अर्धनारीश्वरस्तोत्रम् ४ Ardhanarishvara Stotram

वन्देमह्यमलमयूखमौलिरत्नंदेवस्य प्रकटितसर्वमङ्गलाख्यम् ।अन्योन्यं सदृशमहीनकङ्कणाङ्कंदेहार्धद्वितयमुमार्धरुद्धमूर्तेः ॥ १॥

vandemahyamalamayūkhamauliratnaṃdevasya prakaṭitasarvamaṅgalākhyam |anyonyaṃ sadṛśamahīnakaṅkaṇāṅkaṃdehārdhadvitayamumārdharuddhamūrteḥ || 1||

तद्वन्दे गिरिपतिपुत्रिकार्धमिश्रंश्रैकण्ठं वपुरपुनर्भवाय यत्र ।वक्त्रेन्दोर्घटयति खण्डितस्य देव्यासाधर्म्यं मुकुटगतो मृगाङ्कखण्डः ॥ २॥

tadvande giripatiputrikārdhamiśraṃśraikaṇṭhaṃ vapurapunarbhavāya yatra |vaktrendorghaṭayati khaṇḍitasya devyāsādharmyaṃ mukuṭagato mṛgāṅkakhaṇḍaḥ || 2||

एकत्र स्फटिकशिलामलं यदर्धेप्रत्यग्रद्रुतकनकोज्ज्वलं परत्र ।बालार्कद्युतिभरपिञ्जरैकभागप्रालेयक्षितिधरशृङ्गभङ्गिमेति ॥ ३॥

ekatra sphaṭikaśilāmalaṃ yadardhepratyagradrutakanakojjvalaṃ paratra |bālārkadyutibharapiñjaraikabhāgaprāleyakṣitidharaśṛṅgabhaṅgimeti || 3||

यत्रैकं चकितकुरङ्गभङ्गि चक्षुःप्रोन्मीलत्कुचकलशोपशोभि वक्षः ।मध्यं च क्रशिमसमेतमुत्तमाङ्गंभृङ्गालीरुचिकचसञ्चयाञ्चितं च ॥ ४॥

yatraikaṃ cakitakuraṅgabhaṅgi cakṣuḥpronmīlatkucakalaśopaśobhi vakṣaḥ |madhyaṃ ca kraśimasametamuttamāṅgaṃbhṛṅgālīrucikacasañcayāñcitaṃ ca || 4||

साभोगं घननिबिडं नितम्बबिम्बंपादोपि स्फुटमणिनूपुराभिरामः ।आलोक्य क्षणमिति नन्दिनोप्यकस्मादाश्चर्यं परमुदभूदभूतपूर्वम् ॥ ५॥

sābhogaṃ ghananibiḍaṃ nitambabimbaṃpādopi sphuṭamaṇinūpurābhirāmaḥ |ālokya kṣaṇamiti nandinopyakasmādāścaryaṃ paramudabhūdabhūtapūrvam || 5||

यत्रार्धं घटयति भूरिभूतिशुभ्रंचन्द्रांशुच्छुरितकुबेरशैलशोभाम् ।अर्धं च प्रणिहितकुङ्कुमाङ्गरागम्पर्यस्तारुणरुचिकाञ्चनाद्रिमुद्राम् ॥ ६॥

yatrārdhaṃ ghaṭayati bhūribhūtiśubhraṃcandrāṃśucchuritakuberaśailaśobhām |ardhaṃ ca praṇihitakuṅkumāṅgarāgamparyastāruṇarucikāñcanādrimudrām || 6||

यत्कान्तिं दधदपि काञ्चनाभिरामांप्रोन्मीलद्भुजगशुभाङ्गदोपगूढम् ।विभ्राणं मुकुटमुपोढचारुचन्द्रंसन्धत्ते सपदि परस्परोपमानम् ॥ ७॥

yatkāntiṃ dadhadapi kāñcanābhirāmāṃpronmīladbhujagaśubhāṅgadopagūḍham |vibhrāṇaṃ mukuṭamupoḍhacārucandraṃsandhatte sapadi parasparopamānam || 7||

आश्चर्यं तव दयिते हितं विधातुंप्रागल्भ्यं किमपि भवोपतापभाजाम् ।अन्योन्यं गतमिति वाक्यमेकवक्त्रप्रोद्भिन्नं घटयति यत्र सामरस्यम् ॥ ८॥

āścaryaṃ tava dayite hitaṃ vidhātuṃprāgalbhyaṃ kimapi bhavopatāpabhājām |anyonyaṃ gatamiti vākyamekavaktraprodbhinnaṃ ghaṭayati yatra sāmarasyam || 8||

प्रत्यङ्गं घनपरिरम्भतः प्रकम्पंवामार्धं भुजगभयादिवैति यत्र ।यत्रापि स्फुटपुलकं चकास्ति शीतस्वःसिन्धुस्नपिततयेव दक्षिणार्धम् ॥ ९॥

pratyaṅgaṃ ghanaparirambhataḥ prakampaṃvāmārdhaṃ bhujagabhayādivaiti yatra |yatrāpi sphuṭapulakaṃ cakāsti śītasvaḥsindhusnapitatayeva dakṣiṇārdham || 9||

एकत्र स्फुरति भुजङ्गभोगभङ्गिर्नीलेन्दीवरदलमालिका परत्र ।एकत्र प्रथयति भस्मनोऽङ्गरागःशुभ्रत्वं मलयजरञ्जनं परत्र ॥ १०॥

ekatra sphurati bhujaṅgabhogabhaṅgirnīlendīvaradalamālikā paratra |ekatra prathayati bhasmano'ṅgarāgaḥśubhratvaṃ malayajarañjanaṃ paratra || 10||

एकत्राऽर्पयति विषं गलस्य कार्ष्ण्यंकस्तूरीकृतमपि पुण्ड्रकं परत्र ।एकत्र द्युतिरमलाऽस्थिमालिकानामन्यत्र प्रसरति मौक्तिकावलीनाम् ॥ ११॥

ekatrā'rpayati viṣaṃ galasya kārṣṇyaṃkastūrīkṛtamapi puṇḍrakaṃ paratra |ekatra dyutiramalā'sthimālikānāmanyatra prasarati mauktikāvalīnām || 11||

एकत्र स्रुतरुधिरा करीन्द्रकृत्तिःकौसुम्भं वसनमनश्वरं परत्र ।इत्यादीन्यपि हि परस्परं विरुद्धान्येकत्वं दधति विचित्रधाम्नि यत्र ॥ १२॥

ekatra srutarudhirā karīndrakṛttiḥkausumbhaṃ vasanamanaśvaraṃ paratra |ityādīnyapi hi parasparaṃ viruddhānyekatvaṃ dadhati vicitradhāmni yatra || 12||

दन्तानां सितिमनि कज्जलप्रयुक्तेमालिन्येऽप्यलिकविलोचनस्य यत्र ।रक्तत्वे करचरणाधरस्य चान्योनाऽन्योन्यं समजनि नूतनो विशेषः ॥ १३॥

dantānāṃ sitimani kajjalaprayuktemālinye'pyalikavilocanasya yatra |raktatve karacaraṇādharasya cānyonā'nyonyaṃ samajani nūtano viśeṣaḥ || 13||

कण्ठस्य भ्रमरनिभा विभार्धभागंमुक्त्वा किं स्थितिमकरोच्छिरोरुहार्धे ।अर्धं वा कनकसदृग्रुचिः कचानांसन्त्यज्य न्यविशत किं गलैकदेशे ॥ १४॥

kaṇṭhasya bhramaranibhā vibhārdhabhāgaṃmuktvā kiṃ sthitimakarocchiroruhārdhe |ardhaṃ vā kanakasadṛgruciḥ kacānāṃsantyajya nyaviśata kiṃ galaikadeśe || 14||

सौवर्णः करकमले यथैव वामेसव्येऽपि ध्रुवमभवत्तथैव कुम्भः ।क्रीडैकप्रसृतमतिर्विभुर्बिभर्तिस्वाच्छन्द्यादुरसि तमेव नूनमेनम् ॥ १५॥

sauvarṇaḥ karakamale yathaiva vāmesavye'pi dhruvamabhavattathaiva kumbhaḥ |krīḍaikaprasṛtamatirvibhurbibhartisvācchandyādurasi tameva nūnamenam || 15||

यत्रासीज्जगदखिलं युगावसानेपूर्णत्वं यदुचितमत्र मध्यभागे ।संरम्भाद्गलितमदस्तदेव नूनंविश्रान्तं घनकठिने नितम्बबिम्बे ॥ १६॥

yatrāsījjagadakhilaṃ yugāvasānepūrṇatvaṃ yaducitamatra madhyabhāge |saṃrambhādgalitamadastadeva nūnaṃviśrāntaṃ ghanakaṭhine nitambabimbe || 16||

इत्यादीन्प्रविदधुरेव यत्र तावत्सङ्कल्पान्प्रथमसमागमे गणेन्द्राः ।यावत्स प्रणतिविधौ पदारविन्दंभृङ्गीशः परिहरति स्म नाऽम्बिकायाः ॥ १७॥

ityādīnpravidadhureva yatra tāvatsaṅkalpānprathamasamāgame gaṇendrāḥ |yāvatsa praṇatividhau padāravindaṃbhṛṅgīśaḥ pariharati sma nā'mbikāyāḥ || 17||

किमयं शिवः किमु शिवाऽथ शिवाविति यत्र वन्दनविधौ भवति ।अविभाव्यमेव वचनं विदुषामविभाव्यमेव वचनं विदुषाम् ॥ १८॥

kimayaṃ śivaḥ kimu śivā'tha śivāviti yatra vandanavidhau bhavati |avibhāvyameva vacanaṃ viduṣāmavibhāvyameva vacanaṃ viduṣām || 18||

एकः स्तनः समुचितोन्नतिरेकमक्षिलक्ष्याञ्जनं तनुरपि क्रशिमान्वितेति ।लिङ्गैस्त्रिभिर्व्यवसिते सविभक्तिकेऽपियत्राऽव्ययत्वमविखण्डितमेव भाति ॥ १९॥

ekaḥ stanaḥ samucitonnatirekamakṣilakṣyāñjanaṃ tanurapi kraśimānviteti |liṅgaistribhirvyavasite savibhaktike'piyatrā'vyayatvamavikhaṇḍitameva bhāti || 19||

यत्र ध्रुवं हृदय एव यदैक्यमासीद्वाक्काययोरपि पुनः पतितं तदेव ।यस्मात्सतां हृदि यदेव तदेव वाचियच्चैव वाचि करणेऽप्युचितं तदेव ॥ २०॥

yatra dhruvaṃ hṛdaya eva yadaikyamāsīdvākkāyayorapi punaḥ patitaṃ tadeva |yasmātsatāṃ hṛdi yadeva tadeva vāciyaccaiva vāci karaṇe'pyucitaṃ tadeva || 20||

कान्ते शिवे त्वयि विरूढमिदं मनश्चमूर्तिश्च मे हृदयसम्मददायिनीति ।अन्योन्यमभ्यभिहितं वितनोति यत्रसाधारणस्मितमनोरमतां मुखस्य ॥ २१॥

kānte śive tvayi virūḍhamidaṃ manaścamūrtiśca me hṛdayasammadadāyinīti |anyonyamabhyabhihitaṃ vitanoti yatrasādhāraṇasmitamanoramatāṃ mukhasya || 21||

उद्यन्निरुत्तरपरस्परसामरस्यसम्भावनव्यसनिनोरनवद्यहृद्यम् ।अद्वैतमुत्तमचमत्कृतिसाधनं तद्युष्माकमस्तु शिवयोः शिवयोजनाय ॥ २२॥

udyanniruttaraparasparasāmarasyasambhāvanavyasaninoranavadyahṛdyam |advaitamuttamacamatkṛtisādhanaṃ tadyuṣmākamastu śivayoḥ śivayojanāya || 22||

लक्ष्याण्यलक्ष्याण्यपरत्र यत्र विलक्षणान्येव हि लक्षणानि ।साहित्यमत्यद्भुतमीशयोस्तन्न कस्य रोमाञ्चमुदञ्चयेत ॥ २३॥

lakṣyāṇyalakṣyāṇyaparatra yatra vilakṣaṇānyeva hi lakṣaṇāni |sāhityamatyadbhutamīśayostanna kasya romāñcamudañcayeta || 23||

जूटाहेर्मुकुटेन्द्रनीलरुचिभिः श्यामं दधत्यूर्ध्वगंभागं वह्निशिखापिशङ्गमधरं मध्ये सुधाच्छच्छविः ।धत्ते शक्रधनुःश्रियं प्रतिमिता यत्रेन्दुलेखानृजुर्युष्माकं स पयोधरो भगवतोर्हर्षामृतं वर्षतु ॥ २४॥

jūṭāhermukuṭendranīlarucibhiḥ śyāmaṃ dadhatyūrdhvagaṃbhāgaṃ vahniśikhāpiśaṅgamadharaṃ madhye sudhācchacchaviḥ |dhatte śakradhanuḥśriyaṃ pratimitā yatrendulekhānṛjuryuṣmākaṃ sa payodharo bhagavatorharṣāmṛtaṃ varṣatu || 24||

इति काश्मीरकमहाकवि श्रीमज्जगद्धरभट्टविरचितेभगवतो महेश्वरस्य स्तुतिकुसुमाञ्जलौअर्धनारीश्वरस्तोत्रं नामैकविंशं स्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti kāśmīrakamahākavi śrīmajjagaddharabhaṭṭaviracitebhagavato maheśvarasya stutikusumāñjalauardhanārīśvarastotraṃ nāmaikaviṃśaṃ stotraṃ sampūrṇam |