प्रेमसायुज्यम् Premasayujyam

कृष्णे गोकुलवासमुज्झितवति प्रोद्यद्वियोगाकुलागोप्यस्तत्स्मरणामृतैकशरणा निन्युः सुदीर्घाः समाः ।पश्चादेत्य समन्तपञ्चकमहातीर्थे कदाचित् प्रियम् ।दृष्ट्वा ताः किलकिञ्चिताञ्चितहृदः कामप्यवस्थां दधुः ॥ १॥

kṛṣṇe gokulavāsamujjhitavati prodyadviyogākulāgopyastatsmaraṇāmṛtaikaśaraṇā ninyuḥ sudīrghāḥ samāḥ |paścādetya samantapañcakamahātīrthe kadācit priyam |dṛṣṭvā tāḥ kilakiñcitāñcitahṛdaḥ kāmapyavasthāṃ dadhuḥ || 1||

विख्यातप्राभवोऽसौ सकलमुनिनृपाराधितो नन्दसूनुर्गोपीस्ता मन्दहासप्रसरसुमधुरं पूर्ववन्मानयित्वा ।नीत्वा ताभिः समेतः कतिपयदिवसांस्तत्र ताभ्यो ददौ ताम् ।शान्तिं योगीन्द्रकाम्याममृतरसमयीं भक्तिमार्गैकगम्याम् ॥ २॥

vikhyātaprābhavo'sau sakalamuninṛpārādhito nandasūnurgopīstā mandahāsaprasarasumadhuraṃ pūrvavanmānayitvā |nītvā tābhiḥ sametaḥ katipayadivasāṃstatra tābhyo dadau tām |śāntiṃ yogīndrakāmyāmamṛtarasamayīṃ bhaktimārgaikagamyām || 2||

खण्डः १तत्र गोपिकाशतसमावृतं तरुतले स्थितं श्यामसुन्दरम् ।चक्षुषा पिबन्त्यात्मना जगौ दूरसंस्थिता कापि गोपिका ॥ १॥

khaṇḍaḥ 1tatra gopikāśatasamāvṛtaṃ tarutale sthitaṃ śyāmasundaram |cakṣuṣā pibantyātmanā jagau dūrasaṃsthitā kāpi gopikā || 1||

कथमिहास्मि हा कथमिहागतो मधुरदर्शनो नन्दनन्दनः ।विविधभावसम्मर्दनिस्सहं स्फुटति हा हरे मामकं मनः ॥ २॥

kathamihāsmi hā kathamihāgato madhuradarśano nandanandanaḥ |vividhabhāvasammardanissahaṃ sphuṭati hā hare māmakaṃ manaḥ || 2||

मूकरागिणीं मां परीक्षितुं व्यतिकरोऽयमुत्पादितस्त्वया ।तृपितया दृश त्वां पिबाम्यहं वर्धते विभो, द्विगुणिता तृषा ॥ ३॥

mūkarāgiṇīṃ māṃ parīkṣituṃ vyatikaro'yamutpāditastvayā |tṛpitayā dṛśa tvāṃ pibāmyahaṃ vardhate vibho, dviguṇitā tṛṣā || 3||

धन्यजीवितास्ते सखीजना ये ह्रयन्त्रितास्त्वामुपासते ।सहजमुग्धतासन्निन्त्रिता हा! हताऽस्म्यहं मन्दभागिनी ॥ ४॥

dhanyajīvitāste sakhījanā ye hrayantritāstvāmupāsate |sahajamugdhatāsannintritā hā! hatā'smyahaṃ mandabhāginī || 4||

परिसमर्पयन्त्यात्मजीवितं किमु पतामि ते नाथ पादयोः ।कमपि ते करस्पर्शमाप्नुयां शिरसि मामके शान्तिदायकम् ॥ ५॥

parisamarpayantyātmajīvitaṃ kimu patāmi te nātha pādayoḥ |kamapi te karasparśamāpnuyāṃ śirasi māmake śāntidāyakam || 5||

अहह! साहसं साहसं त्त्विदं, मम न शोभनं धृष्टचेष्टितम् ।क्व च भवान् विभुर्विश्वपूजितः? क्व च वराकिका गोपदारिका?॥ ६॥

ahaha! sāhasaṃ sāhasaṃ ttvidaṃ, mama na śobhanaṃ dhṛṣṭaceṣṭitam |kva ca bhavān vibhurviśvapūjitaḥ? kva ca varākikā gopadārikā?|| 6||

खण्डः २अयि पुरा हरे, यामुने तटे भवदनुष्ठिते चेलवोरणे ।तव नियोगतस्त्वामुपागता गोपबालिकास्ता दिगम्बरः ॥ १॥

khaṇḍaḥ 2ayi purā hare, yāmune taṭe bhavadanuṣṭhite celavoraṇe |tava niyogatastvāmupāgatā gopabālikāstā digambaraḥ || 1||

आगलं जले स्थितवतीं तदा मां विलोकयन् दूरतो भवान् ।स्मितमदात्; प्रभो संस्मराम्यहं; स्मरसि किं हरे, तादृशीमिमाम्?॥ २॥

āgalaṃ jale sthitavatīṃ tadā māṃ vilokayan dūrato bhavān |smitamadāt; prabho saṃsmarāmyahaṃ; smarasi kiṃ hare, tādṛśīmimām?|| 2||

वेणुगानमाकण्र्य तावकं विश्वमोहनं वल्लवीजनाः ।त्वामुपाययु; र्दूरतः स्थिता केवला त्वहं त्वां व्यलोकयम् ॥ ३॥

veṇugānamākaṇrya tāvakaṃ viśvamohanaṃ vallavījanāḥ |tvāmupāyayu; rdūrataḥ sthitā kevalā tvahaṃ tvāṃ vyalokayam || 3||

वेणुनालिकाचुम्बिताधरं गोपिकाशतैरावृतं मुदा ।दूरतोऽपि मय्यर्पितेक्षणं संस्मरामि ते तत् स्थितं हरे! ॥ ४॥

veṇunālikācumbitādharaṃ gopikāśatairāvṛtaṃ mudā |dūrato'pi mayyarpitekṣaṇaṃ saṃsmarāmi te tat sthitaṃ hare! || 4||

रासखेलने नाहमागता केवलं गृहे ध्यानमस्थिता ।तन्वती सुखं नर्तनं त्वया साकमान्तरे रासमण्डपे ॥ ५॥

rāsakhelane nāhamāgatā kevalaṃ gṛhe dhyānamasthitā |tanvatī sukhaṃ nartanaṃ tvayā sākamāntare rāsamaṇḍape || 5||

नो कदाऽपि मां नन्दनन्दनो ज्ञातवानभिज्ञातवानपि ।नास्ति तादृशं सौभगं च मे नास्ति चात्मनि प्रौढचातुरी ॥ ६॥

no kadā'pi māṃ nandanandano jñātavānabhijñātavānapi |nāsti tādṛśaṃ saubhagaṃ ca me nāsti cātmani prauḍhacāturī || 6||

हा! कदाऽपि ते सेवनोद्यता नाहमागता त्वत्पदान्तिकम् ।त्रासविह्वला लज्जयाऽकुला; मां कथं भवान् संस्मरिष्यति?॥ ७॥

hā! kadā'pi te sevanodyatā nāhamāgatā tvatpadāntikam |trāsavihvalā lajjayā'kulā; māṃ kathaṃ bhavān saṃsmariṣyati?|| 7||

खण्डः ३व्रजनिवासमुत्सृज्य गच्छतस्तव रथः क्षणं मदृगृहान्तिके ।निश्चलोऽभव;त्तत्र चाभवं स्तभ्यसंश्रिताऽलिन्दसंस्थिता ॥ १॥

khaṇḍaḥ 3vrajanivāsamutsṛjya gacchatastava rathaḥ kṣaṇaṃ madṛgṛhāntike |niścalo'bhava;ttatra cābhavaṃ stabhyasaṃśritā'lindasaṃsthitā || 1||

अभ्यषिञ्चदाहन्त! मां प्रभो स्निग्धया दृशा सस्मितं भवान् ।विगलितं तदा केलिपङ्कजं तव कराम्बुजा; न्नन्वलोकयम् ॥ २॥

abhyaṣiñcadāhanta! māṃ prabho snigdhayā dṛśā sasmitaṃ bhavān |vigalitaṃ tadā kelipaṅkajaṃ tava karāmbujā; nnanvalokayam || 2||

हा! न्यशाभयं ते मुखं तदा विधुरदर्शनं म्लानसुस्मितम् ।मधुरवेदनाविद्युदाहता प्रलयमागता कतिपयक्षणान् ॥ ३॥

hā! nyaśābhayaṃ te mukhaṃ tadā vidhuradarśanaṃ mlānasusmitam |madhuravedanāvidyudāhatā pralayamāgatā katipayakṣaṇān || 3||

सुमधुरं भवन्नाम गृह्णति त्वां विलोकयन्त्येव सर्वतः ।त्वयि मम प्रिये लीनमानसा विरहवेदनां नाविदं चिरम् ॥ ४॥

sumadhuraṃ bhavannāma gṛhṇati tvāṃ vilokayantyeva sarvataḥ |tvayi mama priye līnamānasā virahavedanāṃ nāvidaṃ ciram || 4||

अहह! भावनावञ्चिताऽस्म्यहं; कृष्णचेष्टितं नैव मत्परम् ।विलसितं हरेः सहजमोहनं मुग्धया मया ज्ञातमन्यथा ॥ ५॥

ahaha! bhāvanāvañcitā'smyahaṃ; kṛṣṇaceṣṭitaṃ naiva matparam |vilasitaṃ hareḥ sahajamohanaṃ mugdhayā mayā jñātamanyathā || 5||

त्वां स्मराम्यहं किं न्विदं मया श्रुयते मदीयान्तरात्मनि?।मधुरभाषणं तावकं हरे, जीवनामृतं खलु पिबाम्यहम् ॥ ६॥

tvāṃ smarāmyahaṃ kiṃ nvidaṃ mayā śruyate madīyāntarātmani?|madhurabhāṣaṇaṃ tāvakaṃ hare, jīvanāmṛtaṃ khalu pibāmyaham || 6||

श्यामसुन्दर, त्वां विलोकये निर्निमेषकं दूरतः स्थिता ।मधुरदर्शनं मुग्धसुस्मितं मदनमोहनं मन्मनोहरम् ॥ ७॥

śyāmasundara, tvāṃ vilokaye nirnimeṣakaṃ dūrataḥ sthitā |madhuradarśanaṃ mugdhasusmitaṃ madanamohanaṃ manmanoharam || 7||

अयि महाप्रभो, त्वां विलोकयन्त्यधिगताऽस्म्यहं पूर्णकामताम् ।मम हि चेतना हर्षविह्वला यातुमिच्छतीवोपगूहितुम् ॥ ८॥

ayi mahāprabho, tvāṃ vilokayantyadhigatā'smyahaṃ pūrṇakāmatām |mama hi cetanā harṣavihvalā yātumicchatīvopagūhitum || 8||

प्रिय, दयामयी दृष्टिरद्य ते निपतति स्वयं मय्यपि क्षणम् ।अमृतधारया सम्प्लुताऽस्म्यहं स्पन्दतेतरां मामकं मनः ॥ ९॥

priya, dayāmayī dṛṣṭiradya te nipatati svayaṃ mayyapi kṣaṇam |amṛtadhārayā samplutā'smyahaṃ spandatetarāṃ māmakaṃ manaḥ || 9||

हन्त! मां प्रति प्रस्थितो भवान् प्रियसखीः समुत्सृज्य गोपिकाः ।अभयमुद्रया सान्त्वयन्निमां द्रुतपदं हरे, किं समेष्यसि?॥ १०॥

hanta! māṃ prati prasthito bhavān priyasakhīḥ samutsṛjya gopikāḥ |abhayamudrayā sāntvayannimāṃ drutapadaṃ hare, kiṃ sameṣyasi?|| 10||

हा! समागतो मत्समीपतः प्रियतमो भवान् कृष्ण, तिष्ठति ।किं प्रभाषसे मां वराकिकां? स्फुरति तेऽधरं पल्लवारुणम् ॥ ११॥

hā! samāgato matsamīpataḥ priyatamo bhavān kṛṣṇa, tiṣṭhati |kiṃ prabhāṣase māṃ varākikāṃ? sphurati te'dharaṃ pallavāruṇam || 11||

सखि, जितं त्वया; प्रेमधाम तत् परममद्वयं प्राप्तवत्यसिइति भवद्गिरं शान्तिदायिनीममृतवाहिनीं हा! पिबाम्यहम् ॥ १२॥

sakhi, jitaṃ tvayā; premadhāma tat paramamadvayaṃ prāptavatyasiiti bhavadgiraṃ śāntidāyinīmamṛtavāhinīṃ hā! pibāmyaham || 12||

सदयलोचने मधुरसुस्मिते तव मुखाम्बुजे मत्पुरोगते ।चिरमुपोपितां निदधती दृशं नाथ, याम्यहं नित्यनिर्वृतिम् ॥ १३॥

sadayalocane madhurasusmite tava mukhāmbuje matpurogate |ciramupopitāṃ nidadhatī dṛśaṃ nātha, yāmyahaṃ nityanirvṛtim || 13||

रुद्धा वाग्, दृढनिश्चल समभवद्दृष्टिः, प्रसन्नं मुखं,निष्पन्दं हृदयं च; सा व्रजवधूः संप्राप धन्यां गतिम् ॥ १४॥

ruddhā vāg, dṛḍhaniścala samabhavaddṛṣṭiḥ, prasannaṃ mukhaṃ,niṣpandaṃ hṛdayaṃ ca; sā vrajavadhūḥ saṃprāpa dhanyāṃ gatim || 14||

तेजो देहसमुत्थितं निरुपमं तस्याः पुरःस्थे तदा ।कृष्णे लीनमभूत्; स चापि भगवांस्तस्थौ क्षणं निश्चलः ॥ १५॥

tejo dehasamutthitaṃ nirupamaṃ tasyāḥ puraḥsthe tadā |kṛṣṇe līnamabhūt; sa cāpi bhagavāṃstasthau kṣaṇaṃ niścalaḥ || 15||

इति श्रीवासुदेवन् एलयथेन विरचितं प्रेमसायुज्यं सम्पूर्णम् ।

iti śrīvāsudevan elayathena viracitaṃ premasāyujyaṃ sampūrṇam |