गणेशमहिम्नस्तोत्रम् Shriganeshamahimnah Stotram

श्री गणेशाय नमः ।अनिर्वाच्यं रूपं स्तवननिकरो यत्र गलितस्तथा वक्ष्ये स्तोत्रं प्रथमपुरुषस्याऽत्र महतः ।यतो जातं विश्वं स्थितमपि सदा यत्र विलयःस कीदृग्गीर्वाणः सुनिगमनुतः श्रीगणपतिः ॥ १॥

śrī gaṇeśāya namaḥ |anirvācyaṃ rūpaṃ stavananikaro yatra galitastathā vakṣye stotraṃ prathamapuruṣasyā'tra mahataḥ |yato jātaṃ viśvaṃ sthitamapi sadā yatra vilayaḥsa kīdṛggīrvāṇaḥ sunigamanutaḥ śrīgaṇapatiḥ || 1||

गणेशं गाणेशाः शिवमिति च शैवाश्च विबुधारविं सौरा विष्णुं प्रथमपुरुषं विष्णुभजकाः ।वदन्त्येके शाक्ता जगदुदयमूलां परिशिवांन जाने किं तस्मै नम इति परं ब्रह्म सकलम् ॥ २॥

gaṇeśaṃ gāṇeśāḥ śivamiti ca śaivāśca vibudhāraviṃ saurā viṣṇuṃ prathamapuruṣaṃ viṣṇubhajakāḥ |vadantyeke śāktā jagadudayamūlāṃ pariśivāṃna jāne kiṃ tasmai nama iti paraṃ brahma sakalam || 2||

तथेशं योगज्ञा गणपतिमिमं कर्म निखिलंसमीमांसा वेदान्तिन इति परं ब्रह्म सकलम् ।अजां सांख्यो ब्रूते सकलगुणरूपां च सततंप्रकर्तारं न्यायस्त्वथ जगति बौद्धा धियमिति ॥ ३॥

tatheśaṃ yogajñā gaṇapatimimaṃ karma nikhilaṃsamīmāṃsā vedāntina iti paraṃ brahma sakalam |ajāṃ sāṃkhyo brūte sakalaguṇarūpāṃ ca satataṃprakartāraṃ nyāyastvatha jagati bauddhā dhiyamiti || 3||

कथं ज्ञेयो बुद्धेः परतर इयं बाह्यसरणिर्यथाधीर्यस्य स्यात् स च तदनुरूपो गणपतिः ।महत्कृत्यं तस्य स्वयमपि महान् सूक्ष्ममणुवद्ध्वनिर्ज्योतिर्बिन्दुर्गगनसदृशः किं च सदसत् ॥ ४॥

kathaṃ jñeyo buddheḥ paratara iyaṃ bāhyasaraṇiryathādhīryasya syāt sa ca tadanurūpo gaṇapatiḥ |mahatkṛtyaṃ tasya svayamapi mahān sūkṣmamaṇuvaddhvanirjyotirbindurgaganasadṛśaḥ kiṃ ca sadasat || 4||

अनेकास्योऽपाराक्षि करचरणोऽनन्तहृदयस्तथानानारूपो विविधवदनः श्रीगणपतिः ।अनन्ताह्वः शक्त्या विविधगुणकर्मैकसमयेत्वसंख्यातानन्ताभिमत फलदोऽनेकविषये ॥ ५॥

anekāsyo'pārākṣi karacaraṇo'nantahṛdayastathānānārūpo vividhavadanaḥ śrīgaṇapatiḥ |anantāhvaḥ śaktyā vividhaguṇakarmaikasamayetvasaṃkhyātānantābhimata phalado'nekaviṣaye || 5||

न यस्याऽन्तो मध्यो न च भवति चादिः सुमहतामलिप्तःकृत्वेत्थं सकलमपि खंवत् स च पृथक् ।स्मृतः संस्मर्तॄणां सकलहृदयस्थः प्रियकरोनमस्तस्मै देवाय सकलसुरवन्द्याय महते ॥ ६॥

na yasyā'nto madhyo na ca bhavati cādiḥ sumahatāmaliptaḥkṛtvetthaṃ sakalamapi khaṃvat sa ca pṛthak |smṛtaḥ saṃsmartṝṇāṃ sakalahṛdayasthaḥ priyakaronamastasmai devāya sakalasuravandyāya mahate || 6||

गणेशाद्यं बीजं दहनवनितापल्लवयुतंमनुश्चैकार्णोऽयं प्रणवसहितोऽभीष्टफलदम् ।सबिन्दुश्चागाद्याङ्गणकऋषिछन्दोऽस्य च निचृत्स देवः प्राग्बीजं विपदपि च शक्तिर्जपकृताम् ॥ ७॥

gaṇeśādyaṃ bījaṃ dahanavanitāpallavayutaṃmanuścaikārṇo'yaṃ praṇavasahito'bhīṣṭaphaladam |sabinduścāgādyāṅgaṇakaṛṣichando'sya ca nicṛtsa devaḥ prāgbījaṃ vipadapi ca śaktirjapakṛtām || 7||

गकारो हेरम्बः सगुण इति पुनिर्गुणमयोद्विधाऽप्येको जातः प्रकृतिपुरुषो ब्रह्म हि गणः ।स चेशश्चोत्पत्तिस्थिति लयकरोऽयं प्रथमकोयतो भूतं भव्यं भवति पतिरीशो गणपतिः ॥ ८॥

gakāro herambaḥ saguṇa iti punirguṇamayodvidhā'pyeko jātaḥ prakṛtipuruṣo brahma hi gaṇaḥ |sa ceśaścotpattisthiti layakaro'yaṃ prathamakoyato bhūtaṃ bhavyaṃ bhavati patirīśo gaṇapatiḥ || 8||

गकारः कण्ठोर्ध्व गजमुखसमो मर्त्यसदृशोणकारः कण्डाधो जठरसदृशाकार इति च ।अधोभाग ः कट्यां चरण इति हीशोऽस्य च तनुर्विभातीत्थं नाम त्रिभुवनसमं भूर्भुवःसुवः ॥ ९॥

gakāraḥ kaṇṭhordhva gajamukhasamo martyasadṛśoṇakāraḥ kaṇḍādho jaṭharasadṛśākāra iti ca |adhobhāga ḥ kaṭyāṃ caraṇa iti hīśo'sya ca tanurvibhātītthaṃ nāma tribhuvanasamaṃ bhūrbhuvaḥsuvaḥ || 9||

गणेशेति त्र्यर्णात्मकमपि वरं नाम सुखदंसकृत्प्रोच्चैरुच्चारितमिति नृभिः पावनकरम् ।गणेशस्यैकस्य प्रतिजपकरस्यास्य सुकृतंन विज्ञातो नाम्नः सकलमहिमा कीदृशविधः ॥ १०॥

gaṇeśeti tryarṇātmakamapi varaṃ nāma sukhadaṃsakṛtproccairuccāritamiti nṛbhiḥ pāvanakaram |gaṇeśasyaikasya pratijapakarasyāsya sukṛtaṃna vijñāto nāmnaḥ sakalamahimā kīdṛśavidhaḥ || 10||

गणेशेत्याह्वां यः प्रवदति मुहुस्तस्य पुरतःप्रपश्यँस्तद्वक्त्रं स्वयमपि गणस्तिष्ठति तदा ।स्वरूपस्य ज्ञानं त्वमुक इति नाम्नाऽस्य भवतिप्रबोधः सुप्तस्य त्वखिलमिह सामर्थ्यममुना ॥ ११॥

gaṇeśetyāhvāṃ yaḥ pravadati muhustasya purataḥprapaśyam̐stadvaktraṃ svayamapi gaṇastiṣṭhati tadā |svarūpasya jñānaṃ tvamuka iti nāmnā'sya bhavatiprabodhaḥ suptasya tvakhilamiha sāmarthyamamunā || 11||

गणेशो विश्वेऽस्मिन् स्थित इह च विश्वं गणपतौगणेशो यत्रास्ते धृति मतिरनैश्वर्यमखिलम् ।समुक्तं नामैकं गणपतिपदं मंगलमयंतदेकास्यं दृष्टेः सकलविबुधास्येक्षण समम् ॥ १२॥

gaṇeśo viśve'smin sthita iha ca viśvaṃ gaṇapataugaṇeśo yatrāste dhṛti matiranaiśvaryamakhilam |samuktaṃ nāmaikaṃ gaṇapatipadaṃ maṃgalamayaṃtadekāsyaṃ dṛṣṭeḥ sakalavibudhāsyekṣaṇa samam || 12||

बहुक्लेशैर्व्याप्तः स्मृत उत गणेशे च हृदयेक्षणात् क्लेशान् मुक्तोभवति सहसा त्वभ्रचयवत् ।बने विद्यारम्भे युधि रिपुभये कुत्र गमनेप्रवेशे प्राणान्ते गणपतिपदं चाऽऽशु विशति ॥ १३॥

bahukleśairvyāptaḥ smṛta uta gaṇeśe ca hṛdayekṣaṇāt kleśān muktobhavati sahasā tvabhracayavat |bane vidyārambhe yudhi ripubhaye kutra gamanepraveśe prāṇānte gaṇapatipadaṃ cā''śu viśati || 13||

गणाध्यक्षो ज्येष्ठः कपिल अपरो मंगलनिधिर्दयालुर्हेरमबो वरद इति चिन्तामणिरजः ।वरानीशो ढुण्ढिर्गजवदननामा शिवसुतोमयूरेशो गौरीतनय इति नामानि पठति ॥ १४॥

gaṇādhyakṣo jyeṣṭhaḥ kapila aparo maṃgalanidhirdayālurheramabo varada iti cintāmaṇirajaḥ |varānīśo ḍhuṇḍhirgajavadananāmā śivasutomayūreśo gaurītanaya iti nāmāni paṭhati || 14||

महेशोऽयं विष्णुः सकविरविरिन्दुः कमलजःक्षितिस्तोयं वह्निः श्वसन इति खं त्वद्रिरूदधिः ।कुजस्तारः शुक्रो गुरुरुडुबुधोऽगुश्च धनदोयमः पाशो काव्यः शनिरखिलरूपो गणपतिः ॥ १५॥

maheśo'yaṃ viṣṇuḥ sakaviravirinduḥ kamalajaḥkṣitistoyaṃ vahniḥ śvasana iti khaṃ tvadrirūdadhiḥ |kujastāraḥ śukro gururuḍubudho'guśca dhanadoyamaḥ pāśo kāvyaḥ śanirakhilarūpo gaṇapatiḥ || 15||

मुखं वह्विः पादौ हरिरपि विधाता प्रजननंरविर्नेत्रे चन्द्रो हृदयमपि कामोऽस्य मदनः ।करौ शक्रः कट्यामवनिरूदरं भाति दशनंगणेशस्यासन् वै क्रतुमयवपुश्चैव सकलम् ॥ १६॥

mukhaṃ vahviḥ pādau harirapi vidhātā prajananaṃravirnetre candro hṛdayamapi kāmo'sya madanaḥ |karau śakraḥ kaṭyāmavanirūdaraṃ bhāti daśanaṃgaṇeśasyāsan vai kratumayavapuścaiva sakalam || 16||

अनर्ध्यालंकारैररुणवसनैर्भूषित तनुःकरीन्द्रास्यः सिंहासनमुपगतो भाति बुधराट् ।स्थितः स्यात्तन्मध्येऽप्युदित रविबिम्बोपमरुचिःस्थिता सिद्धिर्वामे मतिरितरगा चामरकरा ॥ १७॥

anardhyālaṃkārairaruṇavasanairbhūṣita tanuḥkarīndrāsyaḥ siṃhāsanamupagato bhāti budharāṭ |sthitaḥ syāttanmadhye'pyudita ravibimbopamaruciḥsthitā siddhirvāme matiritaragā cāmarakarā || 17||

समन्तात्तस्यासन् प्रवरमुनिसिद्धाः सुरगणाःप्रशंसन्तीत्यग्रे विविधनुतिभिः साऽञ्जलिपुटाः ।बिडौजाद्यैर्ब्रह्मादिभिरनुवृतो भक्तनिकरैर्गणक्रीडामोदप्रमुदविकटाद्यैः सहचरै ः ॥ १८॥

samantāttasyāsan pravaramunisiddhāḥ suragaṇāḥpraśaṃsantītyagre vividhanutibhiḥ sā'ñjalipuṭāḥ |biḍaujādyairbrahmādibhiranuvṛto bhaktanikarairgaṇakrīḍāmodapramudavikaṭādyaiḥ sahacarai ḥ || 18||

वशित्वाद्यष्टाष्टादशदिगखिलाल्लोलमनुवाग्धृतिः पादूः खड्गोऽञ्जनरसबलाः सिद्धय इमाः ।सदा पृष्ठे तिष्टन्त्यानिमिषिदृशस्तन्मुखलयागणेशं सेवन्तेऽत्यतिनिकटसूपायनकराः ॥ १९॥

vaśitvādyaṣṭāṣṭādaśadigakhilāllolamanuvāgdhṛtiḥ pādūḥ khaḍgo'ñjanarasabalāḥ siddhaya imāḥ |sadā pṛṣṭhe tiṣṭantyānimiṣidṛśastanmukhalayāgaṇeśaṃ sevante'tyatinikaṭasūpāyanakarāḥ || 19||

मृगांकास्या रम्भाप्रभृतिगणिका यस्य पुरतःसुसंगीत कुर्वन्त्यपि कुतुकगन्धर्वसहिताः ।मुदः पारो नाऽत्रेत्यनुपमपदे दोर्विगलितास्थिरं जातं चित्तं चरणमवलोक्यास्य विमलम् ॥ २०॥

mṛgāṃkāsyā rambhāprabhṛtigaṇikā yasya purataḥsusaṃgīta kurvantyapi kutukagandharvasahitāḥ |mudaḥ pāro nā'tretyanupamapade dorvigalitāsthiraṃ jātaṃ cittaṃ caraṇamavalokyāsya vimalam || 20||

हरेणाऽयं ध्यातस्त्रिपुरमथने चाऽसुरवधेगणेशः पार्वत्या बलिविजयकालेऽपि हरिणा ।विधात्रा संसृष्टावुरगपतिना क्षोणिधरणेनरैः सिद्धौ मुक्तौ त्रिभुवनजये पुष्पधनुषा ॥ २१॥

hareṇā'yaṃ dhyātastripuramathane cā'suravadhegaṇeśaḥ pārvatyā balivijayakāle'pi hariṇā |vidhātrā saṃsṛṣṭāvuragapatinā kṣoṇidharaṇenaraiḥ siddhau muktau tribhuvanajaye puṣpadhanuṣā || 21||

अयं सुप्रासादे सुर इव निजानन्दभुवनेमहान् श्रीमानाद्यो लघुतरगृहे रंकसदृशः ।शिवद्वारे द्वाःस्थो नृप इव सदा भूपतिगृहेस्थितो भूत्वोमांके शिशुगणपतिर्लालनपरः ॥ २२॥

ayaṃ suprāsāde sura iva nijānandabhuvanemahān śrīmānādyo laghutaragṛhe raṃkasadṛśaḥ |śivadvāre dvāḥstho nṛpa iva sadā bhūpatigṛhesthito bhūtvomāṃke śiśugaṇapatirlālanaparaḥ || 22||

अमुष्मिन् सन्तुष्टे गजवदन एवापि विबुधेततस्ते सन्तुष्टास्त्रिभुवनगताः स्युर्बुधगणाः ।दयालुर्हेरम्बो न च भवति यस्मिंश्च पुरुषेवृथा सर्वं तस्य प्रजननमतः सान्द्रतमसि ॥ २३॥

amuṣmin santuṣṭe gajavadana evāpi vibudhetataste santuṣṭāstribhuvanagatāḥ syurbudhagaṇāḥ |dayālurherambo na ca bhavati yasmiṃśca puruṣevṛthā sarvaṃ tasya prajananamataḥ sāndratamasi || 23||

वरेण्यो भूशुण्डिर्भृगुगुरुकुजामुद्गलमुखाह्यपारास्तद्भक्ता जपहवनपूजास्तुतिपराः ।गणेशोऽयं भक्तप्रिय इति च सर्वत्र गदितंविभक्तिर्यत्रास्ते स्वयमपि सदा तिष्ठति गणः ॥ २४॥

vareṇyo bhūśuṇḍirbhṛgugurukujāmudgalamukhāhyapārāstadbhaktā japahavanapūjāstutiparāḥ |gaṇeśo'yaṃ bhaktapriya iti ca sarvatra gaditaṃvibhaktiryatrāste svayamapi sadā tiṣṭhati gaṇaḥ || 24||

मृदः काश्चिद्धातोश्छद विलिखिता वाऽपि दृषदःस्मृता व्याजान्मूर्तिः पथि यदि बहिर्येन सहसा ।अशुद्धोऽद्धा द्रष्टा प्रवदति तदाह्वां गणपतेःश्रुत्वा शुद्धो मर्त्यो भवति दुरिताद् विस्मय इति ॥ २५॥

mṛdaḥ kāściddhātośchada vilikhitā vā'pi dṛṣadaḥsmṛtā vyājānmūrtiḥ pathi yadi bahiryena sahasā |aśuddho'ddhā draṣṭā pravadati tadāhvāṃ gaṇapateḥśrutvā śuddho martyo bhavati duritād vismaya iti || 25||

बहिर्द्वारस्योर्ध्वं गजवदनवर्ष्मेन्धनमयंप्रशस्तं वा कृत्वा विविध कुशलैस्तत्र निहितम् ।प्रभावात्तन्मूर्त्या भवति सदनं मंगलमयंविलोक्यानन्दस्तां भवति जगतो विस्मय इति ॥ २६॥

bahirdvārasyordhvaṃ gajavadanavarṣmendhanamayaṃpraśastaṃ vā kṛtvā vividha kuśalaistatra nihitam |prabhāvāttanmūrtyā bhavati sadanaṃ maṃgalamayaṃvilokyānandastāṃ bhavati jagato vismaya iti || 26||

सिते भाद्रे मासे प्रतिशरदि मध्याह्नसमयेमृदो मूर्ति कृत्वा गणपतितिथौ ढुण्ढिसदृशीम् ।समर्चन्त्युत्साहः प्रभवति महान् सर्व सदनेविलोक्यानन्दस्ताम् प्रभवति नृणां विस्मय इति ॥ २७॥

site bhādre māse pratiśaradi madhyāhnasamayemṛdo mūrti kṛtvā gaṇapatitithau ḍhuṇḍhisadṛśīm |samarcantyutsāhaḥ prabhavati mahān sarva sadanevilokyānandastām prabhavati nṛṇāṃ vismaya iti || 27||

तथा ह्येकः श्लोको वरयति महिम्नो गणपतेःकथं स श्लोके ऽस्मिन् स्तुत इति भवेत् सम्प्रपठिते ।स्मृतं नामास्यैकं सकृदिदमनन्ताह्वयसमंयतो यस्यैकस्य स्तवनसदृशं नाऽन्यदपरम् ॥ २८॥

tathā hyekaḥ śloko varayati mahimno gaṇapateḥkathaṃ sa śloke 'smin stuta iti bhavet samprapaṭhite |smṛtaṃ nāmāsyaikaṃ sakṛdidamanantāhvayasamaṃyato yasyaikasya stavanasadṛśaṃ nā'nyadaparam || 28||

गजवदन विभो यद् वर्णितं वैभवं तेत्विह जनुषि ममेत्थं चारु तद्दर्शयाशु ।त्वमसि च करुणायाः सागरः कृत्स्नदाताअप्यति तव भृतकोऽहं सर्वदा चिन्तकोऽस्मि ॥ २९॥

gajavadana vibho yad varṇitaṃ vaibhavaṃ tetviha januṣi mametthaṃ cāru taddarśayāśu |tvamasi ca karuṇāyāḥ sāgaraḥ kṛtsnadātāapyati tava bhṛtako'haṃ sarvadā cintako'smi || 29||

सुस्तोत्रं प्रपठतु नित्यमेतदेव स्वानन्दंप्रति गमनेऽप्ययं सुमार्गः ।सचिन्त्यं स्वमनसि तत्पदारविन्दंस्थाप्याग्रे स्तवनफलं नतीः करिष्ये ॥ ३०॥

sustotraṃ prapaṭhatu nityametadeva svānandaṃprati gamane'pyayaṃ sumārgaḥ |sacintyaṃ svamanasi tatpadāravindaṃsthāpyāgre stavanaphalaṃ natīḥ kariṣye || 30||

गणेशदेवस्यं महात्म्यमेतद् यः श्रावयेद्वाऽपि पठेच्च तस्य ।क्लेशा लयं यान्ति लभेच्च शीघ्रं स्त्रीपुत्रविद्यार्थगृहं च मुक्तिम् ॥ ३१॥

gaṇeśadevasyaṃ mahātmyametad yaḥ śrāvayedvā'pi paṭhecca tasya |kleśā layaṃ yānti labhecca śīghraṃ strīputravidyārthagṛhaṃ ca muktim || 31||

॥ इति श्रीपुष्पदन्तविरचितं श्रीगणेशमहिम्नः स्तोत्रंसम्पूर्णम् ॥

|| iti śrīpuṣpadantaviracitaṃ śrīgaṇeśamahimnaḥ stotraṃsampūrṇam ||