रत्नत्रयपरीक्षा Ratnatrayapariksha

नित्यं निर्दोषगन्धं निरतिशयसुखं ब्रह्मचैतन्यमेकंधर्मोधर्मोतिरूपद्वयमयति पृथग्भूय मायावशेन ।धर्मस्तत्रानुभूतस्सकलविषयिणी सर्वकार्यानुकूलाशक्तिश्चेच्छादिरूपा भवति गुणगणश्चाश्रयस्त्वेक एव ॥ १॥

nityaṃ nirdoṣagandhaṃ niratiśayasukhaṃ brahmacaitanyamekaṃdharmodharmotirūpadvayamayati pṛthagbhūya māyāvaśena |dharmastatrānubhūtassakalaviṣayiṇī sarvakāryānukūlāśaktiścecchādirūpā bhavati guṇagaṇaścāśrayastveka eva || 1||

वेदज्ञा धर्ममेतं प्रविततमखिलाधारमाकाशमाहःकिञ्चानन्दं मनोवागविषयमधिकं धर्मिणो वर्णयन्ति ।सत्तास्फूर्तिस्सुखं च त्रयमपि जगतां सङ्गिरन्ते तदशांप्राणाकाशाद्युपास्तीः कतिचिदपि तदालम्बनास्ते वदन्ति ॥ २॥

vedajñā dharmametaṃ pravitatamakhilādhāramākāśamāhaḥkiñcānandaṃ manovāgaviṣayamadhikaṃ dharmiṇo varṇayanti |sattāsphūrtissukhaṃ ca trayamapi jagatāṃ saṅgirante tadaśāṃprāṇākāśādyupāstīḥ katicidapi tadālambanāste vadanti || 2||

कर्तुत्वं तस्य धर्मो कलयनि जगतां पञ्चके सृष्टिपूर्वेधर्मः पुंरुपमाप्त्वा सकलजगदुपादानभावं बिभर्ति ।स्त्रीरूपं प्राप्यदिव्या भवति च महिषी स्वाश्रयस्यादिकर्तुःप्रोक्तो धर्मप्रभेदावपि नितमविदां धर्मिवत् ब्रह्मकोटी ॥ ३॥

kartutvaṃ tasya dharmo kalayani jagatāṃ pañcake sṛṣṭipūrvedharmaḥ puṃrupamāptvā sakalajagadupādānabhāvaṃ bibharti |strīrūpaṃ prāpyadivyā bhavati ca mahiṣī svāśrayasyādikartuḥprokto dharmaprabhedāvapi nitamavidāṃ dharmivat brahmakoṭī || 3||

यौऽसौधर्मी स शम्भुस्स शिव इति परब्रह्म चेति प्रसिद्धोया चोक्ता धर्मिणोऽस्याविधटितमहिषी साम्बिकोमेति वित्ता ।यश्चोपादानभूतः पर इह पुरुषश्चैष नारायणोक्त्याख्यात; श्रीकूर्मवाक्यैरधिगदितमिदं नारदस्यापि वाक्यैः ॥ ४॥

yau'saudharmī sa śambhussa śiva iti parabrahma ceti prasiddhoyā coktā dharmiṇo'syāvidhaṭitamahiṣī sāmbikometi vittā |yaścopādānabhūtaḥ para iha puruṣaścaiṣa nārāyaṇoktyākhyāta; śrīkūrmavākyairadhigaditamidaṃ nāradasyāpi vākyaiḥ || 4||

तस्यैवाद्यस्य पुंसः परिणतिरखलोप्यम्बरादिविकारःतस्यैवांशो विरिञ्चावधिरिह सकलोप्येष संसारिवर्गः ।प्राप्यं कृत्वैव तस्य प्रपतनममृतस्याद्यमानन्दमूर्तिःस्थानं भर्गस्य जुष्टं तदमृततनयः देवदेवैः पुराणैः ॥ख्याताः कोट्यो नवाष्टादश नपरिमिताः स्थाणुवैकुण्ठवेधःशक्तीनां यत्कलांशा त्रिभुवनविषयाश्शङ्करस्यैव भोग्याः ।या विख्याता कृपाधिश्श्रुतिशिरसिपरब्रह्मविद्याप्रदात्रीसाहित्यं सा भवानी भजति नियमतश्शङ्करोपासनासु ॥श्रीमत्कूर्मेण याऽत्याश्रमरतविषया भावनोक्ता तृतीयादिव्यस्थानप्रदात्री सगुणविषयिणी शङ्करालम्बना सा ।ये त्वन्ये भावने ते सरसिजनयनेनादिश्क्त्या च युक्तेप्रापिण्यौ ते तु तस्याः क्रमिकफलयुते भौतिकं साङ्ख्यमाप्ते ॥ ७॥

tasyaivādyasya puṃsaḥ pariṇatirakhalopyambarādivikāraḥtasyaivāṃśo viriñcāvadhiriha sakalopyeṣa saṃsārivargaḥ |prāpyaṃ kṛtvaiva tasya prapatanamamṛtasyādyamānandamūrtiḥsthānaṃ bhargasya juṣṭaṃ tadamṛtatanayaḥ devadevaiḥ purāṇaiḥ ||khyātāḥ koṭyo navāṣṭādaśa naparimitāḥ sthāṇuvaikuṇṭhavedhaḥśaktīnāṃ yatkalāṃśā tribhuvanaviṣayāśśaṅkarasyaiva bhogyāḥ |yā vikhyātā kṛpādhiśśrutiśirasiparabrahmavidyāpradātrīsāhityaṃ sā bhavānī bhajati niyamataśśaṅkaropāsanāsu ||śrīmatkūrmeṇa yā'tyāśramarataviṣayā bhāvanoktā tṛtīyādivyasthānapradātrī saguṇaviṣayiṇī śaṅkarālambanā sā |ye tvanye bhāvane te sarasijanayanenādiśktyā ca yukteprāpiṇyau te tu tasyāḥ kramikaphalayute bhautikaṃ sāṅkhyamāpte || 7||

विद्वांसः शङ्करस्य श्रुतिमतिमहितोपासनावासनाभिःलब्धस्वान्तप्रतिष्ठास्सुदृढमभिदया तं विलोक्यात्मनैव ।गोलोकस्योर्ध्वभागादपि परमपदाद्वैष्णवस्योर्ध्वदेशेभास्वत्कोटिप्रभं यान्त्यपुनरपगमस्थानमानन्दरूपम् ॥ ८॥

vidvāṃsaḥ śaṅkarasya śrutimatimahitopāsanāvāsanābhiḥlabdhasvāntapratiṣṭhāssudṛḍhamabhidayā taṃ vilokyātmanaiva |golokasyordhvabhāgādapi paramapadādvaiṣṇavasyordhvadeśebhāsvatkoṭiprabhaṃ yāntyapunarapagamasthānamānandarūpam || 8||

अमथ्य भाष्य दुग्दाब्धेः आप्तं रत्नत्रयं ततः ।शम्भुर्गौरी हरिश्चेति तच्च सम्यक्परीक्षितम् ॥ ९॥

amathya bhāṣya dugdābdheḥ āptaṃ ratnatrayaṃ tataḥ |śambhurgaurī hariśceti tacca samyakparīkṣitam || 9||

इति श्रीमदप्पय्यदीक्षितविरचिता रत्नत्रयपरीक्षा समाप्ता ।

iti śrīmadappayyadīkṣitaviracitā ratnatrayaparīkṣā samāptā |