अध्यर्धशतकं अथवा प्रसादप्रतिभोधव अथवा शतपञ्चाशतकम् Hymn of One Hundred-fifty Verses

प्रसादप्रतिभोधव (शतपञ्चाशतकनामस्तोत्रम्) मातृचेटविरचितम् ।परिच्छेद सूचि षेच्तिओन्स्३\। निरुपमस्तवः ३। ःइस् उन्परल्लेलेद् क़ुअलितिएस्।४\। अद्भुतस्तवः ४। ःइस् वोन्देर्फ़ुल् दीद्स्।६\। करुणास्तवः ६। ःइस् ग्रेअत् मेर्च्य्।८\। शासनस्तवः ८। ःइस् स्पोत्लेस्स् लव्।

prasādapratibhodhava (śatapañcāśatakanāmastotram) mātṛceṭaviracitam |pariccheda sūci ṣections3\| nirupamastavaḥ 3| ḥis unparalleled क़ualities| 4\| adbhutastavaḥ 4| ḥis vonderफ़ul dīds| 6\| karuṇāstavaḥ 6| ḥis great mercy| 8\| śāsanastavaḥ 8| ḥis spotless lav|

नमो बुद्धायसर्वदा सर्वथा सर्वे यस्य दोषा न सन्ति ह ।सर्वे सर्वाभिसारेण यत्र चावस्थिता गुणाः ॥ १॥

namo buddhāyasarvadā sarvathā sarve yasya doṣā na santi ha |sarve sarvābhisāreṇa yatra cāvasthitā guṇāḥ || 1||

तमेव शरणं गन्तुं तं स्तोतुं तमुपासितुम् ।तस्यैव शासने स्थातुं न्याय्यं यद्यस्ति चेतना ॥ २॥

tameva śaraṇaṃ gantuṃ taṃ stotuṃ tamupāsitum |tasyaiva śāsane sthātuṃ nyāyyaṃ yadyasti cetanā || 2||

सवासनाश्च ते दोषा न सन्त्येकस्य तायिनः ।सर्वे सर्वविदः सन्ति गुणास्ते चानपायिनः ॥ ३॥

savāsanāśca te doṣā na santyekasya tāyinaḥ |sarve sarvavidaḥ santi guṇāste cānapāyinaḥ || 3||

न हि प्रतिनिविष्टोऽपि मनोवाक्कायकर्मसु ।सह धर्मेण लभते कश्चिद्भगवतोऽन्तरम् ॥ ४॥

na hi pratiniviṣṭo'pi manovākkāyakarmasu |saha dharmeṇa labhate kaścidbhagavato'ntaram || 4||

सोऽहं प्राप्य मनुष्यत्वं ससद्धर्ममहोत्सवम् ।महार्णवयुगच्छिद्रकूर्मग्रीवार्पणोपमम् ॥ ५॥

so'haṃ prāpya manuṣyatvaṃ sasaddharmamahotsavam |mahārṇavayugacchidrakūrmagrīvārpaṇopamam || 5||

अनित्यताव्यनुसृतां कर्मच्छिद्रससंशयाम् ।आत्तसारां करिष्यामि कथं नेमां सरस्वतीम् ॥ ६॥

anityatāvyanusṛtāṃ karmacchidrasasaṃśayām |āttasārāṃ kariṣyāmi kathaṃ nemāṃ sarasvatīm || 6||

इत्यसङ्ख्येयविषयानवेत्यापि गुणान्मुनेः ।तदेकदेशप्रणयः क्रियते स्वार्थगौरवात् ॥ ७॥

ityasaṅkhyeyaviṣayānavetyāpi guṇānmuneḥ |tadekadeśapraṇayaḥ kriyate svārthagauravāt || 7||

स्वयम्भुवे नमस्तेऽस्तु प्रभूताद्भुतकर्मणे ।यस्य सङ्ख्याप्रभावाभ्यां न गुणेष्वस्ति निश्चयः ॥ ८॥

svayambhuve namaste'stu prabhūtādbhutakarmaṇe |yasya saṅkhyāprabhāvābhyāṃ na guṇeṣvasti niścayaḥ || 8||

इयन्त इति नास्त्यन्त ईदृशा इति का कथा ।पुण्या इत्येव तु गुणान्प्रति ते मुखरा वयम् ॥ ९॥

iyanta iti nāstyanta īdṛśā iti kā kathā |puṇyā ityeva tu guṇānprati te mukharā vayam || 9||

उपोद्घातस्तवो नाम प्रथमः परिच्छेदः ।

upodghātastavo nāma prathamaḥ paricchedaḥ |

विषह्यमविषह्यं वेत्यवधूय विचारणाम् ।स्वयमभ्युपपन्नं ते निराक्रन्दमिदं जगत् ॥ १०॥

viṣahyamaviṣahyaṃ vetyavadhūya vicāraṇām |svayamabhyupapannaṃ te nirākrandamidaṃ jagat || 10||

अव्यापारितसाधुस्त्वं त्वमकारणवत्सलः ।असंस्तुतसखश्च त्वमनवस्कृतबान्धवः ॥ ११॥

avyāpāritasādhustvaṃ tvamakāraṇavatsalaḥ |asaṃstutasakhaśca tvamanavaskṛtabāndhavaḥ || 11||

स्वमांसान्यपि दत्तानि वस्तुष्वन्येषु का कथा ।प्राणैरपि त्वया साधो मानितः प्रणयी जनः ॥ १२॥

svamāṃsānyapi dattāni vastuṣvanyeṣu kā kathā |prāṇairapi tvayā sādho mānitaḥ praṇayī janaḥ || 12||

स्वैः शरीरैः शरीराणि प्राणैः प्राणाः शरीरिणाम् ।जिघांसुभिरुपात्तानां क्रीतानि शतशस्त्वया ॥ १३॥

svaiḥ śarīraiḥ śarīrāṇi prāṇaiḥ prāṇāḥ śarīriṇām |jighāṃsubhirupāttānāṃ krītāni śataśastvayā || 13||

न दुर्गतिभयान्नेष्टामभिप्रार्थयता गतिम् ।केवलाशयशुद्।ह्ध्यैव शीलं सात्मीकृतं त्वया ॥ १४॥

na durgatibhayānneṣṭāmabhiprārthayatā gatim |kevalāśayaśud|hdhyaiva śīlaṃ sātmīkṛtaṃ tvayā || 14||

जिह्मानां नित्यविक्षेपादृजूनां नित्यसेवनात् ।कर्मणां परिशुद्धानां त्वमेकायनतां गतः ॥ १५॥

jihmānāṃ nityavikṣepādṛjūnāṃ nityasevanāt |karmaṇāṃ pariśuddhānāṃ tvamekāyanatāṃ gataḥ || 15||

पीड्यमानेन बहुशस्त्वया कल्याणचेतसा ।क्लेशेषु विवृतं तेजो जनः क्लिष्टोऽनुकम्पितः ॥ १६॥

pīḍyamānena bahuśastvayā kalyāṇacetasā |kleśeṣu vivṛtaṃ tejo janaḥ kliṣṭo'nukampitaḥ || 16||

परार्थे त्यजतः प्राणान्या प्रीतिरभवत् तव ।न सा नष्टोपलब्धेषु प्राणेषु प्राणिनां भवेत् ॥ १७॥

parārthe tyajataḥ prāṇānyā prītirabhavat tava |na sā naṣṭopalabdheṣu prāṇeṣu prāṇināṃ bhavet || 17||

यद्रुजानिरपेक्षस्य च्छिद्यमानस्य तेऽसकृत् ।वधकेष्वपि सत्त्वेषु कारुण्यमभवत् प्रभो ॥ १८॥

yadrujānirapekṣasya cchidyamānasya te'sakṛt |vadhakeṣvapi sattveṣu kāruṇyamabhavat prabho || 18||

सम्यक्सम्बोधिबीजस्य चित्तरत्नस्य तस्य ते ।त्वमेव वीर सारज्ञो दूरे तस्येतरो जनः ॥ १९॥

samyaksambodhibījasya cittaratnasya tasya te |tvameva vīra sārajño dūre tasyetaro janaḥ || 19||

नाकृत्वा दुष्करं कर्म दुर्लभं लभ्यते पदम् ।इत्यात्मनिरपेक्षेण वीर्यं संवर्धितं त्वया ॥ २०॥

nākṛtvā duṣkaraṃ karma durlabhaṃ labhyate padam |ityātmanirapekṣeṇa vīryaṃ saṃvardhitaṃ tvayā || 20||

विशेषोत्कर्षनियमो न कदा चिदभूत् तव ।अतस्त्वयि विशेषाणां छिन्नस्तरतमक्रमः ॥ २१॥

viśeṣotkarṣaniyamo na kadā cidabhūt tava |atastvayi viśeṣāṇāṃ chinnastaratamakramaḥ || 21||

सुसुखेष्वपि सङ्गोऽभूत् सफलेषु समाधिषु ।न ते नित्यानुबद्धस्य महाकरुणया हृदि ॥ २२॥

susukheṣvapi saṅgo'bhūt saphaleṣu samādhiṣu |na te nityānubaddhasya mahākaruṇayā hṛdi || 22||

त्वादृशान्पीडयत्येव नानुगृह्णाति तत् सुखम् ।प्रणीतमपि सद्वृत्तं यदसाधारणं परैः ॥ २३॥

tvādṛśānpīḍayatyeva nānugṛhṇāti tat sukham |praṇītamapi sadvṛttaṃ yadasādhāraṇaṃ paraiḥ || 23||

विमिश्रात् सारमादत्तं सर्वं पीतमकल्मषम् ।त्वया सूक्तं दुरुक्तं तु विषवत् परिवर्जितम् ॥ २४॥

vimiśrāt sāramādattaṃ sarvaṃ pītamakalmaṣam |tvayā sūktaṃ duruktaṃ tu viṣavat parivarjitam || 24||

क्रीणता रत्नसारज्ञ प्राणैरपि सुभाषितम् ।पराक्रान्तं त्वया बोधौ तासु तासूपपत्तिषु ॥ २५॥

krīṇatā ratnasārajña prāṇairapi subhāṣitam |parākrāntaṃ tvayā bodhau tāsu tāsūpapattiṣu || 25||

इति त्रिभिरसङ्ख्येयैरेवमुद्यच्छता त्वया ।व्यवसायद्वितीयेन प्राप्तं पदमनुत्तरम् ॥ २६॥

iti tribhirasaṅkhyeyairevamudyacchatā tvayā |vyavasāyadvitīyena prāptaṃ padamanuttaram || 26||

हेतुस्तवो नाम द्वितीयः परिच्छेदः ।

hetustavo nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ |

अकृत्वेर्ष्यां विशिष्टेषु हीनाननवमत्य च ।अगत्वा सदृशैः स्पर्धां त्वं लोके श्रेष्ठतां गतः ॥ २७॥

akṛtverṣyāṃ viśiṣṭeṣu hīnānanavamatya ca |agatvā sadṛśaiḥ spardhāṃ tvaṃ loke śreṣṭhatāṃ gataḥ || 27||

हेतुष्वभिनिवेशोऽभूद्गुणानां न फलेषु ते ।तेन सम्यक्प्रतिपदा त्वयि निष्ठां गुणा गताः ॥ २८॥

hetuṣvabhiniveśo'bhūdguṇānāṃ na phaleṣu te |tena samyakpratipadā tvayi niṣṭhāṃ guṇā gatāḥ || 28||

तथात्मा प्रचयं नीतस्त्वया सुचरितैर्यथा ।पुण्यायतनतां प्राप्तान्यपि पादरजांसि ते ॥ २९॥

tathātmā pracayaṃ nītastvayā sucaritairyathā |puṇyāyatanatāṃ prāptānyapi pādarajāṃsi te || 29||

कर्शयित्वोद्धृता दोषा वर्धयित्वा विशोधिताः ।गुणास्तेन सुनीतेन परां सिद्धिं त्वमध्यगाः ॥ ३०॥

karśayitvoddhṛtā doṣā vardhayitvā viśodhitāḥ |guṇāstena sunītena parāṃ siddhiṃ tvamadhyagāḥ || 30||

तथा सर्वाभिसारेण दोषेषु प्रहृतं त्वया ।यथैषामात्मसन्ताने वासनापि न शेषिता ॥ ३१॥

tathā sarvābhisāreṇa doṣeṣu prahṛtaṃ tvayā |yathaiṣāmātmasantāne vāsanāpi na śeṣitā || 31||

तथा सम्भृत्य सम्भृत्य त्वयात्मन्याहिता गुणाः ।प्रतिरूपकमप्येषां यथा नान्यत्र दृश्यते ॥ ३२॥

tathā sambhṛtya sambhṛtya tvayātmanyāhitā guṇāḥ |pratirūpakamapyeṣāṃ yathā nānyatra dṛśyate || 32||

उपघातावरणवन्मितकालं प्रदेशि च ।सुलभातिशयं सर्वमुपमावस्तु लौकिकम् ॥ ३३॥

upaghātāvaraṇavanmitakālaṃ pradeśi ca |sulabhātiśayaṃ sarvamupamāvastu laukikam || 33||

अद्वन्द्विनामगम्यानां ध्रुवाणामनिवर्तिनाम् ।अनुत्तराणां का तर्हि गुणानामुपमास्तु ते ॥ ३४॥

advandvināmagamyānāṃ dhruvāṇāmanivartinām |anuttarāṇāṃ kā tarhi guṇānāmupamāstu te || 34||

गोष्पदोत्तानतां याति गाम्भीर्यं लवणाम्भसः ।यदा ते बुद्धिगाम्भीर्यमगाधापारमीक्षते ॥ ३५॥

goṣpadottānatāṃ yāti gāmbhīryaṃ lavaṇāmbhasaḥ |yadā te buddhigāmbhīryamagādhāpāramīkṣate || 35||

शिरीषपक्ष्माग्रलघु स्थैर्यं भवति पार्थिवम् ।अकम्प्ये सर्वधर्माणां त्वत्स्थैर्येऽभिमुखीकृते ॥ ३६॥

śirīṣapakṣmāgralaghu sthairyaṃ bhavati pārthivam |akampye sarvadharmāṇāṃ tvatsthairye'bhimukhīkṛte || 36||

अज्ञानतिमिरघ्नस्य ज्ञानालोकस्य ते मुने ।न रविर्विषये भूमिं खाद्योतीमपि विन्दति ॥ ३७॥

ajñānatimiraghnasya jñānālokasya te mune |na ravirviṣaye bhūmiṃ khādyotīmapi vindati || 37||

मलिनत्वमिवायान्ति शरच्चन्द्राम्बराम्भसाम् ।तव वाग्बुद्धिचेष्टानां शुद्धिं प्रति विशुद्धयः ॥ ३८॥

malinatvamivāyānti śaraccandrāmbarāmbhasām |tava vāgbuddhiceṣṭānāṃ śuddhiṃ prati viśuddhayaḥ || 38||

अनेन सर्वं व्याख्यातं यत् किं चित् साधु लौकिकम् ।दूरे हि बुद्धधर्माणां लोकधर्मास्तपस्विनः ॥ ३९॥

anena sarvaṃ vyākhyātaṃ yat kiṃ cit sādhu laukikam |dūre hi buddhadharmāṇāṃ lokadharmāstapasvinaḥ || 39||

यस्यैव धर्मरत्नस्य प्राप्त्या प्राप्तस्त्वमग्रताम् ।तेनैव केवलं साधो साम्यं ते तस्य च त्वया ॥ ४०॥

yasyaiva dharmaratnasya prāptyā prāptastvamagratām |tenaiva kevalaṃ sādho sāmyaṃ te tasya ca tvayā || 40||

आत्मेच्छाच्छलमात्रं तु सामान्योपांशु किं चन ।यत्रोपक्षिप्य कथ्येत सा वक्तुरतिलोलता ॥ ४१॥

ātmecchācchalamātraṃ tu sāmānyopāṃśu kiṃ cana |yatropakṣipya kathyeta sā vakturatilolatā || 41||

निरुपमस्तवो नाम तृतीयः परिच्छेदः ।

nirupamastavo nāma tṛtīyaḥ paricchedaḥ |

प्रतन्विव हि पश्यामि धर्मतामनुचिन्तयन् ।सर्वं चावर्जितं मारविजयं प्रति ते जगत् ॥ ४२॥

pratanviva hi paśyāmi dharmatāmanucintayan |sarvaṃ cāvarjitaṃ māravijayaṃ prati te jagat || 42||

महतोऽपि हि संरम्भात् प्रतिहन्तुं समुद्यतः ।क्षमाया नातिभारोऽस्ति पात्रस्थाया विशेषतः ॥ ४३॥

mahato'pi hi saṃrambhāt pratihantuṃ samudyataḥ |kṣamāyā nātibhāro'sti pātrasthāyā viśeṣataḥ || 43||

यत् तु मारजयान्वक्षं सुमहत् क्लेशवैशसम् ।तस्यामेव कृतं रात्रौ तदेव परमाद्भुतम् ॥ ४४॥

yat tu mārajayānvakṣaṃ sumahat kleśavaiśasam |tasyāmeva kṛtaṃ rātrau tadeva paramādbhutam || 44||

तमोविधमने भानोर्यः सहस्रांशुमालिनः ।वीर विस्मयमागच्छेत् स तीर्थ्यविजये तव ॥ ४५॥

tamovidhamane bhānoryaḥ sahasrāṃśumālinaḥ |vīra vismayamāgacchet sa tīrthyavijaye tava || 45||

सरागो वीतरागेण जितरोषेण रोषणः ।मूढो विगतमोहेन त्रिभिर्नित्यं जितास्त्रयः ॥ ४६॥

sarāgo vītarāgeṇa jitaroṣeṇa roṣaṇaḥ |mūḍho vigatamohena tribhirnityaṃ jitāstrayaḥ || 46||