇopayogīkṛtaṃkasyorojasarojamasti na manastoṣāya gaurīśayoḥ || 13||

अर्धं स्निग्धविमुग्धमिद्धहुतभुग्दिग्धं तथार्धं जगत्पायादीश्वरयोस्तदक्षि तिलकस्थानस्थितं वीक्ष्य यत् ।क्रीडाकर्मणि कार्मुकं करतले कर्तुं किरीटेन्दुनासोत्सेकश्च निरुत्सुकश्च युगपद्देवः स्मरो जायते ॥ १४॥

ardhaṃ snigdhavimugdhamiddhahutabhugdigdhaṃ tathārdhaṃ jagatpāyādīśvarayostadakṣi tilakasthānasthitaṃ vīkṣya yat |krīḍākarmaṇi kārmukaṃ karatale kartuṃ kirīṭendunāsotsekaśca nirutsukaśca yugapaddevaḥ smaro jāyate || 14||

व्याला वायुभुजस्तृणेढि च तृणान्युक्षा बुभुक्षातुरोनिष्कौपीनपटः कुटुम्बभरणो किं त्वस्मि चिन्ताकुलः ।दौर्गत्यादिति पिण्डमेकमकरोद्गौरीशरूपेण योयश्चाभीष्टफलप्रदस्त्रिजगतः कस्मैचिदस्मै नमः ॥ १५॥

vyālā vāyubhujastṛṇeḍhi ca tṛṇānyukṣā bubhukṣāturoniṣkaupīnapaṭaḥ kuṭumbabharaṇo kiṃ tvasmi cintākulaḥ |daurgatyāditi piṇḍamekamakarodgaurīśarūpeṇa yoyaścābhīṣṭaphalapradastrijagataḥ kasmaicidasmai namaḥ || 15||

ज्याघोषैर्बधिरीकरोति ककुभो बाहू मुहुः पश्यतिस्वस्य स्वेन विकत्थते रचयति प्रोच्चैस्तरां तर्जनीम् ।यस्मिन्केवलमेव केलिरभसाज्जातेऽर्धनारीश्वरेवीरंमन्यतया स मन्मथभटो वातूलितस्तं स्तुमः ॥ १६॥

jyāghoṣairbadhirīkaroti kakubho bāhū muhuḥ paśyatisvasya svena vikatthate racayati proccaistarāṃ tarjanīm |yasminkevalameva kelirabhasājjāte'rdhanārīśvarevīraṃmanyatayā sa manmathabhaṭo vātūlitastaṃ stumaḥ || 16||

वपुःखण्डे खण्डः प्रतिवसति शैलेन्द्रदुहितुःशिखण्डे खण्डेन्दुः स्वयमपि विभुः खण्डपरशुः ।तथापि प्रत्यग्रं शरणमुपयातं प्रति विभोरखण्डो व्यापारो जगति करुणाया विजयते ॥ १७॥

vapuḥkhaṇḍe khaṇḍaḥ prativasati śailendraduhituḥśikhaṇḍe khaṇḍenduḥ svayamapi vibhuḥ khaṇḍaparaśuḥ |tathāpi pratyagraṃ śaraṇamupayātaṃ prati vibhorakhaṇḍo vyāpāro jagati karuṇāyā vijayate || 17||

प्रेमार्धं वपुषो विलोक्य मिलितं देव्या समं स्वामिनोमौलौ यस्य निशापतिर्नगसुतावेणीनिशामिश्रितः ।आस्ते स्वाम्यनुवर्तनार्थमिव तत्कृत्वा वपुः खण्डितंदेयादद्वयभावनां स भगवान्देवोऽर्धनारीश्वरः ॥ १८॥

premārdhaṃ vapuṣo vilokya militaṃ devyā samaṃ svāminomaulau yasya niśāpatirnagasutāveṇīniśāmiśritaḥ |āste svāmyanuvartanārthamiva tatkṛtvā vapuḥ khaṇḍitaṃdeyādadvayabhāvanāṃ sa bhagavāndevo'rdhanārīśvaraḥ || 18||

इति काश्मीरकमहाकविश्रीकल्हणकृतं अर्धनारीश्वरस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti kāśmīrakamahākaviśrīkalhaṇakṛtaṃ ardhanārīśvarastotraṃ sampūrṇam |