तुलसीमहिमा Tulasi Mahima

प्रसीद मम देवेशि प्रसीद हरिवल्लभे ।तुलसीमिति सम्प्रार्थ्य अर्चयेद्धरिमव्ययम् ॥ १॥

prasīda mama deveśi prasīda harivallabhe |tulasīmiti samprārthya arcayeddharimavyayam || 1||

अस्रात्वा तुलसीं छित्वा देवार्चन परायणः ।तत्सर्वं निष्फलं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति ॥ २॥

asrātvā tulasīṃ chitvā devārcana parāyaṇaḥ |tatsarvaṃ niṣphalaṃ caiva pañcagavyena śuddhyati || 2||

पापानि यानि रविसूनुपटस्थितानिगोब्रह्मबालपितृमातृवधादिकानि ।नश्यन्ति तानि तुलसीवनदर्शनेनगोकोटिदानसदृशं फलमाप्नुवन्ति ॥ ३॥

pāpāni yāni ravisūnupaṭasthitānigobrahmabālapitṛmātṛvadhādikāni |naśyanti tāni tulasīvanadarśanenagokoṭidānasadṛśaṃ phalamāpnuvanti || 3||

तुलसीकाननं यत्र यत्र पद्मवनानि च ।वसन्ति वैष्णवा यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ॥ ४॥

tulasīkānanaṃ yatra yatra padmavanāni ca |vasanti vaiṣṇavā yatra tatra sannihito hariḥ || 4||

तुलसीमञ्जरी ग्राह्या तदभावे दलं स्मृतम् ।दलाभावे तु पत्रं स्यात्पत्राभावे तु काष्ठकम् ॥ ५॥

tulasīmañjarī grāhyā tadabhāve dalaṃ smṛtam |dalābhāve tu patraṃ syātpatrābhāve tu kāṣṭhakam || 5||

काष्ठाभावे तु मूलं स्यात् मूलाभावे तु मृत्तिका ।मृत्तिकाया अभावे तु तुलसी शब्द इष्यते ॥ ६॥

kāṣṭhābhāve tu mūlaṃ syāt mūlābhāve tu mṛttikā |mṛttikāyā abhāve tu tulasī śabda iṣyate || 6||

पङ्कजं पञ्चरात्रं स्यात्सप्तरात्रं तु बिल्वकम् ।तुलसी दशरात्रं स्यात्ततः पर्युषितं भवेत् ॥ ७॥

paṅkajaṃ pañcarātraṃ syātsaptarātraṃ tu bilvakam |tulasī daśarātraṃ syāttataḥ paryuṣitaṃ bhavet || 7||

सङ्क्रान्तौ पक्षयोरन्ते द्वादश्यां निशि सन्ध्ययोः ।चिन्वन्ति तुलसीं ये वै निकृण्वन्ति हरे: शिरः ॥ ८॥

saṅkrāntau pakṣayorante dvādaśyāṃ niśi sandhyayoḥ |cinvanti tulasīṃ ye vai nikṛṇvanti hare: śiraḥ || 8||

ग्रहणे च व्यतीपाते भौमभार्गवभानुषु ।नाहरेत्तुलसीपत्रं न मध्याह्ने ततः परम् ॥ ९॥

grahaṇe ca vyatīpāte bhaumabhārgavabhānuṣu |nāharettulasīpatraṃ na madhyāhne tataḥ param || 9||

मध्याह्नके परे यस्तु हरिपूजापरायणः ।चिनोति यस्तु तुलसीं अधो गच्छति नान्यथा ॥ १०॥

madhyāhnake pare yastu haripūjāparāyaṇaḥ |cinoti yastu tulasīṃ adho gacchati nānyathā || 10||

निर्माल्यमपि वै ग्राह्यं तुलस्या हेमपुष्पवत् ।शङ्खोदकेन प्रक्षाल्य विष्णवे च निवेदयेत् ॥ ११॥

nirmālyamapi vai grāhyaṃ tulasyā hemapuṣpavat |śaṅkhodakena prakṣālya viṣṇave ca nivedayet || 11||

तुलस्याः कोमलैः पत्रैः श्रीहरे: पादपङ्कजम् ।पूजनं ये प्रकुर्वन्ति कृतार्थाः स्युर्न संशयः ॥ १२॥

tulasyāḥ komalaiḥ patraiḥ śrīhare: pādapaṅkajam |pūjanaṃ ye prakurvanti kṛtārthāḥ syurna saṃśayaḥ || 12||

द्वादश्यां जागरे रात्रौ प्राशयेत्तुलसीदलम् ।द्वाविंशदपराधांश्च क्षमते हरिरव्ययः ॥ १३॥

dvādaśyāṃ jāgare rātrau prāśayettulasīdalam |dvāviṃśadaparādhāṃśca kṣamate hariravyayaḥ || 13||

विष्णोर्विमानं यः कुर्यात्तुलस्याः कोमलैर्दलै: ।हंसयुक्तविमानेन विष्णुलोकं स गच्छति ॥ १४॥

viṣṇorvimānaṃ yaḥ kuryāttulasyāḥ komalairdalai: |haṃsayuktavimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati || 14||

पक्षद्वये च सङ्क्रान्तौ द्वादश्यां सूतकद्वये ।सङ्ग्रहो नैव कर्तव्यो निषिद्धदिवसेष्वपि ॥ १५॥

pakṣadvaye ca saṅkrāntau dvādaśyāṃ sūtakadvaye |saṅgraho naiva kartavyo niṣiddhadivaseṣvapi || 15||

त्यजेत्पर्युषितं पुष्पं त्यजेत्पर्युषितं जलम् ।न त्यजेत्तुलसीपत्रं न त्यजेज्जाह्नवीजलम् ॥ १६॥

tyajetparyuṣitaṃ puṣpaṃ tyajetparyuṣitaṃ jalam |na tyajettulasīpatraṃ na tyajejjāhnavījalam || 16||

पुष्कराद्यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा ।वासुदेवादयो देवा वसन्ति तुलसीवने ॥ १७॥

puṣkarādyāni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritastathā |vāsudevādayo devā vasanti tulasīvane || 17||

तुलसीगन्धमाघ्राथ पितरस्तुष्टमानसाः ।प्रयान्ति गरुडारूढाः सहिताश्चक्रपाणिना ॥ १८॥

tulasīgandhamāghrātha pitarastuṣṭamānasāḥ |prayānti garuḍārūḍhāḥ sahitāścakrapāṇinā || 18||

रोपणात्पालनात्सेकाद् दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम् ।तुलसी दहते पापं वाङ्मनःकायसञ्चितम् ॥ १९॥

ropaṇātpālanātsekād darśanātsparśanānnṛṇām |tulasī dahate pāpaṃ vāṅmanaḥkāyasañcitam || 19||

अमृतां सर्वकल्याणीं शोकसन्तापनाशिनीम् ।आधिव्याधिहरीं नॄणां तुलसि त्वां नमाम्यहम् ॥ २०॥

amṛtāṃ sarvakalyāṇīṃ śokasantāpanāśinīm |ādhivyādhiharīṃ nṝṇāṃ tulasi tvāṃ namāmyaham || 20||

आम्रारोपसहस्राणि पिप्पलानि शतानि च ।तत्फलं सममेकेन तुलसी विटपेन च ॥ २१॥

āmrāropasahasrāṇi pippalāni śatāni ca |tatphalaṃ samamekena tulasī viṭapena ca || 21||

राजद्वारे सभामध्ये सङ्ग्रामे शत्रुपीडने ।तुलसीस्मरणं कुर्यात् सर्वन्त्र विजयी भवेत् ॥ २२॥

rājadvāre sabhāmadhye saṅgrāme śatrupīḍane |tulasīsmaraṇaṃ kuryāt sarvantra vijayī bhavet || 22||

कृष्यारम्भे तथा पुष्ये विवाहे चार्थसङ्ग्रहे ।सर्वकार्येषु सिद्ध्यर्थं प्रस्थाने तुलसीं स्मरेत् ॥ २३॥

kṛṣyārambhe tathā puṣye vivāhe cārthasaṅgrahe |sarvakāryeṣu siddhyarthaṃ prasthāne tulasīṃ smaret || 23||

यः स्मरेत्तुलसीं सीतां रामं सौमित्रिणा सह ।विनिर्जित्य रिपून् सर्वान् पुनरायाति कार्यकृत् ॥ २४॥

yaḥ smarettulasīṃ sītāṃ rāmaṃ saumitriṇā saha |vinirjitya ripūn sarvān punarāyāti kāryakṛt || 24||

खादन्मांसं पिबन्मद्यं सङ्गच्छन्नन्त्यजादिभिः ।सद्यो भवति पूतात्मा कर्णयोस्तुलसीं धरन् ॥ २५॥

khādanmāṃsaṃ pibanmadyaṃ saṅgacchannantyajādibhiḥ |sadyo bhavati pūtātmā karṇayostulasīṃ dharan || 25||

चतुष्कर्णे मुखे चैकं नाभावेकं तथैव च ।शिरस्येकं तथा प्रोक्तं तीर्थे त्रयमुदाहृतम् ॥ २६॥

catuṣkarṇe mukhe caikaṃ nābhāvekaṃ tathaiva ca |śirasyekaṃ tathā proktaṃ tīrthe trayamudāhṛtam || 26||

अन्नोपरि तथा पञ्च भोजनान्ते दलत्रयम् ।एवं श्रीतुलसी ग्राह्या अष्टादशदला सदा ॥ २७॥

annopari tathā pañca bhojanānte dalatrayam |evaṃ śrītulasī grāhyā aṣṭādaśadalā sadā || 27||

पूजनानन्तरं विष्णोः अर्पितं तुलसीदलम् ।भक्षयेत् देह शुद्ध्यर्थं चान्द्रायणशताधिकम् ॥ २८॥

pūjanānantaraṃ viṣṇoḥ arpitaṃ tulasīdalam |bhakṣayet deha śuddhyarthaṃ cāndrāyaṇaśatādhikam || 28||

नैवेद्ममन्नं तुलसीविमिश्रितंविशेषतः पादजलेन विष्णोः ।योऽश्नाति नित्यं पुरतो मुरारेःप्राप्नोति यज्ञायुत कोटिपुण्यम् ॥ २९॥

naivedmamannaṃ tulasīvimiśritaṃviśeṣataḥ pādajalena viṣṇoḥ |yo'śnāti nityaṃ purato murāreḥprāpnoti yajñāyuta koṭipuṇyam || 29||

द्रव्यान्तरयुतं तैलं न दुष्येद् ग्रहणं विना ।तुलसीदलसंयुक्तं ग्रहणेऽपि न दुष्यति ॥ ३०॥

dravyāntarayutaṃ tailaṃ na duṣyed grahaṇaṃ vinā |tulasīdalasaṃyuktaṃ grahaṇe'pi na duṣyati || 30||

इति ग्रहणादौ नियमश्च तुलसीमहिमा सम्पूर्णा ।

iti grahaṇādau niyamaśca tulasīmahimā sampūrṇā |