श्रीकृष्णस्तोत्रम् (भीष्मकृतं २ महाभारतान्तर्गतम् कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुम्) Bhishmakritam 2 Shri Krishna Stotram

कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुम् ।भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥ ९॥

kṛtāñjaliḥ śucirbhūtvā vāgvidāṃ pravaraḥ prabhum |bhīṣmaḥ paramadharmātmā vāsudevamathāstuvat || 9||

आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगमिषामि याम् ।तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥ १०॥

ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇaṃ vācaṃ jigamiṣāmi yām |tayā vyāsasamāsinyā prīyatāṃ puruṣottamaḥ || 10||

शुचिः शुचिषदं हंसं तत्परः परमेष्ठिनम् ।युक्त्वा सर्वात्मनाऽऽत्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ ११॥

śuciḥ śuciṣadaṃ haṃsaṃ tatparaḥ parameṣṭhinam |yuktvā sarvātmanā''tmānaṃ taṃ prapadye prajāpatim || 11||

यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ।गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२॥

yasminviśvāni bhūtāni tiṣṭhanti ca viśanti ca |guṇabhūtāni bhūteśe sūtre maṇigaṇā iva || 12||

यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रगिव तिष्ठति ।सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि ॥ १३॥

yasminnitye tate tantau dṛḍhe sragiva tiṣṭhati |sadasadgrathitaṃ viśvaṃ viśvāṅge viśvakarmaṇi || 13||

हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम् ।प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम् ॥ १४॥

hariṃ sahasraśirasaṃ sahasracaraṇekṣaṇam |prāhurnārāyaṇaṃ devaṃ yaṃ viśvasya parāyaṇam || 14||

अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् ।गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १५॥

aṇīyasāmaṇīyāṃsaṃ sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām |garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasāmapi || 15||

यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १६॥

yaṃ vākeṣvanuvākeṣu niṣatsūpaniṣatsu ca |gṛṇanti satyakarmāṇaṃ satyaṃ satyeṣu sāmasu || 16||

चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्त्वस्थं सात्वतां पतिम् ।यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः ॥ १७॥

caturbhiścaturātmānaṃ sattvasthaṃ sātvatāṃ patim |yaṃ divyairdevamarcanti guhyaiḥ paramanāmabhiḥ || 17||

यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ।भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ १८॥

yaṃ devaṃ devakī devī vasudevādajījanat |bhaumasya brahmaṇo guptyai dīptamagnimivāraṇiḥ || 18||

यमनन्यो व्यपेताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ।इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मन्यवस्थितम् ॥ १९॥

yamananyo vyapetāśīrātmānaṃ vītakalmaṣam |iṣṭvānantyāya govindaṃ paśyatyātmanyavasthitam || 19||

पुराणे पुरुषः प्रोक्तो ब्रह्मा प्रोक्तो युगादिषु ।क्षये सङ्कर्षणः प्रोक्तस्तमुपास्यमुपास्महे ॥ २०॥

purāṇe puruṣaḥ prokto brahmā prokto yugādiṣu |kṣaye saṅkarṣaṇaḥ proktastamupāsyamupāsmahe || 20||

अतिवाय्विन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम् ।अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ २१॥

ativāyvindrakarmāṇamatisūryāgnitejasam |atibuddhīndriyātmānaṃ taṃ prapadye prajāpatim || 21||

यं वै विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम् ।वदन्ति जगतोऽध्यक्षमक्षरं परमं पदम् ॥ २२॥

yaṃ vai viśvasya kartāraṃ jagatastasthuṣāṃ patim |vadanti jagato'dhyakṣamakṣaraṃ paramaṃ padam || 22||

हिरण्यवर्णं यं गर्भमदितिर्दैत्यनाशनम् ।एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः ॥ २३॥

hiraṇyavarṇaṃ yaṃ garbhamaditirdaityanāśanam |ekaṃ dvādaśadhā jajñe tasmai sūryātmane namaḥ || 23||

शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः ।यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ २४॥

śukle devānpitṝnkṛṣṇe tarpayatyamṛtena yaḥ |yaśca rājā dvijātīnāṃ tasmai somātmane namaḥ || 24||

महतस्तमसः पारे पुरुषं ज्वलनद्युतिम् ।यं ज्ञात्वा मृत्युमत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः ॥ २५॥

mahatastamasaḥ pāre puruṣaṃ jvalanadyutim |yaṃ jñātvā mṛtyumatyeti tasmai jñeyātmane namaḥ || 25||

यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यमग्नौ यं महाध्वरे ।यं विप्रसङ्घा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः ॥ २६॥

yaṃ bṛhantaṃ bṛhatyukthe yamagnau yaṃ mahādhvare |yaṃ viprasaṅghā gāyanti tasmai vedātmane namaḥ || 26||

ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम् ।यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः ॥ २७॥

ṛgyajuḥsāmadhāmānaṃ daśārdhahavirākṛtim |yaṃ saptatantuṃ tanvanti tasmai yajñātmane namaḥ || 27||

यः सुपर्णो यजुर्नाम छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः ।रथन्तरबृहत्यक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः ॥ २८॥

yaḥ suparṇo yajurnāma chandogātrastrivṛcchirāḥ |rathantarabṛhatyakṣastasmai stotrātmane namaḥ || 28||

यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजामृषिः ।हिरण्यवर्णः शकुनिस्तस्मै हंसात्मने नमः ॥ २९॥

yaḥ sahasrasave satre jajñe viśvasṛjāmṛṣiḥ |hiraṇyavarṇaḥ śakunistasmai haṃsātmane namaḥ || 29||

पदाङ्गं सन्धिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनलक्षणम् ।यमाहुरक्षरं नित्यं तस्मै वागात्मने नमः ॥ ३०॥

padāṅgaṃ sandhiparvāṇaṃ svaravyañjanalakṣaṇam |yamāhurakṣaraṃ nityaṃ tasmai vāgātmane namaḥ || 30||

यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना ।धर्मार्थव्यवहाराङ्गैस्तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ ३१॥

yaścinoti satāṃ setumṛtenāmṛtayoninā |dharmārthavyavahārāṅgaistasmai satyātmane namaḥ || 31||

यं पृथग्धर्मचरणाः पृथग्धर्मफलैषिणः ।पृथग्धर्मैः समर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ ३२॥

yaṃ pṛthagdharmacaraṇāḥ pṛthagdharmaphalaiṣiṇaḥ |pṛthagdharmaiḥ samarcanti tasmai dharmātmane namaḥ || 32||

यं तं व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः ।क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ ३३॥

yaṃ taṃ vyaktasthamavyaktaṃ vicinvanti maharṣayaḥ |kṣetre kṣetrajñamāsīnaṃ tasmai kṣetrātmane namaḥ || 33||

यं दृगात्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।प्राहुः सप्तदशं साङ्ख्यास्तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ ३४॥

yaṃ dṛgātmānamātmasthaṃ vṛtaṃ ṣoḍaśabhirguṇaiḥ |prāhuḥ saptadaśaṃ sāṅkhyāstasmai sāṅkhyātmane namaḥ || 34||

यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः संयतेन्द्रियाः ।ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः ॥ ३५॥

yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ saṃyatendriyāḥ |jyotiḥ paśyanti yuñjānāstasmai yogātmane namaḥ || 35||

अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ।शान्ताः संन्यासिनो यान्ति तस्मै मोक्षात्मने नमः ॥ ३६॥

apuṇyapuṇyoparame yaṃ punarbhavanirbhayāḥ |śāntāḥ saṃnyāsino yānti tasmai mokṣātmane namaḥ || 36||

योऽसौ युगसहस्रान्ते प्रदीप्तार्चिर्विभावसुः ।सम्भक्षयति भूतानि तस्मै घोरात्मने नमः ॥ ३७॥

yo'sau yugasahasrānte pradīptārcirvibhāvasuḥ |sambhakṣayati bhūtāni tasmai ghorātmane namaḥ || 37||

सम्भक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् ।बालः स्वपिति यश्चैकस्तस्मै मायात्मने नमः ॥ ३८॥

sambhakṣya sarvabhūtāni kṛtvā caikārṇavaṃ jagat |bālaḥ svapiti yaścaikastasmai māyātmane namaḥ || 38||

सहस्रशिरसे तस्मै पुरुषायामितात्मने ।चतुःसमुद्रपर्याययोगनिद्रात्मने नमः ॥ ३९॥

sahasraśirase tasmai puruṣāyāmitātmane |catuḥsamudraparyāyayoganidrātmane namaḥ || 39||

अजस्य नाभावध्येकं यस्मिन्विश्वं प्रतिष्ठितम् ।पुष्करं पुष्कराक्षस्य तस्मै पद्मात्मने नमः ॥ ४०॥

ajasya nābhāvadhyekaṃ yasminviśvaṃ pratiṣṭhitam |puṣkaraṃ puṣkarākṣasya tasmai padmātmane namaḥ || 40||

यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसन्धिषु ।कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः ॥ ४१॥

yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅgasandhiṣu |kukṣau samudrāścatvārastasmai toyātmane namaḥ || 41||

युगेष्वावर्तते योंऽशैर्दिनर्त्वयनहायनैः ।सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥ ४२॥

yugeṣvāvartate yoṃ'śairdinartvayanahāyanaiḥ |sargapralayayoḥ kartā tasmai kālātmane namaḥ || 42||

ब्रह्म वक्त्रं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नमूरूदरं विशः ।पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास्तस्मै वर्णात्मने नमः ॥ ४३॥

brahma vaktraṃ bhujau kṣatraṃ kṛtsnamūrūdaraṃ viśaḥ |pādau yasyāśritāḥ śūdrāstasmai varṇātmane namaḥ || 43||

यस्याग्निरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ।सूर्यश्चक्षुर्दिशः श्रोत्रे तस्मै लोकात्मने नमः ॥ ४४॥

yasyāgnirāsyaṃ dyaurmūrdhā khaṃ nābhiścaraṇau kṣitiḥ |sūryaścakṣurdiśaḥ śrotre tasmai lokātmane namaḥ || 44||

विषये वर्तमानानां यं तं वैशेषिकैर्गुणैः ।प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ ४५॥

viṣaye vartamānānāṃ yaṃ taṃ vaiśeṣikairguṇaiḥ |prāhurviṣayagoptāraṃ tasmai goptrātmane namaḥ || 45||

अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ।यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ ४६॥

annapānendhanamayo rasaprāṇavivardhanaḥ |yo dhārayati bhūtāni tasmai prāṇātmane namaḥ || 46||

परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतोश्च यः ।अनादिरादिर्विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥ ४७॥

paraḥ kālātparo yajñātparaḥ sadasatośca yaḥ |anādirādirviśvasya tasmai viśvātmane namaḥ || 47||

यो मोहयति भूतानि स्नेहरागानुबन्धनैः ।सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥ ४८॥

yo mohayati bhūtāni sneharāgānubandhanaiḥ |sargasya rakṣaṇārthāya tasmai mohātmane namaḥ || 48||

आत्मज्ञानमिदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितम् ।यं ज्ञानिनोऽधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥ ४९॥

ātmajñānamidaṃ jñānaṃ jñātvā pañcasvavasthitam |yaṃ jñānino'dhigacchanti tasmai jñānātmane namaḥ || 49||

अप्रमेयशरीराय सर्वतोऽनन्तचक्षुषे ।अपारपरिमेयाय तस्मै चिन्त्यात्मने नमः ॥ ५०॥

aprameyaśarīrāya sarvato'nantacakṣuṣe |apāraparimeyāya tasmai cintyātmane namaḥ || 50||

जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ।कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ ५१॥

jaṭine daṇḍine nityaṃ lambodaraśarīriṇe |kamaṇḍaluniṣaṅgāya tasmai brahmātmane namaḥ || 51||

शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ।भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥ ५२॥

śūline tridaśeśāya tryambakāya mahātmane |bhasmadigdhordhvaliṅgāya tasmai rudrātmane namaḥ || 52||

पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनात्मने ।अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥ ५३॥

pañcabhūtātmabhūtāya bhūtādinidhanātmane |akrodhadrohamohāya tasmai śāntātmane namaḥ || 53||

यस्मिन्सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः ।यश्च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ ५४॥

yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataśca yaḥ |yaśca sarvamayo nityaṃ tasmai sarvātmane namaḥ || 54||

विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसम्भव ।अपवर्गोऽसि भूतानां पञ्चानां परतः स्थितः ॥ ५५॥

viśvakarmannamaste'stu viśvātmanviśvasambhava |apavargo'si bhūtānāṃ pañcānāṃ parataḥ sthitaḥ || 55||

नमस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस्त्रिषु ।नमस्ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ॥ ५६॥

namaste triṣu lokeṣu namaste paratastriṣu |namaste dikṣu sarvāsu tvaṃ hi sarvaparāyaṇam || 56||

नमस्ते भगवन्विष्णो लोकानां प्रभवाप्यय ।त्वं हि कर्ता हृषीकेश संहर्ता चापराजितः ॥ ५७॥

namaste bhagavanviṣṇo lokānāṃ prabhavāpyaya |tvaṃ hi kartā hṛṣīkeśa saṃhartā cāparājitaḥ || 57||

तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावान्हि त्रिषु वर्त्मसु ।तच्च पश्यामि तत्त्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ॥ ५८॥

tena paśyāmi te divyānbhāvānhi triṣu vartmasu |tacca paśyāmi tattvena yatte rūpaṃ sanātanam || 58||

दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुन्धरा ।विक्रमेण त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ ५९॥

divaṃ te śirasā vyāptaṃ padbhyāṃ devī vasundharā |vikrameṇa trayo lokāḥ puruṣo'si sanātanaḥ || 59||

अतसीपुष्पसङ्काशं पीतवाससमच्युतम् ।ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् ॥ ६०॥

atasīpuṣpasaṅkāśaṃ pītavāsasamacyutam |ye namasyanti govindaṃ na teṣāṃ vidyate bhayam || 60||

यथा विष्णुमयं सत्यं यथा विष्णुमयं हविः ।यथा विष्णुमयं सर्वं पाप्मा मे नश्यतां तथा ॥ ६१॥

yathā viṣṇumayaṃ satyaṃ yathā viṣṇumayaṃ haviḥ |yathā viṣṇumayaṃ sarvaṃ pāpmā me naśyatāṃ tathā || 61||

त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्।ह्ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ ६२॥

tvāṃ prapannāya bhaktāya gatimiṣṭāṃ jigīṣave |yacchreyaḥ puṇḍarīkākṣa tad|hdhyāyasva surottama || 62||

इति विद्यातपोयोनिरयोनिर्विष्णुरीडितः ।वाग्यज्ञेनार्चितो देवः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥ ६३॥

iti vidyātapoyonirayonirviṣṇurīḍitaḥ |vāgyajñenārcito devaḥ prīyatāṃ me janārdanaḥ || 63||

इति महाभारते शान्तिपर्वणि ४७ अध्यायान्तर्गतंभीष्मकृतं श्रीकृष्णस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।महाभारत । शान्तिपर्व । अध्याय ४७/१०६३॥महाभारत । शान्तिपर्व । अध्याय ४७/१०-६३॥

iti mahābhārate śāntiparvaṇi 47 adhyāyāntargataṃbhīṣmakṛtaṃ śrīkṛṣṇastotraṃ sampūrṇam |mahābhārata | śāntiparva | adhyāya 47/1063||mahābhārata | śāntiparva | adhyāya 47/10-63||