त्रिपुरा भारती लघुस्तवः Tripura Bharati Laghustavah

॥ ॐ नमः त्रिपुरायै ॥ऐन्द्रस्येव शरासनस्य दधती मध्ये ललाटं प्रभांशौक्लीं कान्तिमनुष्णगोरिव शिरस्यातन्वती सर्वतः ।एषाऽसौ त्रिपुरा हृदि द्युतिरिवोष्णांशोः सदाहःस्थिताछिन्द्यान्नः सहसा पदैस्त्रिभिरघं ज्योतिर्मयी वाङ्मयी ॥ १॥

|| oṃ namaḥ tripurāyai ||aindrasyeva śarāsanasya dadhatī madhye lalāṭaṃ prabhāṃśauklīṃ kāntimanuṣṇagoriva śirasyātanvatī sarvataḥ |eṣā'sau tripurā hṛdi dyutirivoṣṇāṃśoḥ sadāhaḥsthitāchindyānnaḥ sahasā padaistribhiraghaṃ jyotirmayī vāṅmayī || 1||

या मात्रा त्रपुसीलतातनुलसत्तन्तूत्थितिस्पर्द्धिनीवाग्बीजे प्रथमे स्थिता तव सदा तां मन्महे ते वयम् ।शक्तिः कुण्डलिनीति विश्वजननव्यापारबद्धोद्यमाज्ञात्वेत्थं न पुनः स्पृशन्ति जननीगर्भेऽर्भकत्वं नराः ॥ २॥

yā mātrā trapusīlatātanulasattantūtthitisparddhinīvāgbīje prathame sthitā tava sadā tāṃ manmahe te vayam |śaktiḥ kuṇḍalinīti viśvajananavyāpārabaddhodyamājñātvetthaṃ na punaḥ spṛśanti jananīgarbhe'rbhakatvaṃ narāḥ || 2||

दृष्ट्वा सम्भ्रमकारि वस्तु सहसा ऐ ऐ इति व्याहृतंयेनाकूतवशादपीह वरदे ! बिन्दुं विनाऽप्यक्षरम् ।तस्यापि ध्रुवमेव देवि ! तरसा जाते तवाऽनुग्रहेवाचः सूक्तिसुधारसद्रवमुचो निर्यान्ति वक्त्राम्बुजात् ॥ ३॥

dṛṣṭvā sambhramakāri vastu sahasā ai ai iti vyāhṛtaṃyenākūtavaśādapīha varade ! binduṃ vinā'pyakṣaram |tasyāpi dhruvameva devi ! tarasā jāte tavā'nugrahevācaḥ sūktisudhārasadravamuco niryānti vaktrāmbujāt || 3||

यन्नित्ये तव कामराजमपरं मन्त्राक्षरं निष्कलंतत् सारस्वतमित्यवैति विरलः कश्चिद् बुधश्चेद् भुवि ।आख्यानं प्रतिपर्व सत्यतपसो यत्कीर्तयन्तो द्विजाःप्रारम्भे प्रणवास्पदं प्रणयितां नीत्वोच्चरन्ति स्फुटम् ॥ ४॥

yannitye tava kāmarājamaparaṃ mantrākṣaraṃ niṣkalaṃtat sārasvatamityavaiti viralaḥ kaścid budhaśced bhuvi |ākhyānaṃ pratiparva satyatapaso yatkīrtayanto dvijāḥprārambhe praṇavāspadaṃ praṇayitāṃ nītvoccaranti sphuṭam || 4||

यत्सद्यो वचसां प्रवृत्तिकरणे दृष्टप्रभावं बुधैस्तार्तीयीकमहं नमामि मनसा तद्बीजमिन्दुप्रभम् ।अस्त्वौर्वोऽपि सरस्वतीमनुगतो जाड्याम्बुविच्छित्तयेगौःशब्दो गिरि वर्तते स नियतं योगं विना सिद्धिदः ॥ ५॥

yatsadyo vacasāṃ pravṛttikaraṇe dṛṣṭaprabhāvaṃ budhaistārtīyīkamahaṃ namāmi manasā tadbījaminduprabham |astvaurvo'pi sarasvatīmanugato jāḍyāmbuvicchittayegauḥśabdo giri vartate sa niyataṃ yogaṃ vinā siddhidaḥ || 5||

एकैकं तव देवि ! बीजमनघं सव्यञ्जनाव्यञ्जनंकूटस्थं यदि वा पृथक्क्रमगतं यद्वा स्थितं व्युत्क्रमात् ।यं यं काममपेक्ष्य येन विधिना केनापि वा चिन्तितंजप्तं वा सफलीकरोति तरसा तं तं समस्तं नृणाम् ॥ ६॥

ekaikaṃ tava devi ! bījamanaghaṃ savyañjanāvyañjanaṃkūṭasthaṃ yadi vā pṛthakkramagataṃ yadvā sthitaṃ vyutkramāt |yaṃ yaṃ kāmamapekṣya yena vidhinā kenāpi vā cintitaṃjaptaṃ vā saphalīkaroti tarasā taṃ taṃ samastaṃ nṛṇām || 6||

वामे पुस्तकधारिणीमभयदां साक्षस्रजं दक्षिणेभक्तेभ्यो वरदानपेशलकरां कर्पूरकुन्दोज्ज्वलाम् ।उज्जृम्भाम्बुजपत्रकान्तनयनस्निग्धप्रभालोकिनींये त्वामम्ब ! न शीलयन्ति मनसा तेषां कवित्वं कुतः ॥ ७॥

vāme pustakadhāriṇīmabhayadāṃ sākṣasrajaṃ dakṣiṇebhaktebhyo varadānapeśalakarāṃ karpūrakundojjvalām |ujjṛmbhāmbujapatrakāntanayanasnigdhaprabhālokinīṃye tvāmamba ! na śīlayanti manasā teṣāṃ kavitvaṃ kutaḥ || 7||

ये त्वां पाण्डुरपुण्डरीकपटलस्पष्टाभिरामप्रभांसिञ्चन्तीममृतद्रवैरिव शिरो ध्यायन्ति मूर्ध्नि स्थिताम् ।अश्रान्तं विकटस्फुटाक्षरपदा निर्याति वक्त्राम्बुजात्तेषां भारति भारती सुरसरित्कल्लोललोलोर्म्मिभिः ॥ ८॥

ye tvāṃ pāṇḍurapuṇḍarīkapaṭalaspaṣṭābhirāmaprabhāṃsiñcantīmamṛtadravairiva śiro dhyāyanti mūrdhni sthitām |aśrāntaṃ vikaṭasphuṭākṣarapadā niryāti vaktrāmbujātteṣāṃ bhārati bhāratī surasaritkallolalolormmibhiḥ || 8||

ये सिन्दूरपरागपुञ्जपिहितां त्वत्तेजसा द्यामिमामुर्वी चापि विलीनयावकरसप्रस्तारमग्नामिव ।पश्यन्ति क्षणमप्यनन्यमनसस्तेषामनङ्गज्वरक्लान्तास्त्रस्तकुरङ्गशावकदृशो वश्या भवन्ति स्त्रियः ॥ ९॥

ye sindūraparāgapuñjapihitāṃ tvattejasā dyāmimāmurvī cāpi vilīnayāvakarasaprastāramagnāmiva |paśyanti kṣaṇamapyananyamanasasteṣāmanaṅgajvaraklāntāstrastakuraṅgaśāvakadṛśo vaśyā bhavanti striyaḥ || 9||

चञ्चत्काञ्चनकुण्डलाङ्गदधरामाबद्धकाञ्चीस्रजंये त्वां चेतसि तद्गते क्षणमपि ध्यायन्ति कृत्वा स्थिरम् ।तेषां वेश्मनि विभ्रमादहरहः स्फारी भवन्त्यश्चिराद्माद्यत्कुञ्जरकर्णतालतरलाः स्थैर्यं भजन्ते श्रियः ॥ १०॥

cañcatkāñcanakuṇḍalāṅgadadharāmābaddhakāñcīsrajaṃye tvāṃ cetasi tadgate kṣaṇamapi dhyāyanti kṛtvā sthiram |teṣāṃ veśmani vibhramādaharahaḥ sphārī bhavantyaścirādmādyatkuñjarakarṇatālataralāḥ sthairyaṃ bhajante śriyaḥ || 10||

आर्भट्या शशिखण्डमण्डितजटाजूटां नृमुण्डस्रजंबन्धूकप्रसवारुणाम्बरधरां प्रेतासनाध्यासिनीम् ।त्वां ध्यायन्ति चतुर्भुजां त्रिनयनामापीनतुङ्गस्तनींमध्ये निम्नवलित्रयाङ्किततनुं त्वद्रूपसम्पत्तये ॥ ११॥

ārbhaṭyā śaśikhaṇḍamaṇḍitajaṭājūṭāṃ nṛmuṇḍasrajaṃbandhūkaprasavāruṇāmbaradharāṃ pretāsanādhyāsinīm |tvāṃ dhyāyanti caturbhujāṃ trinayanāmāpīnatuṅgastanīṃmadhye nimnavalitrayāṅkitatanuṃ tvadrūpasampattaye || 11||

जातोऽप्यल्पपरिच्छदे क्षितिभृतां सामान्यमात्रे कुलेनिःशेषावनिचक्रवर्तिपदवीं लब्ध्वा प्रतापोन्नतः ।यद्विद्याधरवृन्दवन्दितपदः श्रीवत्सराजोऽभवद्देवि! त्वच्चरणाम्बुजप्रणतिजः सोऽयं प्रसादोदयः ॥ १२॥

jāto'pyalpaparicchade kṣitibhṛtāṃ sāmānyamātre kuleniḥśeṣāvanicakravartipadavīṃ labdhvā pratāponnataḥ |yadvidyādharavṛndavanditapadaḥ śrīvatsarājo'bhavaddevi! tvaccaraṇāmbujapraṇatijaḥ so'yaṃ prasādodayaḥ || 12||

चण्डि ! त्वच्चरणाम्बुजार्चनकृते बिल्वीदलोल्लुण्टनत्रुट्यत्कण्टककोटिभिः परिचयं येषां न जग्मुः कराः ।ते दण्डाङ्कुशचक्रचापकुलिशश्रीवत्समत्स्याङ्कितैर्जायन्तेपृथिवीभुजः कथमिवाम्भोजप्रभैः पाणिभिः ॥ १३॥

caṇḍi ! tvaccaraṇāmbujārcanakṛte bilvīdalolluṇṭanatruṭyatkaṇṭakakoṭibhiḥ paricayaṃ yeṣāṃ na jagmuḥ karāḥ |te daṇḍāṅkuśacakracāpakuliśaśrīvatsamatsyāṅkitairjāyantepṛthivībhujaḥ kathamivāmbhojaprabhaiḥ pāṇibhiḥ || 13||

विप्राः क्षोणिभुजो विशस्तदितरे क्षीराज्यमध्वैक्षवैस्त्वां देवि ! त्रिपुरे ! परापरकलां सन्तर्प्य पूजाविधौ ।यां यां प्रार्थयते मनः स्थिरधियां तेषां त एव ध्रुवंतां तां सिद्धिमवाप्नुवन्ति तरसा विघ्नैरविघ्नीकृता ॥ १४॥

viprāḥ kṣoṇibhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvaikṣavaistvāṃ devi ! tripure ! parāparakalāṃ santarpya pūjāvidhau |yāṃ yāṃ prārthayate manaḥ sthiradhiyāṃ teṣāṃ ta eva dhruvaṃtāṃ tāṃ siddhimavāpnuvanti tarasā vighnairavighnīkṛtā || 14||

शब्दानां जननी त्वमत्र भुवने वाग्वादिनीत्युच्यसेत्वत्तः केशववासवप्रभृतयोऽप्याविर्भवन्ति ध्रुवम् ।लीयन्ते खलु यत्र कल्पविरतौ ब्रह्मादयस्तेऽप्यमीसा त्वं काचिदचिन्त्यरूपमहिमा शक्तिः परा गीयसे ॥ १५॥

śabdānāṃ jananī tvamatra bhuvane vāgvādinītyucyasetvattaḥ keśavavāsavaprabhṛtayo'pyāvirbhavanti dhruvam |līyante khalu yatra kalpaviratau brahmādayaste'pyamīsā tvaṃ kācidacintyarūpamahimā śaktiḥ parā gīyase || 15||

देवानां त्रितयं त्रयी हुतभुजां शक्तित्रयं त्रिस्वरास्त्रैलोक्यं त्रिपदी त्रिपुष्करमथ त्रिब्रह्म वर्णास्त्रयः ।यत्किञ्चिज्जगति त्रिधा नियमितं वस्तु त्रिवर्गादिकंतत्सर्वं त्रिपुरेति नाम भगवत्यन्वेति ते तत्त्वतः ॥ १६॥

devānāṃ tritayaṃ trayī hutabhujāṃ śaktitrayaṃ trisvarāstrailokyaṃ tripadī tripuṣkaramatha tribrahma varṇāstrayaḥ |yatkiñcijjagati tridhā niyamitaṃ vastu trivargādikaṃtatsarvaṃ tripureti nāma bhagavatyanveti te tattvataḥ || 16||

लक्ष्मीं राजकुले जयां रणमुखे क्षेमङ्करीमध्वनिक्रव्यादद्विपसर्पभाजि शबरीं कान्तारदुर्गे गिरौ ।भूतप्रेतपिशाचजृम्भकभये स्मृत्वा महाभैरवींव्यामोहे त्रिपुरां तरन्ति विपदस्तारां च तोयप्लवे ॥ १७॥

lakṣmīṃ rājakule jayāṃ raṇamukhe kṣemaṅkarīmadhvanikravyādadvipasarpabhāji śabarīṃ kāntāradurge girau |bhūtapretapiśācajṛmbhakabhaye smṛtvā mahābhairavīṃvyāmohe tripurāṃ taranti vipadastārāṃ ca toyaplave || 17||

माया कुण्डलिनी क्रिया मधुमती काली कलामालिनीमातङ्गी विजया जया भगवती देवी शिवा शाम्भवी ।शक्तिः शङ्करवल्लभा त्रिनयना वाग्वादिनी भैरवीह्रीङ्कारी त्रिपुरा परापरमयी माता कुमारीत्यसि ॥ १८॥

māyā kuṇḍalinī kriyā madhumatī kālī kalāmālinīmātaṅgī vijayā jayā bhagavatī devī śivā śāmbhavī |śaktiḥ śaṅkaravallabhā trinayanā vāgvādinī bhairavīhrīṅkārī tripurā parāparamayī mātā kumārītyasi || 18||

आ ई पल्लवितैः परस्परयुतैर्द्वित्रिक्रमाद्यक्षरैःकाद्यैः क्षान्तगतैः स्वरादिभिरथ क्षान्तैश्च तैः सस्वरैः ।नामानि त्रिपुरे! भवन्ति खलु यान्यत्यन्तगुह्यानि तेतेभ्यो भैरवपत्नि विंशतिसहस्रेभ्यः परेभ्यो नमः ॥ १९॥

ā ī pallavitaiḥ parasparayutairdvitrikramādyakṣaraiḥkādyaiḥ kṣāntagataiḥ svarādibhiratha kṣāntaiśca taiḥ sasvaraiḥ |nāmāni tripure! bhavanti khalu yānyatyantaguhyāni tetebhyo bhairavapatni viṃśatisahasrebhyaḥ parebhyo namaḥ || 19||

बोद्धव्या निपुणं बुधैस्तुतिरियं कृत्वा मनस्तद्गतंभारत्यास्त्रिपुरेत्यनन्यमनसो यत्राद्यवृत्ते स्फुटम् ।एकद्वित्रिपदक्रमेण कथितस्तत्पादसङ्ख्याक्षरैर्मन्त्रोद्धारविधिर्विशेषसहितः सत्संप्रदायान्वितः ॥ २०॥

boddhavyā nipuṇaṃ budhaistutiriyaṃ kṛtvā manastadgataṃbhāratyāstripuretyananyamanaso yatrādyavṛtte sphuṭam |ekadvitripadakrameṇa kathitastatpādasaṅkhyākṣarairmantroddhāravidhirviśeṣasahitaḥ satsaṃpradāyānvitaḥ || 20||

सावद्यं निरवद्यमस्तु यदि वा किंवाऽनया चिन्तयानूनं स्तोत्रमिदं पठिष्यति जनो यस्यास्ति भक्तिस्त्वयि ।सञ्चिन्त्यापि लघुत्वमात्मनि दृढं सञ्जायमानं हठात्त्वद्भक्त्या मुखरीकृतेन रचितं यस्मान्मयापि ध्रुवम् ॥ २१॥

sāvadyaṃ niravadyamastu yadi vā kiṃvā'nayā cintayānūnaṃ stotramidaṃ paṭhiṣyati jano yasyāsti bhaktistvayi |sañcintyāpi laghutvamātmani dṛḍhaṃ sañjāyamānaṃ haṭhāttvadbhaktyā mukharīkṛtena racitaṃ yasmānmayāpi dhruvam || 21||

इति श्रीसोमतिलकसूरिविरचितः श्रीत्रिपुरा भारती लघुस्तवः समाप्तः ।

iti śrīsomatilakasūriviracitaḥ śrītripurā bhāratī laghustavaḥ samāptaḥ |