अनामयस्तोत्रम् Anamaya Stotra

तृष्णातन्त्रे मनसि तमसा दुर्दिने बन्धुवर्तीमादृग्जन्तुः कथमधिकरोत्यैश्वरं ज्योतिरग्र्यम् ।वाचः स्फीता भगवति हरेस्सन्निकृष्टात्मरूपास्स्तुत्यात्मानस्स्वयमिवमुखादस्य मे निष्पतन्ति ॥ १॥

tṛṣṇātantre manasi tamasā durdine bandhuvartīmādṛgjantuḥ kathamadhikarotyaiśvaraṃ jyotiragryam |vācaḥ sphītā bhagavati haressannikṛṣṭātmarūpāsstutyātmānassvayamivamukhādasya me niṣpatanti || 1||

वेधा विष्णुर्वरुणधनदौ वासवो जीवितेशश्चन्द्रादित्ये वसव इति या देवता भिन्नकक्ष्या ।मन्ये तासामपि न भजते भारती ते स्वरूपंस्थूले त्वंशे स्पृशति सदृशं तत्पुनर्मादृशोऽपि ॥ २॥

vedhā viṣṇurvaruṇadhanadau vāsavo jīviteśaścandrāditye vasava iti yā devatā bhinnakakṣyā |manye tāsāmapi na bhajate bhāratī te svarūpaṃsthūle tvaṃśe spṛśati sadṛśaṃ tatpunarmādṛśo'pi || 2||

तन्नस्थाणोस्स्तुतिरतिभरा भक्तिरुच्चैर्मुखी चेद्ग्राम्यस्तोता भवति पुरुषः कश्चिदारण्यको वा ।नो चेद्भक्तिस्त्वयि च यदि वा ब्रह्मविद्यात्वधीतेनानुध्येयस्तव पशुरसावात्मकर्मानभिज्ञः ॥ ३॥

tannasthāṇosstutiratibharā bhaktiruccairmukhī cedgrāmyastotā bhavati puruṣaḥ kaścidāraṇyako vā |no cedbhaktistvayi ca yadi vā brahmavidyātvadhītenānudhyeyastava paśurasāvātmakarmānabhijñaḥ || 3||

विश्वं प्रादुर्भवति लभते त्वामधिष्ठायकं चेत्नेहोत्पत्तिर्यदि जनयिता नास्ति चैतन्ययुक्तः ।क्षित्यादीनां भव निजकलावत्तया जन्मवत्तासिध्यत्येवं सति भगवतस्सर्वलोकाधिपत्यम् ॥ ४॥

viśvaṃ prādurbhavati labhate tvāmadhiṣṭhāyakaṃ cetnehotpattiryadi janayitā nāsti caitanyayuktaḥ |kṣityādīnāṃ bhava nijakalāvattayā janmavattāsidhyatyevaṃ sati bhagavatassarvalokādhipatyam || 4||

भोग्यामाहुः प्रकृतिमृषयश्चेतनाशक्तिशून्यांभोक्ता चैनां परिणमयितुं बुद्धिवर्ती समर्थः ।भोगोप्यस्मिन् भवति मिथुने पुष्कलस्तत्र हेतुःनीलग्रीव त्वमसि भुवनस्थापनासूत्रधारः ॥ ५॥

bhogyāmāhuḥ prakṛtimṛṣayaścetanāśaktiśūnyāṃbhoktā caināṃ pariṇamayituṃ buddhivartī samarthaḥ |bhogopyasmin bhavati mithune puṣkalastatra hetuḥnīlagrīva tvamasi bhuvanasthāpanāsūtradhāraḥ || 5||

भिन्नावस्थं जगति बहुना देशकालप्रभेदाद्द्वाभ्यां पापान्यभिगिरि हरन् योनवद्य क्रमाभ्याम् ।प्रेक्ष्यारूढस्सृजति नियमादस्य सर्वं हि यत्तत्सर्वज्ञत्वं त्रिभुवन सृजा यत्र सूत्रं न किञ्चित् ॥ ६॥

bhinnāvasthaṃ jagati bahunā deśakālaprabhedāddvābhyāṃ pāpānyabhigiri haran yonavadya kramābhyām |prekṣyārūḍhassṛjati niyamādasya sarvaṃ hi yattatsarvajñatvaṃ tribhuvana sṛjā yatra sūtraṃ na kiñcit || 6||

चारूद्रेके रजसि जगतां जन्मसत्वे प्रकृष्टेयात्रां भूयस्तमसि बहुले बिभ्रतस्संहृतिं च ।ब्रह्माद्यैतत्प्रकृतिगहनं स्तम्भपर्यन्तमासीत्क्रीडावस्तु त्रिनयन मनोवृत्तिमात्रानुगं ते ॥ ७॥

cārūdreke rajasi jagatāṃ janmasatve prakṛṣṭeyātrāṃ bhūyastamasi bahule bibhratassaṃhṛtiṃ ca |brahmādyaitatprakṛtigahanaṃ stambhaparyantamāsītkrīḍāvastu trinayana manovṛttimātrānugaṃ te || 7||

कृत्तिश्चित्रा निवसनपदे कल्पिता पौण्डरीकोवासागारं पितृवनभुवं वाहनं कश्चिदुक्षा ।एवं प्राहुः प्रलघुहृदया यद्यपि स्वार्थपोषंत्वां प्रत्येकं ध्वनति भगवन्नीश इत्येष शब्दः ॥ ८॥

kṛttiścitrā nivasanapade kalpitā pauṇḍarīkovāsāgāraṃ pitṛvanabhuvaṃ vāhanaṃ kaścidukṣā |evaṃ prāhuḥ pralaghuhṛdayā yadyapi svārthapoṣaṃtvāṃ pratyekaṃ dhvanati bhagavannīśa ityeṣa śabdaḥ || 8||

क्लृप्ताकल्पः किमयमशिवैरस्थिमुख्यैः पदार्थैःकस्स्यादस्य स्तनकलशयोर्भारनम्रा भवानी ।बाणौ खड्गः परशुरिदमप्यक्षसूत्रं किमस्येत्या चक्षाणो हर कृतवियामस्तु हास्यैकवेद्यः ॥ ९॥

klṛptākalpaḥ kimayamaśivairasthimukhyaiḥ padārthaiḥkassyādasya stanakalaśayorbhāranamrā bhavānī |bāṇau khaḍgaḥ paraśuridamapyakṣasūtraṃ kimasyetyā cakṣāṇo hara kṛtaviyāmastu hāsyaikavedyaḥ || 9||

यत्कापालव्रतमपि महद् पृष्टमेकान्तघोरंमुक्तेरध्वा स पुनरमलः पावनः किं न जातः ।दाक्षायण्यां प्रियतमतया वर्तते योगमायासा स्याद्धत्ते मिथुनचरितं वृद्धिमूलं प्रजानाम् ॥ १०॥

yatkāpālavratamapi mahad pṛṣṭamekāntaghoraṃmukteradhvā sa punaramalaḥ pāvanaḥ kiṃ na jātaḥ |dākṣāyaṇyāṃ priyatamatayā vartate yogamāyāsā syāddhatte mithunacaritaṃ vṛddhimūlaṃ prajānām || 10||

कश्चिन्मर्त्यः क्रतुकृशतनुर्नीलकण्ठ त्वया चेद्दृष्टिस्निग्धस्स पुनरमरस्त्रीभुजग्राह्यकण्ठः ।अप्यारूढस्सुपरिवृतं स्थानमाखण्डलीयंत्वं चेत्क्रुद्धस्स पतति निरालम्बनो ध्वान्तजाले ॥ ११॥

kaścinmartyaḥ kratukṛśatanurnīlakaṇṭha tvayā ceddṛṣṭisnigdhassa punaramarastrībhujagrāhyakaṇṭhaḥ |apyārūḍhassuparivṛtaṃ sthānamākhaṇḍalīyaṃtvaṃ cetkruddhassa patati nirālambano dhvāntajāle || 11||

शश्वद्बाल्यं शरवणभवं षण्मुखं द्वादशाक्षंतेजो यत्ते कनकनलिनीपद्मपत्रावदातम् ।विस्मार्यन्ते सुरयुवतयस्तेन सेन्द्रावरोधादैत्येन्द्राणामसुरजयिनां बन्धनागारवासम् ॥ १२॥

śaśvadbālyaṃ śaravaṇabhavaṃ ṣaṇmukhaṃ dvādaśākṣaṃtejo yatte kanakanalinīpadmapatrāvadātam |vismāryante surayuvatayastena sendrāvarodhādaityendrāṇāmasurajayināṃ bandhanāgāravāsam || 12||

वेगाकृष्टग्रहरविशशिव्यश्नुवानं दिगन्तात्न्यक्कुर्वाणं प्रलयपयसामूर्मिभङ्गावलेपम् ।मुक्ताकारं हर तव जटाबद्धसंस्पर्शि सद्योजज्ञे चूडा कुसुमसुभगं वारि भागीरथीयम् ॥ १३॥

vegākṛṣṭagraharaviśaśivyaśnuvānaṃ digantātnyakkurvāṇaṃ pralayapayasāmūrmibhaṅgāvalepam |muktākāraṃ hara tava jaṭābaddhasaṃsparśi sadyojajñe cūḍā kusumasubhagaṃ vāri bhāgīrathīyam || 13||

कल्माषस्ते मरकतशिलाभङ्गकान्तिर्न कण्ठेन व्याचष्टे भुवनविषयीं त्वत्प्रसादप्रवृत्तिम् ।वारां गर्भस्य हि विषमयो मन्दरक्षोभजन्मानैवं रुद्धो यदि न भवति स्थावरं जङ्गमं वा ॥ १४॥

kalmāṣaste marakataśilābhaṅgakāntirna kaṇṭhena vyācaṣṭe bhuvanaviṣayīṃ tvatprasādapravṛttim |vārāṃ garbhasya hi viṣamayo mandarakṣobhajanmānaivaṃ ruddho yadi na bhavati sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vā || 14||

सन्धायास्त्रं धनुषि नियमोन्मायि सम्मोहनाख्यंपार्श्वे तिष्ठन् गिरिशसदृशे पञ्चबाणो मुहूर्तम् ।तस्मादूर्ध्वं दहनपरिधौ राषदृष्टिप्रसूतेरक्ताशोकस्तवकित इव प्रान्तधूमद्विरेफः ॥ १५॥

sandhāyāstraṃ dhanuṣi niyamonmāyi sammohanākhyaṃpārśve tiṣṭhan giriśasadṛśe pañcabāṇo muhūrtam |tasmādūrdhvaṃ dahanaparidhau rāṣadṛṣṭiprasūteraktāśokastavakita iva prāntadhūmadvirephaḥ || 15||

लङ्कानाथं लवणजलधिस्थूलवेलोर्मिदीर्घैःकैलासं ते निलयनगरीं बाहुभिः कम्पयन्तम् ।आक्रोशद्भिर्वमितरुधिरैराननैराप्लुताक्षैरापातालानयदलसाबद्धमङ्गुष्ठकर्म ॥ १६॥

laṅkānāthaṃ lavaṇajaladhisthūlavelormidīrghaiḥkailāsaṃ te nilayanagarīṃ bāhubhiḥ kampayantam |ākrośadbhirvamitarudhirairānanairāplutākṣairāpātālānayadalasābaddhamaṅguṣṭhakarma || 16||

ऐश्वर्यं तेऽप्यनृणतपतन्नेकमूर्धावशेषःपादद्वन्द्वं दशमुखशिरः पुण्डरीकोपहारः ।येनैवासावधिगतफलो राक्षसश्रीविधेयश्चक्रे देवासुरपरिषदो लोकपालैकशत्रुः ॥ १७॥

aiśvaryaṃ te'pyanṛṇatapatannekamūrdhāvaśeṣaḥpādadvandvaṃ daśamukhaśiraḥ puṇḍarīkopahāraḥ |yenaivāsāvadhigataphalo rākṣasaśrīvidheyaścakre devāsurapariṣado lokapālaikaśatruḥ || 17||

भक्तिर्बाणासुरमपि भयत्पादपद्य स्पृशन्तंस्थानं चन्द्राभरण गमयामास लोकस्य मूर्ध्नि ।नह्यस्यापि भ्रुकुटिनयनादग्निदंष्ट्राकरालंद्रष्टुं कश्चिद्वदनमशकद्देवदैत्येश्वरेषु ॥ १८॥

bhaktirbāṇāsuramapi bhayatpādapadya spṛśantaṃsthānaṃ candrābharaṇa gamayāmāsa lokasya mūrdhni |nahyasyāpi bhrukuṭinayanādagnidaṃṣṭrākarālaṃdraṣṭuṃ kaścidvadanamaśakaddevadaityeśvareṣu || 18||

पादन्यासान्नमति वसुधा पन्नगस्कन्धलग्नाबाहुक्षेपाद् ग्रहगणयुतं घूर्णते मेघवृन्दम् ।उत्साद्यन्ते क्षणमिव दिशो हुङ्कृतेनातिमात्रंभिन्नावस्थं भवति भुवनं त्वय्युपक्रान्तवृत्ते ॥ १९॥

pādanyāsānnamati vasudhā pannagaskandhalagnābāhukṣepād grahagaṇayutaṃ ghūrṇate meghavṛndam |utsādyante kṣaṇamiva diśo huṅkṛtenātimātraṃbhinnāvasthaṃ bhavati bhuvanaṃ tvayyupakrāntavṛtte || 19||

नोर्ध्वं गम्यं सरसिजभुवो नाप्यधश्शार्ङ्गपाणेरासीदन्यस्तव हुतवहस्तम्भमूर्त्या स्थितस्य ।भूयस्ताभ्यामुपरि लघुना विस्मयेन स्तुवद्भ्यांकण्ठे कालं कपिलनयनं रूपमाविर्बभूव ॥ २०॥

nordhvaṃ gamyaṃ sarasijabhuvo nāpyadhaśśārṅgapāṇerāsīdanyastava hutavahastambhamūrtyā sthitasya |bhūyastābhyāmupari laghunā vismayena stuvadbhyāṃkaṇṭhe kālaṃ kapilanayanaṃ rūpamāvirbabhūva || 20||

श्लाध्यां दृष्टिं दुहितरि गिरेर्न्यस्य चापोर्ध्वकोट्यांकृत्वा बाहुं त्रिपुरविजयानन्तरं ते स्थितस्य ।मन्दाराणां मधुरसुरभयो वृष्टयः पेतुरार्द्राःस्वर्गोद्यानभ्रमरवनितादत्तदीर्घानुयाताः ॥ २१॥

ślādhyāṃ dṛṣṭiṃ duhitari girernyasya cāpordhvakoṭyāṃkṛtvā bāhuṃ tripuravijayānantaraṃ te sthitasya |mandārāṇāṃ madhurasurabhayo vṛṣṭayaḥ peturārdrāḥsvargodyānabhramaravanitādattadīrghānuyātāḥ || 21||

उद्धृत्यैकं नयनमरुणं स्निग्धतारापरागंपूर्णेधाद्यः परमसुलभे दुष्कराणां सहस्रे ।चक्रं भेजे दहनजटिलं दक्षिणं तस्य हस्तंबालस्येव द्यूतिवलयितं मण्डलं भास्करस्य ॥ २२॥

uddhṛtyaikaṃ nayanamaruṇaṃ snigdhatārāparāgaṃpūrṇedhādyaḥ paramasulabhe duṣkarāṇāṃ sahasre |cakraṃ bheje dahanajaṭilaṃ dakṣiṇaṃ tasya hastaṃbālasyeva dyūtivalayitaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya || 22||

विष्णुश्चक्रे करतलगते विष्टपानां त्रयाणांदत्ताश्वासो दनुसुतशिरश्छेददीक्षां बबन्ध ।प्रत्यासन्नं तदपि नयनं पुण्डरीकातुकारिश्लाघ्या भक्तिस्त्रिनयन भवत्यर्पिता किं न सूते ॥ २३॥

viṣṇuścakre karatalagate viṣṭapānāṃ trayāṇāṃdattāśvāso danusutaśiraśchedadīkṣāṃ babandha |pratyāsannaṃ tadapi nayanaṃ puṇḍarīkātukāriślāghyā bhaktistrinayana bhavatyarpitā kiṃ na sūte || 23||

सव्ये शूलं त्रिशिखरमपरे दोष्णि भिक्षाकपालंसोमो मुग्धश्शिरसि भुजगः कश्चिदंशोत्तरीयः ।कोऽयं वेषस्त्रिनयन कुतो दृष्ट इत्यद्रिकन्याप्रायेण त्वां हसति भगवन् प्रेमनिर्यन्त्रितात्मा ॥ २४॥

savye śūlaṃ triśikharamapare doṣṇi bhikṣākapālaṃsomo mugdhaśśirasi bhujagaḥ kaścidaṃśottarīyaḥ |ko'yaṃ veṣastrinayana kuto dṛṣṭa ityadrikanyāprāyeṇa tvāṃ hasati bhagavan premaniryantritātmā || 24||

आर्द्रं नागाजिनमवयवग्रन्थिमद्बिभ्रदंसेरूपं प्रावृड्घनरुचिमहाभैरवं दर्शयित्वा ।पश्यन् गौरीं भयचलकरालम्बितस्कन्धहस्तांमन्ये प्रीत्या दृढ इति भवान् वज्रदेहेऽपि जातः ॥ २५॥

ārdraṃ nāgājinamavayavagranthimadbibhradaṃserūpaṃ prāvṛḍghanarucimahābhairavaṃ darśayitvā |paśyan gaurīṃ bhayacalakarālambitaskandhahastāṃmanye prītyā dṛḍha iti bhavān vajradehe'pi jātaḥ || 25||

व्यालाकल्पा विषमनयना विद्रुमाताम्रभासोजायामिश्रा जटिलशिरश्चन्द्ररेखावतंसाः ।नित्यानन्दा नियतललिताः स्निग्धकल्माषकण्ठाःदेवा रुद्रा धृतपरशवस्ते भविष्यन्ति भक्ताः ॥ २६॥

vyālākalpā viṣamanayanā vidrumātāmrabhāsojāyāmiśrā jaṭilaśiraścandrarekhāvataṃsāḥ |nityānandā niyatalalitāḥ snigdhakalmāṣakaṇṭhāḥdevā rudrā dhṛtaparaśavaste bhaviṣyanti bhaktāḥ || 26||

मन्त्राभ्यासो नियमविधयस्तीर्थयात्रानुरोधोग्रामे भिक्षाचरणमुटजे बीजवृत्तिर्वने वाइत्यायासे महति रमतामप्रगल्भः फलार्थेस्मृत्येवाहं तवचरणयोर्निर्वृतिं साधयामि ॥ २७॥

mantrābhyāso niyamavidhayastīrthayātrānurodhogrāme bhikṣācaraṇamuṭaje bījavṛttirvane vāityāyāse mahati ramatāmapragalbhaḥ phalārthesmṛtyevāhaṃ tavacaraṇayornirvṛtiṃ sādhayāmi || 27||

आस्तां तावत्स्नपनमुपरिक्षीरधाराप्रवाहैःस्नेहाभ्यङ्गो भवनकरणं गन्धपुष्पार्पणं वा ।यस्ते कश्चित्किरति कुसुमान्युद्दिशन् पादपीठंभूयो नैव भ्रमति जननीगर्भकारागृहेषु ॥ २८॥

āstāṃ tāvatsnapanamuparikṣīradhārāpravāhaiḥsnehābhyaṅgo bhavanakaraṇaṃ gandhapuṣpārpaṇaṃ vā |yaste kaścitkirati kusumānyuddiśan pādapīṭhaṃbhūyo naiva bhramati jananīgarbhakārāgṛheṣu || 28||

शुक्ताकारं मुनिभिरनिशं चेतसि ध्यायमानंमुक्तागीरं शिरसिजटिले जाह्नवीमुद्वहन्तम् ।नानाकारं नवशशिकलाशेखरं नागहारंनारीमिश्रं धृतनरशिरोमाल्यमीशं नमामि ॥ २९॥

śuktākāraṃ munibhiraniśaṃ cetasi dhyāyamānaṃmuktāgīraṃ śirasijaṭile jāhnavīmudvahantam |nānākāraṃ navaśaśikalāśekharaṃ nāgahāraṃnārīmiśraṃ dhṛtanaraśiromālyamīśaṃ namāmi || 29||

तिर्यग्योनौ त्रिदशनिलये मानुषे राक्षसे वायक्षावासे विषधरपुरे देव विद्याधरे वा ।यस्मिन् कस्मिन्सुकृतनिलये जन्मनि श्रेयसो वाभूयाद्युष्मच्चरणकमलध्यायिनी चित्तवृत्तिः ॥ ३०॥

tiryagyonau tridaśanilaye mānuṣe rākṣase vāyakṣāvāse viṣadharapure deva vidyādhare vā |yasmin kasminsukṛtanilaye janmani śreyaso vābhūyādyuṣmaccaraṇakamaladhyāyinī cittavṛttiḥ || 30||

वन्दे रुद्रं वरदममलं दण्डिनं मुण्डधारिंदिव्यज्ञानं त्रिपुरदहनं शङ्करं शूलपाणिम् ।तेजोराशिं त्रिभुवनगुरुं तीर्थमौलिं त्रिनेत्रंकैलासस्थं धनपतिसखं पार्वतीनाथमीशम् ॥ ३१॥

vande rudraṃ varadamamalaṃ daṇḍinaṃ muṇḍadhāriṃdivyajñānaṃ tripuradahanaṃ śaṅkaraṃ śūlapāṇim |tejorāśiṃ tribhuvanaguruṃ tīrthamauliṃ trinetraṃkailāsasthaṃ dhanapatisakhaṃ pārvatīnāthamīśam || 31||

योगी भोगी विषभुगमृतभृक् शस्त्रपाणिस्तपस्वीशान्तः क्रूरः शमितविषयः शैलकन्यासहायः ।भिक्षावृत्तिस्त्रिभुवनपतिः शुद्धिमानस्थिमालीशक्यो ज्ञातुं कथमिव शिव त्वं विरुद्धस्वभावः ॥ ३२॥

yogī bhogī viṣabhugamṛtabhṛk śastrapāṇistapasvīśāntaḥ krūraḥ śamitaviṣayaḥ śailakanyāsahāyaḥ |bhikṣāvṛttistribhuvanapatiḥ śuddhimānasthimālīśakyo jñātuṃ kathamiva śiva tvaṃ viruddhasvabhāvaḥ || 32||

उपदिशति यदुच्चैर्ज्योतिराम्नायविद्यांपरम परमदूरं दूरमाद्यन्तशून्याम् ।त्रिपुरजयिनी तस्मिन् देवदेवे निविष्टांभगवति परिवर्तोन्मादिनी भक्तिरस्तु ॥ ३३॥

upadiśati yaduccairjyotirāmnāyavidyāṃparama paramadūraṃ dūramādyantaśūnyām |tripurajayinī tasmin devadeve niviṣṭāṃbhagavati parivartonmādinī bhaktirastu || 33||

इति विरचितमेतच्चारुचन्द्रार्धमौलेर्ललितपदमुदारं दण्डिना पण्डितेन ।स्तवनमवनकामेनात्मनोऽनामयाख्यंभवति विगतरोगी जन्तुरेतज्जपेन ॥ ३४॥

iti viracitametaccārucandrārdhamaulerlalitapadamudāraṃ daṇḍinā paṇḍitena |stavanamavanakāmenātmano'nāmayākhyaṃbhavati vigatarogī janturetajjapena || 34||

स्तोत्रं सम्यक्परमविदुषा दण्डिनां वाच्यवृत्तान्मन्दाक्रान्तान् त्रिभुवनगुरोः पार्वतीवल्लभस्य ।कृत्वा स्तोत्रं यदि सुभगमाप्नोति नित्यं हि पुण्यंतेन व्याधिं हर हर नृणां स्तोत्रपाठेन सत्यम् ॥ ३५॥

stotraṃ samyakparamaviduṣā daṇḍināṃ vācyavṛttānmandākrāntān tribhuvanaguroḥ pārvatīvallabhasya |kṛtvā stotraṃ yadi subhagamāpnoti nityaṃ hi puṇyaṃtena vyādhiṃ hara hara nṛṇāṃ stotrapāṭhena satyam || 35||

इति दण्डिविरचितमनामयस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

iti daṇḍiviracitamanāmayastotraṃ sampūrṇam ||