चन्द्रशेखरनक्षत्रमाला Shri Chandrashekhara Nakshatramala

श्रीमच्छृङ्गगिरौ महामहिमनि प्रद्योतमाने मठेनित्यं सन्निहितां हितां प्रणमते श्रीशारदाम्बां तथा ।प्रख्यातं भुवि चन्द्रमौलिवचसा लिङ्गं समाराधयन्संलीनो मुदि चन्द्रशेखरगुरुप्रष्ठो विभाति स्फुटम् ॥ १॥

śrīmacchṛṅgagirau mahāmahimani pradyotamāne maṭhenityaṃ sannihitāṃ hitāṃ praṇamate śrīśāradāmbāṃ tathā |prakhyātaṃ bhuvi candramaulivacasā liṅgaṃ samārādhayansaṃlīno mudi candraśekharagurupraṣṭho vibhāti sphuṭam || 1||

मत्पूज्यस्त्विति भावना समुदियाल्लोकस्य यद्दर्शनाद्गम्भीरैर्मृदुभिर्यदीयभणितैर्मन्दस्मितोपस्कृतैः ।श्रोत्रन्तःकरणं शिलोपममपि प्रेयान्मृदुत्वं ध्रुवंनित्यं नृत्यतु मे मनोमधुकरस्तत्पादपद्मद्वये ॥ २॥

matpūjyastviti bhāvanā samudiyāllokasya yaddarśanādgambhīrairmṛdubhiryadīyabhaṇitairmandasmitopaskṛtaiḥ |śrotrantaḥkaraṇaṃ śilopamamapi preyānmṛdutvaṃ dhruvaṃnityaṃ nṛtyatu me manomadhukarastatpādapadmadvaye || 2||

चण्डत्वाख्या न वृत्तिर्मनसि समुदियाद्यस्य सत्त्वप्रधानेसर्वे कामाः समन्ताद्वशमुपगमिता यं विजेतुं प्रवृत्ताः ।वैराग्याख्यात्स्वकीयात्सुदृढतरभटाद्विक्लबं हन्त याताधावत्सूक्तं जपन्तो विलयमुपगता जन्म नैव प्रयायुः ॥ ३॥

caṇḍatvākhyā na vṛttirmanasi samudiyādyasya sattvapradhānesarve kāmāḥ samantādvaśamupagamitā yaṃ vijetuṃ pravṛttāḥ |vairāgyākhyātsvakīyātsudṛḍhatarabhaṭādviklabaṃ hanta yātādhāvatsūktaṃ japanto vilayamupagatā janma naiva prayāyuḥ || 3||

द्रढिमा वसतिविहीनो मनोऽन्तरे यन्मानसरङ्गे हि ।नृत्यति तत एव सुखं नित्यं यः श्रीगुरुरनुभवति सदा ॥ ४शेषोऽपि यस्य शमदान्तिमुखान्गुणान्नुन ध्यातुमप्यलमिति प्रतियन्ति सर्वे ।वाचस्पतिः खलु मतौ न मतं तदीयंयश्चेहते ननु तथापि विचित्रमेतत् ॥ ५॥

draḍhimā vasativihīno mano'ntare yanmānasaraṅge hi |nṛtyati tata eva sukhaṃ nityaṃ yaḥ śrīgururanubhavati sadā || 4śeṣo'pi yasya śamadāntimukhānguṇānnuna dhyātumapyalamiti pratiyanti sarve |vācaspatiḥ khalu matau na mataṃ tadīyaṃyaścehate nanu tathāpi vicitrametat || 5||

खवॄन्दं व्यावृत्तं विषयचयतो यस्य च गुरोःसदा निर्व्यापारं तत इह मनो बाह्यविषयात् ।निवृत्तं चैकाग्रं परमपदवीं हा सुखमयींस्पृशद्बुद्धावस्थं लयमुपगतं स्वात्मानि परे ॥ ६॥

khavṝndaṃ vyāvṛttaṃ viṣayacayato yasya ca guroḥsadā nirvyāpāraṃ tata iha mano bāhyaviṣayāt |nivṛttaṃ caikāgraṃ paramapadavīṃ hā sukhamayīṃspṛśadbuddhāvasthaṃ layamupagataṃ svātmāni pare || 6||

रहसि वसतिर्यस्य प्रेमास्पदं न जनाकुलेश्रुतिरपि तथाऽऽचष्टे ध्यानोत्सुकान्यतिनः प्रति ।अयमपि गुरुश्वासुप्नेरामृतेरिति वाक्यवित्प्रविततमिह ध्यानासक्तः समस्ति न संशयः ॥ ७॥

rahasi vasatiryasya premāspadaṃ na janākuleśrutirapi tathā''caṣṭe dhyānotsukānyatinaḥ prati |ayamapi guruśvāsupnerāmṛteriti vākyavitpravitatamiha dhyānāsaktaḥ samasti na saṃśayaḥ || 7||

भावं भावं परमपदवीं तत्त्वसाक्षात्कृतिं यःसंपद्याऽस्ते न खलु विशयोऽत्रेत्यहं प्रब्रवीमि ।जीवन्मुक्तः क्षपयति परं नूनमारब्धकर्मच्छान्दोग्यस्थं प्रवदति तथा तस्य तावद्वचो हि ॥ ८॥

bhāvaṃ bhāvaṃ paramapadavīṃ tattvasākṣātkṛtiṃ yaḥsaṃpadyā'ste na khalu viśayo'tretyahaṃ prabravīmi |jīvanmuktaḥ kṣapayati paraṃ nūnamārabdhakarmacchāndogyasthaṃ pravadati tathā tasya tāvadvaco hi || 8||

रत्वा ब्रह्मणि नित्यतृप्तिमनिशं योऽसौ महादेशिकःप्राप्तोऽतो न हि किञ्चिदस्ति सफलं कार्ये परं यद्यपि ।सक्ताः कर्मणिपद्यवित्तु तदपि स्वाम्यर्चनाद्याः क्रियाःकुर्वन्नस्ति हि लोकसङ्ग्रहमहो कर्तुं सदा प्रोत्सुकः ॥ ९॥

ratvā brahmaṇi nityatṛptimaniśaṃ yo'sau mahādeśikaḥprāpto'to na hi kiñcidasti saphalaṃ kārye paraṃ yadyapi |saktāḥ karmaṇipadyavittu tadapi svāmyarcanādyāḥ kriyāḥkurvannasti hi lokasaṅgrahamaho kartuṃ sadā protsukaḥ || 9||

तीक्ष्णा बुद्धिर्यदीया कठिननयशिलां स्फोटयत्येव नूनंवाक्यार्थोक्तिः सभायां प्रचकितमनसः कोविदान्संविधत्ते ।प्रश्नान्शास्त्रे यदीयाननितरसुलभान्यः समाघातुमीष्टेताद्द्रान्विद्वान्न चाभून्न हि भवति तथा नो भविष्यत्यवन्याम् ॥ १०॥

tīkṣṇā buddhiryadīyā kaṭhinanayaśilāṃ sphoṭayatyeva nūnaṃvākyārthoktiḥ sabhāyāṃ pracakitamanasaḥ kovidānsaṃvidhatte |praśnānśāstre yadīyānanitarasulabhānyaḥ samāghātumīṣṭetāddrānvidvānna cābhūnna hi bhavati tathā no bhaviṣyatyavanyām || 10||

स्वाधीना मणिदीधितिप्रभृतयो ग्रन्थाश्च गादाधरीनृत्यन्ती बहुधा परिष्कृतियुता यत्कण्ठरङ्गस्थले ।तस्मादेव महान्सुदेशिकवरो विद्वत्सभायां नयेतर्काख्ये विदधाति विस्मयकरं शार्दूलविक्रीडितम् ॥ ११॥

svādhīnā maṇidīdhitiprabhṛtayo granthāśca gādādharīnṛtyantī bahudhā pariṣkṛtiyutā yatkaṇṭharaṅgasthale |tasmādeva mahānsudeśikavaro vidvatsabhāyāṃ nayetarkākhye vidadhāti vismayakaraṃ śārdūlavikrīḍitam || 11||

मिथ्यात्वं जगतः सुयुक्तिजटिलाः यद्वाग्झरीः शाङ्करीःलोकानां स्पृशतां प्रभाति सुतरां तद्भाल्यरूपे सदा ।गङ्गास्रोतसि मज्जनं विदधतः श्रीदेशिकेन्द्रप्रभोःस्वान्तान्तर्मलमेव नास्ति परमानन्दः समस्ति प्रभान् ॥ १२॥

mithyātvaṃ jagataḥ suyuktijaṭilāḥ yadvāgjharīḥ śāṅkarīḥlokānāṃ spṛśatāṃ prabhāti sutarāṃ tadbhālyarūpe sadā |gaṅgāsrotasi majjanaṃ vidadhataḥ śrīdeśikendraprabhoḥsvāntāntarmalameva nāsti paramānandaḥ samasti prabhān || 12||

योगीन्द्रोऽयं भवे प्राच्यधिगतनिगमं संस्मरन्नेव बाल्येआचार्याद्धैव विद्या श्रुतिवचनवशः सद्गुरोर्न्यायशास्त्रम् ।श्रीमत्प्रस्थानविद्यामपि च पठितवान्जैमिनीयं नयं चशाब्दीं विद्यामवैतीति कथमपरथा तादॄशी वैदुषी स्यात् ॥ १३॥

yogīndro'yaṃ bhave prācyadhigatanigamaṃ saṃsmaranneva bālyeācāryāddhaiva vidyā śrutivacanavaśaḥ sadgurornyāyaśāstram |śrīmatprasthānavidyāmapi ca paṭhitavānjaiminīyaṃ nayaṃ caśābdīṃ vidyāmavaitīti kathamaparathā tādṝśī vaiduṣī syāt || 13||

गिरीशः सद्भाष्यं व्यतनुत पुरा शङ्करमहाऽवतारं प्राप्तः सन्नपरथयितुं भाष्यहृदयम् ।जनं ज्ञात्वोद्युक्तं पुनरपि महादेशिकतयावतीर्णो निष्कृष्टामवगमयितुं भाष्यसरणिम् ॥ १४॥

girīśaḥ sadbhāṣyaṃ vyatanuta purā śaṅkaramahā'vatāraṃ prāptaḥ sannaparathayituṃ bhāṣyahṛdayam |janaṃ jñātvodyuktaṃ punarapi mahādeśikatayāvatīrṇo niṣkṛṣṭāmavagamayituṃ bhāṣyasaraṇim || 14||

पाठनरीतिर्यस्याऽवितरसुलभेति तच्छिष्यतां प्राप्ताः ।आचक्षीरन् सुदृढं तद्विषये साक्षिभूतोऽहम् ॥ १५॥

pāṭhanarītiryasyā'vitarasulabheti tacchiṣyatāṃ prāptāḥ |ācakṣīran sudṛḍhaṃ tadviṣaye sākṣibhūto'ham || 15||

दक्षोऽसौ विषयोपपादन इति श्रुत्वा कलार्थिव्रजाःशीघ्रं शृङ्गगिरिं समेत्य सहसा यच्छिष्यभावं गताः ।यच्छक्तिं महतीमहो प्रवचने दृष्ट्वा गता विस्मयंपूर्वं यावगतिर्गुरौ प्रमितितां तस्यां हि निश्चिन्वते ॥ १६॥

dakṣo'sau viṣayopapādana iti śrutvā kalārthivrajāḥśīghraṃ śṛṅgagiriṃ sametya sahasā yacchiṣyabhāvaṃ gatāḥ |yacchaktiṃ mahatīmaho pravacane dṛṣṭvā gatā vismayaṃpūrvaṃ yāvagatirgurau pramititāṃ tasyāṃ hi niścinvate || 16||

तत्तादृक्षे सच्चिदानन्दविलासमन्दिरोनित्यम् ।शुद्धान्पूज्यान्मन्त्रान्जापं जापं नित्यसुखे लग्नः ॥ १७॥

tattādṛkṣe saccidānandavilāsamandironityam |śuddhānpūjyānmantrānjāpaṃ jāpaṃ nityasukhe lagnaḥ || 17||

लगति सततं स्वान्तं शुद्धे परमात्मनि यस्य तुव्यवहृतिरपि श्रेष्ठा गीतोदितस्थितधीसमा ।अशनवसनप्रष्ठान्हेतून्शरीरपरिस्थितेर्ने गणयति यः प्रारब्धाऽऽख्या कृतिस्तु नयेदिति ॥ १८॥

lagati satataṃ svāntaṃ śuddhe paramātmani yasya tuvyavahṛtirapi śreṣṭhā gītoditasthitadhīsamā |aśanavasanapraṣṭhānhetūnśarīraparisthiterne gaṇayati yaḥ prārabdhā''khyā kṛtistu nayediti || 18||

जानेऽहं यतिराडसावुपरतः प्रत्ने भवे सन्ततंयोगाभ्यासरतो मृतस्त्वनियतात्प्रारब्धकर्मक्षयात् ।नाप्तो योगफलं च कृष्णवचनप्रामाण्यतो योगिनांवंशे जात इति ध्रुवं ह्यपरथा त्वेवंविधः स्यात्कथम् ॥ १९॥

jāne'haṃ yatirāḍasāvuparataḥ pratne bhave santataṃyogābhyāsarato mṛtastvaniyatātprārabdhakarmakṣayāt |nāpto yogaphalaṃ ca kṛṣṇavacanaprāmāṇyato yogināṃvaṃśe jāta iti dhruvaṃ hyaparathā tvevaṃvidhaḥ syātkatham || 19||

विध्यैकदेशमपि यत्सविधादनाप्त्वायत्सन्निधिस्थितिमहं समुपेत एव ।धन्यं स्वकं ध्रुवमहो सततं विजानन्कत्थे खलु प्रविदुषां सविधे सदा माम् ॥ २०॥

vidhyaikadeśamapi yatsavidhādanāptvāyatsannidhisthitimahaṃ samupeta eva |dhanyaṃ svakaṃ dhruvamaho satataṃ vijānankatthe khalu praviduṣāṃ savidhe sadā mām || 20||

जय जय देशिकवर्य दर्शनमात्रेण जनान्प्रीणयसि ।भावत्कपादनलिनं मच्चित्ते भासतां सततम् ॥ २१॥

jaya jaya deśikavarya darśanamātreṇa janānprīṇayasi |bhāvatkapādanalinaṃ maccitte bhāsatāṃ satatam || 21||

यं पुत्रं प्राप्य विद्वान्स्वकृतसुकृततः प्राग्भवे गोपशास्त्रीलक्ष्म्यम्बाख्या सती च ध्रुवममितमुदं प्राप्य चेत्थं जगत्याम् ।प्रख्यातिं प्राप्तवन्तौ सुजनिसफलतां यातवन्ताविमौ द्वौप्राचीने जन्मनीमावतिसुकृतवयं साध्वकार्ष्टा सुभक्त्या ॥ २२॥

yaṃ putraṃ prāpya vidvānsvakṛtasukṛtataḥ prāgbhave gopaśāstrīlakṣmyambākhyā satī ca dhruvamamitamudaṃ prāpya cetthaṃ jagatyām |prakhyātiṃ prāptavantau sujanisaphalatāṃ yātavantāvimau dvauprācīne janmanīmāvatisukṛtavayaṃ sādhvakārṣṭā subhaktyā || 22||

ते विद्वांसः सुकृतिपुरुषा जन्मसाफल्यवन्तःशास्त्राम्बोधेः सुतरणफलं नित्यमासादयन्तः ।येऽमी नित्यं सहनिवसतिं देशिकेन्द्रेण शास्त्रेवादाख्यां च प्रविततकथां कुर्वते मोदमानाः ॥ २३॥

te vidvāṃsaḥ sukṛtipuruṣā janmasāphalyavantaḥśāstrāmbodheḥ sutaraṇaphalaṃ nityamāsādayantaḥ |ye'mī nityaṃ sahanivasatiṃ deśikendreṇa śāstrevādākhyāṃ ca pravitatakathāṃ kurvate modamānāḥ || 23||

तद्देशिकस्वामिगुरोः समासीत्पितामहः पण्डिततल्लजो हि ।शब्दादिशास्त्रे गुरुवैदुषी च ततोऽभवद्धेतुसमं हि कार्यम् ॥ २४॥

taddeśikasvāmiguroḥ samāsītpitāmahaḥ paṇḍitatallajo hi |śabdādiśāstre guruvaiduṣī ca tato'bhavaddhetusamaṃ hi kāryam || 24||

मां भाति चैवं यतिभावयुक्तःसन्त्यज्य गेहं परिधावतीति ।सर्वान् जनान् बोधयितुं मुनीन्द्रःसंन्यासमाप्नोत्परिधाविवर्षे ॥ २५॥

māṃ bhāti caivaṃ yatibhāvayuktaḥsantyajya gehaṃ paridhāvatīti |sarvān janān bodhayituṃ munīndraḥsaṃnyāsamāpnotparidhāvivarṣe || 25||

स ह्यार्तानां सुरक्षानियमनविधिना नाशयन्नार्तिवृन्दंजिज्ञासुभ्यश्च मोक्षप्रदमतिजनकं शास्त्रमध्यापयन्हि ।अर्थार्थिभ्यो यथेष्ठं धनवितरणतः स्वेष्टवस्तु प्रयच्छन्ज्ञानिभ्यो ज्ञाननिष्ठामतिसुदृढतरां सन्ददद्भाति नित्यम् ॥ २६॥

sa hyārtānāṃ surakṣāniyamanavidhinā nāśayannārtivṛndaṃjijñāsubhyaśca mokṣapradamatijanakaṃ śāstramadhyāpayanhi |arthārthibhyo yatheṣṭhaṃ dhanavitaraṇataḥ sveṣṭavastu prayacchanjñānibhyo jñānaniṣṭhāmatisudṛḍhatarāṃ sandadadbhāti nityam || 26||

दातव्या ब्रह्मविद्या ह्युपसदनविधिं पालयद्भ्यो जनेभ्योमत्वेत्थं देशिकेन्द्रो यतिवरनिकरान्पाठयन्सूत्रभाष्यम् ।अम्बायाश्चन्द्रमौलेः परिचरणविधौ व्यग्रतां देशिकस्यप्रेक्षं प्रेक्षं समर्थो मनसि समुदितं विस्मयं नो नियन्तुम् ॥ २७॥

dātavyā brahmavidyā hyupasadanavidhiṃ pālayadbhyo janebhyomatvetthaṃ deśikendro yativaranikarānpāṭhayansūtrabhāṣyam |ambāyāścandramauleḥ paricaraṇavidhau vyagratāṃ deśikasyaprekṣaṃ prekṣaṃ samartho manasi samuditaṃ vismayaṃ no niyantum || 27||

नक्षत्रमालां बहुवृत्तशोभां संन्यासवर्षप्रमितां तु सङ्ख्याम् ।प्राप्तां कृतां भक्तिवशात्सुवृत्तां श्रीवेङ्कटेशो गुरवेऽर्पयामि ॥ २८॥

nakṣatramālāṃ bahuvṛttaśobhāṃ saṃnyāsavarṣapramitāṃ tu saṅkhyām |prāptāṃ kṛtāṃ bhaktivaśātsuvṛttāṃ śrīveṅkaṭeśo gurave'rpayāmi || 28||

इति श्रीवेङ्कटेशशास्त्रिणा विरचिता श्रीचन्द्रशेखरनक्षत्रमाला समाप्ता ।(बेङ्गलूर श्रीशङ्करमठमहापाठशालाध्यक्षेण पण्डितवरेणवेङ्कटेशशास्त्रिणा विरचिता)श्रीमत् चन्द्रशेखरभारतीस्वामियोगिपादतलजाः विजयन्ते तमां सदा

iti śrīveṅkaṭeśaśāstriṇā viracitā śrīcandraśekharanakṣatramālā samāptā |(beṅgalūra śrīśaṅkaramaṭhamahāpāṭhaśālādhyakṣeṇa paṇḍitavareṇaveṅkaṭeśaśāstriṇā viracitā)śrīmat candraśekharabhāratīsvāmiyogipādatalajāḥ vijayante tamāṃ sadā