राममाहात्म्यवर्णनम् ब्रह्मक्ऱितम् Shri Ramamahatmyavarnana by Brahma

ब्रह्मोवाच ।अथ रामस्य माहात्म्यं कीर्तयामि खगेश्वर ।शृणु त्वं सावधानेन मनसा रामसेवक ॥ १॥

brahmovāca |atha rāmasya māhātmyaṃ kīrtayāmi khageśvara |śṛṇu tvaṃ sāvadhānena manasā rāmasevaka || 1||

कदाचिद् भगवान् शेषो राममाराद्धमीश्वरम् ।साकेते समगात्तत्र प्रापश्यद्भान्ति तेजसा ॥ २॥

kadācid bhagavān śeṣo rāmamārāddhamīśvaram |sākete samagāttatra prāpaśyadbhānti tejasā || 2||

सिंहासनानि भूरोणि रत्नहेममयानि च ।स्वे स्वे धिष्ण्येऽधिष्ठितानि प्रज्वलन्तीव वर्चसा ॥ ३॥

siṃhāsanāni bhūroṇi ratnahemamayāni ca |sve sve dhiṣṇye'dhiṣṭhitāni prajvalantīva varcasā || 3||

पूर्वसिंहासनेऽपश्यद् देवं वाराहरूपिणम् ।दंष्ट्राकोट्युद्धृतधरं स्तूयमानं सुरर्षिभिः ॥ ४॥

pūrvasiṃhāsane'paśyad devaṃ vārāharūpiṇam |daṃṣṭrākoṭyuddhṛtadharaṃ stūyamānaṃ surarṣibhiḥ || 4||

वेदैश्च मूर्तिसंयुक्तस्त्रयीरूपं मखात्मकम् ।भगवन्तं यज्ञरूपं भिन्नाञ्जनवनप्रभम् ॥ ५॥

vedaiśca mūrtisaṃyuktastrayīrūpaṃ makhātmakam |bhagavantaṃ yajñarūpaṃ bhinnāñjanavanaprabham || 5||

तद्वामे धरणीं देवीं स्तुवन्तीं चारुलोचनाम् ।प्रसन्नवदनां कान्तां भुवं त्रैलोक्यधारिणीम् ॥ ६॥

tadvāme dharaṇīṃ devīṃ stuvantīṃ cārulocanām |prasannavadanāṃ kāntāṃ bhuvaṃ trailokyadhāriṇīm || 6||

दक्षसिंहासनोदीर्णहिरण्यकशिपूदरम् ।भगवन्तं नारसिहं प्रापश्यल्लोलजिह्वकम् ॥ ७॥

dakṣasiṃhāsanodīrṇahiraṇyakaśipūdaram |bhagavantaṃ nārasihaṃ prāpaśyallolajihvakam || 7||

प्रह्लादेन स्तूयमानं भक्तराजेन धीमता ।वामे कमलया युक्तं ज्वलद्वज्ज्रनखप्रभम् ॥ ८॥

prahlādena stūyamānaṃ bhaktarājena dhīmatā |vāme kamalayā yuktaṃ jvaladvajjranakhaprabham || 8||

कोटिराकाविधुप्रख्यं कनकाङ्गविराजितम् ।स्तुवद्भिर्निगमैर्देवैर्गन्धर्वैः समुपासितम् ॥ ९॥

koṭirākāvidhuprakhyaṃ kanakāṅgavirājitam |stuvadbhirnigamairdevairgandharvaiḥ samupāsitam || 9||

सिंहासने पश्चिमे तु वामनं खर्वमात्रकम् ।भगवन्तं द्योतमानं यज्ञसूत्रधरं विभुम् ॥ १०॥

siṃhāsane paścime tu vāmanaṃ kharvamātrakam |bhagavantaṃ dyotamānaṃ yajñasūtradharaṃ vibhum || 10||

अदितिं मातरंपार्श्वे कश्यपं च प्रजापतिम् ।एताभ्यां स्तूयमानं तं देवकार्यहितैषिणम् ॥ ११॥

aditiṃ mātaraṃpārśve kaśyapaṃ ca prajāpatim |etābhyāṃ stūyamānaṃ taṃ devakāryahitaiṣiṇam || 11||

सिंहासने चोत्तरगे मत्स्यनाथं चतुर्भुजम् ।भगवन्तं विधुस्वच्छं प्रापश्यन्निगमैः स्तुतम् ॥ १२॥

siṃhāsane cottarage matsyanāthaṃ caturbhujam |bhagavantaṃ vidhusvacchaṃ prāpaśyannigamaiḥ stutam || 12||

पूर्वोत्तरदिशो कोणे कूर्मदेवस्य शार्ङ्गिणः ।सिहासनं पर्यपश्यज्जलधिं च सविस्तरम् ॥ १३॥

pūrvottaradiśo koṇe kūrmadevasya śārṅgiṇaḥ |sihāsanaṃ paryapaśyajjaladhiṃ ca savistaram || 13||

पूर्वदक्षिणयोर्मध्ये बुद्धरूपं जनार्दनम् ।पर्यपश्यद्देवदेवं सिंहासनवरस्थितम् ॥ १४॥

pūrvadakṣiṇayormadhye buddharūpaṃ janārdanam |paryapaśyaddevadevaṃ siṃhāsanavarasthitam || 14||

यज्ञजन्तुकृपावेश गृहीतावतरं विभुम् ।प्रद्योतमानं महसा भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५॥

yajñajantukṛpāveśa gṛhītāvataraṃ vibhum |pradyotamānaṃ mahasā bhagavantamadhokṣajam || 15||

दक्षपश्चिमयोर्मध्ये रामं क्षत्रकुलान्तकम् ।पर्य्यपश्यज्जामदग्न्यं हेमसिंहासनस्थितम् ॥ १६॥

dakṣapaścimayormadhye rāmaṃ kṣatrakulāntakam |paryyapaśyajjāmadagnyaṃ hemasiṃhāsanasthitam || 16||

भगवन्तं पर्शुहस्तं ज्वलन्तं ब्रह्मवर्चसा ।दण्डकुण्डिकया युक्तं यज्ञसूत्रविभूषितम् ॥ १७॥

bhagavantaṃ parśuhastaṃ jvalantaṃ brahmavarcasā |daṇḍakuṇḍikayā yuktaṃ yajñasūtravibhūṣitam || 17||

पश्चिमोत्तरयोर्मध्ये कल्किनं कमलापतिम् ।नीलाश्वगं पर्यपश्यद्रत्नसिंहासनोपरि ॥ १८॥

paścimottarayormadhye kalkinaṃ kamalāpatim |nīlāśvagaṃ paryapaśyadratnasiṃhāsanopari || 18||

मध्यसिंहासने कान्ते कोटिसूर्याग्निवर्चसम् ।रघुनाथं पर्यपश्यद्देवं जनकजापतिम् ॥ १९॥

madhyasiṃhāsane kānte koṭisūryāgnivarcasam |raghunāthaṃ paryapaśyaddevaṃ janakajāpatim || 19||

स्मयन्तमरविन्दाक्षं वामे स्वप्रिययान्वितम् ।कोटिसूर्यनखद्योतं शृङ्गाररससागरम् ॥ २०॥

smayantamaravindākṣaṃ vāme svapriyayānvitam |koṭisūryanakhadyotaṃ śṛṅgārarasasāgaram || 20||

रूपसारसुधौघार्द्र साक्षात् कन्दर्पसुन्दरम् ।परार्द्धरतिसौन्दर्या तद्वामे तस्य सुन्दरीम् ॥ २१॥

rūpasārasudhaughārdra sākṣāt kandarpasundaram |parārddharatisaundaryā tadvāme tasya sundarīm || 21||

तद्दक्षे हयमूर्धानं भगवन्तं त्रयीमयम् ।पूर्णब्रह्ममयाकारं सच्चिदानन्दविग्रहम् ॥ २२॥

taddakṣe hayamūrdhānaṃ bhagavantaṃ trayīmayam |pūrṇabrahmamayākāraṃ saccidānandavigraham || 22||

चिन्मुद्रापुस्तकधरं मालाशङ्खविभूषितम् ।चन्द्रमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासनोपरि ॥ २३॥

cinmudrāpustakadharaṃ mālāśaṅkhavibhūṣitam |candramaṇḍalamadhyasthaṃ svarṇasiṃhāsanopari || 23||

रामस्य वामपार्श्वे तु सिंहासनवरस्थितम् ।श्रीकृष्णं गोपिकाकान्तं राधिकाप्रेयसीयुतम् ॥ २४॥

rāmasya vāmapārśve tu siṃhāsanavarasthitam |śrīkṛṣṇaṃ gopikākāntaṃ rādhikāpreyasīyutam || 24||

वृन्दावनस्थितं देवं नीलतोयदसुन्दरम् ।रुक्मिणीसत्यभामादिमहिषीगणसेवितम् ॥ २५॥

vṛndāvanasthitaṃ devaṃ nīlatoyadasundaram |rukmiṇīsatyabhāmādimahiṣīgaṇasevitam || 25||

अपश्यद्रत्नखचितस्वर्णालङ्कारभूषितम् ।मयूरपक्षमुकुटं गुञ्जाहारविभूषितम् ॥ २५॥

apaśyadratnakhacitasvarṇālaṅkārabhūṣitam |mayūrapakṣamukuṭaṃ guñjāhāravibhūṣitam || 25||

मुरलीभूषितकरं त्रिभङ्गललिताकृतिम् ।स्निग्धश्यामलव्यालम्बिलोलालकयुताननम् ॥ २६॥

muralībhūṣitakaraṃ tribhaṅgalalitākṛtim |snigdhaśyāmalavyālambilolālakayutānanam || 26||

पीतकौशेयवसनं वनमालाविभूषितम् ।सुनसं सुदृशं चारु मन्दहासप्रभाधरम् ॥ २७॥

pītakauśeyavasanaṃ vanamālāvibhūṣitam |sunasaṃ sudṛśaṃ cāru mandahāsaprabhādharam || 27||

कृष्णस्य दक्षिणेपार्श्वे रौहिणेयं बलोत्तरम् ।हलिनं मुशलेनाढ्यं भगवन्तं त्रयीस्तुतम् ॥ २८॥

kṛṣṇasya dakṣiṇepārśve rauhiṇeyaṃ balottaram |halinaṃ muśalenāḍhyaṃ bhagavantaṃ trayīstutam || 28||

नन्दं चैव यशोदां च रोहिणीं गोपिकास्तथा ।अपश्यद्विस्मितः शेषः सिंहासनकदम्बके ॥ २९॥

nandaṃ caiva yaśodāṃ ca rohiṇīṃ gopikāstathā |apaśyadvismitaḥ śeṣaḥ siṃhāsanakadambake || 29||

अन्यांश्चैव तु रामस्य अवतारान् सहस्त्रशः ।अंशरूपान् कलारूपान् साक्षादावेशिनस्तथा ॥ ३०॥

anyāṃścaiva tu rāmasya avatārān sahastraśaḥ |aṃśarūpān kalārūpān sākṣādāveśinastathā || 30||

सर्वान् श्रीरामवदने दत्तदृष्टीन् गतस्मयान् ।वशंवदानिवाज्ञायाः स्वतन्त्रानपि चेश्वरान् ॥ ३१॥

sarvān śrīrāmavadane dattadṛṣṭīn gatasmayān |vaśaṃvadānivājñāyāḥ svatantrānapi ceśvarān || 31||

अचिन्तयत् तदाशेषः संशयाकुलमानसः ।अहो एषां भगवतामीश्वराणां स्ववर्चसाम् ॥ ३२॥

acintayat tadāśeṣaḥ saṃśayākulamānasaḥ |aho eṣāṃ bhagavatāmīśvarāṇāṃ svavarcasām || 32||

कतरं च प्रथमतो वन्देयं समवर्चसाम् ।याम्ये सम्प्रति सर्वेषां कमहं संस्तुयां पुरा ॥ ३३॥

kataraṃ ca prathamato vandeyaṃ samavarcasām |yāmye samprati sarveṣāṃ kamahaṃ saṃstuyāṃ purā || 33||

इति सन्देहमापन्ने शेषे वैष्णवसत्तमे ।राम एव व्यलीयन्त सर्वे दशरथात्मजे ॥ ३४॥

iti sandehamāpanne śeṣe vaiṣṇavasattame |rāma eva vyalīyanta sarve daśarathātmaje || 34||

येऽन्ये रामस्य परितो व्यराजन्त महौजसः ।अंशरूपाः कलारूपाः विभूत्यावेशिनस्तथा ॥ ३५॥

ye'nye rāmasya parito vyarājanta mahaujasaḥ |aṃśarūpāḥ kalārūpāḥ vibhūtyāveśinastathā || 35||

राम एव लयं जग्मुस्ते सर्वे तस्य पश्यतः ।ततः स विस्मितो भूत्वा रामं तुष्टाव भूरिशः ॥ ३६॥

rāma eva layaṃ jagmuste sarve tasya paśyataḥ |tataḥ sa vismito bhūtvā rāmaṃ tuṣṭāva bhūriśaḥ || 36||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसंवादे श्रीराममाहात्म्येसप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥ ८७॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasaṃvāde śrīrāmamāhātmyesaptāśītitamo'dhyāyaḥ || 87||

भुशुण्डिरामायणम् । पूर्वखण्ड । अध्याय ८७/१३६॥भुशुण्डिरामायणम् । पूर्वखण्ड । अध्याय ८७/१-३६॥

bhuśuṇḍirāmāyaṇam | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 87/136||bhuśuṇḍirāmāyaṇam | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 87/1-36||