स्कन्दस्तवम् Shri Skandastava

(शिवमहापुराणे)वामदेव उवाच ।ॐ नमः प्रणवार्थाय प्रणवार्थविधायिने ।प्रणवाक्षरबीजाय प्रणवाय नमोनमः ॥ २२॥ १

(śivamahāpurāṇe)vāmadeva uvāca |oṃ namaḥ praṇavārthāya praṇavārthavidhāyine |praṇavākṣarabījāya praṇavāya namonamaḥ || 22|| 1

वेदान्तार्थस्वरूपाय वेदान्तार्थविधायिने ।वेदान्तार्थविदे नित्यं विदिताय नमोनमः ॥ २३॥ २

vedāntārthasvarūpāya vedāntārthavidhāyine |vedāntārthavide nityaṃ viditāya namonamaḥ || 23|| 2

नमो गुहाय भूतानां गुहासु निहिताय च ।गुह्याय गुह्यरूपाय गुह्यागमविदे नमः ॥ २४॥ ३

namo guhāya bhūtānāṃ guhāsu nihitāya ca |guhyāya guhyarūpāya guhyāgamavide namaḥ || 24|| 3

अणोरणीयसे तुभ्यं महतोऽपि महीयसे ।नमः परावरज्ञाय परमात्मस्वरूपिणे ॥ २५॥ ४

aṇoraṇīyase tubhyaṃ mahato'pi mahīyase |namaḥ parāvarajñāya paramātmasvarūpiṇe || 25|| 4

स्कन्दाय स्कन्दरूपाय मिहिरारुणेतेजसे ।नमो मन्दारमालोद्यन्मुकुटादिभृते सदा ॥ २६॥ ५

skandāya skandarūpāya mihirāruṇetejase |namo mandāramālodyanmukuṭādibhṛte sadā || 26|| 5

शिवशिष्याय पुत्राय शिवस्य शिवदायिने ।शिवप्रियाय शिवयोरानन्दनिधये नम ॥ २७॥ ६

śivaśiṣyāya putrāya śivasya śivadāyine |śivapriyāya śivayorānandanidhaye nama || 27|| 6

गाङ्गेयाय नमस्तुभ्यं कार्तिकेयाय धीमते ।उमापुत्राय महते शरकाननशायिने ॥ २८॥ ७

gāṅgeyāya namastubhyaṃ kārtikeyāya dhīmate |umāputrāya mahate śarakānanaśāyine || 28|| 7

षडक्षरशरीराय षड्विधार्थविधायिने ।षडध्वातीतरूपाय षण्मुखाय नमोनमः ॥ २९॥ ८

ṣaḍakṣaraśarīrāya ṣaḍvidhārthavidhāyine |ṣaḍadhvātītarūpāya ṣaṇmukhāya namonamaḥ || 29|| 8

द्वादशायतनेत्राय द्वादशोद्यतबाहवे ।द्वादशायुधधाराय द्वादशात्मन्नमोऽस्तु ते ॥ ३०॥ ९

dvādaśāyatanetrāya dvādaśodyatabāhave |dvādaśāyudhadhārāya dvādaśātmannamo'stu te || 30|| 9

चतुर्भुजाय शान्ताय शक्तिकुक्कुटधारिणे ।वरदाय विहस्ताय नमोऽसुरविदारिणे ॥ ३१॥ १०

caturbhujāya śāntāya śaktikukkuṭadhāriṇe |varadāya vihastāya namo'suravidāriṇe || 31|| 10

गजावल्लीकुचालिप्तकुङ्कुमाङ्कितवक्षसे ।नमो गजाननानन्दमहिमानन्दितात्मने ॥ ३२॥ ११

gajāvallīkucāliptakuṅkumāṅkitavakṣase |namo gajānanānandamahimānanditātmane || 32|| 11

ब्रह्मादिदेवमुनिकिन्नरगीयमानगाथाविशेषशुचिचिन्तितकीर्तिधाम्ने ।वृन्दारकामलकिरीटविभूषणस्रक्पूज्याभिरामपदपङ्कज ते नमोऽस्तु ॥ ३३॥ १२

brahmādidevamunikinnaragīyamānagāthāviśeṣaśucicintitakīrtidhāmne |vṛndārakāmalakirīṭavibhūṣaṇasrakpūjyābhirāmapadapaṅkaja te namo'stu || 33|| 12

इति स्कन्दस्तवन्दिव्यं वामदेवेन भाषितम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमां गतिम् ॥ ३४॥ १३

iti skandastavandivyaṃ vāmadevena bhāṣitam |yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti paramāṃ gatim || 34|| 13

महाप्रज्ञाकरं ह्येतच्छिवभक्तिविवर्धनम् ।आयुरारोग्यधनकृत्सर्वकामप्रदं सदा ॥ ३५॥ १४

mahāprajñākaraṃ hyetacchivabhaktivivardhanam |āyurārogyadhanakṛtsarvakāmapradaṃ sadā || 35|| 14

इति स्तुत्वा वामदेवो देवं सेनापतिं प्रभुम् ।प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा प्रणम्य भुवि दण्डवत् ॥ ३६॥

iti stutvā vāmadevo devaṃ senāpatiṃ prabhum |pradakṣiṇātrayaṃ kṛtvā praṇamya bhuvi daṇḍavat || 36||

साष्टाङ्गं च पुनः कृत्वा प्रदक्षिणनमस्कृतम् ।अभवत्पार्श्वतस्तस्य विनयावनतो द्विजाः ॥ ३७॥

sāṣṭāṅgaṃ ca punaḥ kṛtvā pradakṣiṇanamaskṛtam |abhavatpārśvatastasya vinayāvanato dvijāḥ || 37||

वामदेवकृतं स्तोत्रम्परमार्थविजृम्भितम् ।श्रुत्वाभवत्प्रसन्नो हि महेश्वरसुतः प्रभुः ॥ ३८॥

vāmadevakṛtaṃ stotramparamārthavijṛmbhitam |śrutvābhavatprasanno hi maheśvarasutaḥ prabhuḥ || 38||

तमुवाच महासेनः प्रीतोऽस्मि तव पूजया ।भक्त्या स्तुत्या च भद्रन्ते किमद्यकरवाण्यहम् ॥ ३९॥

tamuvāca mahāsenaḥ prīto'smi tava pūjayā |bhaktyā stutyā ca bhadrante kimadyakaravāṇyaham || 39||

मुने त्वं योगिनांमुख्यः परिपूर्णश्च निस्पृहः ।भवादृशां हि लोकेस्मिप्रार्थनीयं न विद्यते ॥ ४०॥

mune tvaṃ yogināṃmukhyaḥ paripūrṇaśca nispṛhaḥ |bhavādṛśāṃ hi lokesmiprārthanīyaṃ na vidyate || 40||

तथापि धर्मरक्षायै लोकानुग्रहकाङ्क्षया ।त्वादृशा साधवस्सन्तो विचरन्ति महीतले ॥ ४१॥

tathāpi dharmarakṣāyai lokānugrahakāṅkṣayā |tvādṛśā sādhavassanto vicaranti mahītale || 41||

श्रोतव्यमस्ति चेद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् ।तदिदानीमहं वक्ष्ये लोकानुग्रहहे तवे ॥ ४२॥

śrotavyamasti cedbrahmanvaktumarhasi sāmpratam |tadidānīmahaṃ vakṣye lokānugrahahe tave || 42||

इति स्कन्दवचः श्रुत्वा वामदेवो महामुनिः ।प्रश्रयावनतः प्राह मेघगम्भीरया गिरा ॥ ४३॥

iti skandavacaḥ śrutvā vāmadevo mahāmuniḥ |praśrayāvanataḥ prāha meghagambhīrayā girā || 43||

वामदेव उवाच ।भगवन्परमेशस्त्वं परापरविभूतिदः ।सर्वज्ञसर्वकर्ता च सर्वशक्तिधरः प्रभुः ॥ ४४॥

vāmadeva uvāca |bhagavanparameśastvaṃ parāparavibhūtidaḥ |sarvajñasarvakartā ca sarvaśaktidharaḥ prabhuḥ || 44||

जीवा वयं तु ते वक्तुं सन्निधौ परमेशितुः ।तथाप्यनुग्रहो यन्ते यत्त्वं वदसि मां प्रति ॥ ४५॥

jīvā vayaṃ tu te vaktuṃ sannidhau parameśituḥ |tathāpyanugraho yante yattvaṃ vadasi māṃ prati || 45||

कृतार्थोऽहं महाप्राज्ञ विज्ञानकणमात्रतः ।प्रेरितः परिपृच्छामि क्षन्तव्योतिक्रमो मम ॥ ४६॥

kṛtārtho'haṃ mahāprājña vijñānakaṇamātrataḥ |preritaḥ paripṛcchāmi kṣantavyotikramo mama || 46||

प्रणवो हि परः साक्षात्परमेश्वरवाचकः ।वाच्यः पशुपतिर्देवः पशूनां पाशमोचकः ॥ ४७॥

praṇavo hi paraḥ sākṣātparameśvaravācakaḥ |vācyaḥ paśupatirdevaḥ paśūnāṃ pāśamocakaḥ || 47||

वाचकेन समाहूतः पशून्मोचयते क्षणात् ।तस्माद्वाचकतासिद्धिः प्रणवेन शिवम्प्रति ॥ ४८॥

vācakena samāhūtaḥ paśūnmocayate kṣaṇāt |tasmādvācakatāsiddhiḥ praṇavena śivamprati || 48||

ॐ मितीदं सर्वमिति श्रुतिराह सनातनी ।ओमिति ब्रह्म सर्वं हि ब्रह्मेति च समब्रवीत् ॥ ४९॥

oṃ mitīdaṃ sarvamiti śrutirāha sanātanī |omiti brahma sarvaṃ hi brahmeti ca samabravīt || 49||

देवसेनापते तुभ्यन्देवानाम्पतये नमः ।नमो यतीनाम्पतये परिपूर्णाय ते नमः ॥ ५०॥

devasenāpate tubhyandevānāmpataye namaḥ |namo yatīnāmpataye paripūrṇāya te namaḥ || 50||

एवं स्थिते जगत्यस्मिञ्छिवादन्यन्न विद्यते ।सर्वरूपधरः स्वामी शिवो व्यापी महेश्वरः ॥ ५१॥

evaṃ sthite jagatyasmiñchivādanyanna vidyate |sarvarūpadharaḥ svāmī śivo vyāpī maheśvaraḥ || 51||

समष्टिव्यष्टिभावेन प्रणवार्थः श्रुतो मया ।न जातुचिन्महासेन सम्प्राप्तस्त्वादृशो गुरुः ॥ ५२॥

samaṣṭivyaṣṭibhāvena praṇavārthaḥ śruto mayā |na jātucinmahāsena samprāptastvādṛśo guruḥ || 52||

अतः कृत्वानुकम्पां वै तमर्थं वक्तुमर्हसि ।उपदेशविधानेन सदाचारक्रमेण च ॥ ५३॥

ataḥ kṛtvānukampāṃ vai tamarthaṃ vaktumarhasi |upadeśavidhānena sadācārakrameṇa ca || 53||

स्वाम्येकः सर्ब्वजन्तूनां पाशच्छेदकरो गुरुः ।अतस्त्वत्कृपया सोऽर्थः श्रोतव्यो हि मया गुरो ॥ ५४॥

svāmyekaḥ sarbvajantūnāṃ pāśacchedakaro guruḥ |atastvatkṛpayā so'rthaḥ śrotavyo hi mayā guro || 54||

इति स मुनिना पृष्टः स्कन्दः प्रणम्य सदाशिवंप्रणववपुषं साष्टत्रिंशत्कलावरलक्षितम् ।सहितमुनया शश्वत्पार्श्वे मुनिप्रवरान्वितंगदितुमुपचक्राम श्रेयः श्रुतिष्वपि गोपितम् ॥ ५५॥

iti sa muninā pṛṣṭaḥ skandaḥ praṇamya sadāśivaṃpraṇavavapuṣaṃ sāṣṭatriṃśatkalāvaralakṣitam |sahitamunayā śaśvatpārśve munipravarānvitaṃgaditumupacakrāma śreyaḥ śrutiṣvapi gopitam || 55||

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायांवामदेवब्रह्मवर्णनंनामैकादशोऽध्यायान्तर्गतम् स्कन्दस्तवं सम्पूर्णम् ॥शिवपुराणम्, संहिता ६ (कैलाससंहिता), अध्यायः ११णा

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃvāmadevabrahmavarṇanaṃnāmaikādaśo'dhyāyāntargatam skandastavaṃ sampūrṇam ||śivapurāṇam, saṃhitā 6 (kailāsasaṃhitā), adhyāyaḥ 11ṇā