मुरलीनादधारास्तोत्रम् Murali Nadadhara Stotram

सान्द्राम्भोधरनीलबालवपुषा गोगोपगोपीमनःकान्तः कान्तकरारविन्दविलसद्वंशीविनोदप्रियः ।गोविन्दः कमनीयपीतवसनः गोपालबालावृतःकालिन्दीतटचारिदिव्यचरणः पायाद्यशोदाशिशुः ॥ १॥

sāndrāmbhodharanīlabālavapuṣā gogopagopīmanaḥkāntaḥ kāntakarāravindavilasadvaṃśīvinodapriyaḥ |govindaḥ kamanīyapītavasanaḥ gopālabālāvṛtaḥkālindītaṭacāridivyacaraṇaḥ pāyādyaśodāśiśuḥ || 1||

देयाच्छ्रेयांसि भूयांस्यखिलजनमनोमोहनानन्दनादःमुग्धस्मेरास्यपद्मारुणशुभकलिकोपात्तमैत्रीविनोदः ।नानारत्नप्रदीप्तो मणिमयवलयावीतहस्ताब्जमध्येभ्राजन्नालोलताम्राङ्गुलिमिलितवपुर्वेणुखण्डो मुरारेः ॥ २॥

deyācchreyāṃsi bhūyāṃsyakhilajanamanomohanānandanādaḥmugdhasmerāsyapadmāruṇaśubhakalikopāttamaitrīvinodaḥ |nānāratnapradīpto maṇimayavalayāvītahastābjamadhyebhrājannālolatāmrāṅgulimilitavapurveṇukhaṇḍo murāreḥ || 2||

पीतं वासो वसानः मणिमयमकुटाबद्धपिञ्छावचूडःवृन्दारण्ये कदम्बद्रुमगहनगतस्सान्द्रनीलाम्बुदाभः ।नानारत्नांशुचित्रीकृतधृततपनीयाङ्गभूषासहस्रःस्मेरास्ये संयुयुक्षुर्मधुरसमुरलीं पातु देवो मुकुन्दः ॥ ३॥

pītaṃ vāso vasānaḥ maṇimayamakuṭābaddhapiñchāvacūḍaḥvṛndāraṇye kadambadrumagahanagatassāndranīlāmbudābhaḥ |nānāratnāṃśucitrīkṛtadhṛtatapanīyāṅgabhūṣāsahasraḥsmerāsye saṃyuyukṣurmadhurasamuralīṃ pātu devo mukundaḥ || 3||

आलोलारुणपल्लवाङ्गुलिमिलद्रन्ध्रो मणिप्रोज्ज्वलोमर्त्यामर्त्यसमाजकर्षणकरस्सम्मोहनो देहिनाम् ।मन्दं मन्दममन्दमोदसरसप्रेक्षाक्षणोद्भावितो/त्थावितोभूयादस्मदभीष्टपूरणविधौ वेणुर्यदूनां पतेः ॥ ४॥

ālolāruṇapallavāṅgulimiladrandhro maṇiprojjvalomartyāmartyasamājakarṣaṇakarassammohano dehinām |mandaṃ mandamamandamodasarasaprekṣākṣaṇodbhāvito/tthāvitobhūyādasmadabhīṣṭapūraṇavidhau veṇuryadūnāṃ pateḥ || 4||

सम्मूर्छद्वेणुनादामृतसरसि सुखं मज्जता देवदैत्यमर्त्यानां वा तिरशचां त्वमहमिति भिदा लेशलेशोऽपि कामम् ।नासीद्देहत्रयादप्युपरतमनसस्सच्चिदानन्दरूपेभूम्नः पारे महिम्नि स्वनिगमशिखरोत्थार्थबोधान्निमग्नाः ॥ ५॥

sammūrchadveṇunādāmṛtasarasi sukhaṃ majjatā devadaityamartyānāṃ vā tiraśacāṃ tvamahamiti bhidā leśaleśo'pi kāmam |nāsīddehatrayādapyuparatamanasassaccidānandarūpebhūmnaḥ pāre mahimni svanigamaśikharotthārthabodhānnimagnāḥ || 5||

श्लाघाचञ्चलमौलिना करलसत्सौवर्णवंशीभृतागोविन्देन सुधानिधानमधुराताम्राधरापूरितः ।वेदान्ताम्बुधितीरचारिसुजनव्रातामितानन्दकृन्नादो गानसुधाभिवर्षिमुरलीखण्डोद्गतः पातु वः ॥ ६॥

ślāghācañcalamaulinā karalasatsauvarṇavaṃśībhṛtāgovindena sudhānidhānamadhurātāmrādharāpūritaḥ |vedāntāmbudhitīracārisujanavrātāmitānandakṛnnādo gānasudhābhivarṣimuralīkhaṇḍodgataḥ pātu vaḥ || 6||

रम्यालोलारुणाङ्गुल्यपिहितविवृतद्वारवेणुप्रगीर्णोमूर्च्छत्सप्तस्वरश्रीमिलितसुमधुरो नादवेदप्रघोषः ।श्रोतॄणां भाग्ययोगात्/पाकात्परमगुरुमुखान्निर्गतो लीलयैवश्रुत्वैवापाकरोति प्रतिभयभवदुर्गाटवीचारखेदम् ॥ ७॥

ramyālolāruṇāṅgulyapihitavivṛtadvāraveṇupragīrṇomūrcchatsaptasvaraśrīmilitasumadhuro nādavedapraghoṣaḥ |śrotṝṇāṃ bhāgyayogāt/pākātparamagurumukhānnirgato līlayaivaśrutvaivāpākaroti pratibhayabhavadurgāṭavīcārakhedam || 7||

आचार्यान्नेतिनेतिश्रुतनिगमशिखावाक्यसारानभिज्ञःभो मर्त्या मर्त्यवर्गाः शृणुत सुमधुरं वेणुगानं मुरारेः ।स्थूलं ह्रस्वं च दीर्घं महदणु यदुत प्रेक्ष्यते यच्च यावन्नैवैतत्सर्वमीक्षां कुरुत च मुरलीनादपीयूषमग्नान् ॥ ८॥

ācāryānnetinetiśrutanigamaśikhāvākyasārānabhijñaḥbho martyā martyavargāḥ śṛṇuta sumadhuraṃ veṇugānaṃ murāreḥ |sthūlaṃ hrasvaṃ ca dīrghaṃ mahadaṇu yaduta prekṣyate yacca yāvannaivaitatsarvamīkṣāṃ kuruta ca muralīnādapīyūṣamagnān || 8||

मायामर्त्यस्य मायामधुमयमुरलीगानलीनाशयानांमायापाशोपशान्त्या जगदिदमखिलं भाति सान्द्रप्रमोदम् ।न त्वं मेने न वाहं न मम न च तवेत्यस्तसर्वप्रपञ्चाःश्रुत्वैवाखण्डसच्चित्सुखपरमहसि प्रापुरैक्यापरोक्ष्यम् ॥ ९॥

māyāmartyasya māyāmadhumayamuralīgānalīnāśayānāṃmāyāpāśopaśāntyā jagadidamakhilaṃ bhāti sāndrapramodam |na tvaṃ mene na vāhaṃ na mama na ca tavetyastasarvaprapañcāḥśrutvaivākhaṇḍasaccitsukhaparamahasi prāpuraikyāparokṣyam || 9||

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिभेदकलना बाल्याद्यवस्थास्तथावर्णाद्याश्रमभेदबोधविषयाः पुंस्त्रीविवेकोऽपि वा ।अन्ये चापि भिदास्तदा न हि बभुर्वंशीमुखानर्गलामन्दानन्दनिधाननादजलधौ मग्ना यदा मानवाः ॥ १०॥

jāgratsvapnasuṣuptibhedakalanā bālyādyavasthāstathāvarṇādyāśramabhedabodhaviṣayāḥ puṃstrīviveko'pi vā |anye cāpi bhidāstadā na hi babhurvaṃśīmukhānargalāmandānandanidhānanādajaladhau magnā yadā mānavāḥ || 10||

ग्रावाणोऽपि द्रवन्ति प्रवहति न नदी नैव वायुश्च वातिसिंहो नैवाभिहन्ति द्विपवरमिभराड्योगचर्यां तनोति ।मातापत्यं न वेत्ति प्रियमिति गृहिणी नन्दनश्चापि तातंबिम्बोष्ठाश्लिष्टवंशीस्रवदमृतरवे मायिना गीयमाने ॥ ११॥

grāvāṇo'pi dravanti pravahati na nadī naiva vāyuśca vātisiṃho naivābhihanti dvipavaramibharāḍyogacaryāṃ tanoti |mātāpatyaṃ na vetti priyamiti gṛhiṇī nandanaścāpi tātaṃbimboṣṭhāśliṣṭavaṃśīsravadamṛtarave māyinā gīyamāne || 11||

नादान्तान्तर्गतं यत्परममहदिति प्रोच्यते योगिवृन्दैःवेदान्तान्तर्गतैश्च स्वमहातवचनैः स्फोरितं यद्।ह्ध्यणीयः ।वादान्ताविष्कृतं तत्सदिति चिदिति चानन्द इत्यभ्युपेतंनादं ते नन्दसूनो मुरलिनिगदितं किं कदाऽऽकर्णयामि ॥ १२॥

nādāntāntargataṃ yatparamamahaditi procyate yogivṛndaiḥvedāntāntargataiśca svamahātavacanaiḥ sphoritaṃ yad|hdhyaṇīyaḥ |vādāntāviṣkṛtaṃ tatsaditi ciditi cānanda ityabhyupetaṃnādaṃ te nandasūno muralinigaditaṃ kiṃ kadā''karṇayāmi || 12||

दैत्यास्सन्त्रस्तचित्तास्सुरमुनिनिकराः कौतुकार्द्रान्तरङ्गाःसेन्द्रा देवाः प्रमोदामृतजलनिलये मग्नभावाः प्रकामम् ।सिद्धास्साध्याश्च सिद्धिं परममिव गता मानुषा मर्त्यभावापेताः कृष्णस्य वंशीनिनदसमाकर्णनादेव चासन् ॥ १३॥

daityāssantrastacittāssuramuninikarāḥ kautukārdrāntaraṅgāḥsendrā devāḥ pramodāmṛtajalanilaye magnabhāvāḥ prakāmam |siddhāssādhyāśca siddhiṃ paramamiva gatā mānuṣā martyabhāvāpetāḥ kṛṣṇasya vaṃśīninadasamākarṇanādeva cāsan || 13||

ध्यायेत्कल्पद्रुमूले नवघनसुभगं भानुकोटिप्रकाशंअम्भोजाक्षं रतीशायुतललिततमं बर्हिबर्हावतंसम् ।व्यत्यस्ताङ्घ्रिंविनोदात्करधृतमुरलीं न्यस्य बिम्बाधरोष्ठेलीलाबालं त्रिभङ्ग्या विलसितवपुषं नादधाराभिवर्षम् ॥ १४॥

dhyāyetkalpadrumūle navaghanasubhagaṃ bhānukoṭiprakāśaṃambhojākṣaṃ ratīśāyutalalitatamaṃ barhibarhāvataṃsam |vyatyastāṅghriṃvinodātkaradhṛtamuralīṃ nyasya bimbādharoṣṭhelīlābālaṃ tribhaṅgyā vilasitavapuṣaṃ nādadhārābhivarṣam || 14||

वामांसालम्बिरत्नोज्ज्वलमकरलसत्कुण्डलः कुञ्चितोष्ठप्रोद्यन्मन्दानिलेन स्वनिगममुरलीं पूरयन् मन्दमन्दम् ।उन्नद्धभ्रूविलासस्फुरदुरुकरुणापाङ्गधाराभिवर्षीनादालापानुखेलच्चलमकुटतटः पातु पीताम्बरो नः ॥ १५॥

vāmāṃsālambiratnojjvalamakaralasatkuṇḍalaḥ kuñcitoṣṭhaprodyanmandānilena svanigamamuralīṃ pūrayan mandamandam |unnaddhabhrūvilāsasphuradurukaruṇāpāṅgadhārābhivarṣīnādālāpānukhelaccalamakuṭataṭaḥ pātu pītāmbaro naḥ || 15||

गोविन्दो मित्रवृन्दैः परिवृत उषसि प्रस्थितस्सुन्दरेणवेषेणाभूषितस्सन्कुतुकितमनसा घोषयन् शृङ्गमुच्चैः ।गोवृन्दं कालयन् श्रीयदुकुलतिलकः कानने गोपगोभिरावीतो गीतवेणुर्वितरतु सकलं चिन्तितार्थं मुकुन्दः ॥ १६॥

govindo mitravṛndaiḥ parivṛta uṣasi prasthitassundareṇaveṣeṇābhūṣitassankutukitamanasā ghoṣayan śṛṅgamuccaiḥ |govṛndaṃ kālayan śrīyadukulatilakaḥ kānane gopagobhirāvīto gītaveṇurvitaratu sakalaṃ cintitārthaṃ mukundaḥ || 16||

रूपे यस्य त्वनन्ते नदजलधिनदीकूपवापीगिरीन्द्रग्रामग्रामीणपुर्याद्यचरचरगणा वृन्दशः प्रादुरासन् ।तत्सर्वं संहृतं च प्रियतमवपुषा मोदबोधं प्रयच्छन्नेवं वंशीनिनादेऽप्यभवदिह भिदा शान्तविश्वस्वरूपम् ॥ १७॥

rūpe yasya tvanante nadajaladhinadīkūpavāpīgirīndragrāmagrāmīṇapuryādyacaracaragaṇā vṛndaśaḥ prādurāsan |tatsarvaṃ saṃhṛtaṃ ca priyatamavapuṣā modabodhaṃ prayacchannevaṃ vaṃśīnināde'pyabhavadiha bhidā śāntaviśvasvarūpam || 17||

विश्वेशे विश्वरूपं कलयति विजये पश्यति स्वाभिपक्षंविश्वाधीशस्य वक्त्रं विशदथ सभयं प्राप्तबोधो व्यरंसत् ।तस्माज्जातानि जीवन्त्यपि परमहसा यत्प्रयन्तीति भूमगीतो बोधो य आसीत्स हि मुरलिकया गीत एवाभवत्प्राक् ॥ १८॥

viśveśe viśvarūpaṃ kalayati vijaye paśyati svābhipakṣaṃviśvādhīśasya vaktraṃ viśadatha sabhayaṃ prāptabodho vyaraṃsat |tasmājjātāni jīvantyapi paramahasā yatprayantīti bhūmagīto bodho ya āsītsa hi muralikayā gīta evābhavatprāk || 18||

सारथ्यं पाण्डवस्य स्वचरणशरणस्याचरन्नाजिभूमौसारं स्वं शात्रवं चाकलयति नितरां फल्गुने स्यन्दनस्थे ।सारम्भान् बन्धुमित्रप्रियगुरुनिवहान् वीक्ष्य चापे निरस्तेसारं बोधाय योऽदात्स गुरुरिह मुदे गीतवान् वेणुनादम् ॥ १९॥

sārathyaṃ pāṇḍavasya svacaraṇaśaraṇasyācarannājibhūmausāraṃ svaṃ śātravaṃ cākalayati nitarāṃ phalgune syandanasthe |sārambhān bandhumitrapriyagurunivahān vīkṣya cāpe nirastesāraṃ bodhāya yo'dātsa gururiha mude gītavān veṇunādam || 19||

पार्थस्यापार्थभावप्रशमनमिषतस्सात्वतानां शरण्यःपार्थक्यं पार्थिवश्रीमदकृतमिति यद्बोधयामास गीताम् ।पार्थ त्वं कर्ममात्रं कुरु फलविषये मुञ्च चिन्तां दुरन्तांपार्थप्रेष्ठो यदूचे तदनु च गदितं वेणुगानेन पूर्वम् ॥ २०॥

pārthasyāpārthabhāvapraśamanamiṣatassātvatānāṃ śaraṇyaḥpārthakyaṃ pārthivaśrīmadakṛtamiti yadbodhayāmāsa gītām |pārtha tvaṃ karmamātraṃ kuru phalaviṣaye muñca cintāṃ durantāṃpārthapreṣṭho yadūce tadanu ca gaditaṃ veṇugānena pūrvam || 20||

नित्यो मुक्तोऽमृतोऽयं परशिवसुखचिच्छाश्वतो वा पुराणःआत्मा तस्माच्छरीरे हतिमुपलभते नैव चाहन्यमाने ।तद्धित्वा जीर्णवस्त्रं नवमिवपुरुषो देहमन्यद्बिभर्तिको मोहस्तत्र शोकः विजय इतीवाह वेणुप्रणादः ॥ २१॥

nityo mukto'mṛto'yaṃ paraśivasukhacicchāśvato vā purāṇaḥātmā tasmāccharīre hatimupalabhate naiva cāhanyamāne |taddhitvā jīrṇavastraṃ navamivapuruṣo dehamanyadbibhartiko mohastatra śokaḥ vijaya itīvāha veṇupraṇādaḥ || 21||

गोपीमण्डलमण्डनो मुरलिकां पाणिद्वयेनोन्नमन्आताम्राधरबिम्बमन्दमरुता मन्दं मुदा पूरयन् ।गोपीचन्दनकल्पितोर्ध्वतिलकं वक्त्रं समुद्योतयन्पायाल्लोकममन्दमोदजलधावामज्जयन् केशवः ॥ २२॥

gopīmaṇḍalamaṇḍano muralikāṃ pāṇidvayenonnamanātāmrādharabimbamandamarutā mandaṃ mudā pūrayan |gopīcandanakalpitordhvatilakaṃ vaktraṃ samudyotayanpāyāllokamamandamodajaladhāvāmajjayan keśavaḥ || 22||

वंशीनादे मुरारेर्वनभुवि मधुरे मूर्च्छति श्रोत्रयुग्मंकर्तुं पद्मोद्भवस्य श्रममतिवितथं मन्यते सर्वलोकः ।स्वं स्वं कर्तव्यमर्थं झटिति च विगणय्यैव तत्रैव लीनोलग्नश्चित्रे यदासीदिव च निगमवाग्भातयोगप्रतिष्ठः ॥ २३॥

vaṃśīnāde murārervanabhuvi madhure mūrcchati śrotrayugmaṃkartuṃ padmodbhavasya śramamativitathaṃ manyate sarvalokaḥ |svaṃ svaṃ kartavyamarthaṃ jhaṭiti ca vigaṇayyaiva tatraiva līnolagnaścitre yadāsīdiva ca nigamavāgbhātayogapratiṣṭhaḥ || 23||

नादारोहावरोहैर्मधुरिपुमुरलीप्रोत्थितैः कालचक्रेभ्राम्यज्जीवव्रजस्य प्रतरणविधये योग एवोपदिष्टः ।गानारूढस्य नस्तो जनिमृतिदुरिते पश्यताशेषजीवाःब्रह्मप्राप्तो विमृत्युः किल भवति यथा तत्त्वमस्यादि वाक्यात् ॥ २४॥

nādārohāvarohairmadhuripumuralīprotthitaiḥ kālacakrebhrāmyajjīvavrajasya prataraṇavidhaye yoga evopadiṣṭaḥ |gānārūḍhasya nasto janimṛtidurite paśyatāśeṣajīvāḥbrahmaprāpto vimṛtyuḥ kila bhavati yathā tattvamasyādi vākyāt || 24||

आलापारोहवीचीचलदुरुशिखरान्मन्दमन्दावरोहभङ्ग्या निष्यन्दमाने यदुपतिवदनाद्वेणुनादामृतोदे ।तापात्तीरे पयोधेर्विहरणशरणास्तत्तरङ्गार्द्रवातसिक्ता हृष्टा यथात्राप्यपरिमितसुखास्तापमुक्ता भवन्ति ॥ २५॥

ālāpārohavīcīcaladuruśikharānmandamandāvarohabhaṅgyā niṣyandamāne yadupativadanādveṇunādāmṛtode |tāpāttīre payodherviharaṇaśaraṇāstattaraṅgārdravātasiktā hṛṣṭā yathātrāpyaparimitasukhāstāpamuktā bhavanti || 25||

पीयूषास्वादलोले दिवि सुरनिकरे मोदमग्ने मुनीन्द्रेवीणागानैकलीले सुरवरगणिकामण्डले नृत्यति द्राक् ।उद्युक्ते स्वस्वकर्मण्यचरचरगणे गीयमानो मनोज्ञनादोऽतानीत्समेषाम्मधुरिपुमुरलीक्वाणघोषान्तरायम् ॥ २६॥

pīyūṣāsvādalole divi suranikare modamagne munīndrevīṇāgānaikalīle suravaragaṇikāmaṇḍale nṛtyati drāk |udyukte svasvakarmaṇyacaracaragaṇe gīyamāno manojñanādo'tānītsameṣāmmadhuripumuralīkvāṇaghoṣāntarāyam || 26||

विक्षिप्याशेषहैमामृतभृतचषकान्यम्बरस्थास्सुरौघानिश्चेष्टाध्वस्तवीणस्स खलु सुरमुनिः श्लाघया मौलिकम्पी ।चित्रारब्धा इवासन् कुतुकितहृदयादेववध्वो मुरारिकान्ताताम्राधरोष्ठार्पितमधुमुरलीमोहनालापमग्नाः ॥ २७॥

vikṣipyāśeṣahaimāmṛtabhṛtacaṣakānyambarasthāssuraughāniśceṣṭādhvastavīṇassa khalu suramuniḥ ślāghayā maulikampī |citrārabdhā ivāsan kutukitahṛdayādevavadhvo murārikāntātāmrādharoṣṭhārpitamadhumuralīmohanālāpamagnāḥ || 27||

केलीलोले कदाचिन्मरकतमणिसच्छायकाये निशीथेनिद्राऽऽक्रान्ते जनौघे शशिसुभगतमे यामुने सैकते च ।देवे पद्मासनस्थे करयुगलसमुन्नीतवेणुप्रकाण्डगानस्वानप्रबुद्धास्सुरनरनिकराः पादमापुः परस्य ॥ २८॥

kelīlole kadācinmarakatamaṇisacchāyakāye niśīthenidrā''krānte janaughe śaśisubhagatame yāmune saikate ca |deve padmāsanasthe karayugalasamunnītaveṇuprakāṇḍagānasvānaprabuddhāssuranaranikarāḥ pādamāpuḥ parasya || 28||

वेदैर्वेद्योऽहमेविप्यखिलजनमनस्सन्निविष्टः श्रुतीनामूर्ध्नां कर्तावबोद्धा प्रकृतिगुणगणासङ्गशुद्धोऽथ नित्यः ।तन्मां वेदान्तवीथ्यविचिनुतहृदये साधवस्साधनायस्वान्ते शान्त्येति बोधं दिशति हि भगवान् वेणुवेदोपदेशात् ॥ २९॥

vedairvedyo'hamevipyakhilajanamanassanniviṣṭaḥ śrutīnāmūrdhnāṃ kartāvaboddhā prakṛtiguṇagaṇāsaṅgaśuddho'tha nityaḥ |tanmāṃ vedāntavīthyavicinutahṛdaye sādhavassādhanāyasvānte śāntyeti bodhaṃ diśati hi bhagavān veṇuvedopadeśāt || 29||

सर्वे वेदाः पदं यत्परममभिवदन्त्याप्तुकामाः फलं यदासेवन्ते तपांसि प्रियमिति किमु वा ब्रह्मचर्यं चरन्ति ।तत्सत्यं धाममात्रात्रितयसुविवृतब्रह्मनादाख्यवेदबीजोद्गीथो मुरारेर्मुरलिनिगदितस्सिद्धिमृद्धां विधत्ताम् ॥ ३०॥

sarve vedāḥ padaṃ yatparamamabhivadantyāptukāmāḥ phalaṃ yadāsevante tapāṃsi priyamiti kimu vā brahmacaryaṃ caranti |tatsatyaṃ dhāmamātrātritayasuvivṛtabrahmanādākhyavedabījodgītho murārermuralinigaditassiddhimṛddhāṃ vidhattām || 30||

भूषादिप्रेन्द्रचापो यदुकुलगिरिभूर्भक्तिपौरस्त्यवातनुन्नो हैमाम्बरश्रीक्षणलसितवृतश्चारुपिञ्छावचूडः ।श्रीकृष्णाख्या प्रसिद्धः करधृतमुरलीनादपीयूषवर्षीस्निग्धश्यामाम्बुवाहः कलयतु कुशलं योगिकेकिप्रकर्षः ॥ ३१॥

bhūṣādiprendracāpo yadukulagiribhūrbhaktipaurastyavātanunno haimāmbaraśrīkṣaṇalasitavṛtaścārupiñchāvacūḍaḥ |śrīkṛṣṇākhyā prasiddhaḥ karadhṛtamuralīnādapīyūṣavarṣīsnigdhaśyāmāmbuvāhaḥ kalayatu kuśalaṃ yogikekiprakarṣaḥ || 31||

कान्तं तातं सुतं वा दुहितरमथवा मातरं वान्यबन्धून्एत्यानन्देन युक्ता रुषमथ च गता वेश्मधर्मे निरूढाः ।श्रुत्वा कस्मात्तु लीलामनुजमधुरिपोर्वेणुनादामृतं तत्पायं पायं न तृप्ताश्चरणमुपगता गोपिकाश्चक्रपाणेः ॥ ३२॥

kāntaṃ tātaṃ sutaṃ vā duhitaramathavā mātaraṃ vānyabandhūnetyānandena yuktā ruṣamatha ca gatā veśmadharme nirūḍhāḥ |śrutvā kasmāttu līlāmanujamadhuriporveṇunādāmṛtaṃ tatpāyaṃ pāyaṃ na tṛptāścaraṇamupagatā gopikāścakrapāṇeḥ || 32||

वृन्दारण्ये विहारी सुरनरशरणो गोपिकाजीवधातुर्गोविन्दाख्याप्रसिद्धो व्रजभुवि विलसन् सुन्दरो नीलमेघः ।भक्तानं कामवर्षी कनकमयलसच्चेलविद्युत्परीतःश्रेयो दद्यात्कराब्जोद्धृतमुरलिकया नादधाराभिवर्षी ॥ ३३॥

vṛndāraṇye vihārī suranaraśaraṇo gopikājīvadhāturgovindākhyāprasiddho vrajabhuvi vilasan sundaro nīlameghaḥ |bhaktānaṃ kāmavarṣī kanakamayalasaccelavidyutparītaḥśreyo dadyātkarābjoddhṛtamuralikayā nādadhārābhivarṣī || 33||

मन्दं मन्दमुपेत्य सुस्मितशरत्पूर्णेन्दुबिम्बोल्लसद्वक्त्रं प्रोज्ज्वलचारुरत्नविरणन्मञ्जीरपादाम्बुजम् ।स्निग्धश्यामलकोमलाभ्रतुलितानङ्गायुतश्रीधरंदेवं हस्तगृहीतवेणुशकलं बालं कदाऽऽलोकये ॥ ३४॥

mandaṃ mandamupetya susmitaśaratpūrṇendubimbollasadvaktraṃ projjvalacāruratnaviraṇanmañjīrapādāmbujam |snigdhaśyāmalakomalābhratulitānaṅgāyutaśrīdharaṃdevaṃ hastagṛhītaveṇuśakalaṃ bālaṃ kadā''lokaye || 34||

मा मा मर्त्य विषीद मामकमिदं रूपं समालोकयवीक्षस्वामलशारदाखिलशशिप्रस्पर्धि वक्त्रं मम ।मज्जापाङ्गकृपोदके शृणु रवं मञ्जीरजं पीयतांवंशीनादसुधा च माधव कदा मामित्यहो वक्ष्यसि ॥ ३५॥

mā mā martya viṣīda māmakamidaṃ rūpaṃ samālokayavīkṣasvāmalaśāradākhilaśaśipraspardhi vaktraṃ mama |majjāpāṅgakṛpodake śṛṇu ravaṃ mañjīrajaṃ pīyatāṃvaṃśīnādasudhā ca mādhava kadā māmityaho vakṣyasi || 35||

आविर्भूय ममाग्रतश्शतसहस्रार्काधिकप्रोज्ज्वलःनीलाम्भोधरचारुताहरवपुः पीताम्बरालङ्कृतः ।नानारत्नविचित्रभूषणधरो वेणुं रसात्कूजयन्गोपीमण्डलमध्यगो मम कदा कुर्यान्मुदं चक्षुषोः ॥ ३६॥

āvirbhūya mamāgrataśśatasahasrārkādhikaprojjvalaḥnīlāmbhodharacārutāharavapuḥ pītāmbarālaṅkṛtaḥ |nānāratnavicitrabhūṣaṇadharo veṇuṃ rasātkūjayangopīmaṇḍalamadhyago mama kadā kuryānmudaṃ cakṣuṣoḥ || 36||

आदौ भाण्डीरवृक्षं तदनु च परितो गोसहस्रं सखींश्चगोपान् गोपीश्च मध्ये यदुकुलतिलकं वृक्षमूले निषण्णम् ।मेघश्यामं शुभाङ्गं करधृतमुरलीगानलोलं कृपालुंदीनं मां सान्त्वयन्तं जनुषि मम कदा नेत्रपात्रीकरोमि ॥ ३७॥

ādau bhāṇḍīravṛkṣaṃ tadanu ca parito gosahasraṃ sakhīṃścagopān gopīśca madhye yadukulatilakaṃ vṛkṣamūle niṣaṇṇam |meghaśyāmaṃ śubhāṅgaṃ karadhṛtamuralīgānalolaṃ kṛpāluṃdīnaṃ māṃ sāntvayantaṃ januṣi mama kadā netrapātrīkaromi || 37||

वामांसाञ्चितवामकुण्डलभरो दभ्रोन्नतभ्रूलतारम्योद्भ्रान्तसुदीर्घपद्मनयनसुस्मेरवक्त्राम्बुजः ।बर्हापीडचलच्छिराः करसमुन्नीतार्यवेणुं मुदाकुञ्जत्ताम्रशुभाधरार्पितपदं गायन् स पायाच्छिशुः ॥ ३८॥

vāmāṃsāñcitavāmakuṇḍalabharo dabhronnatabhrūlatāramyodbhrāntasudīrghapadmanayanasusmeravaktrāmbujaḥ |barhāpīḍacalacchirāḥ karasamunnītāryaveṇuṃ mudākuñjattāmraśubhādharārpitapadaṃ gāyan sa pāyācchiśuḥ || 38||

तेजःपुञ्जं पुरस्तान्नवघनवपुषं सर्वभूषादिरम्यंविद्युद्विद्योतिचेलं भुजधृतमुरलीं नादयन्तं स्मरामि ।देवो दीनार्तिहन्ता मम कलुषभरं भञ्जयन्नब्जनाभःआविर्भूयात्कदा नु प्रणवमयसुधानादमोदं वितन्वन् ॥ ३९॥

tejaḥpuñjaṃ purastānnavaghanavapuṣaṃ sarvabhūṣādiramyaṃvidyudvidyoticelaṃ bhujadhṛtamuralīṃ nādayantaṃ smarāmi |devo dīnārtihantā mama kaluṣabharaṃ bhañjayannabjanābhaḥāvirbhūyātkadā nu praṇavamayasudhānādamodaṃ vitanvan || 39||

शृण्वन् वंशीनिनादं निमिषमिव नयन् वासरान् वत्सरान् वागानानन्दामृताब्धावनुपमसुखदे गाढजातावगाहः ।विस्मृत्याशेषलोकान् भवविपिनगतिं तापवर्गं च हित्वापादं दामोदरस्य ध्रुवशिशुविषयं प्राप्नुयां भाग्यतः किम् ॥ ४०॥

śṛṇvan vaṃśīninādaṃ nimiṣamiva nayan vāsarān vatsarān vāgānānandāmṛtābdhāvanupamasukhade gāḍhajātāvagāhaḥ |vismṛtyāśeṣalokān bhavavipinagatiṃ tāpavargaṃ ca hitvāpādaṃ dāmodarasya dhruvaśiśuviṣayaṃ prāpnuyāṃ bhāgyataḥ kim || 40||

(कारुण्याब्धे कथं वा तव चरणरतिं प्राप्नुयां नाथ दीनः ॥ ४०॥)

(kāruṇyābdhe kathaṃ vā tava caraṇaratiṃ prāpnuyāṃ nātha dīnaḥ || 40||)

अज्ञे मे निगमादिकर्तुरनघे वेदस्मृतीशाश्वतेयस्तूल्लङ्घ्य यथेच्छमत्र विहरत्याप्नोति घोरां गतिम् ।इत्युद्घुष्य जगत्परीक्षणविधौ वेणुं क्वणन्नादरान्नादामग्नचराचरं स भगवान् पश्यन्ननृत्यन्मुदा ॥ ४१॥

ajñe me nigamādikarturanaghe vedasmṛtīśāśvateyastūllaṅghya yathecchamatra viharatyāpnoti ghorāṃ gatim |ityudghuṣya jagatparīkṣaṇavidhau veṇuṃ kvaṇannādarānnādāmagnacarācaraṃ sa bhagavān paśyannanṛtyanmudā || 41||

तात्पर्यं परमं हि पाण्डवसखे सर्वश्रुतीनां मतंपाराशर्यवचस्सु तत्प्रतिपदं विद्योतते सुस्फुटम् ।तत्साक्षादिह कर्तुमाश्रितजनत्राता स्ववंशीवरंगायन्नादवशीकृताखिलजनं पादाश्रितं प्रैक्षत ॥ ४२॥

tātparyaṃ paramaṃ hi pāṇḍavasakhe sarvaśrutīnāṃ mataṃpārāśaryavacassu tatpratipadaṃ vidyotate susphuṭam |tatsākṣādiha kartumāśritajanatrātā svavaṃśīvaraṃgāyannādavaśīkṛtākhilajanaṃ pādāśritaṃ praikṣata || 42||

गायन्तं वेणुमुच्चैर्वनभुवि दयितं वल्लवीसुन्दरीणामावीतं नारदाद्यैरसुरसुरगणैस्सिद्धसाद्।ह्ध्यैश्च नाके ।गोपीगोगोपवृन्दैर्वलयितमतसीगुच्छसच्छायकायंमायाबालं कदा वा नयनयुगमुदालप्स्यसे नन्दसूनुम् ॥ ४३॥

gāyantaṃ veṇumuccairvanabhuvi dayitaṃ vallavīsundarīṇāmāvītaṃ nāradādyairasurasuragaṇaissiddhasād|hdhyaiśca nāke |gopīgogopavṛndairvalayitamatasīgucchasacchāyakāyaṃmāyābālaṃ kadā vā nayanayugamudālapsyase nandasūnum || 43||

रासेशं रासगोष्ठ्यां व्रजकुलयुवतीमन्तरेणान्तरेणनृत्यन्तं नर्तयन्तं करधृतमुरलीं कूजयन्तं जयन्तम् ।पश्येयं भागधेयाद्भवजलधिमहादुर्गपोतं वरेण्यंमायागोपालबालं कलरवकलितानन्दसान्द्रं मुकुन्दम् ॥ ४४॥

rāseśaṃ rāsagoṣṭhyāṃ vrajakulayuvatīmantareṇāntareṇanṛtyantaṃ nartayantaṃ karadhṛtamuralīṃ kūjayantaṃ jayantam |paśyeyaṃ bhāgadheyādbhavajaladhimahādurgapotaṃ vareṇyaṃmāyāgopālabālaṃ kalaravakalitānandasāndraṃ mukundam || 44||

जारं मत्वापि गोप्यो यदुपतिमुरलीनादमोदातिभारस्तब्धाङ्ग्यो नन्दसूनुं नवघनसुभगे बर्हिबर्हावतंसे ।सम्मग्नाश्चारुरूपे शुचमपि विजहुः प्रापुरैक्यं पदाब्जेतत्सद्बुद्।ह्ध्या प्रपन्नाः किमु चरणतरिं नाप्नुयुः केशवस्य ॥ ४५॥

jāraṃ matvāpi gopyo yadupatimuralīnādamodātibhārastabdhāṅgyo nandasūnuṃ navaghanasubhage barhibarhāvataṃse |sammagnāścārurūpe śucamapi vijahuḥ prāpuraikyaṃ padābjetatsadbud|hdhyā prapannāḥ kimu caraṇatariṃ nāpnuyuḥ keśavasya || 45||

भक्त्या त्वय्यादिदेव व्रजकुलवनितास्त्वामबध्नन् महेशत्वद्भक्ताग्रेसरत्वं जगति हि सकले लेभिरे राधिकेश ।तादृक्कारुण्यसिन्धो निरुपमकृपया देवकीभगधेयदीनं मां पाहि पाहि स्वकरधृतनदद्वेणुमन्त्रोपदेशात् ॥ ४६॥

bhaktyā tvayyādideva vrajakulavanitāstvāmabadhnan maheśatvadbhaktāgresaratvaṃ jagati hi sakale lebhire rādhikeśa |tādṛkkāruṇyasindho nirupamakṛpayā devakībhagadheyadīnaṃ māṃ pāhi pāhi svakaradhṛtanadadveṇumantropadeśāt || 46||

कन्दर्पायुतकोटिकोटिसुभगं पीताम्बरालङ्कृतंग्रैवेयाङ्गदकङ्कणादिलसितं चारुक्वणन्नूपुरम् ।विस्मृत्यापि भवन्तमीश भवतस्ताम्राधरारोपितश्रीवेणूच्चरदार्द्रनादलहरीं नो विस्मरेयं विभो ॥ ४७॥

kandarpāyutakoṭikoṭisubhagaṃ pītāmbarālaṅkṛtaṃgraiveyāṅgadakaṅkaṇādilasitaṃ cārukvaṇannūpuram |vismṛtyāpi bhavantamīśa bhavatastāmrādharāropitaśrīveṇūccaradārdranādalaharīṃ no vismareyaṃ vibho || 47||

मा गा मा गा विषादं त्यज मनसि भयं शान्तिमन्तर्भजस्वमत्पादाब्जं प्रपन्नो न हि भजति जनो दुर्गतिं तात सत्यम् ।तत्त्वं तत्त्वं मदीयं शृणु परसुखदं मा रुदो मा रुदेतिनादालापेन वेणोर्मम मनसि कदा मोदमीशो विदद्।ह्ध्यात् ॥ ४८॥

mā gā mā gā viṣādaṃ tyaja manasi bhayaṃ śāntimantarbhajasvamatpādābjaṃ prapanno na hi bhajati jano durgatiṃ tāta satyam |tattvaṃ tattvaṃ madīyaṃ śṛṇu parasukhadaṃ mā rudo mā rudetinādālāpena veṇormama manasi kadā modamīśo vidad|hdhyāt || 48||

श्रोतव्यो मन्तुमर्हस्तदुपरि नितरां ध्यानगम्यश्च वेदेष्वात्मावारेति मर्त्यं विपदि निपतितं प्रेक्ष्य सूत्रं दयार्द्रम् ।तत्र श्रोतव्यमेव प्रवरमिति यतस्तत्त्वबोधो विभातीत्येवं श्रीवेणुनादश्रुतिधृतमनसां कृष्णभक्त्या स्फुटं हि ॥ ४९॥

śrotavyo mantumarhastadupari nitarāṃ dhyānagamyaśca vedeṣvātmāvāreti martyaṃ vipadi nipatitaṃ prekṣya sūtraṃ dayārdram |tatra śrotavyameva pravaramiti yatastattvabodho vibhātītyevaṃ śrīveṇunādaśrutidhṛtamanasāṃ kṛṣṇabhaktyā sphuṭaṃ hi || 49||

श्रुत्या श्रुत्यन्तगीर्भिर्भवभयदलने ब्रह्मविद्यैव गम्येत्येवं तात्पर्यधृत्या स्फुटतरमपि या बोधिता माधवेन ।लब्धा चेत्सद्गुरोस्सा विदधिकशुभदास्यादितीर्थं जनानामन्तर्बोधाय मोदात्परमगुरुरसौ वेणुनादं जुघोष ॥ ५०॥

śrutyā śrutyantagīrbhirbhavabhayadalane brahmavidyaiva gamyetyevaṃ tātparyadhṛtyā sphuṭataramapi yā bodhitā mādhavena |labdhā cetsadgurossā vidadhikaśubhadāsyāditīrthaṃ janānāmantarbodhāya modātparamagururasau veṇunādaṃ jughoṣa || 50||

आत्मारामा मुनीन्द्रास्सततमननतश्छिन्नपाशाः प्रशान्ताःनिर्द्वन्द्वा अप्यनन्ते रतिमधिकमुदा तन्वते चित्रमेतत् ।तन्मूलं वन्यमालाललितजलदनीलाभमायाकिशोरकूजद्वेणुप्रमूर्च्छन्मधुरनिनदितामग्नतां मन्महे च ॥ ५१॥

ātmārāmā munīndrāssatatamananataśchinnapāśāḥ praśāntāḥnirdvandvā apyanante ratimadhikamudā tanvate citrametat |tanmūlaṃ vanyamālālalitajaladanīlābhamāyākiśorakūjadveṇupramūrcchanmadhuraninaditāmagnatāṃ manmahe ca || 51||

योगेनान्तर्निरुध्यानिलमथ यमिनो मोदनादानुबन्धंप्रेष्ठं लब्ध्वा विरक्ताः परमहसि युता इत्ययं सुप्रसिद्धः ।तादृङ्नादानुभावं स्थिरचरनिकरप्रीतये दातुकामःकामाकल्पाभिरामः कलरवमुरलीनादमोदं वितेने ॥ ५२॥

yogenāntarnirudhyānilamatha yamino modanādānubandhaṃpreṣṭhaṃ labdhvā viraktāḥ paramahasi yutā ityayaṃ suprasiddhaḥ |tādṛṅnādānubhāvaṃ sthiracaranikaraprītaye dātukāmaḥkāmākalpābhirāmaḥ kalaravamuralīnādamodaṃ vitene || 52||

दासीपुत्रोऽतिबालो द्विजवरकृपया प्राप्तसेवानुभावोध्यायन् देवं मुकुन्दं सकृदिह सरसं प्रैक्षताक्षेण साक्षात् ।भूयो द्रष्टुं स यत्तो न हि पुनरिह मां द्रक्ष्यसीतीरितोऽथभूत्वा वीणामुनीन्द्रो मुररिपुमुरलीगानलोलोऽजनिष्ठ ॥ ५३॥

dāsīputro'tibālo dvijavarakṛpayā prāptasevānubhāvodhyāyan devaṃ mukundaṃ sakṛdiha sarasaṃ praikṣatākṣeṇa sākṣāt |bhūyo draṣṭuṃ sa yatto na hi punariha māṃ drakṣyasītīrito'thabhūtvā vīṇāmunīndro muraripumuralīgānalolo'janiṣṭha || 53||

नादास्वादानुभावं विबुधमुनिवरः प्राप्तुकामे यशोदासूनोश्छात्रत्वमादावभजत मुरलीगानमाकर्णयच्च ।तत्तत्त्वानिश्चयेनाकलुषितहृदयः वीणया साधयन् यःकालेनानन्तलीलारसकथनमहागायकत्वं प्रपेदे ॥ ५४॥

nādāsvādānubhāvaṃ vibudhamunivaraḥ prāptukāme yaśodāsūnośchātratvamādāvabhajata muralīgānamākarṇayacca |tattattvāniścayenākaluṣitahṛdayaḥ vīṇayā sādhayan yaḥkālenānantalīlārasakathanamahāgāyakatvaṃ prapede || 54||

अन्तर्णादप्रणालीपरिचयविधये प्राग्यशोदासुतस्यवंशीनादानुसन्धामकुरुत सुचिरं नारदश्छात्रभावे ।आचार्यस्येति वेणुं करपरिकलने नास्म्यहं शक्नुयामित्याचारेणादरेण स्वनिगमदमतं वीणयैवाजुघोष ॥ ५५॥

antarṇādapraṇālīparicayavidhaye prāgyaśodāsutasyavaṃśīnādānusandhāmakuruta suciraṃ nāradaśchātrabhāve |ācāryasyeti veṇuṃ karaparikalane nāsmyahaṃ śaknuyāmityācāreṇādareṇa svanigamadamataṃ vīṇayaivājughoṣa || 55||

देवस्यैव प्रसादादखिलजनिमतां देशिकेन्द्रस्य कामंत्रैलोक्यान्तर्यथेच्छं विहरणपरमो वीणयाबोधयच्च ।वेणोर्नादप्रभावं मुररिपुगदितं मर्त्यवर्गस्य शान्त्यैनादान्ते बोधदं चाकलयत मुरलीहस्तमित्यभ्रनीलम् ॥ ५६॥

devasyaiva prasādādakhilajanimatāṃ deśikendrasya kāmaṃtrailokyāntaryathecchaṃ viharaṇaparamo vīṇayābodhayacca |veṇornādaprabhāvaṃ muraripugaditaṃ martyavargasya śāntyainādānte bodhadaṃ cākalayata muralīhastamityabhranīlam || 56||

सामोदं हस्तपद्मोन्नमितशुभलसत्पक्वबिम्बाधरोष्ठंन्यस्तश्रीनादधानीमणिमयमुरलीगानलीलाविलोलः ।धाम स्वं नादधारापतितपरवशप्रेष्ठपादाश्रितानांजीवानां सन्ददानः करिवरवरदः पातु देवो मुकुन्दः ॥ ५७॥

sāmodaṃ hastapadmonnamitaśubhalasatpakvabimbādharoṣṭhaṃnyastaśrīnādadhānīmaṇimayamuralīgānalīlāvilolaḥ |dhāma svaṃ nādadhārāpatitaparavaśapreṣṭhapādāśritānāṃjīvānāṃ sandadānaḥ karivaravaradaḥ pātu devo mukundaḥ || 57||

यद्वेणुप्राणनादश्रवणहृतधियां स्थावराणां चराणांनासीद्भेदो न चाभूज्जनिकृतविषमप्रत्ययो वा तदात्वे ।सद्यस्ते धूतपापास्सकुतुककरुणापाङ्गधाराभिषिक्ताःकामं नादामृतादास्सततमपि तथा भावमावव्रिरे च ॥ ५८॥

yadveṇuprāṇanādaśravaṇahṛtadhiyāṃ sthāvarāṇāṃ carāṇāṃnāsīdbhedo na cābhūjjanikṛtaviṣamapratyayo vā tadātve |sadyaste dhūtapāpāssakutukakaruṇāpāṅgadhārābhiṣiktāḥkāmaṃ nādāmṛtādāssatatamapi tathā bhāvamāvavrire ca || 58||

यद्यद्वा मधुसूदनस्य चरितम्माधुर्यधुर्यम्मतंतत्रापि प्रियमेकमेव बहुशः प्रेश्क्ष्यापि वीक्षामहे ।यन्मायाशिशुभावमेत्य सदयं गोगोपगोपाङ्गनाःसद्यः श्रीमुरलीनिनादविजितत्रैलोक्यबोधं व्यधात् ॥ ५९॥

yadyadvā madhusūdanasya caritammādhuryadhuryammataṃtatrāpi priyamekameva bahuśaḥ preśkṣyāpi vīkṣāmahe |yanmāyāśiśubhāvametya sadayaṃ gogopagopāṅganāḥsadyaḥ śrīmuralīninādavijitatrailokyabodhaṃ vyadhāt || 59||

वृन्दारण्यस्थलेषु प्रकटितकपटश्यामडिम्भं कदाचित्गोवत्सांश्चारयन्तं मधुमथनविभुं गोपबालैर्ललन्तम् ।प्रेक्ष्याजोऽजावशं तं निखिलमपि हरन्नप्यसौ स्वेशशक्त्यासृष्ट्वा सर्वं पुरेव स्वरितमधुझरीं वेणुनेशो ववर्ष ॥ ६०॥

vṛndāraṇyasthaleṣu prakaṭitakapaṭaśyāmaḍimbhaṃ kadācitgovatsāṃścārayantaṃ madhumathanavibhuṃ gopabālairlalantam |prekṣyājo'jāvaśaṃ taṃ nikhilamapi harannapyasau sveśaśaktyāsṛṣṭvā sarvaṃ pureva svaritamadhujharīṃ veṇuneśo vavarṣa || 60||

अब्दान्ते मायि मायां सुनिपुणमवलोक्येशितुस्तां विभूतिंधाताभूच्छान्तदर्पःस्वकलितदुरितं क्षन्तुमीशं ययाचे ।अस्तौद्वंशीनिनादामृतभणितिसमाकर्णनानन्दमग्नोभूम्नस्तत्पादपङ्केरुहविरहभियानिन्ददाद्यस्स्वधाम ॥ ६१॥

abdānte māyi māyāṃ sunipuṇamavalokyeśitustāṃ vibhūtiṃdhātābhūcchāntadarpaḥsvakalitaduritaṃ kṣantumīśaṃ yayāce |astaudvaṃśīninādāmṛtabhaṇitisamākarṇanānandamagnobhūmnastatpādapaṅkeruhavirahabhiyānindadādyassvadhāma || 61||

कर्मज्ञानेशभक्तिप्रकरणगहनापारवेदाम्बुराशिंस्वेच्छामन्थानदण्डावलितगुणविदा यत्नहस्ताञ्चलेन ।मथ्नन् मायाकिशोराकृतिरिह जगतीबालकस्यार्तिशान्त्यैवंश्यादान्नादवेदामृतमतिमधुरम्म्मोदयन्नादिदेवः ॥ ६२॥

karmajñāneśabhaktiprakaraṇagahanāpāravedāmburāśiṃsvecchāmanthānadaṇḍāvalitaguṇavidā yatnahastāñcalena |mathnan māyākiśorākṛtiriha jagatībālakasyārtiśāntyaivaṃśyādānnādavedāmṛtamatimadhurammmodayannādidevaḥ || 62||

प्राणानायम्य सम्यङ्नियमितमनसा येगिभिः स्वाद्यमानोनादश्चानाहताख्यः किमु सुखद इति प्राप्तशङ्काकुलानाम् ।वैशद्यायान्तरं तं निनदितममृतास्वादवेणुप्रगीर्णंसम्मोदायाजुघोष व्रजभुवि विहरन् कोऽपि गोपीमनोज्ञः ॥ ६३॥

prāṇānāyamya samyaṅniyamitamanasā yegibhiḥ svādyamānonādaścānāhatākhyaḥ kimu sukhada iti prāptaśaṅkākulānām |vaiśadyāyāntaraṃ taṃ ninaditamamṛtāsvādaveṇupragīrṇaṃsammodāyājughoṣa vrajabhuvi viharan ko'pi gopīmanojñaḥ || 63||

वेदो धर्मार्थकामामृतपदगमकस्तत्तदिच्छानुरूपसारस्सेव्यज्जनानामिति तु सुविदितस्तद्वदत्रापि मर्त्याः ।वेदप्रोक्तुर्मुरारेर्मुरलिनिनदितानन्दनादाख्यवेदसेवालोला भजन्ते फलमपरिमितं पादभक्तिं च भूम्नः ॥ ६४॥

vedo dharmārthakāmāmṛtapadagamakastattadicchānurūpasārassevyajjanānāmiti tu suviditastadvadatrāpi martyāḥ |vedaprokturmurārermuralininaditānandanādākhyavedasevālolā bhajante phalamaparimitaṃ pādabhaktiṃ ca bhūmnaḥ || 64||

ओमित्येवं प्रणादस्त्रिविधनिगमवाक्सारभूतोजविष्णुरुद्रात्मा लोकरूपी श्रुतिमय उभयब्रह्मरूपी प्रसिद्धः ।तं नादं वेणुनासौ सरसमनुनदन् नादवेदार्थरूपीतुर्यं स्वं धाम भक्तान् प्रतिनिगमयति श्रीहरिः पादभक्त्या ॥ ६५॥

omityevaṃ praṇādastrividhanigamavāksārabhūtojaviṣṇurudrātmā lokarūpī śrutimaya ubhayabrahmarūpī prasiddhaḥ |taṃ nādaṃ veṇunāsau sarasamanunadan nādavedārtharūpīturyaṃ svaṃ dhāma bhaktān pratinigamayati śrīhariḥ pādabhaktyā || 65||

गानाकृष्टास्तदन्ते मधुरसविरहात्पादमूलं प्रपन्नाःत्वं वै सर्वं त्वदन्यं न हि निखिलगुरो वेद्मि मां पाहि दीनम् ।इत्थं नादान्तदीप्तं परमपि पुरुषं बोधयित्वाञ्जसैवनादस्योङ्कारतत्त्वं स्फुटमपि कलयन् वासुदेवो बभासे ॥ ६६॥

gānākṛṣṭāstadante madhurasavirahātpādamūlaṃ prapannāḥtvaṃ vai sarvaṃ tvadanyaṃ na hi nikhilaguro vedmi māṃ pāhi dīnam |itthaṃ nādāntadīptaṃ paramapi puruṣaṃ bodhayitvāñjasaivanādasyoṅkāratattvaṃ sphuṭamapi kalayan vāsudevo babhāse || 66||

शिञ्जद्रत्नप्रदीप्तप्रणिपतितजनाभीतिदानैकदक्षंमञ्जीरं मञ्जुपादाम्बुजलसिततमं तालदाने नियुज्य ।देवो दीनार्तिहन्ता मम मनसि मुदं स्यन्दयन् वेणुगानंलीलालापप्रकारं किमु मम पुरतः स्वीकरिष्यत्यनन्तम् ॥ ६७॥

śiñjadratnapradīptapraṇipatitajanābhītidānaikadakṣaṃmañjīraṃ mañjupādāmbujalasitatamaṃ tāladāne niyujya |devo dīnārtihantā mama manasi mudaṃ syandayan veṇugānaṃlīlālāpaprakāraṃ kimu mama purataḥ svīkariṣyatyanantam || 67||

आत्मा सच्चित्सुखात्मा व्यपगतकलुषद्वन्द्वमोहः स्वदीप्त्यासर्वं व्याप्यावतिष्ठन्नकृतकवचनैर्वेद्यरूपो विभाति ।तं चात्मानं रसो वै स इति रसघनं यं समाश्रित्य यातिचानन्दं चेति वेदं निगमयितुमसौ वेणुनादं जुघोष ॥ ६८॥

ātmā saccitsukhātmā vyapagatakaluṣadvandvamohaḥ svadīptyāsarvaṃ vyāpyāvatiṣṭhannakṛtakavacanairvedyarūpo vibhāti |taṃ cātmānaṃ raso vai sa iti rasaghanaṃ yaṃ samāśritya yāticānandaṃ ceti vedaṃ nigamayitumasau veṇunādaṃ jughoṣa || 68||

राकाचन्द्राभिरम्यैर्निशि विपिनतटे वेणुमुच्चैर्विनाद्यसद्यस्संप्राप्तगोपीजननिवहवृतस्ताभिरीशस्तु रेमे ।तास्त्यक्त्वान्तर्धिमाप प्रभुरिति महता शोकभारेण गोप्यस्ताम्यन्त्यस्तत्तु नादं मणिमुरलिभवं शुश्रुवुः श्रीधरस्य ॥ ६९॥

rākācandrābhiramyairniśi vipinataṭe veṇumuccairvinādyasadyassaṃprāptagopījananivahavṛtastābhirīśastu reme |tāstyaktvāntardhimāpa prabhuriti mahatā śokabhāreṇa gopyastāmyantyastattu nādaṃ maṇimuralibhavaṃ śuśruvuḥ śrīdharasya || 69||

श्रुत्वा नादं मुरल्याः क्वनु किल मुरलीगानलोलो भवेदित्येवं नादाख्यतन्त्या नियमितमतयस्तत्समीपं ययुस्ताः ।यातार्याः मात्रवासं कुरुत कुलवधूदूषणं चेति गोपबालोक्ताश्शोकतान्ताः कलमुरलिरवैस्तोषयामास तन्वीः ॥ ७०॥

śrutvā nādaṃ muralyāḥ kvanu kila muralīgānalolo bhavedityevaṃ nādākhyatantyā niyamitamatayastatsamīpaṃ yayustāḥ |yātāryāḥ mātravāsaṃ kuruta kulavadhūdūṣaṇaṃ ceti gopabāloktāśśokatāntāḥ kalamuraliravaistoṣayāmāsa tanvīḥ || 70||

चन्द्र त्वं पूर्णचन्द्रप्रतिभटवदनं हेत(??)मालामलाभंकुन्द त्वं कुन्ददन्तं नलिनि तु नलिनीपत्रनेत्रं त्वपश्यः ।एवं गोप्यस्सकामा यदुजलधिशशिं देवमन्विष्य याताःकान्त्या कन्दर्पतुल्यं मणिमयमुरलीगानलोलं स्वपश्यन् ॥ ७१॥

candra tvaṃ pūrṇacandrapratibhaṭavadanaṃ heta(??)mālāmalābhaṃkunda tvaṃ kundadantaṃ nalini tu nalinīpatranetraṃ tvapaśyaḥ |evaṃ gopyassakāmā yadujaladhiśaśiṃ devamanviṣya yātāḥkāntyā kandarpatulyaṃ maṇimayamuralīgānalolaṃ svapaśyan || 71||

शर्वब्रह्मेन्द्रमुख्या गगनभुवितता व्योमयानैर्निलिम्पाश्चित्रन्यस्ता इवासन् स्थिरधृतकरणाः कौतुकाकम्पिशीर्षाः ।राधाकान्तस्य कान्तस्वनितमुरलिकानादमाधुर्यसक्तचित्ताश्शक्ता न तत्त्वं सुनिपुणमनुचिन्त्यापि वक्तुं च वेत्तुम् ॥ ७२॥

śarvabrahmendramukhyā gaganabhuvitatā vyomayānairnilimpāścitranyastā ivāsan sthiradhṛtakaraṇāḥ kautukākampiśīrṣāḥ |rādhākāntasya kāntasvanitamuralikānādamādhuryasaktacittāśśaktā na tattvaṃ sunipuṇamanucintyāpi vaktuṃ ca vettum || 72||

आनन्दोद्रेकरूपान्मधुरसमधुराद्यन्मनोज्ञान्मनोज्ञमानन्दं स्वादु हृद्यं मधुरिपुमुरलीनादमाधुर्यधाम ।नित्यं सत्यं विधत्तां मम हृदि कुतुकं मत्तमत्तेभहन्तास्वान्तं मे गानशैलीपरिचयविशदं चास्तु शान्तं नितान्तम् ॥ ७३॥

ānandodrekarūpānmadhurasamadhurādyanmanojñānmanojñamānandaṃ svādu hṛdyaṃ madhuripumuralīnādamādhuryadhāma |nityaṃ satyaṃ vidhattāṃ mama hṛdi kutukaṃ mattamattebhahantāsvāntaṃ me gānaśailīparicayaviśadaṃ cāstu śāntaṃ nitāntam || 73||

गाने पीयूषधाराधिकमधुरतमे स्यन्दमाने मुकुन्दसेवाहेवाकिदेवप्रकरमुनिजनानन्दसन्दहरूपे ।भावाल्लीनं यथाभूदुपरतसकलं यत्पुराभासत द्राक् ॥ ७४॥

gāne pīyūṣadhārādhikamadhuratame syandamāne mukundasevāhevākidevaprakaramunijanānandasandaharūpe |bhāvāllīnaṃ yathābhūduparatasakalaṃ yatpurābhāsata drāk || 74||

मत्स्ये दृष्टं न चैतत्सकरुणचरिते कच्छपे नैव दृष्टंएवं कोले नृसिंहे सुरमुनिविनुते वामने नापि जातम् ।रामे रामे न रामेऽप्यभवदिह यदुष्वेष कृष्णेति नाम्नायच्चक्रे चक्रपाणिर्मणिमयमुरलीगानलीलाविनोदात् ॥ ७५॥

matsye dṛṣṭaṃ na caitatsakaruṇacarite kacchape naiva dṛṣṭaṃevaṃ kole nṛsiṃhe suramunivinute vāmane nāpi jātam |rāme rāme na rāme'pyabhavadiha yaduṣveṣa kṛṣṇeti nāmnāyaccakre cakrapāṇirmaṇimayamuralīgānalīlāvinodāt || 75||

त्रातुं देवान् कमलनयन त्वं पुरा कल्पसिन्धौधृत्वा मात्स्यं वपुरपि विभो चित्रचर्यां कृतोऽसि ।किं चापास्त्वं रविसुतमनुं चाक्षुषे सम्प्लवे चसर्वं भूमन् तव मुरलिकानादधारासमं किम् ॥ ७६॥

trātuṃ devān kamalanayana tvaṃ purā kalpasindhaudhṛtvā mātsyaṃ vapurapi vibho citracaryāṃ kṛto'si |kiṃ cāpāstvaṃ ravisutamanuṃ cākṣuṣe samplave casarvaṃ bhūman tava muralikānādadhārāsamaṃ kim || 76||

उद्धृत्य क्ष्मां दितसुतबलप्रापितां श्रीवराहमूर्तिं धृत्वा जलनिधितटं प्राप्य दैत्यं च हत्वा ।धात्रीं यज्ञः पुनरपि पुरेवाब्धिमध्ये निवेश्ययत्कृत्यं ते ननु मुरलिकानादधारासमानम् ॥ ७७॥

uddhṛtya kṣmāṃ ditasutabalaprāpitāṃ śrīvarāhamūrtiṃ dhṛtvā jalanidhitaṭaṃ prāpya daityaṃ ca hatvā |dhātrīṃ yajñaḥ punarapi purevābdhimadhye niveśyayatkṛtyaṃ te nanu muralikānādadhārāsamānam || 77||

पीयूषं प्राप्तुकामे दितिजसुरगणे क्षीरपाथोनिधानंमथ्नत्या मग्नमन्थक्षितिधरमधरः पृष्ठतः कूर्ममूर्तिः ।चित्रं यत्तत्कृपाब्धे तव शुभचरितं श्याममूर्ते तथापिकृष्णस्सन् वेणुनादामृतरसकलनाचित्र तुल्यं नु भाति ॥ ७८॥

pīyūṣaṃ prāptukāme ditijasuragaṇe kṣīrapāthonidhānaṃmathnatyā magnamanthakṣitidharamadharaḥ pṛṣṭhataḥ kūrmamūrtiḥ |citraṃ yattatkṛpābdhe tava śubhacaritaṃ śyāmamūrte tathāpikṛṣṇassan veṇunādāmṛtarasakalanācitra tulyaṃ nu bhāti || 78||

दैतेयानामघं द्राक् शमयितुमखिलत्रास्ति देवो मुकुन्दइत्युक्तिं भक्तवश्यः पदकमलभृतस्सत्यमेवाथ कर्तुम् ।भित्वा स्तम्भं सभायां नरहरिवपुषाभ्येत्य दैत्यं विदीर्यन्देवांश्चापादितीदं चरितमपि विभो वेणुनादेऽधमर्णम् ॥ ७९॥

daiteyānāmaghaṃ drāk śamayitumakhilatrāsti devo mukundaityuktiṃ bhaktavaśyaḥ padakamalabhṛtassatyamevātha kartum |bhitvā stambhaṃ sabhāyāṃ naraharivapuṣābhyetya daityaṃ vidīryandevāṃścāpāditīdaṃ caritamapi vibho veṇunāde'dhamarṇam || 79||

उपेन्द्रः प्राग्भूमिं दिवमथ च शीर्षं स्वकपदैस्त्रिभिः क्रान्त्वा दैत्यं बलिमथ रुरोधातलभुवि ।पुरा खर्वः पश्चादुरुधृतशरीरस्सुरपतिःव्यधाच्चित्रं वृत्तं तदनु मुरलीनादतुलितम् ॥ ८०॥

upendraḥ prāgbhūmiṃ divamatha ca śīrṣaṃ svakapadaistribhiḥ krāntvā daityaṃ balimatha rurodhātalabhuvi |purā kharvaḥ paścādurudhṛtaśarīrassurapatiḥvyadhāccitraṃ vṛttaṃ tadanu muralīnādatulitam || 80||

अयोध्यायां श्रीमान् दशरथसुतो राम इति चस्वयं जातस्तातप्रकथितमृतं कर्तुमटवीम् ।अटन्नब्धिं बद्।ह्ध्वा दशवदनमाजौ च हतवान्चरन् देवाभीष्टं तदपि न तुला वेणुविहृतेः ॥ ८१॥

ayodhyāyāṃ śrīmān daśarathasuto rāma iti casvayaṃ jātastātaprakathitamṛtaṃ kartumaṭavīm |aṭannabdhiṃ bad|hdhvā daśavadanamājau ca hatavāncaran devābhīṣṭaṃ tadapi na tulā veṇuvihṛteḥ || 81||

कृष्टे दुश्शासनेन द्रुपदतनुभुवः कौरवाणां सभायांकेशे कौशेयके च व्रजपतिशरणां केशव द्वारकेश ।हा कृष्णेत्यारुदन्तीं सकरुणहृदयस्तामनाथामरक्षःकिं मां दीनं न पासि प्रियमधुमुरलीनादधारामृतेन ॥ ८२॥

kṛṣṭe duśśāsanena drupadatanubhuvaḥ kauravāṇāṃ sabhāyāṃkeśe kauśeyake ca vrajapatiśaraṇāṃ keśava dvārakeśa |hā kṛṣṇetyārudantīṃ sakaruṇahṛdayastāmanāthāmarakṣaḥkiṃ māṃ dīnaṃ na pāsi priyamadhumuralīnādadhārāmṛtena || 82||

यूथैर्मोदात्तटाकं द्विरदकुलपतौ गाहमाने महोग्रग्राहाक्रान्तेति दीने बहुतरमभियुज्यापि वैफल्यभाजि ।त्रायस्वानाथबन्धो वरद इति नदत्यात्तचक्रोऽथ नक्रंभित्वा रक्षां व्यतानीः किमु मम शरणं वेणुगानं न रासि ॥ ८३॥

yūthairmodāttaṭākaṃ dviradakulapatau gāhamāne mahogragrāhākrānteti dīne bahutaramabhiyujyāpi vaiphalyabhāji |trāyasvānāthabandho varada iti nadatyāttacakro'tha nakraṃbhitvā rakṣāṃ vyatānīḥ kimu mama śaraṇaṃ veṇugānaṃ na rāsi || 83||

कंसप्रेक्ष्यां कदाचित्तव सदनगतामिन्दिरासुन्दराङ्गींडोलायां राजमानं मरकतवपुषं छद्मगोपालबालम् ।धृत्वा स्तन्यं दिशन्तीमहनदपि ददौ यो गतिं योगिगम्यांदीने किं वा कृपाब्धे न किरसि मुरलीनादधारामृतोदम् ॥ ८४॥

kaṃsaprekṣyāṃ kadācittava sadanagatāmindirāsundarāṅgīṃḍolāyāṃ rājamānaṃ marakatavapuṣaṃ chadmagopālabālam |dhṛtvā stanyaṃ diśantīmahanadapi dadau yo gatiṃ yogigamyāṃdīne kiṃ vā kṛpābdhe na kirasi muralīnādadhārāmṛtodam || 84||

आर्तानामार्तिशान्त्यै जगति सुविदिताभीष्टदा नादधारातत्ते हृद्यं पदाब्जं भवकलुषहरं हे मुरारे भजेऽहम् ।तन्मह्यं क्षुत्पिपासापरवशितहृदे देहि ते बालकायक्षिप्रं त्वद्वेणुनादामृतमधुरपयःपूरमानन्दरूपम् ॥ ८५॥

ārtānāmārtiśāntyai jagati suviditābhīṣṭadā nādadhārātatte hṛdyaṃ padābjaṃ bhavakaluṣaharaṃ he murāre bhaje'ham |tanmahyaṃ kṣutpipāsāparavaśitahṛde dehi te bālakāyakṣipraṃ tvadveṇunādāmṛtamadhurapayaḥpūramānandarūpam || 85||

कैशोरे वेणुगीतं सरसमुपनिशम्यापि कालातिपातात्पार्थो नष्टस्मृतिस्त्वां सुहृदमथ रणे स्यन्दनस्थं ह्यपृच्छत् ।सर्वं तद्गीतिकार्थं यदुकुलतिलको बोधयस्त्वं हि साक्षात्तन्मूसं वेणुनादं क्वनु किल सुकृती माधवाकर्णयेयम् ॥ ८६॥

kaiśore veṇugītaṃ sarasamupaniśamyāpi kālātipātātpārtho naṣṭasmṛtistvāṃ suhṛdamatha raṇe syandanasthaṃ hyapṛcchat |sarvaṃ tadgītikārthaṃ yadukulatilako bodhayastvaṃ hi sākṣāttanmūsaṃ veṇunādaṃ kvanu kila sukṛtī mādhavākarṇayeyam || 86||

मायामर्त्यस्य मायामयचरितशतेष्वप्यसङ्घ्येषु जाग्रत्स्वत्र श्रीगोपनारीजनरमणकृतं चित्रमेतच्चरित्रम् ।तत्रापि श्रीयशोदासुतवदनमरुत्पूरितानन्दनादधारासारेण वेणोः कलिमलमथनं यच्चरित्रं पवित्रम् ॥ ८७॥

māyāmartyasya māyāmayacaritaśateṣvapyasaṅghyeṣu jāgratsvatra śrīgopanārījanaramaṇakṛtaṃ citrametaccaritram |tatrāpi śrīyaśodāsutavadanamarutpūritānandanādadhārāsāreṇa veṇoḥ kalimalamathanaṃ yaccaritraṃ pavitram || 87||

मात्रा कालकलाकलापविवृतेषूच्चावचत्वं गतेषूच्चैस्ताललयादिजातिविलसद्रागेषु नैकेषु च ।मूर्च्छत्सूत्सुकदेवकीसुतमुखाम्भोजोच्चरद्वंशिकानादानन्दसुधाझरीषु विहरन् धन्यो भवेयं किमु ॥ ८८॥

mātrā kālakalākalāpavivṛteṣūccāvacatvaṃ gateṣūccaistālalayādijātivilasadrāgeṣu naikeṣu ca |mūrcchatsūtsukadevakīsutamukhāmbhojoccaradvaṃśikānādānandasudhājharīṣu viharan dhanyo bhaveyaṃ kimu || 88||

पारावारात्प्रगद्भत्तरलतरतरङ्गालिमालेव रम्योभूयो भूयोऽनुगच्छद्गतिलयललितोद्गीतरागप्रकाण्डः ।लीलागोपालबालस्मितसुभगतमारक्तबिम्बाधरोष्ठन्यस्तश्रीवेणुनादः श्रवणपुटगतः स्याद्यदि स्यां हि धन्यः ॥ ८९॥

pārāvārātpragadbhattaralatarataraṅgālimāleva ramyobhūyo bhūyo'nugacchadgatilayalalitodgītarāgaprakāṇḍaḥ |līlāgopālabālasmitasubhagatamāraktabimbādharoṣṭhanyastaśrīveṇunādaḥ śravaṇapuṭagataḥ syādyadi syāṃ hi dhanyaḥ || 89||

नादानन्दामृतोदा नवरसभरिता रागकल्लोलमालामात्रातालप्रपञ्चप्रकटितविविधावर्तगर्ता मनोज्ञा ।नादारोहावरोहक्रमसमविषमा गीतिकाबुद्बुदा चवेणुद्वारेण दिव्या निपतति तटिनी भूतये नः कृपार्द्रेः ॥ ९०॥

nādānandāmṛtodā navarasabharitā rāgakallolamālāmātrātālaprapañcaprakaṭitavividhāvartagartā manojñā |nādārohāvarohakramasamaviṣamā gītikābudbudā caveṇudvāreṇa divyā nipatati taṭinī bhūtaye naḥ kṛpārdreḥ || 90||

नादे वंशीसमुत्थे श्रवणपुटगते देवतिर्यङ्नराणांसिद्धानां चारणानां स्थिरचरजगतां स्वान्तपद्मानि जग्मुः ।सर्वं ब्रह्मेति तत्त्वं भवसि च मनसो यन्मनश्चेति तत्त्वंमोदादालग्नभावाः परमहसि रता वासुदेवाभिधाने ॥ ९१॥

nāde vaṃśīsamutthe śravaṇapuṭagate devatiryaṅnarāṇāṃsiddhānāṃ cāraṇānāṃ sthiracarajagatāṃ svāntapadmāni jagmuḥ |sarvaṃ brahmeti tattvaṃ bhavasi ca manaso yanmanaśceti tattvaṃmodādālagnabhāvāḥ paramahasi ratā vāsudevābhidhāne || 91||

यच्छ्रेयः श्रेयसोऽपि प्रियतमविषयं प्रेयसोऽपीष्टमिष्टात्कान्तं कान्तान्मृदिम्नो मृदुगुरुगुरुणो यद्।ह्ध्यणोरप्यणीयः ।मूर्च्छन्नाभीरयोषित्प्रियशिशुमुरलीमोहनालापनादोभूयाः कामाय नः स्यादभिमतसकलाभीष्टदस्सर्वदापि ॥ ९२॥

yacchreyaḥ śreyaso'pi priyatamaviṣayaṃ preyaso'pīṣṭamiṣṭātkāntaṃ kāntānmṛdimno mṛduguruguruṇo yad|hdhyaṇorapyaṇīyaḥ |mūrcchannābhīrayoṣitpriyaśiśumuralīmohanālāpanādobhūyāḥ kāmāya naḥ syādabhimatasakalābhīṣṭadassarvadāpi || 92||

राकाचन्द्रसमुज्ज्वलाच्छयमुनातीरे स गोपैर्वृतःमूले नीपतरोर्नवीनजलदश्यामो मुरारिर्मुदा ।मन्द्रं मञ्जुकराङ्गुलीर्विवरकेष्वालोलयन् यादवप्राणो मोहनवेणुगानरसिकः पायाद्यशोदाशिशुः ॥ ९३॥

rākācandrasamujjvalācchayamunātīre sa gopairvṛtaḥmūle nīpatarornavīnajaladaśyāmo murārirmudā |mandraṃ mañjukarāṅgulīrvivarakeṣvālolayan yādavaprāṇo mohanaveṇugānarasikaḥ pāyādyaśodāśiśuḥ || 93||

वृन्दारण्ये तृणचरगणानुद्रुतश्शक्रनीलच्छायादीप्यन्मदनमदनो नन्दगगोपालसूनुः ।वेणुं कूजन् वनभुवि चरन्मुग्धगोपालबालमित्रैर्वीतः प्रहसितमुखः पातु वंशीविनोदः ॥ ९४॥

vṛndāraṇye tṛṇacaragaṇānudrutaśśakranīlacchāyādīpyanmadanamadano nandagagopālasūnuḥ |veṇuṃ kūjan vanabhuvi caranmugdhagopālabālamitrairvītaḥ prahasitamukhaḥ pātu vaṃśīvinodaḥ || 94||

गोपीकामावतारस्सुललितविचलन्मूर्धनेत्राभिरामःबिम्बोष्ठन्यस्तवंशीमधुमधुरगिरा मोदयन् योगिवृन्दम् ।व्यत्यस्ताङ्घ्रिर्मुरारिर्व्रजकुलवनितामण्डलान्तर्विलासान्नृत्यन्नत्यन्तमीशः प्रदिशतु सकलं मङ्गलं गानलोलः ॥ ९५॥

gopīkāmāvatārassulalitavicalanmūrdhanetrābhirāmaḥbimboṣṭhanyastavaṃśīmadhumadhuragirā modayan yogivṛndam |vyatyastāṅghrirmurārirvrajakulavanitāmaṇḍalāntarvilāsānnṛtyannatyantamīśaḥ pradiśatu sakalaṃ maṅgalaṃ gānalolaḥ || 95||

नीपस्कन्धं किसलयसुमव्रातसंवीतचारुकश्चित्स्थित्वा सुरपतिमणिश्यामकामाभिरामः ।हस्ताब्जेन स्वरदसुषिरान् छादयन्नन्यहस्तेनोष्ठप्रान्ते परिचयवता वेणुना सञ्चुकूज ॥ ९६॥

nīpaskandhaṃ kisalayasumavrātasaṃvītacārukaścitsthitvā surapatimaṇiśyāmakāmābhirāmaḥ |hastābjena svaradasuṣirān chādayannanyahastenoṣṭhaprānte paricayavatā veṇunā sañcukūja || 96||

पर्यायेण स्वयमभिमृशन् हस्तशाखाभिरेवद्वाराण्यारादुपरि मधुरे न्यस्य बिम्बाधरोष्ठे ।वेणुं गायन् कमलनयनः कोऽपि तापिञ्छवर्णःकामान् दुग्धे कलरवसुधानादमग्नाशयानाम् ॥ ९७॥

paryāyeṇa svayamabhimṛśan hastaśākhābhirevadvārāṇyārādupari madhure nyasya bimbādharoṣṭhe |veṇuṃ gāyan kamalanayanaḥ ko'pi tāpiñchavarṇaḥkāmān dugdhe kalaravasudhānādamagnāśayānām || 97||

वंशीरत्नं नलिनसुभगेनाग्रहस्तेन चारुबिम्बस्तम्भाहरणमसृणारज्यदोष्ठे निधाय ।दन्तानीषच्छशिकरनिभान् भासयन्नन्तरेणवक्त्रेन्दुस्ते जयति जगताम्मोहकस्ते प्रगातुः ॥ ९८॥

vaṃśīratnaṃ nalinasubhagenāgrahastena cārubimbastambhāharaṇamasṛṇārajyadoṣṭhe nidhāya |dantānīṣacchaśikaranibhān bhāsayannantareṇavaktrenduste jayati jagatāmmohakaste pragātuḥ || 98||

(गानारम्भे तव मुखशशी राजते मे हृदब्जे)लोकान् सप्ताप्यमितनिजसन्नादभूम्नामृतेनसिञ्चन् रन्ध्राकलितरुचिराग्राङ्गुलीन्यासमित्रः ।वक्त्राब्जे ते भ्रमरसुषमं नृत्यरङ्गे सुनृत्यन्नेत्रद्वन्द्वं बहु विजयते लोकतापापहारी ॥ ९९॥

(gānārambhe tava mukhaśaśī rājate me hṛdabje)lokān saptāpyamitanijasannādabhūmnāmṛtenasiñcan randhrākalitarucirāgrāṅgulīnyāsamitraḥ |vaktrābje te bhramarasuṣamaṃ nṛtyaraṅge sunṛtyannetradvandvaṃ bahu vijayate lokatāpāpahārī || 99||

नादाक्रान्ते जगति हि जनस्सद्य एवातिमोहादाविष्टान्तास्सममनुपतन्त्यर्भकैर्दारवर्गैः ।भुक्त्वा दुक्त्वा निरवधिसुखं भूय एवातितृप्ताःसङ्कल्पेनाप्यविदितभिदस्त्वां हि नाथं भजन्ते ॥ १००॥

nādākrānte jagati hi janassadya evātimohādāviṣṭāntāssamamanupatantyarbhakairdāravargaiḥ |bhuktvā duktvā niravadhisukhaṃ bhūya evātitṛptāḥsaṅkalpenāpyaviditabhidastvāṃ hi nāthaṃ bhajante || 100||

आरुह्यामन्दमोदात्प्रसवभरलसन्नीपवृक्षं समन्ताच्छीतांशोरंशुजालैर्धवलितविषये हन्त दिक्चक्रवाले ।जाते कस्मान्निशीथे जनरवरहिते श्यामगम्भीरवेषोविश्वेषाम्मोहनाय श्रितकपटनयो वेणुना सञ्चुकूज ॥ १०१॥

āruhyāmandamodātprasavabharalasannīpavṛkṣaṃ samantācchītāṃśoraṃśujālairdhavalitaviṣaye hanta dikcakravāle |jāte kasmānniśīthe janaravarahite śyāmagambhīraveṣoviśveṣāmmohanāya śritakapaṭanayo veṇunā sañcukūja || 101||

राकाखण्डेन्दुबिम्बद्युतिहरवदनोल्लासि बिम्बाधरोष्ठेमन्दं मन्दं करेण प्रखचितमणिमद्वेणुखण्डं निवेश्य ।सान्द्रानन्दामृताब्धिर्मुखलवमरुतापूर्य सम्मोहनाख्यंरागं रागेद्धरन्ध्रार्पितकरकलिको मोहयन् सन्ननाद ॥ १०२॥

rākākhaṇḍendubimbadyutiharavadanollāsi bimbādharoṣṭhemandaṃ mandaṃ kareṇa prakhacitamaṇimadveṇukhaṇḍaṃ niveśya |sāndrānandāmṛtābdhirmukhalavamarutāpūrya sammohanākhyaṃrāgaṃ rāgeddharandhrārpitakarakaliko mohayan sannanāda || 102||

गत्वा वृन्दावनान्तं तरुवरनिबिडं गोपयोषाविभूषाःनीपस्कन्धाधिरूढं मणिमुरलिधरं बालगोपालवेषम् ।नीलापाङ्गैस्तरुण्यस्सुरपतिमणिसच्छायकायं किरन्त्यःप्रेम्णा कन्दर्पदर्पप्रमथनवपुषः पादपद्मं प्रपन्नाः ॥ १०३॥

gatvā vṛndāvanāntaṃ taruvaranibiḍaṃ gopayoṣāvibhūṣāḥnīpaskandhādhirūḍhaṃ maṇimuralidharaṃ bālagopālaveṣam |nīlāpāṅgaistaruṇyassurapatimaṇisacchāyakāyaṃ kirantyaḥpremṇā kandarpadarpapramathanavapuṣaḥ pādapadmaṃ prapannāḥ || 103||

वेणुद्वारेषु सप्तस्ववहितमनसा चारयन्नङ्गुलीनांवृन्दं गानामृतेनत्रभुवनमपि सम्मोहयन् श्यामधाम ।गोपानां कामपूरं झटिति च कलयन् कम्प्रमूर्धेक्षणश्चजीयाद्गोपालबालः स्मितरुचिरमुखो गोपिकावृन्दमध्ये ॥ १०४॥

veṇudvāreṣu saptasvavahitamanasā cārayannaṅgulīnāṃvṛndaṃ gānāmṛtenatrabhuvanamapi sammohayan śyāmadhāma |gopānāṃ kāmapūraṃ jhaṭiti ca kalayan kampramūrdhekṣaṇaścajīyādgopālabālaḥ smitaruciramukho gopikāvṛndamadhye || 104||

आकर्ण्याकालगीतं मुरलिनिगलितं छद्मगोपालबालजल्पं मुग्धाः प्रमुग्धा व्रजकुलवनिताः सम्भ्रमात्त्यक्तनिद्राः ।मुक्त्वा कालेऽपि गेहं पतिसुतनिकरं सर्वमेवावशास्तास्सञ्चेलुर्यत्रवंशीविलसितनिपुणश्यामकामाभिरामः ॥ १०५॥

ākarṇyākālagītaṃ muralinigalitaṃ chadmagopālabālajalpaṃ mugdhāḥ pramugdhā vrajakulavanitāḥ sambhramāttyaktanidrāḥ |muktvā kāle'pi gehaṃ patisutanikaraṃ sarvamevāvaśāstāssañceluryatravaṃśīvilasitanipuṇaśyāmakāmābhirāmaḥ || 105||

प्रेम्णा बालं स्वकीयं स्तनकलशयुगस्यन्दि दुग्धं सुहृद्यंनर्मोक्त्या पाययन्ती परिचितमशृणोद्दिव्यगानं समन्तात् ।जीमूतध्वाननृत्यच्छिविगण इव चात्यन्तमोदातिभारात्प्रायाद्वंशीधरस्यान्तिकमतिकुतुकात्त्यक्तबाला तु कापि ॥ १०६॥

premṇā bālaṃ svakīyaṃ stanakalaśayugasyandi dugdhaṃ suhṛdyaṃnarmoktyā pāyayantī paricitamaśṛṇoddivyagānaṃ samantāt |jīmūtadhvānanṛtyacchivigaṇa iva cātyantamodātibhārātprāyādvaṃśīdharasyāntikamatikutukāttyaktabālā tu kāpi || 106||

आर्तं कान्तं हि काचित्परिचरणपरा भोजनाद्यैः प्रसाद्यशय्यायां स्वास्तृतायां शयनविधिमुखे वेणुगानं निशम्य ।सन्त्यज्य द्रागुपेता यदुकुलतिलकस्यान्तिकं गोपकान्तामन्त्रेणेवावकृष्टा फणिकुलवनिता जातरागावतस्थे ॥ १०७॥

ārtaṃ kāntaṃ hi kācitparicaraṇaparā bhojanādyaiḥ prasādyaśayyāyāṃ svāstṛtāyāṃ śayanavidhimukhe veṇugānaṃ niśamya |santyajya drāgupetā yadukulatilakasyāntikaṃ gopakāntāmantreṇevāvakṛṣṭā phaṇikulavanitā jātarāgāvatasthe || 107||

काचिद्व्यत्यस्तवस्त्राभरणसमुदया वेणुगानश्रवेणक्षिप्रं गोपालबालाननशशिसुषमां द्रष्टुकामा हि वामा ।स्वैरं यान्ती ललज्जे न हि पथि दयिते श्यामले बद्धभावादृष्ट्वा कामाभिरामं कलिमलहरणं मोदपूरे ममज्ज ॥ १०८॥

kācidvyatyastavastrābharaṇasamudayā veṇugānaśraveṇakṣipraṃ gopālabālānanaśaśisuṣamāṃ draṣṭukāmā hi vāmā |svairaṃ yāntī lalajje na hi pathi dayite śyāmale baddhabhāvādṛṣṭvā kāmābhirāmaṃ kalimalaharaṇaṃ modapūre mamajja || 108||

पीठं पीठेऽधिरोप्य प्रभुरुपरि समारुह्य हैयङ्गवीनंकृत्स्नं मृष्ट्वाथ दृष्टां त्वरितमुपगतां काञ्चिदाभीरनारीम् ।मातः किं श्रोतुकामा मधुरमुरलिकानादसौभाग्यधामेत्युक्त्वा कोपं तरुण्यास्सरसमपनयन् पातु देवो हि गायन् ॥ १०९॥

pīṭhaṃ pīṭhe'dhiropya prabhurupari samāruhya haiyaṅgavīnaṃkṛtsnaṃ mṛṣṭvātha dṛṣṭāṃ tvaritamupagatāṃ kāñcidābhīranārīm |mātaḥ kiṃ śrotukāmā madhuramuralikānādasaubhāgyadhāmetyuktvā kopaṃ taruṇyāssarasamapanayan pātu devo hi gāyan || 109||

गोविन्दो गोपनारीभवनमनुविशन् मित्रगोपालबालैरावीतः कामवेषः कपटशतपटुश्चौरनाट्यं वितन्वन् ।शिक्यस्थाद्गव्यभाण्डाद्दधिघृतनवनीतादिसर्वं मुषित्वासन्तृप्तस्तर्पयंश्च स्वरमयमुरलीमूर्च्छनामाललाप ॥ ११०॥

govindo gopanārībhavanamanuviśan mitragopālabālairāvītaḥ kāmaveṣaḥ kapaṭaśatapaṭuścauranāṭyaṃ vitanvan |śikyasthādgavyabhāṇḍāddadhighṛtanavanītādisarvaṃ muṣitvāsantṛptastarpayaṃśca svaramayamuralīmūrcchanāmālalāpa || 110||

श्यामाङ्गः क्वापि भाण्डं नवनलिनदलस्पर्धिनेत्रस्समीक्ष्यप्रांशुप्रालम्बियन्त्रस्थितमथ कुतुकाद्दण्डपातैः प्रभिद्य ।तद्द्वारोपान्तधारानिपतितमखिलं मित्रवृन्दैः पिबन्तंगव्यं दृष्ट्वा गतान्या सरभसमुरलीगानलीना विमूढा ॥ १११॥

śyāmāṅgaḥ kvāpi bhāṇḍaṃ navanalinadalaspardhinetrassamīkṣyaprāṃśuprālambiyantrasthitamatha kutukāddaṇḍapātaiḥ prabhidya |taddvāropāntadhārānipatitamakhilaṃ mitravṛndaiḥ pibantaṃgavyaṃ dṛṣṭvā gatānyā sarabhasamuralīgānalīnā vimūḍhā || 111||

अन्यत्रानन्दरूपी दधिघृतनवनीतादिकालाभरोषदोषाविष्टो बभञ्चान्तिकनिहितमसौ भाजनानां सहस्रम् ।क्रोशन्तीं चोरचोरेत्यभिमुखपतितां वीक्ष्य कोणे निलीनःमुग्धां सद्यः स वेणुक्वणितमधुवशां राधिकेशो वितेने ॥ ११२॥

anyatrānandarūpī dadhighṛtanavanītādikālābharoṣadoṣāviṣṭo babhañcāntikanihitamasau bhājanānāṃ sahasram |krośantīṃ coracoretyabhimukhapatitāṃ vīkṣya koṇe nilīnaḥmugdhāṃ sadyaḥ sa veṇukvaṇitamadhuvaśāṃ rādhikeśo vitene || 112||

धृत्वा गोवर्धनाद्रिं नवघनसुभगः पद्मपत्रायताक्षःस्वाङ्गुल्या लीलयैव प्रियपदशरणान् त्रातुमेवानुकम्पी ।बालोऽयं पारयेद्वा गिरिमिति तमसा दैन्यभाजां विषादशान्त्यै कान्ताननेन्दुः कलरवमुरलीमुच्चकैराजुघोष ॥ ११३॥

dhṛtvā govardhanādriṃ navaghanasubhagaḥ padmapatrāyatākṣaḥsvāṅgulyā līlayaiva priyapadaśaraṇān trātumevānukampī |bālo'yaṃ pārayedvā girimiti tamasā dainyabhājāṃ viṣādaśāntyai kāntānanenduḥ kalaravamuralīmuccakairājughoṣa || 113||

(कृत्स्नं भाण्डात्प्रमुष्णन् त्वरितमुपगतां काञ्चिदालोक्य गोपीं)मुष्णन्तं कृष्णमारात्त्वरितमतिरुषा बद्।ह्ध्य मातुर्नयन्तीसान्निद्।ह्ध्यं मार्गमध्ये सुमहति सदसि प्रेष्ठवंशीनिनादम् ।कूजन्तं मोदयन्तं स्थिरचरनिकरं मज्जयन्तं सुधाब्धौगानाख्ये नन्दभाग्यं सकुतुकनयना प्रेक्ष्य तस्थौ शिलेव ॥ ११४॥

(kṛtsnaṃ bhāṇḍātpramuṣṇan tvaritamupagatāṃ kāñcidālokya gopīṃ)muṣṇantaṃ kṛṣṇamārāttvaritamatiruṣā bad|hdhya māturnayantīsānnid|hdhyaṃ mārgamadhye sumahati sadasi preṣṭhavaṃśīninādam |kūjantaṃ modayantaṃ sthiracaranikaraṃ majjayantaṃ sudhābdhaugānākhye nandabhāgyaṃ sakutukanayanā prekṣya tasthau śileva || 114||

गोपिमण्डलमध्यगोऽतिललितस्तिष्ठंस्त्रिभङ्ग्या करप्रान्तोन्नीतशुभारुणाधरपुटन्यस्ता मुदा वंशिका ।नादानन्दसुधामयीं श्रुतिसुखां वृष्टिं सुपुण्यात्मनांसंसारानलतप्तचित्तजनतामोदाय वर्षन् बभौ ॥ ११५॥

gopimaṇḍalamadhyago'tilalitastiṣṭhaṃstribhaṅgyā karaprāntonnītaśubhāruṇādharapuṭanyastā mudā vaṃśikā |nādānandasudhāmayīṃ śrutisukhāṃ vṛṣṭiṃ supuṇyātmanāṃsaṃsārānalataptacittajanatāmodāya varṣan babhau || 115||

गोप्यः क्षीरादिगव्याभृतकलशचयं शीर्ष्णि कामं वहन्त्यःविक्रेतुं वीथिकासु प्रियवचनशतैरालिभिस्संव्रजन्त्यः ।दृष्टाः कृष्णेन मन्दं तरुवरमधिरुह्याहृते गव्यकुम्भस्तोमे सन्त्रस्तगोपीश्रवणपुटयुगे वेणुनादं जुघोष ॥ ११६॥

gopyaḥ kṣīrādigavyābhṛtakalaśacayaṃ śīrṣṇi kāmaṃ vahantyaḥvikretuṃ vīthikāsu priyavacanaśatairālibhissaṃvrajantyaḥ |dṛṣṭāḥ kṛṣṇena mandaṃ taruvaramadhiruhyāhṛte gavyakumbhastome santrastagopīśravaṇapuṭayuge veṇunādaṃ jughoṣa || 116||

श्रुत्वा कस्मान्निशीथे मुरलिमधुरवं गाढनिन्द्राप्रबुद्धागन्तुं सज्जाथ रुद्धा निजजननिवहैर्वेश्मनोऽभ्यन्तराले ।इच्छाभङ्गान्निरीहा हृदि घनसुभगं चन्द्रकोटिप्रकाशंध्यायं ध्यायं प्रशान्ता मधुपतिचरणाम्भोजसायुज्यमाप ॥ ११७॥

śrutvā kasmānniśīthe muralimadhuravaṃ gāḍhanindrāprabuddhāgantuṃ sajjātha ruddhā nijajananivahairveśmano'bhyantarāle |icchābhaṅgānnirīhā hṛdi ghanasubhagaṃ candrakoṭiprakāśaṃdhyāyaṃ dhyāyaṃ praśāntā madhupaticaraṇāmbhojasāyujyamāpa || 117||

ग्रीष्मे मार्ताण्डबिम्बे तपतिवनभुवि स्वोग्ररश्मिप्रतानैःगावो ग्लानिं प्रयाता मृदुतृणकबलभ्रान्तभास्वन्मरीच्यः ।ताम्यन्तीस्ताःकृपार्द्रस्तरुवरनिबिडच्छायमभ्येत्य रम्यमाह्वातुं वेणुमुच्चैररणयदनघो गोपकन्याभुजङ्गः ॥ ११८॥

grīṣme mārtāṇḍabimbe tapativanabhuvi svograraśmipratānaiḥgāvo glāniṃ prayātā mṛdutṛṇakabalabhrāntabhāsvanmarīcyaḥ |tāmyantīstāḥkṛpārdrastaruvaranibiḍacchāyamabhyetya ramyamāhvātuṃ veṇumuccairaraṇayadanagho gopakanyābhujaṅgaḥ || 118||

नादे मोदप्रपूरे श्रुतिपथपतिते प्रेष्ठगोपालबालधेन्वः कृष्टान्तरङ्गा यदुपतिनिकटं प्रत्यधावन् प्रहर्षात् ।उत्पुच्छास्सत्वरास्ता मुरलिमधुरवानन्दमग्नाः प्रकामंध्यानामीलदृ(द्दृ?)शस्तत्पदकमलपुटं योगिचर्याः समीयुः ॥ ११९॥

nāde modaprapūre śrutipathapatite preṣṭhagopālabāladhenvaḥ kṛṣṭāntaraṅgā yadupatinikaṭaṃ pratyadhāvan praharṣāt |utpucchāssatvarāstā muralimadhuravānandamagnāḥ prakāmaṃdhyānāmīladṛ(ddṛ?)śastatpadakamalapuṭaṃ yogicaryāḥ samīyuḥ || 119||

गानानन्दे निमग्ना वनचरनिवहा स्थावरा जङ्गमा वाजीवास्साफल्यमीयुर्जनिकृतमखिलं कश्मलं तत्यजुश्च ।क्षुत्तृट्कामानुपेताः परमसुखसुधाम्भोधिमग्नाः परस्यपुंसः श्रीवेणुनादामृतजलदभवे वल्लवीभागधेये ॥ १२०॥

gānānande nimagnā vanacaranivahā sthāvarā jaṅgamā vājīvāssāphalyamīyurjanikṛtamakhilaṃ kaśmalaṃ tatyajuśca |kṣuttṛṭkāmānupetāḥ paramasukhasudhāmbhodhimagnāḥ parasyapuṃsaḥ śrīveṇunādāmṛtajaladabhave vallavībhāgadheye || 120||

सिद्धास्साध्यास्सुरौघा मुनिजननिवहाः श्रीमदाभीरनारीजारोद्गीतातिधीरश्रुतिमधुरमधुस्यन्दिवेणुप्रणादे ।मग्ना लग्नाश्च लीना वनभुवि यमुनातीरपुण्यप्रदेशेष्वेको वा स्यां तृणोऽपीत्यथ हृदि नितरां मेनिरे भाग्यमेतत् ॥ १२१॥

siddhāssādhyāssuraughā munijananivahāḥ śrīmadābhīranārījārodgītātidhīraśrutimadhuramadhusyandiveṇupraṇāde |magnā lagnāśca līnā vanabhuvi yamunātīrapuṇyapradeśeṣveko vā syāṃ tṛṇo'pītyatha hṛdi nitarāṃ menire bhāgyametat || 121||

स्पृष्टे भाण्डे परेण स्वनमुखरचलच्छिक्यसंसक्तखण्डासन्नादोद्बुद्धगोप्यास्सचकितनयनप्रेक्षणीयोरुभीतिम् ।बद्।ह्ध्वा पाशैर्नयन्त्या पथि तमनुययुर्वेश्म नन्दस्य याताःदृष्ट्वा वेणुं क्वणन्तं चिरमथ निभृतास्तस्थुरत्यद्भुतेन ॥ १२२॥

spṛṣṭe bhāṇḍe pareṇa svanamukharacalacchikyasaṃsaktakhaṇḍāsannādodbuddhagopyāssacakitanayanaprekṣaṇīyorubhītim |bad|hdhvā pāśairnayantyā pathi tamanuyayurveśma nandasya yātāḥdṛṣṭvā veṇuṃ kvaṇantaṃ ciramatha nibhṛtāstasthuratyadbhutena || 122||

देव श्रीघोषनारीरमण मधुपते मामकाभ्यर्थनां त्वंकारुण्याच्छ्रोतुमर्हस्यखिलगुणनिधे कर्तुमप्यर्हसीश ।पापिष्ठोऽहं तथापि प्रणतजनकृपासागरानाथबन्धोदीनं मां वेणुनादामृतसरसि सुखं स्नापय श्रीमुकुन्द ॥ १२३॥

deva śrīghoṣanārīramaṇa madhupate māmakābhyarthanāṃ tvaṃkāruṇyācchrotumarhasyakhilaguṇanidhe kartumapyarhasīśa |pāpiṣṭho'haṃ tathāpi praṇatajanakṛpāsāgarānāthabandhodīnaṃ māṃ veṇunādāmṛtasarasi sukhaṃ snāpaya śrīmukunda || 123||

आपद्बन्धो प्रणष्टं निरवधिदुरितध्वान्तदुर्द्दान्तभूमिंत्रायस्वाकर्णयेश प्ररुदितगदितं प्रार्थये पार्थबन्धो ।छिन्दीमं भिन्दिचेति प्रकटकटुगिरा भर्त्स्यमाने कृतान्तदूतापातेऽन्तकाले मणिमुरलिरवानन्दनेनाशु पाहि ॥ १२४॥

āpadbandho praṇaṣṭaṃ niravadhiduritadhvāntadurddāntabhūmiṃtrāyasvākarṇayeśa praruditagaditaṃ prārthaye pārthabandho |chindīmaṃ bhindiceti prakaṭakaṭugirā bhartsyamāne kṛtāntadūtāpāte'ntakāle maṇimuraliravānandanenāśu pāhi || 124||

नादं वाऽऽकर्णयेयं मधुमुरलिगलद्गानमाधुर्यधामसान्द्रानन्दामृतोदं सकृदपि कलनाच्छ्रोत्रमात्रेण भव्यम् ।पश्येयं भाग्ययोगात्किमु परमहसो वासुदेवस्य लीलारङ्गं वृन्दावनं वा हरिमणिमहसं चापि वेणुं क्वणन्तम् ॥ १२५॥

nādaṃ vā''karṇayeyaṃ madhumuraligaladgānamādhuryadhāmasāndrānandāmṛtodaṃ sakṛdapi kalanācchrotramātreṇa bhavyam |paśyeyaṃ bhāgyayogātkimu paramahaso vāsudevasya līlāraṅgaṃ vṛndāvanaṃ vā harimaṇimahasaṃ cāpi veṇuṃ kvaṇantam || 125||

श्यामाङ्गान्मारकोटिज्वलदतुललसत्सारलावण्यपूरात्शिञ्जाना मञ्जुरत्नप्रकरविलसितश्रीपदाम्भोजयुग्मात् ।देवान्मोदात्कराब्जोद्धृतललितसुताम्रोष्ठविन्यस्तवेणुगानादाभीरनारीसुकृतसमुदयाद्देवमन्यं न जाने ॥ १२६॥

śyāmāṅgānmārakoṭijvaladatulalasatsāralāvaṇyapūrātśiñjānā mañjuratnaprakaravilasitaśrīpadāmbhojayugmāt |devānmodātkarābjoddhṛtalalitasutāmroṣṭhavinyastaveṇugānādābhīranārīsukṛtasamudayāddevamanyaṃ na jāne || 126||

आर्तत्राणपरायणाखिलगुरो त्वामर्थयेऽहं पुनःपापैकावसतिर्मुहुः कलिलतां प्राप्तो निराशोऽवशः ।कण्ठास्कन्दिकफादिदोषनिचयो प्रोच्चण्डदण्डायुधप्रेष्याभर्त्सनताडनादिविकले मां पाहि वेणुस्वनात् ॥ १२७॥

ārtatrāṇaparāyaṇākhilaguro tvāmarthaye'haṃ punaḥpāpaikāvasatirmuhuḥ kalilatāṃ prāpto nirāśo'vaśaḥ |kaṇṭhāskandikaphādidoṣanicayo proccaṇḍadaṇḍāyudhapreṣyābhartsanatāḍanādivikale māṃ pāhi veṇusvanāt || 127||

प्राणापायदशोपयातयमराडुच्चण्डदूतार्दितेकाले संवृतबन्धुमित्ररुदितप्राये महादीतिदे ।अश्रुव्याकुललोचनोघनिचयं स्मृत्वाहितं नाचरन्दीनोऽयं ननु यादवेन्द्रमुरलीगानेन सन्तोष्यताम् ॥ १२८॥

prāṇāpāyadaśopayātayamarāḍuccaṇḍadūtārditekāle saṃvṛtabandhumitraruditaprāye mahādītide |aśruvyākulalocanoghanicayaṃ smṛtvāhitaṃ nācarandīno'yaṃ nanu yādavendramuralīgānena santoṣyatām || 128||

पश्येयं वा कदाहं नवघनसुभगं पीतकौशेयवासंश्रीवत्साङ्कं सुहारं पदधृतविरणन्मञ्जुमञ्जीररम्यम् ।गोपालं कौस्तुभश्रीयुतरुचिरमहावक्षसं स्वक्षमीशंधन्यश्रीवन्यमालाधरमहमनिशं वेणुगानैकलोलम् ॥ १२९॥

paśyeyaṃ vā kadāhaṃ navaghanasubhagaṃ pītakauśeyavāsaṃśrīvatsāṅkaṃ suhāraṃ padadhṛtaviraṇanmañjumañjīraramyam |gopālaṃ kaustubhaśrīyutaruciramahāvakṣasaṃ svakṣamīśaṃdhanyaśrīvanyamālādharamahamaniśaṃ veṇugānaikalolam || 129||

गायन् वेणुं कनकरशनादामदीप्यत्कटिश्रीभास्वद्धेमाम्बरसुललितो नीलमेघाभिरामः ।नृत्यन्तालक्रममनुसरन् विक्षिपन् पादपद्मेभायादायान्मम तु पुरतः वल्लवीभाग्यरत्नम् ॥ १३०॥

gāyan veṇuṃ kanakaraśanādāmadīpyatkaṭiśrībhāsvaddhemāmbarasulalito nīlameghābhirāmaḥ |nṛtyantālakramamanusaran vikṣipan pādapadmebhāyādāyānmama tu purataḥ vallavībhāgyaratnam || 130||

नाहं प्रीये सुरपतिपदावाप्तिमैश्वर्यसिद्धिंसाम्राज्यं वा निखिलमपि वा भोगयोगं मुरारे ।प्रीये ह्रीये मुहुरपि विभो सान्द्रनादामृतोदवंशीनादे महति सरिति स्नानमानन्दरूपम् ॥ १३१॥

nāhaṃ prīye surapatipadāvāptimaiśvaryasiddhiṃsāmrājyaṃ vā nikhilamapi vā bhogayogaṃ murāre |prīye hrīye muhurapi vibho sāndranādāmṛtodavaṃśīnāde mahati sariti snānamānandarūpam || 131||

मन्दं मन्दं पदकमलके विक्षिपन् चारुवेणुगानं कुर्वन्ननु च मधुरं मोदयन् मां व्रजेशः ।आगच्छेद्वा दुरितनिचयं भञ्जयन्नञ्जनाभःसौधीमक्ष्णोः किमु स वितरेद्वृष्टिमानन्दरूपाम् ॥ १३२॥

mandaṃ mandaṃ padakamalake vikṣipan cāruveṇugānaṃ kurvannanu ca madhuraṃ modayan māṃ vrajeśaḥ |āgacchedvā duritanicayaṃ bhañjayannañjanābhaḥsaudhīmakṣṇoḥ kimu sa vitaredvṛṣṭimānandarūpām || 132||

यावज्जीवं मुरल्या मधुमयसरसानन्दगानामृतोदासारेणासिक्तकर्णः किमु हृदिकमले देवदेवं वरेण्यम् ।ध्यात्वाखण्डप्रमोदं निरतिशयमहो किन्नु लप्स्ये कृपाब्धेछित्वा निश्शेषतापप्रकरमहमहो त्वत्पदे किन्नु युञ्ज्याम् ॥ १३३॥

yāvajjīvaṃ muralyā madhumayasarasānandagānāmṛtodāsāreṇāsiktakarṇaḥ kimu hṛdikamale devadevaṃ vareṇyam |dhyātvākhaṇḍapramodaṃ niratiśayamaho kinnu lapsye kṛpābdhechitvā niśśeṣatāpaprakaramahamaho tvatpade kinnu yuñjyām || 133||

पादाब्जान्निस्सरन्ती सगरसुतगतिप्रेष्टसोपानपङ्क्तिःगङ्गा भागीरथीति त्रिजगति विदिता पापहन्त्री नराणाम् ।नादाख्येयं तु गङ्गा व्रजयुवतिजनप्रेमपात्राम्बुजातवक्त्रप्रोतार्यवेणुस्रवदमृतरसा मोक्षदा भाति हृद्या ॥ १३४॥

pādābjānnissarantī sagarasutagatipreṣṭasopānapaṅktiḥgaṅgā bhāgīrathīti trijagati viditā pāpahantrī narāṇām |nādākhyeyaṃ tu gaṅgā vrajayuvatijanapremapātrāmbujātavaktraprotāryaveṇusravadamṛtarasā mokṣadā bhāti hṛdyā || 134||

(वक्त्रपद्मोन्नीतार्यवेणुक्वणितमधुझरी मोक्षदा भाति हृद्या)कारुण्याब्धे मुरारे मुरलिनिनद भो त्वामहं नौमि साक्षान्नादज्योतिस्स्वरूपं सकलमुनिमनोध्यानगम्यं सुसूक्ष्मम् ।देव त्वा मूर्तमन्तर्मम हृदि कुतुकान्मूर्तिमाकल्प्य लीलालोलं मोदाम्बुराशिं परसुखनिलयं धारयाम्यादरेण ॥ १३४॥

(vaktrapadmonnītāryaveṇukvaṇitamadhujharī mokṣadā bhāti hṛdyā)kāruṇyābdhe murāre muralininada bho tvāmahaṃ naumi sākṣānnādajyotissvarūpaṃ sakalamunimanodhyānagamyaṃ susūkṣmam |deva tvā mūrtamantarmama hṛdi kutukānmūrtimākalpya līlālolaṃ modāmburāśiṃ parasukhanilayaṃ dhārayāmyādareṇa || 134||

पायं पायं न तृप्याम्यतिमधुरतया देव ते वेणुगीतनादानन्दामृताम्भःश्रवणपुटभृतं स्वादु नः स्वादु भूरि ।तद्भो गोविन्द मोहाद्दुरितशतकृतोऽप्यस्य नादेऽतिभक्तिर्भूयात्कारुण्यसिन्धो शरणद भगवन् जन्मजन्मान्तरेषु ॥ १३५॥

pāyaṃ pāyaṃ na tṛpyāmyatimadhuratayā deva te veṇugītanādānandāmṛtāmbhaḥśravaṇapuṭabhṛtaṃ svādu naḥ svādu bhūri |tadbho govinda mohādduritaśatakṛto'pyasya nāde'tibhaktirbhūyātkāruṇyasindho śaraṇada bhagavan janmajanmāntareṣu || 135||

गायन्तं वेणुमुच्चैर्घनरुचिममलं सूर्यकोटिप्रकाशंनृत्यन्तं नर्तयन्तं पदकमलरणन्मञ्जुमञ्जीरघोषम् ।आयान्तं मा बिभीहि त्यज मनसि रुजं सोऽहमस्म्यभ्युपेतइत्येवं मां गदन्तं यदुकुलतिलकं किं कदा वा निरीक्षे ॥ १३६॥

gāyantaṃ veṇumuccairghanarucimamalaṃ sūryakoṭiprakāśaṃnṛtyantaṃ nartayantaṃ padakamalaraṇanmañjumañjīraghoṣam |āyāntaṃ mā bibhīhi tyaja manasi rujaṃ so'hamasmyabhyupetaityevaṃ māṃ gadantaṃ yadukulatilakaṃ kiṃ kadā vā nirīkṣe || 136||

अज्ञोऽहं ते गुणानामणुमपि नितराम्मन्तुमीशो न चास्मिबोद्धुं वक्तुं च देवि श्रितसकलजनत्राणदीक्षे नमस्ते ।क्षन्तव्यं साहसं मे निरुपधिकरुणे दीनदीनस्य मातःसान्द्रानन्दावबोधे यदुपतिमुरलीनादधारे नमस्ते ॥ १३७॥

ajño'haṃ te guṇānāmaṇumapi nitarāmmantumīśo na cāsmiboddhuṃ vaktuṃ ca devi śritasakalajanatrāṇadīkṣe namaste |kṣantavyaṃ sāhasaṃ me nirupadhikaruṇe dīnadīnasya mātaḥsāndrānandāvabodhe yadupatimuralīnādadhāre namaste || 137||

नमस्ते पीयूषप्रिय मधुरसौभाग्यविभवेचिरात्पुण्यैर्लभ्ये मयि कुरु कृपामम्ब सदये ।पुरस्ते पश्चात्ते स्वरमयि नमः पार्श्वत इदंकृतं चोर्ध्वं मातः कलमुरलिकानादलहरि ॥ १३८॥

namaste pīyūṣapriya madhurasaubhāgyavibhavecirātpuṇyairlabhye mayi kuru kṛpāmamba sadaye |puraste paścātte svaramayi namaḥ pārśvata idaṃkṛtaṃ cordhvaṃ mātaḥ kalamuralikānādalahari || 138||

मुकुन्दाखण्डेन्दुप्रतिमवदनाहं तव विभोसुधाधाराहृद्यां तव मुरलिकानादलहरीम् ।दुरन्तामल्पज्ञः किमपि कणमात्रं गदितवान्क्षमस्वागांस्यस्य श्रितचरणपद्म दयया ॥ १३९॥

mukundākhaṇḍendupratimavadanāhaṃ tava vibhosudhādhārāhṛdyāṃ tava muralikānādalaharīm |durantāmalpajñaḥ kimapi kaṇamātraṃ gaditavānkṣamasvāgāṃsyasya śritacaraṇapadma dayayā || 139||

किमपि वचनमीषद्वक्तुकामः परस्यप्रियमुरलिनिनादानन्दधाराप्रभावे ।अकरवमिदमस्मिन् दोषपङ्कं प्रमृज्यप्रियजनपरिदत्तं स्वीकुरुष्वामरेड्य ॥ १४०॥

kimapi vacanamīṣadvaktukāmaḥ parasyapriyamuralininādānandadhārāprabhāve |akaravamidamasmin doṣapaṅkaṃ pramṛjyapriyajanaparidattaṃ svīkuruṣvāmareḍya || 140||

आभीरवारनारीजारस्यामन्दमुरलिनिनदं मेमोदं सदा ददातु गीतरवाश्लिष्टमोहननिनादम् ॥ १४१॥

ābhīravāranārījārasyāmandamuralininadaṃ memodaṃ sadā dadātu gītaravāśliṣṭamohananinādam || 141||

बाला वृद्धास्सकलमपि गोकुलं यस्य नाथस्याकर्ण्य द्रागमृतमधुरं वेणुगानं मनोज्ञम् ।प्रापुः प्रेम्णा सकलजगतां नायकस्याभिरामपादाम्भोजं विवशहृदयास्त्यक्तकार्यप्रपञ्चाः ॥ १४२॥

bālā vṛddhāssakalamapi gokulaṃ yasya nāthasyākarṇya drāgamṛtamadhuraṃ veṇugānaṃ manojñam |prāpuḥ premṇā sakalajagatāṃ nāyakasyābhirāmapādāmbhojaṃ vivaśahṛdayāstyaktakāryaprapañcāḥ || 142||

वेणुं क्वणन्तं गोपालबालमानन्दविग्रहम् ।नमामि जगताम्मूलं मुकुन्दमखिलेश्वरम् ॥ १४३॥

veṇuṃ kvaṇantaṃ gopālabālamānandavigraham |namāmi jagatāmmūlaṃ mukundamakhileśvaram || 143||

मुरलीमधुरध्वानमधुनिष्यन्ददायिने ।मुरलीनादधाराख्यामर्पयामि मधुद्विषे ॥ १४४॥

muralīmadhuradhvānamadhuniṣyandadāyine |muralīnādadhārākhyāmarpayāmi madhudviṣe || 144||

रचितं सुब्बरामाख्यद्विजेन भक्तिपूर्वकम् ।मुरलीधरप्रीत्यर्थं तदङ्घ्रिषु समर्पितम् ॥ १४५॥

racitaṃ subbarāmākhyadvijena bhaktipūrvakam |muralīdharaprītyarthaṃ tadaṅghriṣu samarpitam || 145||

इति मुरलीनादधारास्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti muralīnādadhārāstotraṃ sampūrṇam |