लक्ष्मीहयवदनरत्नमालास्तोत्रम् Shrilakshmihayavadanaratnamalastotram

॥ श्रीः ॥श्रीलक्ष्मीहयवदनपरब्रह्मणे नमः ।श्रीमते श्रीकृष्णब्रह्मतन्त्रपरकालयतीन्द्रमहादेशिकाय नमः ।श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मे नारायणाख्याने हयशिरउपाख्यानस्य व्याख्याने हयशिरोरत्नभूषणे तद्विवरणदीधितौ चपरिशीलितानां श्रुतीनामर्थस्य सङ्ग्राहकश्रीलक्ष्मीहयवदनरत्नमालास्तोत्रम् ।वागीशाख्या श्रुतिस्मृत्युदितशुभतनोवसुदेवस्य मूर्तिःज्ञाता यद्वागुपज्ञं भुवि मनुजवेरैर्वाजिवक्त्रप्रसादात् ।प्रख्याताश्चर्यशक्तिः कविकथकहरिः सर्वतन्त्रस्वतन्त्रःत्रय्यन्ताचार्यनामा मम हृदि सततं देशिकेन्द्रः स इन्धाम् ॥ १॥

|| śrīḥ ||śrīlakṣmīhayavadanaparabrahmaṇe namaḥ |śrīmate śrīkṛṣṇabrahmatantraparakālayatīndramahādeśikāya namaḥ |śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharme nārāyaṇākhyāne hayaśiraupākhyānasya vyākhyāne hayaśiroratnabhūṣaṇe tadvivaraṇadīdhitau capariśīlitānāṃ śrutīnāmarthasya saṅgrāhakaśrīlakṣmīhayavadanaratnamālāstotram |vāgīśākhyā śrutismṛtyuditaśubhatanovasudevasya mūrtiḥjñātā yadvāgupajñaṃ bhuvi manujaverairvājivaktraprasādāt |prakhyātāścaryaśaktiḥ kavikathakahariḥ sarvatantrasvatantraḥtrayyantācāryanāmā mama hṛdi satataṃ deśikendraḥ sa indhām || 1||

सत्वस्थं नाभिपद्मे विधिमथ दितिजं राजसं तामसं चाब्बिन्द्वोरुत्पाद्य ताभ्यामपहृतमखिलं वेदमादाय धात्रे ।दत्त्वा द्राक्तौ च हत्वा वरगणमदिशद्वेधसे सत्र आदौतन्त्रं चोपादिशद्यस्स मम हयशिरा मानसे सन्निधत्ताम् ॥ २॥

satvasthaṃ nābhipadme vidhimatha ditijaṃ rājasaṃ tāmasaṃ cābbindvorutpādya tābhyāmapahṛtamakhilaṃ vedamādāya dhātre |dattvā drāktau ca hatvā varagaṇamadiśadvedhase satra ādautantraṃ copādiśadyassa mama hayaśirā mānase sannidhattām || 2||

अध्यास्तेऽङ्कं परावाग् वरहयशिरसो भर्तुराचार्यके यावाञ्छावानैतरेयोपनिषदि चरमात्प्राक्तने खण्ड आदौ ।यस्या वीणां च दैवीं मनसि विनिदधत्ख्यातिमेत्यन्त्यमन्त्रेसेशाना सर्ववाचो मम हृदयगता चारु मां वादयेद्वाक् ॥ ३॥

adhyāste'ṅkaṃ parāvāg varahayaśiraso bharturācāryake yāvāñchāvānaitareyopaniṣadi caramātprāktane khaṇḍa ādau |yasyā vīṇāṃ ca daivīṃ manasi vinidadhatkhyātimetyantyamantreseśānā sarvavāco mama hṛdayagatā cāru māṃ vādayedvāk || 3||

कृष्णं विप्रा यमेकं विदुरपि बहुधा वेदयो (रैतरेये) रादिमान्तेस्रष्टा विस्रंसमानस्स्वमथ समदधाच्छन्दसां येन दानात् ।कृष्ण विष्णुं च जिष्णुं कलयितुरपि यत्संहितामायुरुक्तंवाक्श्लिष्टं प्राणमेनं हयमुखमनुसन्दध्महे किं वृथाऽन्यैः ॥ ४॥

kṛṣṇaṃ viprā yamekaṃ vidurapi bahudhā vedayo (raitareye) rādimāntesraṣṭā visraṃsamānassvamatha samadadhācchandasāṃ yena dānāt |kṛṣṇa viṣṇuṃ ca jiṣṇuṃ kalayiturapi yatsaṃhitāmāyuruktaṃvākśliṣṭaṃ prāṇamenaṃ hayamukhamanusandadhmahe kiṃ vṛthā'nyaiḥ || 4||

प्रख्याता याऽऽश्वलायन्यधिकफलदशश्लोक्यभिख्या तदन्तःश्रुत्युक्ता वाक् सरस्वत्यपि हयमुख ते शक्तिरन्या न युक्ता ।पूर्णा त्वच्छक्तिरर्धं भवति विधिवधूर्या नदी सा कलास्याइत्युक्ते ब्रह्मवैवर्त इह समुदिता स्यात्परा निम्नगाऽन्या ॥ ५॥

prakhyātā yā''śvalāyanyadhikaphaladaśaślokyabhikhyā tadantaḥśrutyuktā vāk sarasvatyapi hayamukha te śaktiranyā na yuktā |pūrṇā tvacchaktirardhaṃ bhavati vidhivadhūryā nadī sā kalāsyāityukte brahmavaivarta iha samuditā syātparā nimnagā'nyā || 5||

श्रीहर्षों विष्णुपत्नीं वदति कविरिमा नैषधे मल्लिनाथःख्यातामेतां पुराणे हयमुख भुवि च स्थापितां विष्णुपार्श्वे ।धीवाग्मित्वार्थजप्यं दिनमुखसमये शौनकस्सूक्तमत्याःश्रीयुक्तं बह्वृचस्स स्मृतिकृदपि तदा चिन्तनीयं तथैनाम् ॥ ६॥

śrīharṣoṃ viṣṇupatnīṃ vadati kavirimā naiṣadhe mallināthaḥkhyātāmetāṃ purāṇe hayamukha bhuvi ca sthāpitāṃ viṣṇupārśve |dhīvāgmitvārthajapyaṃ dinamukhasamaye śaunakassūktamatyāḥśrīyuktaṃ bahvṛcassa smṛtikṛdapi tadā cintanīyaṃ tathainām || 6||

वागाम्भृण्यादिसूक्ते निरवधिमहिमा या श्रुता वाक् च देवीपूर्वे सूक्तेऽपि हंसस्त्वमधिकमहिमा विश्रुतो बह्वृचैर्यः ।युक्तावारण्यके तौ कथितबहुगुणौ सामनी संहितेत्यप्याराध्यो व्यूहरूपी हयमुखविदितो ज्ञानिनां कर्मभिस्त्वम् ॥ ७॥

vāgāmbhṛṇyādisūkte niravadhimahimā yā śrutā vāk ca devīpūrve sūkte'pi haṃsastvamadhikamahimā viśruto bahvṛcairyaḥ |yuktāvāraṇyake tau kathitabahuguṇau sāmanī saṃhitetyapyārādhyo vyūharūpī hayamukhavidito jñānināṃ karmabhistvam || 7||

इन्द्रो वृत्रं हनिष्यन् सखिवर वितरं विक्रमस्वेति विष्णुंसम्प्रार्थ्यातो हतारिस्तत उपजनितब्रह्महत्त्यापनुत्त्यै ।सूक्ताभ्यामाहुतिं यं प्रति परमजुहोन्मूर्ध्नि गन्धर्व एकोदेवानां नामधारी स मम दृढमतावद्य वाचस्पतिस्तात् ॥ ८॥

indro vṛtraṃ haniṣyan sakhivara vitaraṃ vikramasveti viṣṇuṃsamprārthyāto hatāristata upajanitabrahmahattyāpanuttyai |sūktābhyāmāhutiṃ yaṃ prati paramajuhonmūrdhni gandharva ekodevānāṃ nāmadhārī sa mama dṛḍhamatāvadya vācaspatistāt || 8||

वेदे चाथर्वणाख्ये प्रथमत उदितं यत्त्रिषप्तीयसूक्तंतन्मेधाजन्मकर्माङ्गमिति निगदितं कौशिकेन स्वसूत्रे ।मेधाकामः पुमान् यस्तुरगमुख ततस्सर्वलोकाधिनाथंध्यायेद्वाचस्पतिं त्वां प्रभवति सकलस्तच्छृतार्थोऽप्रकम्प्यः ॥ ९॥

vede cātharvaṇākhye prathamata uditaṃ yattriṣaptīyasūktaṃtanmedhājanmakarmāṅgamiti nigaditaṃ kauśikena svasūtre |medhākāmaḥ pumān yasturagamukha tatassarvalokādhināthaṃdhyāyedvācaspatiṃ tvāṃ prabhavati sakalastacchṛtārtho'prakampyaḥ || 9||

नासन्नो सत्तदानीमपि तु कमलयाऽवातमेकं तदानीत्तस्माद्धान्यत्परं किञ्चिदपि न तमसा गूढमग्रे प्रकेतम् ।अद्धा को वेद हेतुं द्विविधमविगुणं वासुदेवाभिधानंव्यूहं त्वां प्रातरर्च्यं हयमुख भगमाहुः क्रमात्तैत्तिरीयाः ॥ १०॥

nāsanno sattadānīmapi tu kamalayā'vātamekaṃ tadānīttasmāddhānyatparaṃ kiñcidapi na tamasā gūḍhamagre praketam |addhā ko veda hetuṃ dvividhamaviguṇaṃ vāsudevābhidhānaṃvyūhaṃ tvāṃ prātararcyaṃ hayamukha bhagamāhuḥ kramāttaittirīyāḥ || 10||

प्रातःपूज्यं भगाख्यं प्रथममकथयन् बह्वृचाः पञ्चमेऽथोनासत्सूक्तेऽष्टमे प्राग्वदपि समवदन् तैतिरीयक्रमात्त्वाम् ।पाराशर्योऽवतीर्णं वदति हयमुखाथर्वणः कौशिकस्त्वाम्मेधार्थं प्रातरर्च्यं भगमनुमनुते संहिताऽप्याह साधु ॥ ११॥

prātaḥpūjyaṃ bhagākhyaṃ prathamamakathayan bahvṛcāḥ pañcame'thonāsatsūkte'ṣṭame prāgvadapi samavadan taitirīyakramāttvām |pārāśaryo'vatīrṇaṃ vadati hayamukhātharvaṇaḥ kauśikastvāmmedhārthaṃ prātararcyaṃ bhagamanumanute saṃhitā'pyāha sādhu || 11||

प्रद्युम्नान्तं त्रिपाद्भास्वरवपुरमृतं वासुदेवादिवृन्देपादस्तत्रानिरुद्धो भुवि तत उदभूदात्मभूऋग्विधिज्ञाः ।हुत्वा त्वां यज्ञरूपं हयवदन जितन्ते स्तुतिं तन्वतेऽतःनिर्णीतं सर्ववेदेष्वनुपममिति तत्पौरुष सूक्तमाप्तैः ॥ १२॥

pradyumnāntaṃ tripādbhāsvaravapuramṛtaṃ vāsudevādivṛndepādastatrāniruddho bhuvi tata udabhūdātmabhūṛgvidhijñāḥ |hutvā tvāṃ yajñarūpaṃ hayavadana jitante stutiṃ tanvate'taḥnirṇītaṃ sarvavedeṣvanupamamiti tatpauruṣa sūktamāptaiḥ || 12||

सर्वे वेदाः प्रजाश्च प्रचुरबहुभिदाः संश्रयन्ते यमेकम् ।शास्ता योऽन्तःप्रविष्टस्स्वयमपि दशधात्माचरत्यर्णवे यम् ।ब्रह्मा चैकोन्वविन्दद्धरिमिह दशहोतारमन्तश्च चन्द्रेदेवास्सन्तं सहैनं न हि विदुरवतात्सोऽद्य वाचस्पतिर्माम् ॥ १३॥

sarve vedāḥ prajāśca pracurabahubhidāḥ saṃśrayante yamekam |śāstā yo'ntaḥpraviṣṭassvayamapi daśadhātmācaratyarṇave yam |brahmā caikonvavindaddharimiha daśahotāramantaśca candredevāssantaṃ sahainaṃ na hi viduravatātso'dya vācaspatirmām || 13||

यस्माद्ब्रह्मा च रुद्रस्सकलजगदिदं जायतेऽन्तर्बहिर्यत्व्याप्त्या सत्तां च यस्मिन् लयमपि लभते यश्चतुर्वेदमूर्तिः ।विष्णुर्नारायणोऽष्टाक्षरपदविदितो देवकीपुत्र एकोयोथार्वाङ्गे मधोः सूदन उपनिषदि ज्ञायते मे स इन्धाम् ॥ १४॥

yasmādbrahmā ca rudrassakalajagadidaṃ jāyate'ntarbahiryatvyāptyā sattāṃ ca yasmin layamapi labhate yaścaturvedamūrtiḥ |viṣṇurnārāyaṇo'ṣṭākṣarapadavidito devakīputra ekoyothārvāṅge madhoḥ sūdana upaniṣadi jñāyate me sa indhām || 14||

शक्तिः स्वाभाविकी सात्र च विविधपरा श्रूयते ज्ञानमेवंत्रेधा तत्र क्रियेत्थं बलमपि तदसौ वासुदेवः स हंसः ।यो ब्रह्माणं विधाय प्रथममथ परान् प्राहिणोत्सर्ववेदान्तस्मै देवं प्रपद्ये शरणमहमिमं चामृतस्यैष सेतुः ॥ १५॥

śaktiḥ svābhāvikī sātra ca vividhaparā śrūyate jñānamevaṃtredhā tatra kriyetthaṃ balamapi tadasau vāsudevaḥ sa haṃsaḥ |yo brahmāṇaṃ vidhāya prathamamatha parān prāhiṇotsarvavedāntasmai devaṃ prapadye śaraṇamahamimaṃ cāmṛtasyaiṣa setuḥ || 15||

वम्र्यो विष्णोर्धनुर्ज्यां हयवदन वरान्नेच्छया चिच्छिदुस्तत् ।कोट्या च्छिन्नं च विष्णोः शिर इति गदितं यत्प्रवर्ग्यार्थवादे ।तच्छीर्षं याजमानं श्रुतिमुखत इदं स्थापित युक्तितोऽपिप्रादुर्भावः स गौणो बहुमुखहरिवंशादिनिर्धारितो वा ॥ १६॥

vamryo viṣṇordhanurjyāṃ hayavadana varānnecchayā cicchidustat |koṭyā cchinnaṃ ca viṣṇoḥ śira iti gaditaṃ yatpravargyārthavāde |tacchīrṣaṃ yājamānaṃ śrutimukhata idaṃ sthāpita yuktito'piprādurbhāvaḥ sa gauṇo bahumukhaharivaṃśādinirdhārito vā || 16||

शुक्लं वेदं विवस्वानुपदिशसि परं याज्ञवल्क्याय वाजीवेदैकार्थैर्वचोभिर्मितमिदमखिलाम्नायधीकारिणीं याम् ।वाग्देवीं मोक्षधर्मे कथयति मुनिराट् तत्कृपालब्धभूमात्वच्छक्तिस्सेत्यकम्प्यं हयमुख गदितं ब्रह्मवैवर्तवाग्भिः ॥ १७॥

śuklaṃ vedaṃ vivasvānupadiśasi paraṃ yājñavalkyāya vājīvedaikārthairvacobhirmitamidamakhilāmnāyadhīkāriṇīṃ yām |vāgdevīṃ mokṣadharme kathayati munirāṭ tatkṛpālabdhabhūmātvacchaktissetyakampyaṃ hayamukha gaditaṃ brahmavaivartavāgbhiḥ || 17||

तस्माद्वेदेऽपि तत्रोपनिषदि बृहदारण्यके काण्ड आत्मात्वं वाग्देव्या सहादौ जनयसि मिथुनीभूय सर्वांश्च वेदान् ।धातारं तस्य पत्नीं तदनु तदुभयद्वारिकां व्यष्टिसृष्टिंतद्यज्ञाराधितोऽस्मै हयवदन वरान्यच्छसीति प्रतीमः ॥ १८॥

tasmādvede'pi tatropaniṣadi bṛhadāraṇyake kāṇḍa ātmātvaṃ vāgdevyā sahādau janayasi mithunībhūya sarvāṃśca vedān |dhātāraṃ tasya patnīṃ tadanu tadubhayadvārikāṃ vyaṣṭisṛṣṭiṃtadyajñārādhito'smai hayavadana varānyacchasīti pratīmaḥ || 18||

तुर्येऽध्याये द्वितीयं तुरगमुख शिशुब्राह्मण व्यूहरूपम्प्राण स्थूणां शिशुं त्वां चमसमपि शिरोऽर्वाग्बिलं चोर्ध्वबुध्नम् ।सप्तानां देवतानामधिकरणममित्रेन्द्रियाणां जयार्थंवाचाष्टम्या युतं त्वां परिकलयति तद्ब्रह्म भक्तार्तिहारि ॥ १९॥

turye'dhyāye dvitīyaṃ turagamukha śiśubrāhmaṇa vyūharūpamprāṇa sthūṇāṃ śiśuṃ tvāṃ camasamapi śiro'rvāgbilaṃ cordhvabudhnam |saptānāṃ devatānāmadhikaraṇamamitrendriyāṇāṃ jayārthaṃvācāṣṭamyā yutaṃ tvāṃ parikalayati tadbrahma bhaktārtihāri || 19||

दध्यङ्ङाथर्वणोश्वित्रिदशकृतशिरोधारणादश्वमूर्ध्नाताभ्यां प्रावर्ग्यतत्त्वं हयमुख समुपादिक्षदेतद्यथार्थम् ।एतावत्येव तत्त्वे कलिबलवशतस्तामसाश्शक्त्यधीनंभावत्कं शीर्षमाहुर्भुवि जनिसमये त्वत्कटाक्षातिदूराः ॥ २०॥

dadhyaṅṅātharvaṇośvitridaśakṛtaśirodhāraṇādaśvamūrdhnātābhyāṃ prāvargyatattvaṃ hayamukha samupādikṣadetadyathārtham |etāvatyeva tattve kalibalavaśatastāmasāśśaktyadhīnaṃbhāvatkaṃ śīrṣamāhurbhuvi janisamaye tvatkaṭākṣātidūrāḥ || 20||

दध्यङ्ङाथर्वणो यो हयमुख बृहदारण्यके काण्ड आदौआह प्रावर्ग्यतत्त्वं यदपि शतपथे दीक्षणीयार्थवादे ।विष्ण्वाख्यं तत्त्वमुक्तं पुनरुपनिषदि ब्रह्म वागीशरूपंयच्च प्रोक्तं तृतीये तदपि च स मधुब्राह्मणे वक्ति तुर्ये ॥ २१॥

dadhyaṅṅātharvaṇo yo hayamukha bṛhadāraṇyake kāṇḍa ādauāha prāvargyatattvaṃ yadapi śatapathe dīkṣaṇīyārthavāde |viṣṇvākhyaṃ tattvamuktaṃ punarupaniṣadi brahma vāgīśarūpaṃyacca proktaṃ tṛtīye tadapi ca sa madhubrāhmaṇe vakti turye || 21||

वाचा देव्यानिरुद्धेन च सृजति जगत्सर्वमित्यग्र उक्तोवाहास्यो वासुदेवः स पर इति मधुब्राह्मणं स्थापयित्वा ।दध्यङ्ङाथर्वणोश्वित्रिदशहितमधुत्वाष्ट्रकक्ष्योपदेष्टातत्त्वं जानाति चेत्यप्यखिलशुभतनुं वक्ति वागीश्वरं त्वाम् ॥ २२॥

vācā devyāniruddhena ca sṛjati jagatsarvamityagra uktovāhāsyo vāsudevaḥ sa para iti madhubrāhmaṇaṃ sthāpayitvā |dadhyaṅṅātharvaṇośvitridaśahitamadhutvāṣṭrakakṣyopadeṣṭātattvaṃ jānāti cetyapyakhilaśubhatanuṃ vakti vāgīśvaraṃ tvām || 22||

दध्यङ्ङाथर्वणोऽसावुपदिशति मधुब्राह्मणं त्वाष्ट्रकक्ष्यंयत्तन्नारायणाख्यं कवचमिति समाधुष्यते सात्विकाग्र्यैः ।वृत्रस्येदं वधायालमिति हयमुख ब्रह्मविद्येति तत्त्वंवागीशैते न जानन्त्यनघ तव कृपाबाह्यतां ये प्रयाताः ॥ २३॥

dadhyaṅṅātharvaṇo'sāvupadiśati madhubrāhmaṇaṃ tvāṣṭrakakṣyaṃyattannārāyaṇākhyaṃ kavacamiti samādhuṣyate sātvikāgryaiḥ |vṛtrasyedaṃ vadhāyālamiti hayamukha brahmavidyeti tattvaṃvāgīśaite na jānantyanagha tava kṛpābāhyatāṃ ye prayātāḥ || 23||

तत्त्वं नारायणाख्योपनिषदि कथितं पञ्चरात्रोक्तरीत्यातन्नामाख्यान आहाश्वमुख विशदमाद्यं च धर्मं मुनीन्द्रः ।गीतायां सङ्गृहीतं विशदयितुमनाः कृष्ण वाहाननैक्यंब्रूते वेदोदितत्वं स्थिरयति च तदत्रोक्त एकान्तिधर्मे ॥ २४॥

tattvaṃ nārāyaṇākhyopaniṣadi kathitaṃ pañcarātroktarītyātannāmākhyāna āhāśvamukha viśadamādyaṃ ca dharmaṃ munīndraḥ |gītāyāṃ saṅgṛhītaṃ viśadayitumanāḥ kṛṣṇa vāhānanaikyaṃbrūte vedoditatvaṃ sthirayati ca tadatrokta ekāntidharme || 24||

आदौ नारायणं तं वदति मधुजितं देवकीपुत्रमन्तेवेदान्तो मोक्षधर्मे वरहयशिरसं प्राह कृष्णस्स्वमेव ।इत्यालोच्यैव योगी कलिजिदभिजगौ तत्क्रमात् स्तौति मध्येवाहास्य त्वां शठारिर्मुनिरपि मनुतेऽश्वं पुरः कृष्णमन्ते ॥ २५॥

ādau nārāyaṇaṃ taṃ vadati madhujitaṃ devakīputramantevedānto mokṣadharme varahayaśirasaṃ prāha kṛṣṇassvameva |ityālocyaiva yogī kalijidabhijagau tatkramāt stauti madhyevāhāsya tvāṃ śaṭhārirmunirapi manute'śvaṃ puraḥ kṛṣṇamante || 25||

जन्मादीनां निदानं कतिचिदकथयन् देवमेकं तथाऽन्येदेवीमेकां विदुस्तन्मिथुनमविकलं ब्रह्म वेदान्तवेद्यम् ।इत्येवं स्थापयित्वा चिदचिदवियुतं श्रीमदेकं तदित्यप्याचख्यौ मोक्षधर्मे हयमुखजनिवृत्तापदेशान्मुनीन्द्रः ॥ २६॥

janmādīnāṃ nidānaṃ katicidakathayan devamekaṃ tathā'nyedevīmekāṃ vidustanmithunamavikalaṃ brahma vedāntavedyam |ityevaṃ sthāpayitvā cidacidaviyutaṃ śrīmadekaṃ tadityapyācakhyau mokṣadharme hayamukhajanivṛttāpadeśānmunīndraḥ || 26||

श्रावण्यां तेऽवतारे हयमुख निगमोद्धारणार्थत्वबुद्धेःऋग्वेदोपक्रमस्तच्छ्रवणभ इति निश्चिन्वते बह्वृचाग्र्याः ।प्रारम्भो पौर्णमास्यां यजुष इति परे याजुषाः सङ्गिरन्तेतद्वेदोपक्रमान्ते भुवि विधिवशगास्त्वां समाराधयन्ति ॥ २७॥

śrāvaṇyāṃ te'vatāre hayamukha nigamoddhāraṇārthatvabuddheḥṛgvedopakramastacchravaṇabha iti niścinvate bahvṛcāgryāḥ |prārambho paurṇamāsyāṃ yajuṣa iti pare yājuṣāḥ saṅgirantetadvedopakramānte bhuvi vidhivaśagāstvāṃ samārādhayanti || 27||

विष्णोः पत्नी परा वागिति बहुमनुते भारती यां यदींशःपत्युः प्राक्पञ्चरात्रं श्रुतिमपि समुपादिक्षदित्यादरेण ।तद्वागाश्लिष्टमूर्तिं हयशिरस उपाराधयन्ती निशम्यश्रीभाष्यं लक्ष्मणाय स्वपतिविदित यत्याकृतिं बिभ्रतेऽदात् ॥ २८॥

viṣṇoḥ patnī parā vāgiti bahumanute bhāratī yāṃ yadīṃśaḥpatyuḥ prākpañcarātraṃ śrutimapi samupādikṣadityādareṇa |tadvāgāśliṣṭamūrtiṃ hayaśirasa upārādhayantī niśamyaśrībhāṣyaṃ lakṣmaṇāya svapatividita yatyākṛtiṃ bibhrate'dāt || 28||

वागीशानस्य मन्त्रं श्रुतिशिखरगुरुस्तार्क्ष्यलक्षं जपित्वाप्राप्तं तत्काललालामृतमपिबदहीन्द्राख्यपुर्यां यतीन्दोः ।मातुर्भ्रातुस्तनूजोत्तमगुणकुरुकाधीशवंश्यार्चितां तन्मूर्ति सम्प्राप्य काञ्चयां स्वयमपि चिरमाराधयद्भक्तिभूम्ना ॥ २९॥

vāgīśānasya mantraṃ śrutiśikharagurustārkṣyalakṣaṃ japitvāprāptaṃ tatkālalālāmṛtamapibadahīndrākhyapuryāṃ yatīndoḥ |māturbhrātustanūjottamaguṇakurukādhīśavaṃśyārcitāṃ tanmūrti samprāpya kāñcayāṃ svayamapi ciramārādhayadbhaktibhūmnā || 29||

काले वेदान्तसूरिस्स्वपदमुपगतं ब्रह्मतन्त्रस्वतन्त्रंशिष्याग्र्यं मूर्तिमेनां समनयदथ तच्छात्रपारम्परीतः ।सेयं वागीशमूर्तिर्गुरुवरपरकालादिभिः सेव्यमानारम्यास्थान्यां त्रिकालं विलसति विहितार्चाद्य कर्णाटदेशे ॥ ३०॥

kāle vedāntasūrissvapadamupagataṃ brahmatantrasvatantraṃśiṣyāgryaṃ mūrtimenāṃ samanayadatha tacchātrapāramparītaḥ |seyaṃ vāgīśamūrtirguruvaraparakālādibhiḥ sevyamānāramyāsthānyāṃ trikālaṃ vilasati vihitārcādya karṇāṭadeśe || 30||

धर्मं पूर्वाश्रमोक्तं सुकरमपि न कृत्वाऽन्तिमोक्तस्य तस्यानुष्ठानेऽशक्तिभीतं यमुखकृपणं लम्भयित्वाऽऽश्रमं तम् ।शोभोद्रेकादिनाऽर्चाविशय उपगते लक्ष(कोटि)पूजां तुलस्यास्वोपाख्या व्याकृतिं चाकलयसि कियती मय्यनर्घा दया ते ॥ ३१॥

dharmaṃ pūrvāśramoktaṃ sukaramapi na kṛtvā'ntimoktasya tasyānuṣṭhāne'śaktibhītaṃ yamukhakṛpaṇaṃ lambhayitvā''śramaṃ tam |śobhodrekādinā'rcāviśaya upagate lakṣa(koṭi)pūjāṃ tulasyāsvopākhyā vyākṛtiṃ cākalayasi kiyatī mayyanarghā dayā te || 31||

इत्थं वागीशपादूयुगलसततसंसेवनार्चादिदीक्षःतत्रैतां नव्यरङ्गेश्वरयतिरनघामार्पयद्रत्नमालाम् ।एनां नित्यं पठन्तो भुवि मनुजवरा भक्तिभूनेप्सितार्थान्सर्वान् विन्दन्ति वाहाननवरकरुणापाङ्गधाराभिषेकात् ॥ ३२॥

itthaṃ vāgīśapādūyugalasatatasaṃsevanārcādidīkṣaḥtatraitāṃ navyaraṅgeśvarayatiranaghāmārpayadratnamālām |enāṃ nityaṃ paṭhanto bhuvi manujavarā bhaktibhūnepsitārthānsarvān vindanti vāhānanavarakaruṇāpāṅgadhārābhiṣekāt || 32||

इति श्रीलक्ष्मीहयग्रीवदिव्यपादुकासेवकश्रीमदभिनवरङ्गनाथब्रह्मतन्त्रपरकालमहादेशिककृतिषुश्रीलक्ष्मीहयवदनरत्नमालास्तोत्रं समाप्तम् ।

iti śrīlakṣmīhayagrīvadivyapādukāsevakaśrīmadabhinavaraṅganāthabrahmatantraparakālamahādeśikakṛtiṣuśrīlakṣmīhayavadanaratnamālāstotraṃ samāptam |