dattAtreyopanishad Shridattatreya Upanishad

दत्तात्रेयीब्रह्मविद्यासंवेद्यानन्दविग्रहम् ।त्रिपान्नारायणाकरं दत्तात्रेयमुपास्महे ॥ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥हरिः ॐ ॥ सत्यक्षेत्रे ब्रह्मा नारायणं महासाम्राज्यं किंतारकं तन्नो ब्रूहि भगवन्नित्युक्तः सत्यानन्द सात्त्विकं मामकंधामोपास्वेत्याह । सदा दत्तोऽहमस्मीति प्रत्येतत्संवदन्ति येन तेसंसारिणो भवन्ति नारायणेनैवं विवक्षितो ब्रह्मा विश्वरूपधरंविष्णुं नारायणं दत्तात्रेअयं ध्यात्वा सद्वदति । दमिति हंसः ।दामिति दीर्घं तद्बीजं नाम बीजस्थम् । दामित्येकाक्षरं भवति ।तदेतत्तारकं भवति । तदेवोपासितव्यं विज्ञेयं गर्भादितारणम् ।गायत्री छन्दः । सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयो देवता । वटबीजस्थमिवदत्तबीजस्थं सर्वं जगत् । एतदैवाक्षरं व्याख्यातम् ।दत्तात्रेयषडक्षरमन्त्रःव्याख्यास्ये षडक्षरम् । ओमिति प्रथमम् । श्रीमिति द्वितीयम् ।ह्रीमिति तृतीयम् । क्लीमिति चतुर्थम् । ग्लौमिति पञ्चमम् ।द्रामिति षट्कम् । षडक्षरोऽयं भवति । सर्वसम्पद्वृद्धिकरी भवति ।योगानुभवो भवति । गायत्री छन्दः । सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयोदेवता । ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं द्रां इति षडक्षरोऽयं भवति ।द्रमित्युक्त्वा द्रामित्युक्त्वा वा दत्तात्रेयाय नम इत्यष्टाक्षरः ।दत्तात्रेयायेति सत्यानन्दचिदात्मकम् । नम इति पूर्णानन्दकविग्रहम् ।गायत्री छन्दः । सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयो देवता । दत्तात्रेयायेतिकीलकम् । तदेव बीजम् । नमः शक्तिर्भवति । ओमिति प्रथमम् । आमितिद्वितीयम् । ह्रीमिति तृतीयम् । क्रोमिति चतुर्थम् । एहीति तदेव वदेत् ।दत्तात्रेयेति स्वाहेति मन्त्रराजोऽयं द्वादशाक्षरः । जगती छन्दः ।सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयो देवता । ओमिति बीजम् ।स्वाहेति शक्तिः । सम्बुद्धिरिति कीलकम् । द्रमिति हृदये ।ह्रीं क्लीमिति शीर्षे । एहीति शिखायाम् । दत्तेति कवचे ।आत्रेयेति चक्षुषि । स्वाहेत्यस्त्रे । तन्मयो भवति ।य एवं वेद । षोडशाक्षरं व्याख्यास्ये ।प्राणं देयम् । मानं देयम् । चक्षुर्देयम् । श्रोत्रं देयम् ।षड्दशशिरश्छिनत्ति षोडशाक्षरमन्त्रे न देयो भवति ।अतिसेवापरभक्तगुणवच्छिष्याय वदेत् । ओमिति प्रथमं भवति ।ऐमिति द्वितीयम् । क्रोमिति तृतीयम् । क्लीमिति चतुर्थम् ।क्लूमिति पञ्चमम् । ह्रामिति षष्ठम् । ह्रीमितिसप्तमम् । ह्रूमित्यष्टमम् । सौरिति नवमम् ।दत्तात्रेयायेति चतुर्दशम् । स्वाहेति षोडशम् ।गायत्री छन्दः । सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयो देवता ।ॐ बीजम् । स्वाहा शक्तिः । चतुर्थ्यन्तं कीलकम् ।ओमिति हृदये । क्लां क्लीं क्लूमिति शिखायाम् । सौरितिकवचे । चतुर्थ्यन्तं चक्षुषि । स्वाहेत्यस्त्रे । योनित्यमधीयानः सच्चिदानन्द सुखी मोक्षी भवति ।सौरित्यन्ते श्रीवैष्णव इत्युच्यते । तज्जापी विष्णुरूपीभवति । अनुष्टुप् छन्दो व्याख्यास्ये । सर्वत्रसम्बुद्धिरिमानीत्युच्यन्ते । दत्तात्रेय हरे कृष्णउन्मत्तानन्ददायक । दिगम्बर मुने बालपिशाचज्ञानसागर ॥ १॥ इत्युपनिषत् । अनुष्टुप् छन्दः ।

dattātreyībrahmavidyāsaṃvedyānandavigraham |tripānnārāyaṇākaraṃ dattātreyamupāsmahe ||oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ |sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ ||svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||hariḥ oṃ || satyakṣetre brahmā nārāyaṇaṃ mahāsāmrājyaṃ kiṃtārakaṃ tanno brūhi bhagavannityuktaḥ satyānanda sāttvikaṃ māmakaṃdhāmopāsvetyāha | sadā datto'hamasmīti pratyetatsaṃvadanti yena tesaṃsāriṇo bhavanti nārāyaṇenaivaṃ vivakṣito brahmā viśvarūpadharaṃviṣṇuṃ nārāyaṇaṃ dattātreayaṃ dhyātvā sadvadati | damiti haṃsaḥ |dāmiti dīrghaṃ tadbījaṃ nāma bījastham | dāmityekākṣaraṃ bhavati |tadetattārakaṃ bhavati | tadevopāsitavyaṃ vijñeyaṃ garbhāditāraṇam |gāyatrī chandaḥ | sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyo devatā | vaṭabījasthamivadattabījasthaṃ sarvaṃ jagat | etadaivākṣaraṃ vyākhyātam |dattātreyaṣaḍakṣaramantraḥvyākhyāsye ṣaḍakṣaram | omiti prathamam | śrīmiti dvitīyam |hrīmiti tṛtīyam | klīmiti caturtham | glaumiti pañcamam |drāmiti ṣaṭkam | ṣaḍakṣaro'yaṃ bhavati | sarvasampadvṛddhikarī bhavati |yogānubhavo bhavati | gāyatrī chandaḥ | sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyodevatā | oṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ glauṃ drāṃ iti ṣaḍakṣaro'yaṃ bhavati |dramityuktvā drāmityuktvā vā dattātreyāya nama ityaṣṭākṣaraḥ |dattātreyāyeti satyānandacidātmakam | nama iti pūrṇānandakavigraham |gāyatrī chandaḥ | sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyo devatā | dattātreyāyetikīlakam | tadeva bījam | namaḥ śaktirbhavati | omiti prathamam | āmitidvitīyam | hrīmiti tṛtīyam | kromiti caturtham | ehīti tadeva vadet |dattātreyeti svāheti mantrarājo'yaṃ dvādaśākṣaraḥ | jagatī chandaḥ |sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyo devatā | omiti bījam |svāheti śaktiḥ | sambuddhiriti kīlakam | dramiti hṛdaye |hrīṃ klīmiti śīrṣe | ehīti śikhāyām | datteti kavace |ātreyeti cakṣuṣi | svāhetyastre | tanmayo bhavati |ya evaṃ veda | ṣoḍaśākṣaraṃ vyākhyāsye |prāṇaṃ deyam | mānaṃ deyam | cakṣurdeyam | śrotraṃ deyam |ṣaḍdaśaśiraśchinatti ṣoḍaśākṣaramantre na deyo bhavati |atisevāparabhaktaguṇavacchiṣyāya vadet | omiti prathamaṃ bhavati |aimiti dvitīyam | kromiti tṛtīyam | klīmiti caturtham |klūmiti pañcamam | hrāmiti ṣaṣṭham | hrīmitisaptamam | hrūmityaṣṭamam | sauriti navamam |dattātreyāyeti caturdaśam | svāheti ṣoḍaśam |gāyatrī chandaḥ | sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyo devatā |oṃ bījam | svāhā śaktiḥ | caturthyantaṃ kīlakam |omiti hṛdaye | klāṃ klīṃ klūmiti śikhāyām | sauritikavace | caturthyantaṃ cakṣuṣi | svāhetyastre | yonityamadhīyānaḥ saccidānanda sukhī mokṣī bhavati |saurityante śrīvaiṣṇava ityucyate | tajjāpī viṣṇurūpībhavati | anuṣṭup chando vyākhyāsye | sarvatrasambuddhirimānītyucyante | dattātreya hare kṛṣṇaunmattānandadāyaka | digambara mune bālapiśācajñānasāgara || 1|| ityupaniṣat | anuṣṭup chandaḥ |

सदाशिव ऋषिः । दत्तात्रेयो देवता दत्तात्रेयेति हृदये ।हरे कृष्णेति शीर्षे । उन्मत्तानन्देति शिखायाम् ।दायकमुन इति कवचे । दिगम्बरेति चक्षुषि ।पिशाचज्ञानसागरेत्यस्त्रे । आनुष्टुभोऽयंमयाधीतः । अब्रह्मजन्मदोषाश्च प्रणश्यन्ति ।सर्वोपकारी मोक्षी भवति । य एवं वेदेत्युपनिषत् ॥ १॥

sadāśiva ṛṣiḥ | dattātreyo devatā dattātreyeti hṛdaye |hare kṛṣṇeti śīrṣe | unmattānandeti śikhāyām |dāyakamuna iti kavace | digambareti cakṣuṣi |piśācajñānasāgaretyastre | ānuṣṭubho'yaṃmayādhītaḥ | abrahmajanmadoṣāśca praṇaśyanti |sarvopakārī mokṣī bhavati | ya evaṃ vedetyupaniṣat || 1||

इति प्रथमः खण्डः ॥ १॥

iti prathamaḥ khaṇḍaḥ || 1||

ओमिति व्याहरेत् । ॐ नमो भगवते दत्तात्रेयायस्मरणमात्रसन्तुष्टाय महाभयनिवारणायमहाज्ञानप्रदाय चिदानन्दात्मने बालोन्मत्तपिशाचवेषायेति महायोगिनेऽवधूतायेतिअनसूयानन्दवर्धनायात्रिपुत्रायेति सर्वकामफलप्रदाय ओमिति व्याहरेत् । भवबन्धमोचनायेतिह्रीमिति व्याहरेत् । सकलविभूति दायेति क्रोमिति व्याहरेत् ।साध्याकर्षणायेति सौरिति व्याहरेत् । सर्वमनःक्षोभणायेति श्रीमिति व्याहरेत् । महोमिति व्याहरेत् ।चिरञ्जीविने वषडिति व्याहरेत् । वशीकुरुवशीकुरुवौषडिति व्याहरेत् । आकर्षयाकर्षय हुमितिव्याहरेत् । विद्वेषयविद्वेषय फडिति व्याहरेत् ।उच्चाटयोच्चाटय ठठेति व्याहरेत् । स्तम्भयस्तम्भय खखेति व्याहरेत् । मारयमारय नमःसम्पन्नाय नमः सम्पन्नाय स्वाहा पोषयपोषयपरमन्त्रपरयन्त्रपरतन्त्रांश्छिन्धिच्छिन्धिग्रहान्निवारयनिवारय व्याधीन्निवारयनिवारय दुःखंहरयहरय दारिद्र्यं विद्रावयविद्रावय देहंपोषयपोषय चित्तं तोषयतोषयेति सर्वमन्त्रसर्वयन्त्रसर्वतन्त्रसर्वपल्लवस्वरूपायेति ॐ नमःशिवायेत्युपनिषत् ॥ २॥

omiti vyāharet | oṃ namo bhagavate dattātreyāyasmaraṇamātrasantuṣṭāya mahābhayanivāraṇāyamahājñānapradāya cidānandātmane bālonmattapiśācaveṣāyeti mahāyogine'vadhūtāyetianasūyānandavardhanāyātriputrāyeti sarvakāmaphalapradāya omiti vyāharet | bhavabandhamocanāyetihrīmiti vyāharet | sakalavibhūti dāyeti kromiti vyāharet |sādhyākarṣaṇāyeti sauriti vyāharet | sarvamanaḥkṣobhaṇāyeti śrīmiti vyāharet | mahomiti vyāharet |cirañjīvine vaṣaḍiti vyāharet | vaśīkuruvaśīkuruvauṣaḍiti vyāharet | ākarṣayākarṣaya humitivyāharet | vidveṣayavidveṣaya phaḍiti vyāharet |uccāṭayoccāṭaya ṭhaṭheti vyāharet | stambhayastambhaya khakheti vyāharet | mārayamāraya namaḥsampannāya namaḥ sampannāya svāhā poṣayapoṣayaparamantraparayantraparatantrāṃśchindhicchindhigrahānnivārayanivāraya vyādhīnnivārayanivāraya duḥkhaṃharayaharaya dāridryaṃ vidrāvayavidrāvaya dehaṃpoṣayapoṣaya cittaṃ toṣayatoṣayeti sarvamantrasarvayantrasarvatantrasarvapallavasvarūpāyeti oṃ namaḥśivāyetyupaniṣat || 2||

इति द्वितीयः खण्डः ॥ २॥

iti dvitīyaḥ khaṇḍaḥ || 2||

य एवं वेद । अनुष्टुप् छन्दः । सदाशिव ऋषिः ।दत्तात्रेयो देवता । ओमिति बीजम् । स्वाहेति शक्तिः ।द्रामिति कीलकम् । अष्टमूर्त्यष्टमन्त्रा भवन्ति ।यो नित्यमधीते वाय्वग्निसोमादित्यब्रह्मविष्णुरुद्रैःपूतो भवति । गायत्र्या शतसहस्रं जप्तं भवति ।महारुद्रशतसहस्रजापी भवति । प्रणवायुतकोटिजप्तो भवति ।शतपूर्वाञ्छतापरान्पुनाति । स पङ्क्तिपावनो भवति ।ब्रह्महत्यादिपातकैर्मुक्तो भवति । गोहत्यादिपातकैर्मुक्तो भवति ।तुलापुरुषादिदानैः प्रपापानतः पूतो भवति ।अशेषपापान्मुक्तो भवति । भक्ष्याभक्ष्यपापैर्मुक्तो भवति ।सर्वमन्त्रयोगपारीणो भवति । स एव ब्राह्मणो भवति ।तस्माच्छिष्यं भक्तं प्रतिगृह्णीयात् । सोऽनन्तफलमश्नुते ।स जीवन्मुक्तो भवतीत्याह भगवान्नारायणो ब्रह्माणमित्युपनिषत् ॥ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ॥स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा+सस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥ॐ स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥इति दत्तात्रेयोपनिषत्समाप्ता ॥

ya evaṃ veda | anuṣṭup chandaḥ | sadāśiva ṛṣiḥ |dattātreyo devatā | omiti bījam | svāheti śaktiḥ |drāmiti kīlakam | aṣṭamūrtyaṣṭamantrā bhavanti |yo nityamadhīte vāyvagnisomādityabrahmaviṣṇurudraiḥpūto bhavati | gāyatryā śatasahasraṃ japtaṃ bhavati |mahārudraśatasahasrajāpī bhavati | praṇavāyutakoṭijapto bhavati |śatapūrvāñchatāparānpunāti | sa paṅktipāvano bhavati |brahmahatyādipātakairmukto bhavati | gohatyādipātakairmukto bhavati |tulāpuruṣādidānaiḥ prapāpānataḥ pūto bhavati |aśeṣapāpānmukto bhavati | bhakṣyābhakṣyapāpairmukto bhavati |sarvamantrayogapārīṇo bhavati | sa eva brāhmaṇo bhavati |tasmācchiṣyaṃ bhaktaṃ pratigṛhṇīyāt | so'nantaphalamaśnute |sa jīvanmukto bhavatītyāha bhagavānnārāyaṇo brahmāṇamityupaniṣat ||oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devā bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ ||sthirairaṅgaistuṣṭuvā+sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ ||oṃ svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu ||oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || hariḥ oṃ tatsat ||iti dattātreyopaniṣatsamāptā ||