प्राधानिकरहस्यम् Pradhanikarahasyam

श्रीगणेशाय नमः ॥अस्य श्रीसप्तशतीरहस्पत्रयस्य ब्रह्मविष्णुरुद्रा ऋषयः ,महाकालीमहालक्ष्मीमहासरस्वत्यो देवताः , अनुष्टुप् छन्दः ,नवदुर्गामहालक्ष्मीर्बीजं , श्रीं शक्तिः ,ममाभीष्टफलसिद्धये जपे विनियोगः ॥राजोवाच ॥भगवन्नवतारा मे चण्डिकायास्त्वयोदिताः ।एतेषां प्रकृतिं ब्रह्मन् प्रधानं वक्तुमर्हसि ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||asya śrīsaptaśatīrahaspatrayasya brahmaviṣṇurudrā ṛṣayaḥ ,mahākālīmahālakṣmīmahāsarasvatyo devatāḥ , anuṣṭup chandaḥ ,navadurgāmahālakṣmīrbījaṃ , śrīṃ śaktiḥ ,mamābhīṣṭaphalasiddhaye jape viniyogaḥ ||rājovāca ||bhagavannavatārā me caṇḍikāyāstvayoditāḥ |eteṣāṃ prakṛtiṃ brahman pradhānaṃ vaktumarhasi || 1||

आराध्यं यन्मया देव्याः स्वरूपं येन वै द्विज ।विधिना ब्रूहि सकलं यथावत्प्रणतस्य मे ॥ २॥

ārādhyaṃ yanmayā devyāḥ svarūpaṃ yena vai dvija |vidhinā brūhi sakalaṃ yathāvatpraṇatasya me || 2||

ऋषिरुवाच ॥इदं रहस्यं परममनाख्येयं प्रचक्षते ।भक्तोऽसीति न मे किञ्चित्तवावाच्यं नराधिप ॥ ३॥

ṛṣiruvāca ||idaṃ rahasyaṃ paramamanākhyeyaṃ pracakṣate |bhakto'sīti na me kiñcittavāvācyaṃ narādhipa || 3||

सर्वस्याद्या महालक्ष्मीस्त्रिगुणा परमेश्वरी ।लक्ष्यालक्ष्यस्वरूपा सा व्याप्य कृत्स्नं व्यवस्थिता ॥ ४॥

sarvasyādyā mahālakṣmīstriguṇā parameśvarī |lakṣyālakṣyasvarūpā sā vyāpya kṛtsnaṃ vyavasthitā || 4||

मातुलिङ्गं गदां खेटं पानपात्रं च बिभ्रती ।नागं लिङ्गं च योनिं च बिभ्रती नृप मूर्धनि ॥ ५॥

mātuliṅgaṃ gadāṃ kheṭaṃ pānapātraṃ ca bibhratī |nāgaṃ liṅgaṃ ca yoniṃ ca bibhratī nṛpa mūrdhani || 5||

तप्तकाञ्चनवर्णाभा तप्तक्ञ्चनभूषणा ।शून्यं तदखिलं स्वेन पूरयामास तेजसा ॥ ६॥

taptakāñcanavarṇābhā taptakñcanabhūṣaṇā |śūnyaṃ tadakhilaṃ svena pūrayāmāsa tejasā || 6||

शून्यं तदखिलं लोकं विलोक्य परमेश्वरी ।बभार रूपमपरं तमसा केवलेन हि ॥ ७॥

śūnyaṃ tadakhilaṃ lokaṃ vilokya parameśvarī |babhāra rūpamaparaṃ tamasā kevalena hi || 7||

सा भिन्नाञ्जनसङ्काशा दंष्ट्राचितवरानना ।विशाललोचना नारी बभूव तनुमध्यमा ॥ ८॥

sā bhinnāñjanasaṅkāśā daṃṣṭrācitavarānanā |viśālalocanā nārī babhūva tanumadhyamā || 8||

खड्गपात्रशिरःखेटैरलङ्कृतचतुर्भुजा ॥कबन्धहारं शिरसा बिभ्राणाहिशिरःस्रजम् ॥ ९॥

khaḍgapātraśiraḥkheṭairalaṅkṛtacaturbhujā ||kabandhahāraṃ śirasā bibhrāṇāhiśiraḥsrajam || 9||

तां प्रोवाच महालक्ष्मीस्तामसी प्रमदोत्तमाम् ।ददामि तव नामानि यानि कर्माणि तानि ते ॥ १०॥

tāṃ provāca mahālakṣmīstāmasī pramadottamām |dadāmi tava nāmāni yāni karmāṇi tāni te || 10||

महामाया महाकाली महामारी क्षुधा तृषा ।निद्रा तृष्णा चैकवीरा कालरात्रिर्दुरत्यया ॥ ११॥

mahāmāyā mahākālī mahāmārī kṣudhā tṛṣā |nidrā tṛṣṇā caikavīrā kālarātrirduratyayā || 11||

इमानि तव नामानि प्रतिपाद्यानि कर्मभिः ।एभिः कर्माणि ते ज्ञात्वा योऽधीते सोऽश्नुते सुखम् ॥ १२॥

imāni tava nāmāni pratipādyāni karmabhiḥ |ebhiḥ karmāṇi te jñātvā yo'dhīte so'śnute sukham || 12||

तामित्युक्त्वा महालक्ष्मीः स्वरूपमपरं नृप ।सत्त्वाख्येनातिशुद्धेन गुणेनेदुप्रभ्रं दधौ ॥ १३॥

tāmityuktvā mahālakṣmīḥ svarūpamaparaṃ nṛpa |sattvākhyenātiśuddhena guṇeneduprabhraṃ dadhau || 13||

अक्षमालाङ्कुशधरा वीणापुस्तकधारिणी ।सा बभूव वरा नारी नामान्यस्यै च सा ददौ ॥ १४॥

akṣamālāṅkuśadharā vīṇāpustakadhāriṇī |sā babhūva varā nārī nāmānyasyai ca sā dadau || 14||

महाविद्या महावाणी भारती वाक् सरस्वती ।आर्या ब्राह्मी कामधेनुर्वेदगर्भा सुरेश्वरी ॥ १५॥

mahāvidyā mahāvāṇī bhāratī vāk sarasvatī |āryā brāhmī kāmadhenurvedagarbhā sureśvarī || 15||

अथोवाच महालक्ष्मीर्महाकालीं सरस्वतीम् ॥युवां जनयतां देव्यौ मिथुने स्वानुरूपतः ॥ १६॥

athovāca mahālakṣmīrmahākālīṃ sarasvatīm ||yuvāṃ janayatāṃ devyau mithune svānurūpataḥ || 16||

इत्युक्त्वा ते महालक्ष्मीः ससर्ज मिथुनं स्वयम् ।हिरण्यगर्भौ रुचिरौ स्त्रीपुंसौ कमलासनौ ॥ १७॥

ityuktvā te mahālakṣmīḥ sasarja mithunaṃ svayam |hiraṇyagarbhau rucirau strīpuṃsau kamalāsanau || 17||

ब्रह्मन्विधे विरञ्चेति धातरित्याह तं नरम् ॥श्रीः पद्मे कमले लक्ष्मीत्याह माता स्त्रियं च ताम् ॥ १८॥

brahmanvidhe virañceti dhātarityāha taṃ naram ||śrīḥ padme kamale lakṣmītyāha mātā striyaṃ ca tām || 18||

महाकाली भारती च मिथुने सृजतः सह ।एतयोरपि रूपाणि नामानि च वदामि ते ॥ १९॥

mahākālī bhāratī ca mithune sṛjataḥ saha |etayorapi rūpāṇi nāmāni ca vadāmi te || 19||

नीलकण्ठं रक्तबाहु श्वेताङ्गं चद्रशेखरम् ।जनयामास पुरुषं महाकाली सितां स्त्रियम् ॥ २०॥

nīlakaṇṭhaṃ raktabāhu śvetāṅgaṃ cadraśekharam |janayāmāsa puruṣaṃ mahākālī sitāṃ striyam || 20||

स रुद्रः शङ्करः स्थाणुः कपर्दी च त्रिलोचनः ।त्रयीविद्याकामधेनुः सा स्त्री भाषास्वराक्षरा ॥ २१॥

sa rudraḥ śaṅkaraḥ sthāṇuḥ kapardī ca trilocanaḥ |trayīvidyākāmadhenuḥ sā strī bhāṣāsvarākṣarā || 21||

सरस्वती स्त्रियं गौरीं कृष्णं च पुरुषं नृप ।जनयामास नामानि तयोरपि वदामि ते ॥ २२॥

sarasvatī striyaṃ gaurīṃ kṛṣṇaṃ ca puruṣaṃ nṛpa |janayāmāsa nāmāni tayorapi vadāmi te || 22||

विष्णुः कृष्णो हृषीकेशो वासुदेवो जनार्दनः ।उमा गौरी सती चण्डी सुन्दरी सुभगा शुभा ॥ २३॥

viṣṇuḥ kṛṣṇo hṛṣīkeśo vāsudevo janārdanaḥ |umā gaurī satī caṇḍī sundarī subhagā śubhā || 23||

एवं युवतयः सद्यः पुरुषत्वं प्रपेदिरे ।चक्षुष्मन्तो नु पश्यन्ति नेतरे तद्विदो जनाः ॥ २४॥

evaṃ yuvatayaḥ sadyaḥ puruṣatvaṃ prapedire |cakṣuṣmanto nu paśyanti netare tadvido janāḥ || 24||

ब्रह्मणे प्रददौ पत्नीं महालक्ष्मीर्नृप त्रयीम् ।रुद्राय गौरीं वरदां वासुदेवाय च श्रियम् ॥ २५॥

brahmaṇe pradadau patnīṃ mahālakṣmīrnṛpa trayīm |rudrāya gaurīṃ varadāṃ vāsudevāya ca śriyam || 25||

स्वरया सह सम्भूय विरञ्चोऽण्डमजीजनत् ।बिभेद भगवान् रुद्रस्तद्गौर्या सह वीर्यवान् ॥ २६॥

svarayā saha sambhūya virañco'ṇḍamajījanat |bibheda bhagavān rudrastadgauryā saha vīryavān || 26||

अण्डमध्ये प्रधानादि कार्यजातमभून्नृप ।महाभूतात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २७॥

aṇḍamadhye pradhānādi kāryajātamabhūnnṛpa |mahābhūtātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam || 27||

पुपोष पालयामास तल्लक्ष्म्या सह केशवः ।महालक्ष्मीरेवमजा राजन् सर्वेश्वरेश्वरी ॥ २८॥

pupoṣa pālayāmāsa tallakṣmyā saha keśavaḥ |mahālakṣmīrevamajā rājan sarveśvareśvarī || 28||

निराकारा च साकारा सैव नानाभिधानभृत् ।नामातरैर्निरूप्यैषा नाम्ना नान्येन केनचित् ॥ २९॥

nirākārā ca sākārā saiva nānābhidhānabhṛt |nāmātarairnirūpyaiṣā nāmnā nānyena kenacit || 29||

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येप्राधानिकरहस्यं सम्पूर्णम् ॥ अध्याय १४

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmyeprādhānikarahasyaṃ sampūrṇam || adhyāya 14