सूर्यस्तोत्रम् ०५ Surya Stotram 5

श्रीगणेशाय नमः ।त्वं भानो जगतश्चक्षुस्त्वमात्मा सर्वदेहिनाम् ।त्वं योनिः सर्वभूतानां त्वमाचारः क्रियावताम् ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |tvaṃ bhāno jagataścakṣustvamātmā sarvadehinām |tvaṃ yoniḥ sarvabhūtānāṃ tvamācāraḥ kriyāvatām || 1||

त्वं गतिः सर्वसाङ्ख्यानां योगिनां त्वं परायणम् ।अनावृतार्गलद्वारं त्वं गतिस्त्वं मुमुक्षताम् ॥ २॥

tvaṃ gatiḥ sarvasāṅkhyānāṃ yogināṃ tvaṃ parāyaṇam |anāvṛtārgaladvāraṃ tvaṃ gatistvaṃ mumukṣatām || 2||

त्वया सन्धार्यते लोकस्त्वया लोकः प्रकाश्यते ।त्वया पवित्रीक्रियते निर्व्याजं पाल्यते त्वया ॥ ३॥

tvayā sandhāryate lokastvayā lokaḥ prakāśyate |tvayā pavitrīkriyate nirvyājaṃ pālyate tvayā || 3||

त्वामुपस्थाय काले तु ब्राह्मणा वेदपारगाः ।स्वशाखाविहितैर्मन्त्रैरर्चत्यृषिगणार्चित ॥ ४॥

tvāmupasthāya kāle tu brāhmaṇā vedapāragāḥ |svaśākhāvihitairmantrairarcatyṛṣigaṇārcita || 4||

तव दिव्यं रथं यान्तमनुयान्ति वरार्थिनः ।सिद्धचारणगधर्वा यक्षगुह्यकपन्नगाः ॥ ५॥

tava divyaṃ rathaṃ yāntamanuyānti varārthinaḥ |siddhacāraṇagadharvā yakṣaguhyakapannagāḥ || 5||

त्रयस्त्रिंशच्च वै देवास्तथा वैमानिका गणाः ।सोपेन्द्राः समहेन्द्राश्च त्वामिष्ट्वा सिद्धिमागताः ॥ ६॥

trayastriṃśacca vai devāstathā vaimānikā gaṇāḥ |sopendrāḥ samahendrāśca tvāmiṣṭvā siddhimāgatāḥ || 6||

उपयान्त्यर्चयित्वा तु त्वां वै प्राप्तमनोरथाः ।दिव्यमन्दारमालाभिस्तूर्णं विद्याधरोत्तमाः ॥ ७॥

upayāntyarcayitvā tu tvāṃ vai prāptamanorathāḥ |divyamandāramālābhistūrṇaṃ vidyādharottamāḥ || 7||

गुह्याः पितृगणाः सप्त ये दिव्या ये च मानुषाः ।ते पूजयित्वा त्वामेव गच्छन्त्याशु प्रधानताम् ॥ ८॥

guhyāḥ pitṛgaṇāḥ sapta ye divyā ye ca mānuṣāḥ |te pūjayitvā tvāmeva gacchantyāśu pradhānatām || 8||

वसवो मरुतो रुद्रा ये च साध्या मरीचिपाः ।वालखिल्यादयः सिद्धाः श्रेष्ठत्वं प्राणिनां गताः ॥ ९॥

vasavo maruto rudrā ye ca sādhyā marīcipāḥ |vālakhilyādayaḥ siddhāḥ śreṣṭhatvaṃ prāṇināṃ gatāḥ || 9||

सब्रह्मकेषु लोकेषु सप्तस्वप्यखिलेषु च ।न तद्भूतमहं मन्ये यदर्कादतिरिच्यते ॥ १०॥

sabrahmakeṣu lokeṣu saptasvapyakhileṣu ca |na tadbhūtamahaṃ manye yadarkādatiricyate || 10||

सन्ति चान्यानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च ।न तु तेषां तथा दीप्तिः प्रभवो वा यथा तव ॥ ११॥

santi cānyāni sattvāni vīryavanti mahānti ca |na tu teṣāṃ tathā dīptiḥ prabhavo vā yathā tava || 11||

ज्योतींषि त्वयि सर्वाणि त्वं सर्वज्योतिषां पतिः ।त्वयि सत्यं च सत्त्वं च सर्वे भावाश्च सात्त्विकाः ॥ १२॥

jyotīṃṣi tvayi sarvāṇi tvaṃ sarvajyotiṣāṃ patiḥ |tvayi satyaṃ ca sattvaṃ ca sarve bhāvāśca sāttvikāḥ || 12||

त्वत्तेजसा कृतं चक्रं सुनाभं विश्वकर्मणा ।देवारीणां मदो येन नाशितः शार्ङ्गधन्वना ॥ १३॥

tvattejasā kṛtaṃ cakraṃ sunābhaṃ viśvakarmaṇā |devārīṇāṃ mado yena nāśitaḥ śārṅgadhanvanā || 13||

त्वमादायांशुभिस्तेजो निदाघे सर्वदेहिनाम् ।सर्वौषधिरसानां च पुनर्वर्षासु मुञ्चसि ॥ १४॥

tvamādāyāṃśubhistejo nidāghe sarvadehinām |sarvauṣadhirasānāṃ ca punarvarṣāsu muñcasi || 14||

तपन्त्यन्ये दहन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये यथा घनाः ।विद्योतन्ते प्रवर्षन्ति तव प्रावृषि रश्मयः ॥ १५॥

tapantyanye dahantyanye garjantyanye yathā ghanāḥ |vidyotante pravarṣanti tava prāvṛṣi raśmayaḥ || 15||

न तथा सुखयत्यग्निर्न प्रावारा न कम्बलाः ।शीतवातार्दितं लोकं यथा तव मरीचयः ॥ १६॥

na tathā sukhayatyagnirna prāvārā na kambalāḥ |śītavātārditaṃ lokaṃ yathā tava marīcayaḥ || 16||

त्रयोदशद्वीपवतीं गोभिर्भासयसे महीम् ।त्रयाणामपि लोकानां हितायैकः प्रवर्तसे ॥ १७॥

trayodaśadvīpavatīṃ gobhirbhāsayase mahīm |trayāṇāmapi lokānāṃ hitāyaikaḥ pravartase || 17||

तव यद्युदयो न स्यादन्धं जगदिदं भवेत् ।न च धर्मार्थकामेषु प्रवर्तेरन्मनीषिणः ॥ १८॥

tava yadyudayo na syādandhaṃ jagadidaṃ bhavet |na ca dharmārthakāmeṣu pravarteranmanīṣiṇaḥ || 18||

आधानपशुबन्धेष्टिमन्त्रयज्ञतपक्रियाः ।त्वत्प्रसादादवाप्यन्ते ब्रह्मक्षत्रविशां गणैः ॥ १९॥

ādhānapaśubandheṣṭimantrayajñatapakriyāḥ |tvatprasādādavāpyante brahmakṣatraviśāṃ gaṇaiḥ || 19||

यदहर्ब्रह्मणः प्रोक्तं सहस्रयुगसम्मितम् ।तस्य त्वनादिरन्तश्च कालज्ञैः परिकीर्तितः ॥ २०॥

yadaharbrahmaṇaḥ proktaṃ sahasrayugasammitam |tasya tvanādirantaśca kālajñaiḥ parikīrtitaḥ || 20||

मनूनां मनुपुत्राणां जगतोऽमानवस्य च ।मन्वन्तराणां सर्वेषामीश्वराणां त्वमीश्वरः ॥ २१॥

manūnāṃ manuputrāṇāṃ jagato'mānavasya ca |manvantarāṇāṃ sarveṣāmīśvarāṇāṃ tvamīśvaraḥ || 21||

संहारकाले सम्प्राप्ते तव क्रोधविनिःसृतः ।संवर्तकाग्निस्त्रैलोक्यं भस्मीकृत्यावतिष्ठते ॥ २२॥

saṃhārakāle samprāpte tava krodhaviniḥsṛtaḥ |saṃvartakāgnistrailokyaṃ bhasmīkṛtyāvatiṣṭhate || 22||

त्वद्दीधितिसमुत्पन्ना नानावर्णा महाधनाः ।सैरावताः साशनयः कुर्वन्त्याभूतसम्प्लवम् ॥ २३॥

tvaddīdhitisamutpannā nānāvarṇā mahādhanāḥ |sairāvatāḥ sāśanayaḥ kurvantyābhūtasamplavam || 23||

कृत्वा द्वादशधात्मानं द्वादशादित्यतां गतः ।संहृत्यैकार्णवं सर्वं त्वं शोषयसि रश्मिभिः ॥ २४॥

kṛtvā dvādaśadhātmānaṃ dvādaśādityatāṃ gataḥ |saṃhṛtyaikārṇavaṃ sarvaṃ tvaṃ śoṣayasi raśmibhiḥ || 24||

त्वामिन्द्रमाहुस्त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं प्रजापतिः ।त्वमग्निस्त्वं मनः सूक्ष्मं प्रभुस्त्वं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ २५॥

tvāmindramāhustvaṃ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ prajāpatiḥ |tvamagnistvaṃ manaḥ sūkṣmaṃ prabhustvaṃ brahma śāśvatam || 25||

त्वं हंसः सविता भानुरंशुमाली वृषाकपिः ।विवस्वान्मिहिरः पूषा मित्रो धर्मस्तथैव च ॥ २६॥

tvaṃ haṃsaḥ savitā bhānuraṃśumālī vṛṣākapiḥ |vivasvānmihiraḥ pūṣā mitro dharmastathaiva ca || 26||

सहस्ररश्मिरादित्यस्तपनस्त्वं गवां पतिः ।मार्तण्डोऽर्को रविः सूर्यः शरण्यो दिनकृत्तथा ॥ २७॥

sahasraraśmirādityastapanastvaṃ gavāṃ patiḥ |mārtaṇḍo'rko raviḥ sūryaḥ śaraṇyo dinakṛttathā || 27||

दिवाकरः सप्तसप्तिर्धामकेशी विरोचनः ।आशुगामी तमोघ्नश्च हरिताश्वश्च कीर्त्यसे ॥ २८॥

divākaraḥ saptasaptirdhāmakeśī virocanaḥ |āśugāmī tamoghnaśca haritāśvaśca kīrtyase || 28||

सप्तम्यामथवा षष्ट्यां भक्त्या पूजां करोति यः ।अनिर्विण्णोऽनहङ्कारी तं लक्ष्मीर्भजते नरम् ॥ २९॥

saptamyāmathavā ṣaṣṭyāṃ bhaktyā pūjāṃ karoti yaḥ |anirviṇṇo'nahaṅkārī taṃ lakṣmīrbhajate naram || 29||

न तेषामापदः सन्ति नाधयो व्याधयस्तथा ।ये तवानन्यमनसा कुर्वत्यर्चनवन्दनम् ॥ ३०॥

na teṣāmāpadaḥ santi nādhayo vyādhayastathā |ye tavānanyamanasā kurvatyarcanavandanam || 30||

सर्वरोगैर्विरहिताः सर्वपापविवर्जिताः ।त्वद्भावभक्ताः सुखिनो भवन्ति चिरजीविनः ॥ ३१॥

sarvarogairvirahitāḥ sarvapāpavivarjitāḥ |tvadbhāvabhaktāḥ sukhino bhavanti cirajīvinaḥ || 31||

त्वं ममापन्नकामस्य सर्वातिथ्यं चिकीर्षतः ।अन्नमन्नपते दातुममितः श्रद्धयार्हसि ॥ ३२॥

tvaṃ mamāpannakāmasya sarvātithyaṃ cikīrṣataḥ |annamannapate dātumamitaḥ śraddhayārhasi || 32||

ये च तेऽनुचराः सर्वे पादोपान्तं समाश्रिताः ।माठरारुणदण्डाद्यास्तांस्तान्वन्देऽशनिक्षुभान् ॥ ३३॥

ye ca te'nucarāḥ sarve pādopāntaṃ samāśritāḥ |māṭharāruṇadaṇḍādyāstāṃstānvande'śanikṣubhān || 33||

क्षुभया सहितो मैत्री याश्चान्या भूतमातरः ।ताश्च सर्वा नमस्यामि पान्तु मां शरणागतम् ॥ ३४॥

kṣubhayā sahito maitrī yāścānyā bhūtamātaraḥ |tāśca sarvā namasyāmi pāntu māṃ śaraṇāgatam || 34||

वैशम्पायन उवाच ।एवं स्तुतो महाराज भास्करो लोकभावनः ।ततो दिवाकरः प्रीतो दर्शयामास पाण्डवम् ॥ ३५॥

vaiśampāyana uvāca |evaṃ stuto mahārāja bhāskaro lokabhāvanaḥ |tato divākaraḥ prīto darśayāmāsa pāṇḍavam || 35||

दीप्यमानः स्ववपुषा ज्वलन्निव हुताशनः ।विवस्वानुवाच ।यत्तेऽभिलषितं किञ्चित्तत्त्वं सर्वमवाप्स्यसि ॥ ३६॥

dīpyamānaḥ svavapuṣā jvalanniva hutāśanaḥ |vivasvānuvāca |yatte'bhilaṣitaṃ kiñcittattvaṃ sarvamavāpsyasi || 36||

अहमन्नं प्रदास्यामि सप्त पञ्च च ते समाः ।गृह्णीष्व पिठरं ताम्रं मया दत्तं नराधिप ॥ ३७॥

ahamannaṃ pradāsyāmi sapta pañca ca te samāḥ |gṛhṇīṣva piṭharaṃ tāmraṃ mayā dattaṃ narādhipa || 37||

यावद्वर्त्स्यति पाञ्चाली पात्रेणानेन सुव्रत ।फलमूलामिषं शाकं संस्कृतं यन्महानसे ॥ ३८॥

yāvadvartsyati pāñcālī pātreṇānena suvrata |phalamūlāmiṣaṃ śākaṃ saṃskṛtaṃ yanmahānase || 38||

चतुर्विधं तदन्नाद्यमक्षय्यं ते भविष्यति ।इतश्चतुर्दशे वर्षे भूयो राज्यमवाप्स्यसि ॥ ३९॥

caturvidhaṃ tadannādyamakṣayyaṃ te bhaviṣyati |itaścaturdaśe varṣe bhūyo rājyamavāpsyasi || 39||

वैशम्पायन उवाच ।एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ।इमं स्तवं प्रयतमनाः समाधिना पठेदिहान्योऽपि वरं समर्थयन् ॥ ४०॥

vaiśampāyana uvāca |evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāntaradhīyata |imaṃ stavaṃ prayatamanāḥ samādhinā paṭhedihānyo'pi varaṃ samarthayan || 40||

तत्तस्य दद्याच्च रबिर्मनीषितं तदाप्नुयाद्यद्यपि तत्सुदुर्लभम् ।यश्चेदं धारयेन्नित्यं शृणुयाद्वाप्यभीक्ष्णशः ॥ ४१॥

tattasya dadyācca rabirmanīṣitaṃ tadāpnuyādyadyapi tatsudurlabham |yaścedaṃ dhārayennityaṃ śṛṇuyādvāpyabhīkṣṇaśaḥ || 41||

पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् ।विद्यार्थी लभते ब्रिद्या पुरुषोऽप्यथवा स्त्रियः ॥ ४२॥

putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam |vidyārthī labhate bridyā puruṣo'pyathavā striyaḥ || 42||

उभे सन्ध्ये जपेन्नित्यं नारी वा पुरुषो यदि ।आपदं प्राप्य मुच्येत बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ ४३॥

ubhe sandhye japennityaṃ nārī vā puruṣo yadi |āpadaṃ prāpya mucyeta baddho mucyeta bandhanāt || 43||

इति श्रीमहाभारतोक्तं युधिष्ठिरविरचितं सूर्यस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥महाभारत । वनपर्व । अध्याय ३/३६७० ॥महाभारत । वनपर्व । अध्याय ३/३६-७० ॥

iti śrīmahābhāratoktaṃ yudhiṣṭhiraviracitaṃ sūryastotraṃ sampūrṇam ||mahābhārata | vanaparva | adhyāya 3/3670 ||mahābhārata | vanaparva | adhyāya 3/36-70 ||