प्रकृतिस्तोत्रम् अथवा भगवती भुवनेश्वरी स्तुतिरत्नम् Prakriti Stotram

प्रसीद प्रपञ्चस्वरूपे प्रधाने प्रकृत्यात्मिके प्राणिनां प्राणसंज्ञे ।प्रणोतुं प्रभो प्रारभे प्राञ्जलिस्त्वां प्रकृताप्रतर्क्ये प्रकामप्रवृत्ते ॥ १॥

prasīda prapañcasvarūpe pradhāne prakṛtyātmike prāṇināṃ prāṇasaṃjñe |praṇotuṃ prabho prārabhe prāñjalistvāṃ prakṛtāpratarkye prakāmapravṛtte || 1||

स्तुतिर्वाक्यबद्धा पदात्मैव वाक्यं पदं त्वक्षरात्माक्षरं त्वं महेशि ।ध्रुवं त्वां त्वमेवाक्षरैस्त्वन्मयैस्तोष्यसि त्वन्मयी वाक्प्रवृत्तिर्यतः स्यात् ॥ २॥

stutirvākyabaddhā padātmaiva vākyaṃ padaṃ tvakṣarātmākṣaraṃ tvaṃ maheśi |dhruvaṃ tvāṃ tvamevākṣaraistvanmayaistoṣyasi tvanmayī vākpravṛttiryataḥ syāt || 2||

अजाधोक्षजत्रीक्षणाश्चापि रूपं परं नाभिजानन्ति मायामयं ते ।स्तुवन्तीशि तां त्वाममी स्थूलरूपां तदेतावदम्बेह युक्तं ममापि ॥ ३॥

ajādhokṣajatrīkṣaṇāścāpi rūpaṃ paraṃ nābhijānanti māyāmayaṃ te |stuvantīśi tāṃ tvāmamī sthūlarūpāṃ tadetāvadambeha yuktaṃ mamāpi || 3||

नमस्ते समस्तेशि विन्दुस्वरूपे नमस्ते रवत्वेन तत्त्वाभिधाने ।नमस्ते महत्वं प्रपन्ने प्रधाने नमस्ते त्वहङ्कारतत्वस्वरूपे ॥ ४॥

namaste samasteśi vindusvarūpe namaste ravatvena tattvābhidhāne |namaste mahatvaṃ prapanne pradhāne namaste tvahaṅkāratatvasvarūpe || 4||

नमः शब्दरूपे नमो व्योमरूपे नमः स्पर्शरूपे नमो वायुरूपे ।नमो रूपतेजोरसाम्भः स्वरूपे नमस्तेऽस्तु गन्धात्मिके भूस्वरूपे ॥ ५॥

namaḥ śabdarūpe namo vyomarūpe namaḥ sparśarūpe namo vāyurūpe |namo rūpatejorasāmbhaḥ svarūpe namaste'stu gandhātmike bhūsvarūpe || 5||

नमः श्रोत्रचर्माक्षिजिह्वास्थनासास्यवाक्पाणिपत्पायुसोपस्थरूपे ।मनोबुद्ध्यहङ्कारचित्तस्वरूपे विरूपे नमस्ते विभो विश्वरूपे ॥ ६॥

namaḥ śrotracarmākṣijihvāsthanāsāsyavākpāṇipatpāyusopastharūpe |manobuddhyahaṅkāracittasvarūpe virūpe namaste vibho viśvarūpe || 6||

रवित्वेनभूत्वान्तरात्मा दधासि प्रजाश्चन्द्रमस्त्वेन पुष्णासि भूयः ।दहस्यग्निमूर्तिर्वहन्त्याहुतिं ना महादेवि तेजस्त्रयं त्वत्त एव ॥ ७॥

ravitvenabhūtvāntarātmā dadhāsi prajāścandramastvena puṣṇāsi bhūyaḥ |dahasyagnimūrtirvahantyāhutiṃ nā mahādevi tejastrayaṃ tvatta eva || 7||

चतुर्वक्त्रयुक्ता लसद्धंसवाहा रजःसंश्रिता ब्रह्मसंज्ञां दधाना ।जगत्सृष्टिकार्या जगन्मातृभूते परं त्वत्पदं ध्यायसीशि त्वमेव ॥ ८॥

caturvaktrayuktā lasaddhaṃsavāhā rajaḥsaṃśritā brahmasaṃjñāṃ dadhānā |jagatsṛṣṭikāryā jaganmātṛbhūte paraṃ tvatpadaṃ dhyāyasīśi tvameva || 8||

विराजत्किरीटा लसच्चक्रशङ्खा वहन्ती च नारायणाख्यां जगत्सु ।गुणं सत्त्वमास्थाय विश्वस्थितिं यः करोतीह सोंऽशोऽपि देवि त्वमेव ॥ ९॥

virājatkirīṭā lasaccakraśaṅkhā vahantī ca nārāyaṇākhyāṃ jagatsu |guṇaṃ sattvamāsthāya viśvasthitiṃ yaḥ karotīha soṃ'śo'pi devi tvameva || 9||

जटाबद्धचन्द्राहिगङ्गा त्रिनेत्रा जगत्संहरन्ती च कल्पावसाने ।तमः संश्रिता रुद्रसंज्ञां दधाना वहन्ती परश्वक्षमाले विभासि ॥ १०॥

jaṭābaddhacandrāhigaṅgā trinetrā jagatsaṃharantī ca kalpāvasāne |tamaḥ saṃśritā rudrasaṃjñāṃ dadhānā vahantī paraśvakṣamāle vibhāsi || 10||

सचिन्ताक्षमाला सुधाकुम्भलेखाधरा त्रीक्षणार्द्धेन्दुराजत्कपर्दा ।सुशुक्लांशुकाकल्पदेहा सरस्वत्यपि त्वन्मयैवेशि वाचामधीशा ॥ ११॥

sacintākṣamālā sudhākumbhalekhādharā trīkṣaṇārddhendurājatkapardā |suśuklāṃśukākalpadehā sarasvatyapi tvanmayaiveśi vācāmadhīśā || 11||

लसच्छङ्खचक्रा चलत्खड्गभीमा नदत्सिंहवाहा ज्वलत्तुङ्गमौलिः ।द्रवद्दैत्यवर्गा स्तुवत्सिद्धसङ्घा त्वमेवेशि दुर्वापि सर्गादिहीने ॥ १२॥

lasacchaṅkhacakrā calatkhaḍgabhīmā nadatsiṃhavāhā jvalattuṅgamauliḥ |dravaddaityavargā stuvatsiddhasaṅghā tvameveśi durvāpi sargādihīne || 12||

पुरारातिदेहार्धभागा भवानी गिरीन्द्रात्मजात्वेन यैषा विभाति ।महायोगिवन्द्या महेशा सुनाथा महेश्यम्बिका तत्त्वतस्त्वन्मयैव ॥ १३॥

purārātidehārdhabhāgā bhavānī girīndrātmajātvena yaiṣā vibhāti |mahāyogivandyā maheśā sunāthā maheśyambikā tattvatastvanmayaiva || 13||

लसकौस्तुभोद्धासिते व्योमनीले वसन्तीं च वक्षःस्थले कैटभारेः ।जगद्वल्लभां सर्वलोकैकनाथां श्रियं तामहं देव्यहं त्वामवैमि ॥ १४॥

lasakaustubhoddhāsite vyomanīle vasantīṃ ca vakṣaḥsthale kaiṭabhāreḥ |jagadvallabhāṃ sarvalokaikanāthāṃ śriyaṃ tāmahaṃ devyahaṃ tvāmavaimi || 14||

अजाद्रीड्गुहाब्जाक्षपोत्रीन्द्रकाणाम् महाभैरवस्यापि चिह्नं वहन्त्यः ।विभो मातरः सप्त तद्रूपरूपाः स्फुरन्त्यस्त्वदंशा महादेवि ताश्च ॥ १५॥

ajādrīḍguhābjākṣapotrīndrakāṇām mahābhairavasyāpi cihnaṃ vahantyaḥ |vibho mātaraḥ sapta tadrūparūpāḥ sphurantyastvadaṃśā mahādevi tāśca || 15||

समुद्यद्दिवाकृत्सहस्राभभासा सदा सन्तताशेषविश्वावकाशे ।लसन्मौलिबद्धेन्दुलेखे सपाशाङ्कुशाभीत्यभीष्टात्तहस्ते नमस्ते ॥ १६॥

samudyaddivākṛtsahasrābhabhāsā sadā santatāśeṣaviśvāvakāśe |lasanmaulibaddhendulekhe sapāśāṅkuśābhītyabhīṣṭāttahaste namaste || 16||

प्रभाकीर्तिकान्ती दिवारात्रिसन्ध्याः क्रियाशा तमिस्रा क्षुधाबुद्धिमेधाः ।धृतिर्वाङ्मतिः सन्ततिः श्रीश्चभक्तिस्त्वमेवेशियेऽन्ये च शक्तिप्रभेदाः ॥ १७॥

prabhākīrtikāntī divārātrisandhyāḥ kriyāśā tamisrā kṣudhābuddhimedhāḥ |dhṛtirvāṅmatiḥ santatiḥ śrīścabhaktistvameveśiye'nye ca śaktiprabhedāḥ || 17||

हरे बिन्दुनादैः सश्क्त्याख्यशान्तैर्नमस्तेऽस्तु भेदप्रभिन्नैरभिन्ने ।सदा सप्तपाताललोकाचलाब्धिग्रहद्वीपधातुस्वरादिस्वरूपे ॥ १८॥

hare bindunādaiḥ saśktyākhyaśāntairnamaste'stu bhedaprabhinnairabhinne |sadā saptapātālalokācalābdhigrahadvīpadhātusvarādisvarūpe || 18||

नमस्ते समस्ते समस्तस्वरूपे समस्तेषु वस्तुष्वनुस्यूतशक्ते ।श्रितस्थूलसूक्ष्मस्वरूपे महेशि स्मृते बोधरूपेप्यबोधस्वरूपे ॥ १९॥

namaste samaste samastasvarūpe samasteṣu vastuṣvanusyūtaśakte |śritasthūlasūkṣmasvarūpe maheśi smṛte bodharūpepyabodhasvarūpe || 19||

मनोवृत्तिरस्तु स्मृतिस्ते समस्ता तथा वाक्प्रवृत्तिः स्तुतिः स्यान्महेशि ।शरीरप्रवृत्तिः प्रणामक्रिया स्यात् प्रसीद क्षमस्व प्रभो सन्ततं मे ॥ २०॥

manovṛttirastu smṛtiste samastā tathā vākpravṛttiḥ stutiḥ syānmaheśi |śarīrapravṛttiḥ praṇāmakriyā syāt prasīda kṣamasva prabho santataṃ me || 20||

हृल्लेखाजपविधिमर्चनाविशेषानेतास्तां स्तुतिमपि नित्यमादरेण ।योऽभ्यस्येत्स खलु परां श्रियं च गत्वा शुद्धंतद् व्रजति पदं परस्य धाम्नः ॥ २१॥

hṛllekhājapavidhimarcanāviśeṣānetāstāṃ stutimapi nityamādareṇa |yo'bhyasyetsa khalu parāṃ śriyaṃ ca gatvā śuddhaṃtad vrajati padaṃ parasya dhāmnaḥ || 21||

इति हृल्लेखाविहितो विधिरुक्तः संग्रहेण सकलोऽयम् ।योऽस्मिन्नियतमना मन्त्री योगी स्यात् स एव भोगी च ॥ २२॥

iti hṛllekhāvihito vidhiruktaḥ saṃgraheṇa sakalo'yam |yo'sminniyatamanā mantrī yogī syāt sa eva bhogī ca || 22||

इति-आद्यशङ्कराचार्यविरचितं प्रकृतिस्तोत्रम् ॥

iti-ādyaśaṅkarācāryaviracitaṃ prakṛtistotram ||