दत्तात्रेयगीता अथवा दत्तगीता १ Shri Datta Gita from Dattatreya Kalpa

श्रीगणेशाय नमः ।

śrīgaṇeśāya namaḥ |

अस्य श्रीदत्तात्रेयगीतामालामन्त्रस्य । गायत्र्यादीनि छन्दांसि ।श्रीदत्तात्रेयो परमात्मा देवता । येनेदं पूरितमिति बीजं ।ज्ञानारसं समरसमिति शक्तिः । किमु रोदसि मानस सर्वसममिति कीलकम् ।स्वरूपनिर्वाणं नाम योऽहमिति यजकम् ।योगमोक्षयोः स्वनिष्ठपरिपाकसिद्ध्यर्थे श्रीदत्तात्रेयगीता जपे विनियोगः ॥न्यासःयेनेदं पूरितं सर्वमित्यङ्गुष्ठाभ्यां नमः । हृदयाय नमः ।

asya śrīdattātreyagītāmālāmantrasya | gāyatryādīni chandāṃsi |śrīdattātreyo paramātmā devatā | yenedaṃ pūritamiti bījaṃ |jñānārasaṃ samarasamiti śaktiḥ | kimu rodasi mānasa sarvasamamiti kīlakam |svarūpanirvāṇaṃ nāma yo'hamiti yajakam |yogamokṣayoḥ svaniṣṭhaparipākasiddhyarthe śrīdattātreyagītā jape viniyogaḥ ||nyāsaḥyenedaṃ pūritaṃ sarvamityaṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ | hṛdayāya namaḥ |

ज्ञानामृतं समरसमिति तर्जनीभ्यां नमः । शिरसे स्वाहा ।स्वरूपनिर्वाणमिति मध्यमाभ्यां नमः । शिखायै वौषट् ।किमुरोदसि मानससर्वसममित्यनामिकाभ्यां नमः । कवचाय हुम् ।यदिकचैकनिरन्तरेति कनिष्ठिकाभ्यां नमः । नेत्रत्रयाय वौषट् ।तमीशमात्मानमुपैमि शाश्वतमिति करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।

jñānāmṛtaṃ samarasamiti tarjanībhyāṃ namaḥ | śirase svāhā |svarūpanirvāṇamiti madhyamābhyāṃ namaḥ | śikhāyai vauṣaṭ |kimurodasi mānasasarvasamamityanāmikābhyāṃ namaḥ | kavacāya hum |yadikacaikanirantareti kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ | netratrayāya vauṣaṭ |tamīśamātmānamupaimi śāśvatamiti karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ |

अस्त्राय फट् । ॐ भूर्भुवःस्वरोमिति दिग्बन्धः ॥

astrāya phaṭ |oṃ bhūrbhuvaḥsvaromiti digbandhaḥ ||

॥ अथ ध्यानं ॥नित्यं यस्याङ्घ्रियुग्मं हिमकरसदृशं पादुकाद्वन्द्वभूषंबिभ्रद्योगीन्द्रदोहत्सुखनिचयसुधानिर्झरं सुच्छविद्युत् ।द्यूते क्रीडाविलासादभयवरकरः प्राणमूले च दृष्टिस्तत्त्वाद्देवावधूते त्यथ सिरसि जटासूत्रकं यो बभार ॥ १॥

|| atha dhyānaṃ ||nityaṃ yasyāṅghriyugmaṃ himakarasadṛśaṃ pādukādvandvabhūṣaṃbibhradyogīndradohatsukhanicayasudhānirjharaṃ succhavidyut |dyūte krīḍāvilāsādabhayavarakaraḥ prāṇamūle ca dṛṣṭistattvāddevāvadhūte tyatha sirasi jaṭāsūtrakaṃ yo babhāra || 1||

श्रीमत्सिद्धकिरीटरत्नकिरणाच्छन्नाङ्घ्रियुग्मान्तरंभक्त्यासक्तमयैकसिन्धुलहरीसिक्तार्कचिन्तानलम् ।तत्त्वासिं विशिखाग्रमुष्टिवसतिं श्रीदेवदत्तं प्रभुंयातः सोऽहमनन्यभावशरणं त्वं त्राहि मां माधवम् ॥ २॥

śrīmatsiddhakirīṭaratnakiraṇācchannāṅghriyugmāntaraṃbhaktyāsaktamayaikasindhulaharīsiktārkacintānalam |tattvāsiṃ viśikhāgramuṣṭivasatiṃ śrīdevadattaṃ prabhuṃyātaḥ so'hamananyabhāvaśaraṇaṃ tvaṃ trāhi māṃ mādhavam || 2||

दत्तात्रेयमिदं शुद्धं ब्रह्मनिर्वाणनिष्ठितम् ।अवधूतमहं नौमि विज्ञानानन्दविग्रहम् ॥ ३॥

dattātreyamidaṃ śuddhaṃ brahmanirvāṇaniṣṭhitam |avadhūtamahaṃ naumi vijñānānandavigraham || 3||

पठिता प्रत्यहं गीता त्रिवारं येन धीमता ।त्रिमासैर्लभते सिद्धिं निष्कामं च सकामतः ॥ ४॥

paṭhitā pratyahaṃ gītā trivāraṃ yena dhīmatā |trimāsairlabhate siddhiṃ niṣkāmaṃ ca sakāmataḥ || 4||

यस्य बाधादिदं सर्वं ज्ञानविज्ञानगोचरम् ।तस्मै सदैकरूपाय दत्तात्रेयाय ते नमः ॥ ५॥

yasya bādhādidaṃ sarvaṃ jñānavijñānagocaram |tasmai sadaikarūpāya dattātreyāya te namaḥ || 5||

दत्तात्रेयं शिवं पूर्णं भावाभावविवर्जितम् ।अद्वैतं परमं गुह्मं निर्विकल्पं निरञ्जनम् ॥ ६॥

dattātreyaṃ śivaṃ pūrṇaṃ bhāvābhāvavivarjitam |advaitaṃ paramaṃ guhmaṃ nirvikalpaṃ nirañjanam || 6||

कथं वदामि निर्भावं भेदाभेदविवर्जितम् ।अमोघं चामलं पूर्णं प्रसिद्धं तत्त्वमव्ययं ॥ ७॥

kathaṃ vadāmi nirbhāvaṃ bhedābhedavivarjitam |amoghaṃ cāmalaṃ pūrṇaṃ prasiddhaṃ tattvamavyayaṃ || 7||

ईश्वरानुग्रहादेव पुंसामद्वैतवासना ।महाभयपरित्राणं द्वित्राणमिहजायते ॥ ८॥

īśvarānugrahādeva puṃsāmadvaitavāsanā |mahābhayaparitrāṇaṃ dvitrāṇamihajāyate || 8||

यदेकं निर्गुणं नित्यं निराभासं निरञ्जनम् ।चिदानन्दस्वरूपं च दत्तात्रेयं चिदक्रियम् ॥ ९॥

yadekaṃ nirguṇaṃ nityaṃ nirābhāsaṃ nirañjanam |cidānandasvarūpaṃ ca dattātreyaṃ cidakriyam || 9||

गोरक्षक उवाचत्रिगुणं शरीरं भवतीह सारमजनं समूहे चरतीह नग्नम् ।मुनिवरनमितं भवगुणरहितं परमविबुधं भोऽसावलं हि ॥ १०॥

gorakṣaka uvācatriguṇaṃ śarīraṃ bhavatīha sāramajanaṃ samūhe caratīha nagnam |munivaranamitaṃ bhavaguṇarahitaṃ paramavibudhaṃ bho'sāvalaṃ hi || 10||

भावाभावं भवति स भावो भावं शयति मननं हि ततू ।प्रलयति तन्मननयनवशात्स्मृतवचनं शृणु भो अवधूता ॥ ११॥

bhāvābhāvaṃ bhavati sa bhāvo bhāvaṃ śayati mananaṃ hi tatū |pralayati tanmananayanavaśātsmṛtavacanaṃ śṛṇu bho avadhūtā || 11||

श्रीदत्तात्रेय उवाचयेनेदं पूरितं सर्वं आत्मन्येवात्मनात्मनि ।निराकारं कथं वन्दे ह्यभिन्नं शिवमव्ययम् ॥ १२॥

śrīdattātreya uvācayenedaṃ pūritaṃ sarvaṃ ātmanyevātmanātmani |nirākāraṃ kathaṃ vande hyabhinnaṃ śivamavyayam || 12||

पञ्चभूतात्मकं विश्वं मरीचिजलसन्निभम् ।कस्यास्ति ह नमस्कारो अहमेको निरन्तरम् ॥ १३॥

pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ marīcijalasannibham |kasyāsti ha namaskāro ahameko nirantaram || 13||

वेदान्तसारसर्वज्ञं ज्ञानविज्ञानमेव च ।अहं चात्मा निराकारः स्वस्वं वेद्मिस्वभावजन् ॥ १४॥

vedāntasārasarvajñaṃ jñānavijñānameva ca |ahaṃ cātmā nirākāraḥ svasvaṃ vedmisvabhāvajan || 14||

आत्मैव केवलं सर्वं भेदाभेदो न विद्यते ।अस्ति नास्ति कथं ब्रूयाद्विस्मयः प्रतिभाति मे ॥ १५॥

ātmaiva kevalaṃ sarvaṃ bhedābhedo na vidyate |asti nāsti kathaṃ brūyādvismayaḥ pratibhāti me || 15||

एवं सर्वात्मकं नित्यं निष्कम्पं गगनोपमम् ।स्वभावं निर्मलं शुद्धं स एवाहं न संशयः ॥ १६॥

evaṃ sarvātmakaṃ nityaṃ niṣkampaṃ gaganopamam |svabhāvaṃ nirmalaṃ śuddhaṃ sa evāhaṃ na saṃśayaḥ || 16||

अहमेवाव्ययोऽनन्तः शुद्धविज्ञानविग्रहः ।सुखं दुःखं विजानामि कथं कस्यापि वर्तते ॥ १७॥ (न जानामि)

ahamevāvyayo'nantaḥ śuddhavijñānavigrahaḥ |sukhaṃ duḥkhaṃ vijānāmi kathaṃ kasyāpi vartate || 17|| (na jānāmi)

न मानसं कर्म शुभाशुभं मेन वाचिकं कर्म शुभाशुभं मे ।न कामजं कर्म शुभाशुभं मेज्ञानामृतं शुद्धमतीन्द्रियोऽहम् ॥ १८॥

na mānasaṃ karma śubhāśubhaṃ mena vācikaṃ karma śubhāśubhaṃ me |na kāmajaṃ karma śubhāśubhaṃ mejñānāmṛtaṃ śuddhamatīndriyo'ham || 18||

मनो वै गगनाकारं मनो वै सर्वतोमुखम् ।मनो वै परमात्मैव न मनः परमार्थतः ॥ १९॥

mano vai gaganākāraṃ mano vai sarvatomukham |mano vai paramātmaiva na manaḥ paramārthataḥ || 19||

लीयन्ते वा न लिप्यन्ते कथं कस्यापि वर्तते ।नहि सर्वमसर्वं च चात्मैव केवलं यतः ॥ २०॥

līyante vā na lipyante kathaṃ kasyāpi vartate |nahi sarvamasarvaṃ ca cātmaiva kevalaṃ yataḥ || 20||

मनः सर्वे प्रलीयन्ते मनस्तत्र प्रलीयते ।एवं सर्वं मनः सर्वमात्मैव केवलं यतः ॥ २१॥

manaḥ sarve pralīyante manastatra pralīyate |evaṃ sarvaṃ manaḥ sarvamātmaiva kevalaṃ yataḥ || 21||

अहमकमिदं सर्वं व्योमाकारं निरन्तरम् ।पश्यामि कथमात्मानं प्रत्यक्षं च तिरोहितम् ॥ २२॥

ahamakamidaṃ sarvaṃ vyomākāraṃ nirantaram |paśyāmi kathamātmānaṃ pratyakṣaṃ ca tirohitam || 22||

त्वमेव तत्त्वान्हि कथं विवुध्यसेसर्वं हि सर्वेषु विनष्टमव्ययम् ।सदोदसि त्वं त्वमखण्डितं विभोदिवा च नक्तं च कथं हि मन्यते ॥ २३॥

tvameva tattvānhi kathaṃ vivudhyasesarvaṃ hi sarveṣu vinaṣṭamavyayam |sadodasi tvaṃ tvamakhaṇḍitaṃ vibhodivā ca naktaṃ ca kathaṃ hi manyate || 23||

आत्मानं सततं वित्धि सर्वमेकं निरन्तरम् ।अहं ध्यात्वा परं ध्येयमखण्डं खण्डसे कथम् ॥ २४॥

ātmānaṃ satataṃ vitdhi sarvamekaṃ nirantaram |ahaṃ dhyātvā paraṃ dhyeyamakhaṇḍaṃ khaṇḍase katham || 24||

न जातोऽसि मृतोऽसि त्वं न ते देहः कदाचन ।सर्वं ब्रह्मेति विख्यातं ब्रवीति बहुधाश्रितः ॥ २५॥

na jāto'si mṛto'si tvaṃ na te dehaḥ kadācana |sarvaṃ brahmeti vikhyātaṃ bravīti bahudhāśritaḥ || 25||

सबाह्याभ्यन्तरेऽसि त्वं शिवः सर्वत्र सर्वदा ।इतस्ततः कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत् ॥ २६॥

sabāhyābhyantare'si tvaṃ śivaḥ sarvatra sarvadā |itastataḥ kathaṃ bhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat || 26||

संयोगाश्च वियोगाश्च वर्तन्ते नहि तन्न मे ।नाहं नत्वं जगन्नेति सर्वमात्मैव केवलम् ॥ २७॥

saṃyogāśca viyogāśca vartante nahi tanna me |nāhaṃ natvaṃ jaganneti sarvamātmaiva kevalam || 27||

शब्दादिपञ्चकस्यास्य नैवासि त्वं हते पुनः ।त्वमेव परमं तत्त्वम्मनः किं परितप्यसे ॥ २८॥

śabdādipañcakasyāsya naivāsi tvaṃ hate punaḥ |tvameva paramaṃ tattvammanaḥ kiṃ paritapyase || 28||

न च मृत्युर्न ते चित्तं बन्धं मोक्षं शुभाशुभम् ।कथं रोदिसि रे चित्त नामरूपे न ते न मे ॥ २९॥

na ca mṛtyurna te cittaṃ bandhaṃ mokṣaṃ śubhāśubham |kathaṃ rodisi re citta nāmarūpe na te na me || 29||

अहो चित्तक विभ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत् ।अभिन्नं यस्य चात्मानं रागत्यागात्सुखी भव ॥ ३०॥

aho cittaka vibhrāntaḥ pradhāvasi piśācavat |abhinnaṃ yasya cātmānaṃ rāgatyāgātsukhī bhava || 30||

त्वमेव मोक्षो हि विकारवर्जितोनिष्कम्पमेकं हि विमोक्षविग्रहः ।न वीतरागो गतवीतरागोकथं हि सन्तप्ताकामकामी ॥ ३१॥

tvameva mokṣo hi vikāravarjitoniṣkampamekaṃ hi vimokṣavigrahaḥ |na vītarāgo gatavītarāgokathaṃ hi santaptākāmakāmī || 31||

नाहं कर्ता न भोक्ता च न चे कर्म कदाचन ।विशुद्धं निर्गुणं ब्रह्म बद्धमुक्तिः कथं मम ॥ ३२॥

nāhaṃ kartā na bhoktā ca na ce karma kadācana |viśuddhaṃ nirguṇaṃ brahma baddhamuktiḥ kathaṃ mama || 32||

बध्नन्ति श्रुतयः सर्वाः निर्गुणं शुद्धमव्ययम् ।अशरीरं समं तत्त्वं तन्मां सिद्धिर्नसंशयः ॥ ३३॥

badhnanti śrutayaḥ sarvāḥ nirguṇaṃ śuddhamavyayam |aśarīraṃ samaṃ tattvaṃ tanmāṃ siddhirnasaṃśayaḥ || 33||

साकारममृतं विद्धि निराकारं निरन्तरम् ।एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्गर्भसम्भवः ॥ ३४॥

sākāramamṛtaṃ viddhi nirākāraṃ nirantaram |etattattvopadeśena na punargarbhasambhavaḥ || 34||

एकानेकसमं तत्त्वं वदन्ति ह विपश्वितः ।रागत्यागेन मनसि ह्येकानेको न विद्यते ॥ ३५॥

ekānekasamaṃ tattvaṃ vadanti ha vipaśvitaḥ |rāgatyāgena manasi hyekāneko na vidyate || 35||

अनित्यरूपस्य कुतो हि बन्धनंनित्यस्य रूपस्य कुतो हि बन्धनन् ।नानित्यरूपं न च नित्यरूपंशिवस्वरूपं सहजामलं च ॥ ३६॥

anityarūpasya kuto hi bandhanaṃnityasya rūpasya kuto hi bandhanan |nānityarūpaṃ na ca nityarūpaṃśivasvarūpaṃ sahajāmalaṃ ca || 36||

अनाहरूपं हि कथं समाधिमोक्षस्वरूपं यदि सर्वमेकम् ।आत्मस्वरूपं हि कथं समाधिरस्तीति नास्तीति कथं समाधिः ॥ ३७॥

anāharūpaṃ hi kathaṃ samādhimokṣasvarūpaṃ yadi sarvamekam |ātmasvarūpaṃ hi kathaṃ samādhirastīti nāstīti kathaṃ samādhiḥ || 37||

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहिस्त्वमजोऽव्ययः ।जानामि हि न जानामि चात्मानं मन्यसे कथम् ॥ ३८॥

viśuddho'si samaṃ tattvaṃ videhistvamajo'vyayaḥ |jānāmi hi na jānāmi cātmānaṃ manyase katham || 38||

यस्त्वं जानासि तत्त्वेन यस्त्वं पश्यसि तत्कथम् ।यस्त्वं मन्यसि तत्त्वेन सर्वं ब्रह्मेति सर्वदा ॥ ३९॥

yastvaṃ jānāsi tattvena yastvaṃ paśyasi tatkatham |yastvaṃ manyasi tattvena sarvaṃ brahmeti sarvadā || 39||

तत्त्वमस्यादिवाक्येन आत्मा हि प्रतिपादितः ।नेति नेति श्रुतिर्ब्रूयान्नानृतं पाञ्चभौतिकम् ॥ ४०॥ (श्रुतिर्ब्रूयान्नानृत्यं)

tattvamasyādivākyena ātmā hi pratipāditaḥ |neti neti śrutirbrūyānnānṛtaṃ pāñcabhautikam || 40|| (śrutirbrūyānnānṛtyaṃ)

आत्मनैवात्मना सर्वं त्वया पूर्णं निरन्तरम् ।ध्याता ध्यानं न ते चित्तं निर्लक्ष्यं ध्यायसे कथम् ॥ ४१॥

ātmanaivātmanā sarvaṃ tvayā pūrṇaṃ nirantaram |dhyātā dhyānaṃ na te cittaṃ nirlakṣyaṃ dhyāyase katham || 41||

शिवं न जानामि कथं वदामिशिवं च जानामि कथं वदामि ।सर्वं शिवं वै परमार्थतत्त्वंस्वच्छस्वभावद्गगनोपमोऽहम् ॥ ४२॥

śivaṃ na jānāmi kathaṃ vadāmiśivaṃ ca jānāmi kathaṃ vadāmi |sarvaṃ śivaṃ vai paramārthatattvaṃsvacchasvabhāvadgaganopamo'ham || 42||

आत्मस्वरूपी न च चोपकल्पनाआत्मस्वभावेन मदन्यभावना ।स्वयं शिवत्वं परमं विशुद्धंनाहं न मे चैव परात्परं च ॥ ४३॥

ātmasvarūpī na ca copakalpanāātmasvabhāvena madanyabhāvanā |svayaṃ śivatvaṃ paramaṃ viśuddhaṃnāhaṃ na me caiva parātparaṃ ca || 43||

न त्वं नाहं समं तत्त्वं कलानां हेतुवर्जितम् ।ग्राह्यग्राहकनिर्मुक्तं स्वयं वेद्यं कथं भवेत् ॥ ४४॥

na tvaṃ nāhaṃ samaṃ tattvaṃ kalānāṃ hetuvarjitam |grāhyagrāhakanirmuktaṃ svayaṃ vedyaṃ kathaṃ bhavet || 44||

अतत्त्वरूपं नहि वस्तु किञ्चित्तत्त्वं स्वरूषं नहि वस्तु किञ्चित् ।आत्मैकरूपं परमार्थतत्त्वंन हिंसको वाऽपि न चापि हिंसा ॥ ४५॥

atattvarūpaṃ nahi vastu kiñcittattvaṃ svarūṣaṃ nahi vastu kiñcit |ātmaikarūpaṃ paramārthatattvaṃna hiṃsako vā'pi na cāpi hiṃsā || 45||

विशुद्धोऽहं समं तत्त्वं विदेहं विश्वतोमुखम् ।विभ्रमे कथमात्मानं विभ्रान्तोऽहं कथं पुनः ॥ ४६॥

viśuddho'haṃ samaṃ tattvaṃ videhaṃ viśvatomukham |vibhrame kathamātmānaṃ vibhrānto'haṃ kathaṃ punaḥ || 46||