गणेशस्तोत्रम् योगशान्तिज्ञानप्रदम् Yogashantijnanapradam Ganeshastotram

श्रीगणेशाय नमः ।सनकाद्या ऊचुः ।धन्योऽसि नृपशार्दूल बुद्धिस्ते परमाद्भुता ।निर्वेदं राजभोगेभ्यः सम्प्राप्तः पृथुलश्रवाः ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |sanakādyā ūcuḥ |dhanyo'si nṛpaśārdūla buddhiste paramādbhutā |nirvedaṃ rājabhogebhyaḥ samprāptaḥ pṛthulaśravāḥ || 1||

योगशन्तिमयं पूर्णं गणेशं विद्धि भूमिप ।तं भजस्व महाभक्त्या तया शान्तिं गमिष्यसि ॥ २॥

yogaśantimayaṃ pūrṇaṃ gaṇeśaṃ viddhi bhūmipa |taṃ bhajasva mahābhaktyā tayā śāntiṃ gamiṣyasi || 2||

एकदा स्म वयं सर्वे सङ्गताः शङ्करालयम् ।वटमूले समासीनं पश्यामो ध्यानसंस्थितम् ॥ ३॥

ekadā sma vayaṃ sarve saṅgatāḥ śaṅkarālayam |vaṭamūle samāsīnaṃ paśyāmo dhyānasaṃsthitam || 3||

तम् प्रणम्य स्थिताः सर्वे वयं विनयसंस्थिताः ।स्तोत्रैस्तं बोधयन्तश्च बुबोध वै शिवस्ततः ॥ ४॥

tam praṇamya sthitāḥ sarve vayaṃ vinayasaṃsthitāḥ |stotraistaṃ bodhayantaśca bubodha vai śivastataḥ || 4||

त्यक्त्वा ध्यानं गणेशाय नमो वदतमादरात् ।श्रुत्वा भ्रान्ता वयं तस्मै पृच्छामः संशयान्विताः ॥ ५॥

tyaktvā dhyānaṃ gaṇeśāya namo vadatamādarāt |śrutvā bhrāntā vayaṃ tasmai pṛcchāmaḥ saṃśayānvitāḥ || 5||

कोऽसौ गणाधिपः स्वामिन्नमसि त्वं कथं प्रभो ।शिवः सहजरूपस्त्वं स्वाधीनः सततं मतः ॥ ६॥

ko'sau gaṇādhipaḥ svāminnamasi tvaṃ kathaṃ prabho |śivaḥ sahajarūpastvaṃ svādhīnaḥ satataṃ mataḥ || 6||

अस्माकं वचनं श्रुत्वा शिवो हर्पसमन्वितः ।जगाद ज्ञानमाद्यं यद्गाणपत्यं स शान्तिदम् ॥ ७॥

asmākaṃ vacanaṃ śrutvā śivo harpasamanvitaḥ |jagāda jñānamādyaṃ yadgāṇapatyaṃ sa śāntidam || 7||

श्रीशिव उवाच ।ब्रह्म यत्कथ्यते वेदैः कथं तत्र प्रवर्तते ।स्वाधीनं सहजं विप्रापराधीनं त्रिधाभवम् ॥ ८॥

śrīśiva uvāca |brahma yatkathyate vedaiḥ kathaṃ tatra pravartate |svādhīnaṃ sahajaṃ viprāparādhīnaṃ tridhābhavam || 8||

कर्मयोगादिभेदेन वेदेषु वेदवादिभिः ।नानाविधं वर्णितं यद् ब्रह्म तन्माययान्वितम् ॥ ९॥

karmayogādibhedena vedeṣu vedavādibhiḥ |nānāvidhaṃ varṇitaṃ yad brahma tanmāyayānvitam || 9||

कर्मणां सकलानां संयोगो ब्रह्मणि जायते ।तेन कर्मात्मकं ब्रह्म तदज्ञानाधिकं मतम् ॥ १०॥

karmaṇāṃ sakalānāṃ saṃyogo brahmaṇi jāyate |tena karmātmakaṃ brahma tadajñānādhikaṃ matam || 10||

समूहात्मकशब्दश्च गण इत्यभिधीयते ।बाह्यान्तराधिभेदेनासंयोगे समूहो मतः ॥ ११॥

samūhātmakaśabdaśca gaṇa ityabhidhīyate |bāhyāntarādhibhedenāsaṃyoge samūho mataḥ || 11||

अन्नप्राणादिकाः शब्दा ब्रह्मणो वाचका मताः ।ते सर्वे गणरूपाश्च तेषां स्वामी गणेश्वर ॥ १२॥

annaprāṇādikāḥ śabdā brahmaṇo vācakā matāḥ |te sarve gaṇarūpāśca teṣāṃ svāmī gaṇeśvara || 12||

संयोगाऽयोगकाद्या ये नाना योगा मता बुधैः ।योगानां योगरूपोऽयं गणेशो नात्र संशयः ॥ १३॥

saṃyogā'yogakādyā ye nānā yogā matā budhaiḥ |yogānāṃ yogarūpo'yaṃ gaṇeśo nātra saṃśayaḥ || 13||

गणो योगात्मकः प्रोक्तस्तसमात्तस्य गणा वयम् ।योगरूपं विशेषेण नमामो भक्तिसंयुताः ॥ १४॥

gaṇo yogātmakaḥ proktastasamāttasya gaṇā vayam |yogarūpaṃ viśeṣeṇa namāmo bhaktisaṃyutāḥ || 14||

माया विघ्नात्मिका प्रोक्ता भ्रान्तिदा बिम्बभावतः ।तां जयन्ति जना ईशा विघ्नराजस्य सेवया ॥ १५॥

māyā vighnātmikā proktā bhrāntidā bimbabhāvataḥ |tāṃ jayanti janā īśā vighnarājasya sevayā || 15||

भवन्ति ते ब्रह्मभूता योगीन्द्रा गाणपाः स्मृताः ।अहं गणेशरूपो वै भिन्नं मायामयं मतम् ॥ १६॥

bhavanti te brahmabhūtā yogīndrā gāṇapāḥ smṛtāḥ |ahaṃ gaṇeśarūpo vai bhinnaṃ māyāmayaṃ matam || 16||

चित्तं पञ्चविधं प्रोक्तं सा बुद्धिर्विविधात्मिका ।तत्रैश्चर्यं च यत्प्रोक्तं सिद्धिदः सा परमाद्भुता ॥ १७॥

cittaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ sā buddhirvividhātmikā |tatraiścaryaṃ ca yatproktaṃ siddhidaḥ sā paramādbhutā || 17||

तत्र यद् बिम्बभावेन गणेशः प्रतितिष्ठति ।मायाभ्यां मोहितोऽत्यन्तं सर्वत्रासौ विराजते ॥ १८॥

tatra yad bimbabhāvena gaṇeśaḥ pratitiṣṭhati |māyābhyāṃ mohito'tyantaṃ sarvatrāsau virājate || 18||

बिम्बभावं परित्यजय गणेशस्यैव सेवया ।पञ्चधा चित्तमुत्सृज्य स्वयं चिन्तामणिर्भवेत् ॥ १९॥

bimbabhāvaṃ parityajaya gaṇeśasyaiva sevayā |pañcadhā cittamutsṛjya svayaṃ cintāmaṇirbhavet || 19||

गणेशोऽहं यदा विप्रास्तदा कुत्र प्रवर्तते ।संयोगो मे तथा योगः शान्तियोगं लभेत्ततः ॥ २०॥

gaṇeśo'haṃ yadā viprāstadā kutra pravartate |saṃyogo me tathā yogaḥ śāntiyogaṃ labhettataḥ || 20||

न भिन्नोऽहं कदा तस्माद्गणेशान्नात्र संशयः ।योगीन्द्रः शान्तियोगेन ब्रह्मभूतो भविष्यति ॥ २१॥

na bhinno'haṃ kadā tasmādgaṇeśānnātra saṃśayaḥ |yogīndraḥ śāntiyogena brahmabhūto bhaviṣyati || 21||

एतदेव मदीयं यद्गुह्यं ध्यानं प्रकीर्तितम् ।अतो गणेशदासोऽहं तं नमामि सदा द्विजाः ॥ २२॥

etadeva madīyaṃ yadguhyaṃ dhyānaṃ prakīrtitam |ato gaṇeśadāso'haṃ taṃ namāmi sadā dvijāḥ || 22||

एवमुक्त्वा महायोगी वीरराम स शङ्करः ।उच्छिन्नसंशया जाताः सनकाद्या वयं नृप ॥ २३॥

evamuktvā mahāyogī vīrarāma sa śaṅkaraḥ |ucchinnasaṃśayā jātāḥ sanakādyā vayaṃ nṛpa || 23||

विचरामो महीमेताम् स्वर्गेषु विवरेषु ।योगमार्गेण योगीशा गाणपत्यस्वभावतः ॥ २४॥

vicarāmo mahīmetām svargeṣu vivareṣu |yogamārgeṇa yogīśā gāṇapatyasvabhāvataḥ || 24||

गणेशदर्शने जाता लालसा वयमादरात् ।तस्मिन्काले गणाधीशः कश्यपस्यात्मजोऽभवत् ॥ २५॥

gaṇeśadarśane jātā lālasā vayamādarāt |tasminkāle gaṇādhīśaḥ kaśyapasyātmajo'bhavat || 25||

काशीराजो महाभक्तो गाणपत्यपरायणः ।तस्य गृहे गतो देवः स्वकीयाचार्यसाधनात् ॥ २६॥

kāśīrājo mahābhakto gāṇapatyaparāyaṇaḥ |tasya gṛhe gato devaḥ svakīyācāryasādhanāt || 26||

दर्शनार्थं वयं तत्र गताः काश्यां महामते ।दर्शयामो गणेशं स्म ब्रह्मचारिस्वरूपिणम् ॥ २७॥

darśanārthaṃ vayaṃ tatra gatāḥ kāśyāṃ mahāmate |darśayāmo gaṇeśaṃ sma brahmacārisvarūpiṇam || 27||

तम् प्रणम्य वयं राजन् स्थिता भक्त्या समन्विताः ।बालरूपधरं देवं स्तुमः स्म बालयूथगम् ॥ २८॥

tam praṇamya vayaṃ rājan sthitā bhaktyā samanvitāḥ |bālarūpadharaṃ devaṃ stumaḥ sma bālayūthagam || 28||

सनकाद्या ऊचुः ।नमो विनायकायैव कश्यपप्रियसूनवे ।अदितेर्जठरोत्पन्न ब्रह्मचारिन्नमोऽस्तु ते ॥ २९॥

sanakādyā ūcuḥ |namo vināyakāyaiva kaśyapapriyasūnave |aditerjaṭharotpanna brahmacārinnamo'stu te || 29||

गणेशाय सदा मायाधाराय तद्विवर्जित ।भक्त्य्धीनाय वै तुभ्यं हेरम्बाय नमो नमः ॥ ३०॥

gaṇeśāya sadā māyādhārāya tadvivarjita |bhaktydhīnāya vai tubhyaṃ herambāya namo namaḥ || 30||

तद् ब्रह्म शाश्वतं देव ब्रह्मणां पतिरञ्जसा ।योयायोगादिभेदेन क्रीडसे नात्र संशयः ॥ ३१॥

tad brahma śāśvataṃ deva brahmaṇāṃ patirañjasā |yoyāyogādibhedena krīḍase nātra saṃśayaḥ || 31||

आदिमध्यान्तरूपस्त्वं प्रकृतिः पुरुषस्तथा ।नादानन्दौ च सूक्षस्त्वं स्थूलरूपो भवान् प्रभो ॥ ३२॥

ādimadhyāntarūpastvaṃ prakṛtiḥ puruṣastathā |nādānandau ca sūkṣastvaṃ sthūlarūpo bhavān prabho || 32||

सुरासुरमयः साक्षान्नरनागस्वरूपधृक् ।जलस्थलादिभेदेन शोभसे त्वं गजानन ॥ ३३॥

surāsuramayaḥ sākṣānnaranāgasvarūpadhṛk |jalasthalādibhedena śobhase tvaṃ gajānana || 33||

सर्वेभ्यो वर्जितस्त्वं वै मायाहीनः स्वरूपधृक् ।मायामायिकरूपश्च को जानाति गतिं पराम् ॥ ३४॥

sarvebhyo varjitastvaṃ vai māyāhīnaḥ svarūpadhṛk |māyāmāyikarūpaśca ko jānāti gatiṃ parām || 34||

कथं स्तुमो गणाधीशं योगाकारमयं सदा ।देवा न शंभुमुख्याश्च शक्ताः स्तोतुं कदाचन ॥ ३५॥

kathaṃ stumo gaṇādhīśaṃ yogākāramayaṃ sadā |devā na śaṃbhumukhyāśca śaktāḥ stotuṃ kadācana || 35||

वयं धन्या वयं धन्या येन प्रत्यक्षतां गतः ।अस्माकं योगिनां ढुण्ढे कुलदेवस्त्वमञ्जसा ॥ ३६॥

vayaṃ dhanyā vayaṃ dhanyā yena pratyakṣatāṃ gataḥ |asmākaṃ yogināṃ ḍhuṇḍhe kuladevastvamañjasā || 36||

इत्युक्त्वा मौनमास्थाय ननाम दण्डवच्च तम् ।उवाच नो गणाधीशो भक्तिभावनियन्त्रितः ॥ ३७॥

ityuktvā maunamāsthāya nanāma daṇḍavacca tam |uvāca no gaṇādhīśo bhaktibhāvaniyantritaḥ || 37||

विनायक उवाच ।भवद्भिर्यत्कृतं स्तोत्रं मदीयं योगशान्तिदम् ।भविष्यति महाभागाः पठतः शृण्वतः सदा ॥ ३८॥

vināyaka uvāca |bhavadbhiryatkṛtaṃ stotraṃ madīyaṃ yogaśāntidam |bhaviṣyati mahābhāgāḥ paṭhataḥ śṛṇvataḥ sadā || 38||

यं यमिच्छति तं तं वै दास्यामि स्तोत्रभावतः ।भवन्तो गाणपत्याश्च भविष्यथ यथा शिवः ॥ ३९॥

yaṃ yamicchati taṃ taṃ vai dāsyāmi stotrabhāvataḥ |bhavanto gāṇapatyāśca bhaviṣyatha yathā śivaḥ || 39||

एवमुक्त्वा स्वयं बालश्चिक्रीड प्राकृतो यथा ।बालकैः सह योगात्मा काश्यपः पूर्ववन्नृपः ॥ ४०॥

evamuktvā svayaṃ bālaścikrīḍa prākṛto yathā |bālakaiḥ saha yogātmā kāśyapaḥ pūrvavannṛpaḥ || 40||

वयं काशीपते राजन् दर्शनार्थं गतास्ततः ।तेनापि मानिताः सम्यक् भुक्त्वा च स्वपदे पुनः ॥ ४१॥

vayaṃ kāśīpate rājan darśanārthaṃ gatāstataḥ |tenāpi mānitāḥ samyak bhuktvā ca svapade punaḥ || 41||

एतत्ते कथितं सर्वं योगशान्तिमयं महत् ।ज्ञानं पूर्णं गणेशाख्यं तं भजस्व गणाधिपम् ॥ ४२॥

etatte kathitaṃ sarvaṃ yogaśāntimayaṃ mahat |jñānaṃ pūrṇaṃ gaṇeśākhyaṃ taṃ bhajasva gaṇādhipam || 42||

इति श्रीमुद्गलपुराणान्तर्गतं गणेशस्तोत्रं समाप्तम् ।

iti śrīmudgalapurāṇāntargataṃ gaṇeśastotraṃ samāptam |