श्रीकृष्णस्तोत्रम् (भीष्मप्रोक्तं २ महाभारतान्तर्गतम् कृष्णः पृथ्वीमसृजत्खं दिवं) Bhishmaproktam 2 Shri Krishna Stotram

कृष्णः पृथ्वीमसृजत्खं दिवं च वराहोऽयं भीमबलः पुराणः ।अस्य चाधोऽथान्तरिक्षं दिवं च दिशश्चतस्रः प्रदिशश्चतस्रः ।सृष्टिस्तथैवेयमनुप्रसूता स निर्ममे विश्वमिदं पुराणम् ॥ ७॥

kṛṣṇaḥ pṛthvīmasṛjatkhaṃ divaṃ ca varāho'yaṃ bhīmabalaḥ purāṇaḥ |asya cādho'thāntarikṣaṃ divaṃ ca diśaścatasraḥ pradiśaścatasraḥ |sṛṣṭistathaiveyamanuprasūtā sa nirmame viśvamidaṃ purāṇam || 7||

अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूतं यत्रोत्पन्नः स्वयमेवामितौजाः ।येनाच्छिन्नं तत्तमः पार्थ घोरं यत्तत्तिष्ठत्यर्णवं तर्जयानम् ॥ ८॥

asya nābhyāṃ puṣkaraṃ samprasūtaṃ yatrotpannaḥ svayamevāmitaujāḥ |yenācchinnaṃ tattamaḥ pārtha ghoraṃ yattattiṣṭhatyarṇavaṃ tarjayānam || 8||

कृते युगे धर्म आसीत्समग्र स्त्रेताकाले ज्ञानमनुप्रपन्नः ।बलं त्वासीद्द्वापरे पार्थ कृष्णः कलावधर्मः क्षितिमाजगाम ॥ ९॥

kṛte yuge dharma āsītsamagra stretākāle jñānamanuprapannaḥ |balaṃ tvāsīddvāpare pārtha kṛṣṇaḥ kalāvadharmaḥ kṣitimājagāma || 9||

स पूर्वदेवो निजघान दैत्यान्स पूर्वदेवश्च बभूव संराट् ।स भूतानां भावनो भूतभव्यः स विश्वस्यास्य जगतश्चापि गोप्ता ॥ १०॥

sa pūrvadevo nijaghāna daityānsa pūrvadevaśca babhūva saṃrāṭ |sa bhūtānāṃ bhāvano bhūtabhavyaḥ sa viśvasyāsya jagataścāpi goptā || 10||

यदा धर्मो ग्लायति वै सुराणां तदा कृष्णो जायते मानुषेषु ।धर्मे स्थित्वा स तु वै भावितात्मा परांश्च लोकानपरांश्च याति ॥ ११॥

yadā dharmo glāyati vai surāṇāṃ tadā kṛṣṇo jāyate mānuṣeṣu |dharme sthitvā sa tu vai bhāvitātmā parāṃśca lokānaparāṃśca yāti || 11||

त्याज्यांस्त्यक्त्वाथासुराणां वधाय कार्याकार्ये कारणं चैव पार्थ ।कृतं करिष्यत्क्रियते च देवो मुहुः सोमं विद्धि च शक्रमेतम् ॥ १२॥

tyājyāṃstyaktvāthāsurāṇāṃ vadhāya kāryākārye kāraṇaṃ caiva pārtha |kṛtaṃ kariṣyatkriyate ca devo muhuḥ somaṃ viddhi ca śakrametam || 12||

स विश्वकर्मा स च विश्वरूपः स विश्वभृद्विश्वसृग्विश्वजिच्च ।स शूलभृच्छोणितभृत्करालस्तं कर्मभिर्विदितं वै स्तुवन्ति ॥ १३॥

sa viśvakarmā sa ca viśvarūpaḥ sa viśvabhṛdviśvasṛgviśvajicca |sa śūlabhṛcchoṇitabhṛtkarālastaṃ karmabhirviditaṃ vai stuvanti || 13||

तं गन्धर्वा अप्सरसश्च नित्य मुपतिष्ठन्ते विबुधानां शतानि ।तं राक्षसाश्च परिसंवहन्ते रायस्पोषः स विजिगीषुरेकः ॥ १४॥

taṃ gandharvā apsarasaśca nitya mupatiṣṭhante vibudhānāṃ śatāni |taṃ rākṣasāśca parisaṃvahante rāyaspoṣaḥ sa vijigīṣurekaḥ || 14||

तमध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति रथन्तरे सामगाश्च स्तुवन्ति ।तं ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैः स्तुवन्ति तस्मै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ १५॥

tamadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantare sāmagāśca stuvanti |taṃ brāhmaṇā brahmamantraiḥ stuvanti tasmai haviradhvaryavaḥ kalpayanti || 15||

स पौराणीं ब्रह्मगुहां प्रविष्टो महीसत्रं भारताग्रे ददर्श ।स चैव गामुद्दधाराग्र्यकर्मा विक्षोभ्य दैत्यानुरगान्दानवांश्च ॥ १६॥

sa paurāṇīṃ brahmaguhāṃ praviṣṭo mahīsatraṃ bhāratāgre dadarśa |sa caiva gāmuddadhārāgryakarmā vikṣobhya daityānuragāndānavāṃśca || 16||

तस्य भक्षान्विविधान्वेदयन्ति तमेवाजौ वाहनं वेदयन्ति ।तस्यान्तरिक्षं पृथिवी दिवं च सर्वं वशे तिष्ठति शाश्वतस्य ॥ १७॥

tasya bhakṣānvividhānvedayanti tamevājau vāhanaṃ vedayanti |tasyāntarikṣaṃ pṛthivī divaṃ ca sarvaṃ vaśe tiṣṭhati śāśvatasya || 17||

स कुम्भरेताः ससृजे पुराणं यत्रोत्पन्नमृषिमाहुर्वसिष्ठम् ।स मातरिश्वा विभुरश्ववाजी स रश्मिमान्सविता चादिदेवः ॥ १८॥

sa kumbharetāḥ sasṛje purāṇaṃ yatrotpannamṛṣimāhurvasiṣṭham |sa mātariśvā vibhuraśvavājī sa raśmimānsavitā cādidevaḥ || 18||

तेनासुरा विजिताः सर्व एव तस्य विक्रान्तैर्विजितानीह त्रीणि ।स देवानां मानुषाणां पितॄणां तमेवाहुर्यज्ञविदां वितानम् ॥ १९॥

tenāsurā vijitāḥ sarva eva tasya vikrāntairvijitānīha trīṇi |sa devānāṃ mānuṣāṇāṃ pitṝṇāṃ tamevāhuryajñavidāṃ vitānam || 19||

स एव कालं विभजन्नुदेति तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे ।तस्यैवोर्ध्वं तिर्यगधश्चरन्ति गभस्तयो मेदिनीं तापयन्तः ॥ २०॥

sa eva kālaṃ vibhajannudeti tasyottaraṃ dakṣiṇaṃ cāyane dve |tasyaivordhvaṃ tiryagadhaścaranti gabhastayo medinīṃ tāpayantaḥ || 20||

तं ब्राह्मणा वेदविदो जुषन्ति तस्यादित्यो भामुपयुज्य भाति ।स मासि मास्यध्वरकृद्विधत्ते तमध्वरे वेदविदः पठन्ति ॥ २१॥

taṃ brāhmaṇā vedavido juṣanti tasyādityo bhāmupayujya bhāti |sa māsi māsyadhvarakṛdvidhatte tamadhvare vedavidaḥ paṭhanti || 21||

स एकयुक्चक्रमिदं त्रिनाभि सप्ताश्वयुक्तं वहते वै त्रिधामा ।महातेजाः सर्वगः सर्वसिंहः कृष्णो लोकान्धारयते तथैकः ॥ २२॥

sa ekayukcakramidaṃ trinābhi saptāśvayuktaṃ vahate vai tridhāmā |mahātejāḥ sarvagaḥ sarvasiṃhaḥ kṛṣṇo lokāndhārayate tathaikaḥ || 22||

अश्नन्ननश्नंश्च तथैव धीरः कृष्णं सदा पार्थ कर्तारमेहि ॥ २२॥

aśnannanaśnaṃśca tathaiva dhīraḥ kṛṣṇaṃ sadā pārtha kartāramehi || 22||

स एकदा कक्षगतो महात्मा तृप्तो विभुः खाण्डवे धूमकेतुः ।स राक्षसानुरगांश्चावजित्य सर्वत्रगः सर्वमग्नौ जुहोति ॥ २३॥

sa ekadā kakṣagato mahātmā tṛpto vibhuḥ khāṇḍave dhūmaketuḥ |sa rākṣasānuragāṃścāvajitya sarvatragaḥ sarvamagnau juhoti || 23||

स एवाश्वः श्वेतमश्वं प्रयच्छत्स एवाश्वानथ सर्वांश्चकार ।त्रिवन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्र स्त्रिवृच्छिराश्चतुरस्रश्च तस्य ॥ २४॥

sa evāśvaḥ śvetamaśvaṃ prayacchatsa evāśvānatha sarvāṃścakāra |trivandhurastasya rathastricakra strivṛcchirāścaturasraśca tasya || 24||

स विहायो व्यदधात्पञ्चनाभिः स निर्ममे गां दिवमन्तरिक्षम् ।एवं रम्यानसृजत्पर्वतांश्च हृषीकेशोऽमितदीप्ताग्नितेजाः ॥ २५॥

sa vihāyo vyadadhātpañcanābhiḥ sa nirmame gāṃ divamantarikṣam |evaṃ ramyānasṛjatparvatāṃśca hṛṣīkeśo'mitadīptāgnitejāḥ || 25||

स लङ्घयन्वै सरितो जिघांसन्स तं वज्रं प्रहरन्तं निरास ।स महेन्द्रः स्तूयते वै महाध्वरे विप्रैरेको ऋक्सहस्रैः पुराणैः ॥ २६॥

sa laṅghayanvai sarito jighāṃsansa taṃ vajraṃ praharantaṃ nirāsa |sa mahendraḥ stūyate vai mahādhvare vipraireko ṛksahasraiḥ purāṇaiḥ || 26||

दुर्वासा वै तेन नान्येन शक्यो गृहे राजन्वासयितुं महौजाः ।तमेवाहुरृषिमेकं पुराणं स विश्वकृद्विदधात्यात्मभावान् ॥ २७॥

durvāsā vai tena nānyena śakyo gṛhe rājanvāsayituṃ mahaujāḥ |tamevāhurṛṣimekaṃ purāṇaṃ sa viśvakṛdvidadhātyātmabhāvān || 27||

वेदांश्च यो वेदयतेऽधिदेवो विधींश्च यश्चाश्रयते पुराणान् ।कामे वेदे लौकिके यत्फलं च विष्वक्सेने सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ २८॥

vedāṃśca yo vedayate'dhidevo vidhīṃśca yaścāśrayate purāṇān |kāme vede laukike yatphalaṃ ca viṣvaksene sarvametatpratīhi || 28||

ज्योतींषि शुक्लानि च सर्वलोके त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्च ।त्रयोऽग्नयो व्याहृतयश्च तिस्रः सर्वे देवा देवकीपुत्र एव ॥ २९॥

jyotīṃṣi śuklāni ca sarvaloke trayo lokā lokapālāstrayaśca |trayo'gnayo vyāhṛtayaśca tisraḥ sarve devā devakīputra eva || 29||

संवत्सरः स ऋतुः सोऽर्धमासः सोऽहोरात्रः स कला वै स काष्ठाः ।मात्रा मुहूर्ताश्च लवाः क्षणाश्च विष्वक्सेने सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ ३०॥

saṃvatsaraḥ sa ṛtuḥ so'rdhamāsaḥ so'horātraḥ sa kalā vai sa kāṣṭhāḥ |mātrā muhūrtāśca lavāḥ kṣaṇāśca viṣvaksene sarvametatpratīhi || 30||

चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमास्यः ।नक्षत्रयोगा ऋतवश्च पार्थ विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रसूतम् ॥ ३१॥

candrādityau grahanakṣatratārāḥ sarvāṇi darśānyatha paurṇamāsyaḥ |nakṣatrayogā ṛtavaśca pārtha viṣvaksenātsarvametatprasūtam || 31||

रुद्रादित्या वसवोऽथाश्विनौ च साध्या विश्वे मरुतां षड्गणाश्च ।प्रजापतिर्देवमातादितिश्च सर्वे कृष्णादृषयश्चैव सप्त ॥ ३२॥

rudrādityā vasavo'thāśvinau ca sādhyā viśve marutāṃ ṣaḍgaṇāśca |prajāpatirdevamātāditiśca sarve kṛṣṇādṛṣayaścaiva sapta || 32||

वायुर्भूत्वा विक्षिपते च विश्व मग्निर्भूत्वा दहते विश्वरूपः ।आपो भूत्वा मज्जयते च सर्वं ब्रह्मा भूत्वा सृजते विश्वसङ्घान् ॥ ३३॥

vāyurbhūtvā vikṣipate ca viśva magnirbhūtvā dahate viśvarūpaḥ |āpo bhūtvā majjayate ca sarvaṃ brahmā bhūtvā sṛjate viśvasaṅghān || 33||

वेद्यं च यद्वेदयते च वेदान्विधिश्च यश्चाश्रयते विधेयान् ।धर्मे च वेदे च बले च सर्वं चराचरं केशवं त्वं प्रतीहि ॥ ३४॥

vedyaṃ ca yadvedayate ca vedānvidhiśca yaścāśrayate vidheyān |dharme ca vede ca bale ca sarvaṃ carācaraṃ keśavaṃ tvaṃ pratīhi || 34||

ज्योतिर्भूतः परमोऽसौ पुरस्ता त्प्रकाशयन्प्रभया विश्वरूपः ।अपः सृष्ट्वा ह्यात्मभूरात्मयोनिः पुराकरोत्सर्वमेवाथ विश्वम् ॥ ३५॥

jyotirbhūtaḥ paramo'sau purastā tprakāśayanprabhayā viśvarūpaḥ |apaḥ sṛṣṭvā hyātmabhūrātmayoniḥ purākarotsarvamevātha viśvam || 35||

ऋतूनुत्पातान्विविधान्यद्भुतानि मेघान्विद्युत्सर्वमैरावतं च ।सर्वं कृष्णात्स्थावरं जङ्गमं च विश्वाख्याताद्विष्णुमेनं प्रतीहि ॥ ३६॥

ṛtūnutpātānvividhānyadbhutāni meghānvidyutsarvamairāvataṃ ca |sarvaṃ kṛṣṇātsthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca viśvākhyātādviṣṇumenaṃ pratīhi || 36||

विश्वावासं निर्गुणं वासुदेवं सङ्कर्षणं जीवभूतं वदन्ति ।ततः प्रद्युम्नमनिरुद्धं चतुर्थ माज्ञापयत्यात्मयोनिर्महात्मा ॥ ३७॥

viśvāvāsaṃ nirguṇaṃ vāsudevaṃ saṅkarṣaṇaṃ jīvabhūtaṃ vadanti |tataḥ pradyumnamaniruddhaṃ caturtha mājñāpayatyātmayonirmahātmā || 37||

स पञ्चधा पञ्चजनोपपन्नं सञ्चोदयन्विश्वमिदं सिसृक्षुः ।ततश्चकारावनिमारुतौ च खं ज्योतिरापश्च तथैव पार्थ ॥ ३८॥

sa pañcadhā pañcajanopapannaṃ sañcodayanviśvamidaṃ sisṛkṣuḥ |tataścakārāvanimārutau ca khaṃ jyotirāpaśca tathaiva pārtha || 38||

स स्थावरं जङ्गमं चैवमेतच्चतुर्विधं लोकमिमं च कृत्वा ।ततो भूमिं व्यदधात्पञ्चबीजां द्यौः पृथिव्यां धास्यति भूरि वारि ॥ ३९॥

sa sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caivametaccaturvidhaṃ lokamimaṃ ca kṛtvā |tato bhūmiṃ vyadadhātpañcabījāṃ dyauḥ pṛthivyāṃ dhāsyati bhūri vāri || 39||

तेन विश्वं कृतमेतद्धि राजन्स जीवयत्यात्मनैवात्मयोनिः ॥ ३९॥

tena viśvaṃ kṛtametaddhi rājansa jīvayatyātmanaivātmayoniḥ || 39||

ततो देवानसुरान्मानुषांश्च लोकानृषींश्चाथ पितॄन्प्रजाश्च ।समासेन विविधान्प्राणिलोकान्सर्वान्सदा भूतपतिः सिसृक्षुः ॥ ४०॥

tato devānasurānmānuṣāṃśca lokānṛṣīṃścātha pitṝnprajāśca |samāsena vividhānprāṇilokānsarvānsadā bhūtapatiḥ sisṛkṣuḥ || 40||

शुभाशुभं स्थावरं जङ्गमं च विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि ।यद्वर्तते यच्च भविष्यतीह सर्वमेतत्केशवं त्वं प्रतीहि ॥ ४१॥

śubhāśubhaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca viṣvaksenātsarvametatpratīhi |yadvartate yacca bhaviṣyatīha sarvametatkeśavaṃ tvaṃ pratīhi || 41||

मृत्युश्चैव प्राणिनामन्तकाले साक्षात्कृष्णः शाश्वतो धर्मवाहः ।भूतं च यच्चेह न विद्म किञ्चिद्विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ ४२॥

mṛtyuścaiva prāṇināmantakāle sākṣātkṛṣṇaḥ śāśvato dharmavāhaḥ |bhūtaṃ ca yacceha na vidma kiñcidviṣvaksenātsarvametatpratīhi || 42||

यत्प्रशस्तं च लोकेषु पुण्यं यच्च शुभाशुभम् ।तत्सर्वं केशवोऽचिन्त्यो विपरीतमतो भवेत् ॥ ४३॥

yatpraśastaṃ ca lokeṣu puṇyaṃ yacca śubhāśubham |tatsarvaṃ keśavo'cintyo viparītamato bhavet || 43||

एतादृशः केशवोऽयं स्वयम्भूर्नारायणः परमश्चाव्ययश्च ।मध्यं चास्य जगतस्तस्थुषश्च सर्वेषां भूतानां प्रभवश्चाप्ययश्च ॥ ४४॥

etādṛśaḥ keśavo'yaṃ svayambhūrnārāyaṇaḥ paramaścāvyayaśca |madhyaṃ cāsya jagatastasthuṣaśca sarveṣāṃ bhūtānāṃ prabhavaścāpyayaśca || 44||

इति महाभारते अनुशासनपर्वणि १४३ अध्यायान्तर्गतंभीष्मप्रोक्तं श्रीकृष्णस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।महाभारत । अनुपर्व । अध्याय १४३/७४४॥महाभारत । अनुपर्व । अध्याय १४३/७-४४॥

iti mahābhārate anuśāsanaparvaṇi 143 adhyāyāntargataṃbhīṣmaproktaṃ śrīkṛṣṇastotraṃ sampūrṇam |mahābhārata | anuparva | adhyāya 143/744||mahābhārata | anuparva | adhyāya 143/7-44||