उपनिषत्स्तुतिनिरूपणम् वामदेवकृतम् Vamadevakritopanishatstutinirupanam

अहं विश्वाधीशो मनुरहमहो सूर्य इति वअहं विश्वं सर्वं सुग्नमखिलं त्वच्छ्रुतिबलात् ।उताहोस्विच्छम्भो निखिलमरुतां नायक विभोभवत्पादाम्भोजोद्भवभजनपुण्याकरमतिः ॥ ३॥

ahaṃ viśvādhīśo manurahamaho sūrya iti vaahaṃ viśvaṃ sarvaṃ sugnamakhilaṃ tvacchrutibalāt |utāhosvicchambho nikhilamarutāṃ nāyaka vibhobhavatpādāmbhojodbhavabhajanapuṇyākaramatiḥ || 3||

पूर्णं पूर्णमदस्त्वदीयमहसा सम्पूर्णमेतज्जगतत्वां पूर्णं समुपैति तूर्णमथ वै सम्पूर्णकामोऽधुना ।पूर्णात्पूर्णमहार्णवप्रतिनिधिं तूर्णं हृदाकाशगंत्वां (मत्वा) तार्णं जगदेव तस्य हृदये सम्पूर्णमातिष्ठते ॥ ४॥

pūrṇaṃ pūrṇamadastvadīyamahasā sampūrṇametajjagatatvāṃ pūrṇaṃ samupaiti tūrṇamatha vai sampūrṇakāmo'dhunā |pūrṇātpūrṇamahārṇavapratinidhiṃ tūrṇaṃ hṛdākāśagaṃtvāṃ (matvā) tārṇaṃ jagadeva tasya hṛdaye sampūrṇamātiṣṭhate || 4||

ईशावास्यमिदं च सर्वमधुना त्वद्भानभातं सतामेकं द्वन्द्वविहीनमद्भुतमहो नेहास्ति नाना जगत् ।आत्मैवेदमिदमुमाह्वयमिदं ब्रह्मेदमालोक्यतांवेदान्तैर्गुरुबोधवाक्यजनितानन्दैस्त्वमात्मा विभुः ॥ ५॥

īśāvāsyamidaṃ ca sarvamadhunā tvadbhānabhātaṃ satāmekaṃ dvandvavihīnamadbhutamaho nehāsti nānā jagat |ātmaivedamidamumāhvayamidaṃ brahmedamālokyatāṃvedāntairgurubodhavākyajanitānandaistvamātmā vibhuḥ || 5||

लोकद्वारमपावृतं मुनिगणप्राप्यं दुरापं सदादुष्टानां तु हिरण्यपात्रपिहितं सत्यस्य तद्वै मुखम् ।तत्पश्येम भवत्कटाक्षलहरीपाथेयपान्थाः सदासम्राडदिचतुर्थलोकगतयः शम्भो त्वदीयार्चनात् ॥ ६॥

lokadvāramapāvṛtaṃ munigaṇaprāpyaṃ durāpaṃ sadāduṣṭānāṃ tu hiraṇyapātrapihitaṃ satyasya tadvai mukham |tatpaśyema bhavatkaṭākṣalaharīpātheyapānthāḥ sadāsamrāḍadicaturthalokagatayaḥ śambho tvadīyārcanāt || 6||

एष ब्रह्मैव शक्रः श्रुतिरियमधुना सर्वमेतद्विचित्रंप्रज्ञानेत्रमितीरयत्यपि विभो ब्रह्मेदमात्मेत्यपि ।शारीरादिषडूर्मिकृत्यरहितो देवस्त्वमीशानदृक्दृश्यं भूतभवद्भविष्यमुखरं त्वय्येव विद्योतते ॥ ७॥

eṣa brahmaiva śakraḥ śrutiriyamadhunā sarvametadvicitraṃprajñānetramitīrayatyapi vibho brahmedamātmetyapi |śārīrādiṣaḍūrmikṛtyarahito devastvamīśānadṛkdṛśyaṃ bhūtabhavadbhaviṣyamukharaṃ tvayyeva vidyotate || 7||

स्वामानन्दनिधि त्वदीयसहजानन्दोत्थसच्छीकराःब्रह्माद्या मुनयस्तथा यमिगणा जीवन्ति नो मात्रया ।आकाशादिशरीरमद्वयघनं बुद्धयादिबोधप्रदंब्रह्माप्नोति परं त्वदीयकृपया जानासि त्वं त्वामनु ॥ ८॥

svāmānandanidhi tvadīyasahajānandotthasacchīkarāḥbrahmādyā munayastathā yamigaṇā jīvanti no mātrayā |ākāśādiśarīramadvayaghanaṃ buddhayādibodhapradaṃbrahmāpnoti paraṃ tvadīyakṛpayā jānāsi tvaṃ tvāmanu || 8||

भीषैवोदेति भानुः सकलग्रहगणैः सप्तविप्रैश्च यक्षैःवह्नीन्द्रावपि सूरसूनुरथ वै शम्भो त्वदीयाज्ञया ।निःश्वासोऽपि भवत्कृतो हि भगवन साम्नामृचां याजुषांआथर्वाणगणास्तदङ्गमखिलं त्वत्तो विभो निःसृतम् ॥ ९॥

bhīṣaivodeti bhānuḥ sakalagrahagaṇaiḥ saptavipraiśca yakṣaiḥvahnīndrāvapi sūrasūnuratha vai śambho tvadīyājñayā |niḥśvāso'pi bhavatkṛto hi bhagavana sāmnāmṛcāṃ yājuṣāṃātharvāṇagaṇāstadaṅgamakhilaṃ tvatto vibho niḥsṛtam || 9||

यतो वाचां गुम्भः सह परिकरैरस्तमयतेमनोवाक्शम्भो तज्जडमखिलचापल्यजनकम् ।अस्थूलोप्यनणुस्तथाप्यविदुषामङ्गुष्ठमात्रोऽन्तरानीवारोद्भवशुकसम्मितविभो पीताकृतिर्मासि वै ॥ १०॥

yato vācāṃ gumbhaḥ saha parikarairastamayatemanovākśambho tajjaḍamakhilacāpalyajanakam |asthūlopyanaṇustathāpyaviduṣāmaṅguṣṭhamātro'ntarānīvārodbhavaśukasammitavibho pītākṛtirmāsi vai || 10||

त्वमा काशकोशस्य चैतन्यदाता महाकाशमेतज्जगद्व्याप्य तिष्ठेत् ।कुतो जातमाकाशमप्राणमित्थं न चानन्दलेशं समाप्नोति कश्चित् ॥ ११॥

tvamā kāśakośasya caitanyadātā mahākāśametajjagadvyāpya tiṣṭhet |kuto jātamākāśamaprāṇamitthaṃ na cānandaleśaṃ samāpnoti kaścit || 11||

त्वमात्मा वियद्वायुवह्निर्जलं क्ष्मा तवौषध्यजालं (ततौषध्यजालं) तदन्नं तु (पू) वर्षः ।प्रमोदोऽथ मोदस्तथैवास्य पक्षौ त्वमीशान आनन्द आत्मा तुरीयः ॥ १२॥

tvamātmā viyadvāyuvahnirjalaṃ kṣmā tavauṣadhyajālaṃ (tatauṣadhyajālaṃ) tadannaṃ tu (pū) varṣaḥ |pramodo'tha modastathaivāsya pakṣau tvamīśāna ānanda ātmā turīyaḥ || 12||

त्वां सर्वान्तरगं तथापि विवशा मोहादिय वै श्रुतिश्चात्मन्यावसथा दकल्पनमिदं द्वौ वा सुपर्णेत्यपि ।एकस्तत्फलमत्ति साक्षिगतिको द्वित्वं कथं त्वद्गतं (साक्षिकतया द्वित्वं कथं भावये)एकं त्वां तमसा परं सुकृतिनो जानन्ति बोधैर्हृदा ॥ १३॥

tvāṃ sarvāntaragaṃ tathāpi vivaśā mohādiya vai śrutiścātmanyāvasathā dakalpanamidaṃ dvau vā suparṇetyapi |ekastatphalamatti sākṣigatiko dvitvaṃ kathaṃ tvadgataṃ (sākṣikatayā dvitvaṃ kathaṃ bhāvaye)ekaṃ tvāṃ tamasā paraṃ sukṛtino jānanti bodhairhṛdā || 13||

अस्तं द्वित्वनिवृत्तभावभवुके स्वात्मन्यखण्डात्मकेनानाकारमबुदबुद्धिजनकं भ्रान्त्या भयं जायते ।ज्ञाते रज्जुनि सर्पभूत्कृतिभयं त्यक्त्वा जनो मोदतेउद्वत् त्वय्यखिलात्मके शिवतरे ज्ञाते भयं नास्ति हि ॥ १४॥

astaṃ dvitvanivṛttabhāvabhavuke svātmanyakhaṇḍātmakenānākāramabudabuddhijanakaṃ bhrāntyā bhayaṃ jāyate |jñāte rajjuni sarpabhūtkṛtibhayaṃ tyaktvā jano modateudvat tvayyakhilātmake śivatare jñāte bhayaṃ nāsti hi || 14||

आधारमानन्दमखण्डबोधं यस्मिन लयं याति पुरत्रयं प्रभो ।तस्मिन्मनः प्राणगतीन्द्रियाणि भूतानि पश्चापि च त्वां न विद्युः ॥ १५॥

ādhāramānandamakhaṇḍabodhaṃ yasmina layaṃ yāti puratrayaṃ prabho |tasminmanaḥ prāṇagatīndriyāṇi bhūtāni paścāpi ca tvāṃ na vidyuḥ || 15||

यत्र त्वमात्मा भगवन्श्रुतिश्रुतः तत्केन किं पश्य महो गुणार्थान् ।नद्यो यथा सरमाणाः समुद्रे तथेन्द्रियार्थस्त्वयि नाशमेति ॥ १६॥

yatra tvamātmā bhagavanśrutiśrutaḥ tatkena kiṃ paśya maho guṇārthān |nadyo yathā saramāṇāḥ samudre tathendriyārthastvayi nāśameti || 16||

ज्ञाते तथात्मन्यखिलं संविदः श्रुतिर्नवाभ्यासपरा वदत्यथार्थम् ।वाचा समारम्भणमेव युक्त्या एकेन मृत्पिण्डमयेन सर्वम् ॥ १७॥

jñāte tathātmanyakhilaṃ saṃvidaḥ śrutirnavābhyāsaparā vadatyathārtham |vācā samārambhaṇameva yuktyā ekena mṛtpiṇḍamayena sarvam || 17||

भूमात्वेव सुखं त्वदीयकृपया नाल्पे सुखं संसृतौनान्यद्यत्र विपश्यति प्रियतरं नान्यद्विजानात्यपि ।भूम्यन्तर्गतमेव हाटकनिधिं नैवाप्नुवन्ते जनाऊर्ध्वं सञ्चरतोऽप्यहोऽप्यहरहस्त्वामीश मोहात्सदा ॥ १८॥

bhūmātveva sukhaṃ tvadīyakṛpayā nālpe sukhaṃ saṃsṛtaunānyadyatra vipaśyati priyataraṃ nānyadvijānātyapi |bhūmyantargatameva hāṭakanidhiṃ naivāpnuvante janāūrdhvaṃ sañcarato'pyaho'pyaharahastvāmīśa mohātsadā || 18||

आदित्यसोमदहनेषु तथैव वाचि अन्योन्यनाशमुपलक्ष्य जयादिकेषु ।त्वं ज्योतिषां ज्योतिरनुत्तमोऽसि आत्मासि विश्वमखिलं त्वयि सन्निधत्ते ॥ १९॥

ādityasomadahaneṣu tathaiva vāci anyonyanāśamupalakṣya jayādikeṣu |tvaṃ jyotiṣāṃ jyotiranuttamo'si ātmāsi viśvamakhilaṃ tvayi sannidhatte || 19||

अन्तर्यामितया त्वमेव भगवन्जाड्यं जगत्सर्गजंवारित्वं पृथिवीन्द्रियाणि च मनः सर्वं नियम्याखिलम् ।त्वामेतेन विदन्ति बाह्यगतयः सूक्ष्मादिदृश्यं शिवंतं त्वामन्तिकसंस्थितं मुहुरहो देवापि मुह्यन्ति वै ॥ २०॥

antaryāmitayā tvameva bhagavanjāḍyaṃ jagatsargajaṃvāritvaṃ pṛthivīndriyāṇi ca manaḥ sarvaṃ niyamyākhilam |tvāmetena vidanti bāhyagatayaḥ sūkṣmādidṛśyaṃ śivaṃtaṃ tvāmantikasaṃsthitaṃ muhuraho devāpi muhyanti vai || 20||

त्वां दृष्ट्वा हृदयाब्जगं मुनिगणाः शोकं तरन्तेऽखिलंतेषां त्वं तमसो गणं भिद्यन्ति च ग्रन्थयः ।सर्वाक्षिश्रुतिहस्तपादवदनः सर्वेषु भूताश्रयःसर्वं विश्वमिदं विचित्रजनकं चावृत्य सन्तिष्ठसे ॥ २१॥

tvāṃ dṛṣṭvā hṛdayābjagaṃ munigaṇāḥ śokaṃ tarante'khilaṃteṣāṃ tvaṃ tamaso gaṇaṃ bhidyanti ca granthayaḥ |sarvākṣiśrutihastapādavadanaḥ sarveṣu bhūtāśrayaḥsarvaṃ viśvamidaṃ vicitrajanakaṃ cāvṛtya santiṣṭhase || 21||

त्वं चक्षुषां चक्षुरसि श्रुतीढ्यः श्रुतेः श्रुतिः प्राणगणस्य प्राणः ।त्वं वै मनस्यापि (?) मनो महेश सङ्गिष्वसङ्गस्त्वशरीरकोऽसि ॥ २२॥

tvaṃ cakṣuṣāṃ cakṣurasi śrutīḍhyaḥ śruteḥ śrutiḥ prāṇagaṇasya prāṇaḥ |tvaṃ vai manasyāpi (?) mano maheśa saṅgiṣvasaṅgastvaśarīrako'si || 22||

अपाणिपादो मनसो दवीयः पश्यस्यचक्षुः स शृणोष्यकर्णः ।त्वं वेत्सि सर्वं न विदन्ति हि त्वां त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ २३॥

apāṇipādo manaso davīyaḥ paśyasyacakṣuḥ sa śṛṇoṣyakarṇaḥ |tvaṃ vetsi sarvaṃ na vidanti hi tvāṃ tvāmāhuragryaṃ puruṣaṃ purāṇam || 23||

मनः परोऽसि प्रकृतेः परोऽसि बुद्धे परोऽसि महतः परोऽसि ।अव्यक्तव्यक्तात्पुरुषात्परोऽसि काष्ठा गतिर्ब्रह्म पुच्छं स्वमीश ॥ २४॥

manaḥ paro'si prakṛteḥ paro'si buddhe paro'si mahataḥ paro'si |avyaktavyaktātpuruṣātparo'si kāṣṭhā gatirbrahma pucchaṃ svamīśa || 24||

अशरीरस्त्वमसि प्रसिद्धकर्मा शरीरिणां नाशगतिक्रियासु ।तस्मादवस्थारहितं च शम्भुं त्वां यो विजानाति न शोचते पुनः ॥ २५॥

aśarīrastvamasi prasiddhakarmā śarīriṇāṃ nāśagatikriyāsu |tasmādavasthārahitaṃ ca śambhuṃ tvāṃ yo vijānāti na śocate punaḥ || 25||

सृष्टानि खानि परमेश विमोहनाय त्वय्येव देव जगतीष्वथ एक एव ।तस्मात्परं पश्यति विश्वमूर्तेर्नात्मानमिच्छन्ति बहिर्मुखा जनाः ॥ २६॥

sṛṣṭāni khāni parameśa vimohanāya tvayyeva deva jagatīṣvatha eka eva |tasmātparaṃ paśyati viśvamūrternātmānamicchanti bahirmukhā janāḥ || 26||

विश्वं दृश्यमिदं विभाति सकलं त्वय्येव विद्योततेजाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु प्रलयकृत्कोशादिहीनः सदा ।त्वामात्मानमखण्डमिन्द्रियगणैरप्राप्यमाशा मुखंनित्यं वाञ्छति ब्रह्म तद्धृदि सदा चानन्दलब्धं सुखम् ॥ २७॥

viśvaṃ dṛśyamidaṃ vibhāti sakalaṃ tvayyeva vidyotatejāgratsvapnasuṣuptiṣu pralayakṛtkośādihīnaḥ sadā |tvāmātmānamakhaṇḍamindriyagaṇairaprāpyamāśā mukhaṃnityaṃ vāñchati brahma taddhṛdi sadā cānandalabdhaṃ sukham || 27||

चतुर्थस्तुरीयः शिवोऽदेत आत्मा महाभूतदेहेष्वसङ्गः पुराणः ।स सत्येव तन्नामरूपैर्गुणैर्वा शिवः पुरुषः केवलः कोशहीनः ॥ २८॥

caturthasturīyaḥ śivo'deta ātmā mahābhūtadeheṣvasaṅgaḥ purāṇaḥ |sa satyeva tannāmarūpairguṇairvā śivaḥ puruṣaḥ kevalaḥ kośahīnaḥ || 28||

अमेद्यो ह्यदाह्यस्तथा छेद्यहीनस्तवाद्यास्ति वाक्पाणिदेहादिबन्धः ।स्वतन्त्रो विभुर्नित्यशुद्धो विभासस्वमासा जगज्जालमेतद्विमासि ॥ २९॥

amedyo hyadāhyastathā chedyahīnastavādyāsti vākpāṇidehādibandhaḥ |svatantro vibhurnityaśuddho vibhāsasvamāsā jagajjālametadvimāsi || 29||

यतो वा महाभूतसङ्घानि जातान्यसङ्ख्येयकर्माणि भिन्नानि नित्यम् ।येनैव जीवन्ति विभान्ति देहेर्विदेहानि नान्यत्र सन्विष्ठतेऽन्ते ॥ ३०॥

yato vā mahābhūtasaṅghāni jātānyasaṅkhyeyakarmāṇi bhinnāni nityam |yenaiva jīvanti vibhānti dehervidehāni nānyatra sanviṣṭhate'nte || 30||

तदेतत्त्रिनेत्रं विचित्रं पवित्रमुमाश्लिष्टमात्रार्धचन्द्रार्धचूडम् ।विजिज्ञास्य तद्ब्रह्म नीरूपरूपं महारूपमेकं जगत्पालनाय ॥ ३१॥

tadetattrinetraṃ vicitraṃ pavitramumāśliṣṭamātrārdhacandrārdhacūḍam |vijijñāsya tadbrahma nīrūparūpaṃ mahārūpamekaṃ jagatpālanāya || 31||

स्वमात्मा त्वं ब्रह्म त्वमसि भगवन्घोरमखिलंत्वया भेदं जानात्यविकलधिया यस्तु यमिराट् ।अजानन्यश्चेत्थं त्वमसि च परादात्स तमनु ॥ ३२॥

svamātmā tvaṃ brahma tvamasi bhagavanghoramakhilaṃtvayā bhedaṃ jānātyavikaladhiyā yastu yamirāṭ |ajānanyaścetthaṃ tvamasi ca parādātsa tamanu || 32||

एके त्वय्यद्वितीये जगदिदमखिलं नेह नानास्ति किञ्चित्श्रुत्या युक्त्या गुरूक्त्या मननयुतधिया तत्त्ववाक्यात् तपोक्त्या ।द्वित्व भीतिमहेश त्वयि भयजननी द्वासुपर्णादिवाक्यैःमन्दान्सम्बोधयत्सा श्रुतिरियमधुना साक्षिणं त्वां फलादम् ॥ ३३॥

eke tvayyadvitīye jagadidamakhilaṃ neha nānāsti kiñcitśrutyā yuktyā gurūktyā mananayutadhiyā tattvavākyāt tapoktyā |dvitva bhītimaheśa tvayi bhayajananī dvāsuparṇādivākyaiḥmandānsambodhayatsā śrutiriyamadhunā sākṣiṇaṃ tvāṃ phalādam || 33||

एषोऽन्तरादित्यगतो महेशो हिरण्यरूपः स हिरण्यकेशः ।हिरण्यरेताश्च तथाम्बिकापतिः ध्यानैकगम्यस्तमसः परस्तात् ॥ ३४॥

eṣo'ntarādityagato maheśo hiraṇyarūpaḥ sa hiraṇyakeśaḥ |hiraṇyaretāśca tathāmbikāpatiḥ dhyānaikagamyastamasaḥ parastāt || 34||

एषोऽन्तर्याम्यमृतः पुराणः कविस्तथा प्राणभृत्प्राणहेतुः ।त्वां ब्रह्ममन्वास उपासते चिरं मुक्त्यै धृतात्मान उतो महेशम् ॥ ३५॥

eṣo'ntaryāmyamṛtaḥ purāṇaḥ kavistathā prāṇabhṛtprāṇahetuḥ |tvāṃ brahmamanvāsa upāsate ciraṃ muktyai dhṛtātmāna uto maheśam || 35||

त्वं षोडशात्मा पुरुषः पुरीशयो न लोकदुःखैस्त्वमसङ्ग एकः ।न सज्जसे तद्गुणभाववृत्तिषु स्थितोऽसि दूरे च तदन्तिकोऽसि ॥ ३६॥

tvaṃ ṣoḍaśātmā puruṣaḥ purīśayo na lokaduḥkhaistvamasaṅga ekaḥ |na sajjase tadguṇabhāvavṛttiṣu sthito'si dūre ca tadantiko'si || 36||

अपाणिरादो गुणकर्महीनो गुहाहितो निष्कलस्त्वं तुरीयः ।सत्यं तथाऽऽनन्दमयस्त्वमात्मा ज्ञानं सुखं संविदिति क्रमेण ॥ ३७॥

apāṇirādo guṇakarmahīno guhāhito niṣkalastvaṃ turīyaḥ |satyaṃ tathā''nandamayastvamātmā jñānaṃ sukhaṃ saṃviditi krameṇa || 37||

यदा तमस्त्वं न दिवा निशापि वा न सन्न चासच्छिव एव केवलः ।त्वमक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यं प्रज्ञा त्वदाज्ञावशतो विनिःसृता ॥ ३८॥

yadā tamastvaṃ na divā niśāpi vā na sanna cāsacchiva eva kevalaḥ |tvamakṣaraṃ tatsaviturvareṇyaṃ prajñā tvadājñāvaśato viniḥsṛtā || 38||

कोशातीतमखण्डमेकमरसं गन्धादिहीनं तदानश्यद्देहकदम्बकेषु नितरां नाशादिहीनं विभुम् ।स्वात्मानं प्रियदेहजालरहितं तत्साक्षिणं सर्वदादृश्यं दर्शनदिग्भ्रमादिरहितं जानन्नरो मुच्यते ॥क्वचिञ्जातं विश्वं क्वचिदपि विलीनं सुरगणैःक्वचित्स्तब्धं दीनं क्वचिदपि च नादैकविवशम् ।षडूर्मिप्राविद्धं त्वयि तु भगवन्नब्धि विलसत्तरङ्गाद्योतन्ते न हि तु च भवांस्तद्गतगुणः (भगवान्स्तद्गतगुणः) ॥ ४०॥

kośātītamakhaṇḍamekamarasaṃ gandhādihīnaṃ tadānaśyaddehakadambakeṣu nitarāṃ nāśādihīnaṃ vibhum |svātmānaṃ priyadehajālarahitaṃ tatsākṣiṇaṃ sarvadādṛśyaṃ darśanadigbhramādirahitaṃ jānannaro mucyate ||kvaciñjātaṃ viśvaṃ kvacidapi vilīnaṃ suragaṇaiḥkvacitstabdhaṃ dīnaṃ kvacidapi ca nādaikavivaśam |ṣaḍūrmiprāviddhaṃ tvayi tu bhagavannabdhi vilasattaraṅgādyotante na hi tu ca bhavāṃstadgataguṇaḥ (bhagavānstadgataguṇaḥ) || 40||

स्वात्मानमानन्दमखण्डबोधमीशानमाद्यं जगतस्तस्थुषश्च ।सर्वेन्द्रियानन्तगुणैर्विहीनं तत्सत्यमानन्दमजं महेश्वरम् ॥ ४१॥

svātmānamānandamakhaṇḍabodhamīśānamādyaṃ jagatastasthuṣaśca |sarvendriyānantaguṇairvihīnaṃ tatsatyamānandamajaṃ maheśvaram || 41||

त्वय्येवान्तः प्रविशति जगन्नामरूपैर्विचित्रंगतोपाधिद्वन्द्वं पवनरहिताब्धिप्रतिनिमे ।यथा नद्यः सर्वान् शरणगतयः सागरमहोतथा नाम्ना रूपैः परमपुरुषे त्वय्यखिलदे ॥ ४२॥

tvayyevāntaḥ praviśati jagannāmarūpairvicitraṃgatopādhidvandvaṃ pavanarahitābdhipratinime |yathā nadyaḥ sarvān śaraṇagatayaḥ sāgaramahotathā nāmnā rūpaiḥ paramapuruṣe tvayyakhilade || 42||

यथोर्णनामिः सृजते तन्तुजालं जगद्विचित्रं सृजसि त्वमीश ।अणोरणुस्त्वं महतो महीयान् अथापि च क्षत्रमथो नदन्ते ॥ ४३॥

yathorṇanāmiḥ sṛjate tantujālaṃ jagadvicitraṃ sṛjasi tvamīśa |aṇoraṇustvaṃ mahato mahīyān athāpi ca kṣatramatho nadante || 43||

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्ण तमसः परस्तात् ।ऋतं सत्यममृतं परं ब्रह्म धाम ज्ञानान्नान्यदस्तीह पन्थाः ॥ ४४॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇa tamasaḥ parastāt |ṛtaṃ satyamamṛtaṃ paraṃ brahma dhāma jñānānnānyadastīha panthāḥ || 44||

ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम् ।ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपं नमाम्यहम् ॥ ४५॥

ṛtaṃ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam |ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpaṃ namāmyaham || 45||

ये त्वा जगज्जगत्याहितं पदं यदेतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ।त्वदज्ञानादिह जात्यादिधर्मैः निबन्धते जना दुःखिताः सदा ॥ ४६॥

ye tvā jagajjagatyāhitaṃ padaṃ yadetadviduramṛtāste bhavanti |tvadajñānādiha jātyādidharmaiḥ nibandhate janā duḥkhitāḥ sadā || 46||

ऋचो अक्षरे परमे त्वा महेशमलिङ्गमाकाशसधर्मकं विभुम् ।त्वां यो न वेद किमृचा करिष्यति साम्नाऽथवा यजुषाथर्वणैर्वा ॥ ४७॥

ṛco akṣare parame tvā maheśamaliṅgamākāśasadharmakaṃ vibhum |tvāṃ yo na veda kimṛcā kariṣyati sāmnā'thavā yajuṣātharvaṇairvā || 47||

हृदा पश्यन्ति मनसा मनीषिणो जानन्ति त्वां प्रथमं कवीनाम् ।ब्रह्मैव तद्ब्रह्मण उज्जभार स्वाविद्यया संसरसे च मुच्यसे ॥ ४८॥

hṛdā paśyanti manasā manīṣiṇo jānanti tvāṃ prathamaṃ kavīnām |brahmaiva tadbrahmaṇa ujjabhāra svāvidyayā saṃsarase ca mucyase || 48||

शुद्धं बुद्धमबुद्धिबोधजनकं बद्धैकमोक्षप्रदंसिद्धं साध्यगणाख्यविद्वशरकमात्मैक्ययोधे रतम् ।ओङ्कारात्मककार्मुकं निजसुखामोदैकमुष्टिं ध्रुवंतं ब्रह्माखिलकोशकाशमनिशं शम्भुं परं धीमहि ॥ ४९॥

śuddhaṃ buddhamabuddhibodhajanakaṃ baddhaikamokṣapradaṃsiddhaṃ sādhyagaṇākhyavidvaśarakamātmaikyayodhe ratam |oṅkārātmakakārmukaṃ nijasukhāmodaikamuṣṭiṃ dhruvaṃtaṃ brahmākhilakośakāśamaniśaṃ śambhuṃ paraṃ dhīmahi || 49||

श्रद्दध्यान्न स जातु धीरहृदयो मामन्तको मारयेदित्युक्त्या गुरुवाक्यबोधजनितानन्दोज्झिताहङ्कृतिः ।आत्मानं तमसः परं मृगयतां शीर्णेष्वशीर्णं सदादेहाक्षादिषु भूतभव्यगणनाकालेऽपि दृश्येऽपि च ॥ ५०॥

śraddadhyānna sa jātu dhīrahṛdayo māmantako mārayedityuktyā guruvākyabodhajanitānandojjhitāhaṅkṛtiḥ |ātmānaṃ tamasaḥ paraṃ mṛgayatāṃ śīrṇeṣvaśīrṇaṃ sadādehākṣādiṣu bhūtabhavyagaṇanākāle'pi dṛśye'pi ca || 50||

उद्गीथप्राणनामैर्मधुदहरपर्यङ्कतपनैः तथा वह्नीन्द्राद्यैः श्रुतिशिखरविद्योत्थसुपथा ।अतः पारम्पर्यक्रममकृतवाक्येर्विधियुतैर्महेशाङ्गाबद्धैर्न भवति हि साक्षात् पराशवः ॥ ५१॥

udgīthaprāṇanāmairmadhudaharaparyaṅkatapanaiḥ tathā vahnīndrādyaiḥ śrutiśikharavidyotthasupathā |ataḥ pāramparyakramamakṛtavākyervidhiyutairmaheśāṅgābaddhairna bhavati hi sākṣāt parāśavaḥ || 51||

चतुर्जालं कोशं तव च विहितं मृत्युरहितं शिरोधर्मस्तेऽद्य प्रतिसुरशरीरो विधिहनुः ।तव ब्रह्म क्षत्रं भवति भगवन्नोदनभिदं यमस्तुपादंशः क इह वेत्ता गुणगणम् ॥ ५२॥

caturjālaṃ kośaṃ tava ca vihitaṃ mṛtyurahitaṃ śirodharmaste'dya pratisuraśarīro vidhihanuḥ |tava brahma kṣatraṃ bhavati bhagavannodanabhidaṃ yamastupādaṃśaḥ ka iha vettā guṇagaṇam || 52||

आयुर्दाता त्वमेव श्रुतिशिखरगतापारमाहात्म्यजालएकस्त्वत्तोऽभिजातं जगदिदमखिलं स्रष्टुकामो विधिश्च ।विश्वं चाप्येति चान्ते त्वयि तु भगवन्नायुषेऽहं प्रपद्येमृत्योर्भीतः सदा त्वां घृतमधुकृतया धारया तर्पयानि ॥ ५३॥

āyurdātā tvameva śrutiśikharagatāpāramāhātmyajālaekastvatto'bhijātaṃ jagadidamakhilaṃ sraṣṭukāmo vidhiśca |viśvaṃ cāpyeti cānte tvayi tu bhagavannāyuṣe'haṃ prapadyemṛtyorbhītaḥ sadā tvāṃ ghṛtamadhukṛtayā dhārayā tarpayāni || 53||

नान्तःप्रज्ञमिदं तथा च न बहिःप्रञ्ज्ञं न नैवोभयंन प्रज्ञानघनं विशेषजनकं चानन्दबोधात्मकम् ।अदृश्यं न ग्राह्यं शिवमभयभावादिरहितंअसारं सारं तज्जनितभवभावादिकरणम् ॥ ५४॥

nāntaḥprajñamidaṃ tathā ca na bahiḥprañjñaṃ na naivobhayaṃna prajñānaghanaṃ viśeṣajanakaṃ cānandabodhātmakam |adṛśyaṃ na grāhyaṃ śivamabhayabhāvādirahitaṃasāraṃ sāraṃ tajjanitabhavabhāvādikaraṇam || 54||

उत्फुल्लामलरक्तपद्मसमितं कोशासनोत्थप्रभंज्योक् पश्येम विचित्रवर्णमधुना सौवर्णमत्यादरात् ।उद्यन्तं भगवन्तमाशु तमसां नाशैककान्तिं सदाजीवेम प्रतिवासरं द्रविणदं त्वामाश्रिताः सर्वदा ॥ ५५॥

utphullāmalaraktapadmasamitaṃ kośāsanotthaprabhaṃjyok paśyema vicitravarṇamadhunā sauvarṇamatyādarāt |udyantaṃ bhagavantamāśu tamasāṃ nāśaikakāntiṃ sadājīvema prativāsaraṃ draviṇadaṃ tvāmāśritāḥ sarvadā || 55||

यतो ब्रह्मविष्णवीशरुद्रेन्द्रपूर्वा जगच्चापि नित्यं विभो सम्प्रसूताः ।अहो ध्यायितेशानमध्ये हृदन्तर्महापद्मसद्मो भवव्योमगः शम्भुरीशः ॥ ५६॥

yato brahmaviṣṇavīśarudrendrapūrvā jagaccāpi nityaṃ vibho samprasūtāḥ |aho dhyāyiteśānamadhye hṛdantarmahāpadmasadmo bhavavyomagaḥ śambhurīśaḥ || 56||

तमेवं विजानीयमात्मानमेकं किमन्याभिर्वार्ताभिर्दुस्तर्कजालैः ।निसर्गो विसर्गो विभो दुःखवार्तां विमुञ्चन्तु मुञ्चन्तु दुःखैकतापम् ॥ ५७॥

tamevaṃ vijānīyamātmānamekaṃ kimanyābhirvārtābhirdustarkajālaiḥ |nisargo visargo vibho duḥkhavārtāṃ vimuñcantu muñcantu duḥkhaikatāpam || 57||

ध्येयो महेशः श्रुतिजातकीर्तिः विशिष्टः शिवः शङ्करश्चादिकर्ता ।समाप्तं शिखायास्तथा वाक्यजालं किमन्यत्र वाक्यादिशङ्कावकाशः ॥ ५८॥

dhyeyo maheśaḥ śrutijātakīrtiḥ viśiṣṭaḥ śivaḥ śaṅkaraścādikartā |samāptaṃ śikhāyāstathā vākyajālaṃ kimanyatra vākyādiśaṅkāvakāśaḥ || 58||

न तत्र सूर्यः प्रतिभाति सोमो वह्निर्न ऋक्षाणि तथा हि विद्युत् ।त्वद्भासनाद्भाति विचित्रमेतत् त्वं ज्योतिषां ज्योतिरसि प्रसिद्धः ॥ ५९॥

na tatra sūryaḥ pratibhāti somo vahnirna ṛkṣāṇi tathā hi vidyut |tvadbhāsanādbhāti vicitrametat tvaṃ jyotiṣāṃ jyotirasi prasiddhaḥ || 59||

विश्वं हि भूतं भुवनं विचित्रमनेकधा जातमहो दिगीश्वरैः ।न जायमानं विधिभिर्महेश रुद्रस्त्वमात्मन् भगवन् प्रसीद ॥ ६०॥

viśvaṃ hi bhūtaṃ bhuvanaṃ vicitramanekadhā jātamaho digīśvaraiḥ |na jāyamānaṃ vidhibhirmaheśa rudrastvamātman bhagavan prasīda || 60||

ईशानमाहुग्मृतस्य विष्पतिं त्वत्तेजः पादमिदं जगद्गतम् । (विशां पतिस्त्वं तेजसः)यतो विष्णुर्महिमा सम्बभूव ततो विराट् पुरुषश्च क्रमेण ॥ ६१॥

īśānamāhugmṛtasya viṣpatiṃ tvattejaḥ pādamidaṃ jagadgatam | (viśāṃ patistvaṃ tejasaḥ)yato viṣṇurmahimā sambabhūva tato virāṭ puruṣaśca krameṇa || 61||

न कर्मणा न प्रजया धनेन न विद्यया तपसा वाऽपि शम्भो ।चित्तस्य सङ्कल्पविकल्पजालत्यागेन त्वां संश्रयन्त्येव धीराः ॥ ६२॥

na karmaṇā na prajayā dhanena na vidyayā tapasā vā'pi śambho |cittasya saṅkalpavikalpajālatyāgena tvāṃ saṃśrayantyeva dhīrāḥ || 62||

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद्यतयो भक्तिभावाः ।ते ब्रह्मणो लोकमवाप्य धीराः तस्यान्तकाले प्रविशन्ति च त्वाम् ॥ ६३॥

vedāntavijñānasuniścitārthāḥ sanyāsayogādyatayo bhaktibhāvāḥ |te brahmaṇo lokamavāpya dhīrāḥ tasyāntakāle praviśanti ca tvām || 63||

यस्मिन्निदं सञ्च विचैति सर्वं यस्मिन् देवा अधिविश्वे निषेदुः ।तदेव भूतं तदु भव्यमाहुः तदक्षरं त्वां श्रुतयो वदन्ति ॥ ६४॥

yasminnidaṃ sañca vicaiti sarvaṃ yasmin devā adhiviśve niṣeduḥ |tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamāhuḥ tadakṣaraṃ tvāṃ śrutayo vadanti || 64||

त्वया वृतं खं च दिवं महीं च त्वयादित्यस्तपति तेजसेद्धः ।अन्तः समुद्रे कवयो निचिक्युः त्वां दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टम् ॥ ६५॥

tvayā vṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahīṃ ca tvayādityastapati tejaseddhaḥ |antaḥ samudre kavayo nicikyuḥ tvāṃ durdarśaṃ gūḍhamanupraviṣṭam || 65||

दृष्ट्वाम्बिकोत्सङ्गगतं च बालं शूली भवल्लोलविलोचनान्तैः ।स वज्रजम्भारिकरं महेश संस्तम्भयद्यो भुवनानि सप्त ॥ ६६॥

dṛṣṭvāmbikotsaṅgagataṃ ca bālaṃ śūlī bhavallolavilocanāntaiḥ |sa vajrajambhārikaraṃ maheśa saṃstambhayadyo bhuvanāni sapta || 66||

दहनपवनशक्रा यक्षरूपं महेशं तृणमपि च तदग्रे दग्धुमादातुमैच्छन् ।निवृत्तभावा भगवन्तमारात् उमाप्रसादेन विदग्धमोहाः ॥ ६७॥

dahanapavanaśakrā yakṣarūpaṃ maheśaṃ tṛṇamapi ca tadagre dagdhumādātumaicchan |nivṛttabhāvā bhagavantamārāt umāprasādena vidagdhamohāḥ || 67||

या चोमा भगवंस्तदेकवसतिर्यस्याः कृपालेशतोजातं विश्वमिदं विचित्रजनकं या सा स्वयं मोहयेत् ।यां देवा मुनयोऽप्यमी स्तुतिशतैः स्तुत्वा त्वदीयं शुभंविज्ञानं समवाप्य मुक्तकरणा मुक्ति प्रयान्त्येव ते ॥ ६८॥

yā comā bhagavaṃstadekavasatiryasyāḥ kṛpāleśatojātaṃ viśvamidaṃ vicitrajanakaṃ yā sā svayaṃ mohayet |yāṃ devā munayo'pyamī stutiśataiḥ stutvā tvadīyaṃ śubhaṃvijñānaṃ samavāpya muktakaraṇā mukti prayāntyeva te || 68||

ईशानस्त्वं सर्वविद्यादिनाथस्त्वं वेदादौ स्वर एको महेशः ।तस्य त्वं वै प्रकृतौ सम्प्रलीनः प्राणो देवः प्रणवस्त्वं महेश ॥ ६९॥

īśānastvaṃ sarvavidyādināthastvaṃ vedādau svara eko maheśaḥ |tasya tvaṃ vai prakṛtau sampralīnaḥ prāṇo devaḥ praṇavastvaṃ maheśa || 69||

सदैव त्वा सन्तं न विदुग्मराः केवलमहोत्वमात्मा शक्रस्य प्रतिहतगुणो देव शतधा ।चरस्येको नाडिष्वमितपरमानन्दमधुरो हृदापश्यन्तीशं यमितकरणास्ते हि मनसा ॥ ७०॥

sadaiva tvā santaṃ na vidugmarāḥ kevalamahotvamātmā śakrasya pratihataguṇo deva śatadhā |carasyeko nāḍiṣvamitaparamānandamadhuro hṛdāpaśyantīśaṃ yamitakaraṇāste hi manasā || 70||

यो वै रुद्र इति श्रुतिः प्रतिपदं वक्ति त्वदीयांशकंचन्द्रेन्द्रानलभास्करा हरिविधिस्कन्दा गणानां पतिः ।एवं त्वन्मयमेतदेव जगति तज्जादिशब्दैः स्तुतिः (श्रुतिः)निर्वक्ति प्रमथाधिनाथ सुतरां त्वां देवदेवं सदा ॥ ७१॥

yo vai rudra iti śrutiḥ pratipadaṃ vakti tvadīyāṃśakaṃcandrendrānalabhāskarā harividhiskandā gaṇānāṃ patiḥ |evaṃ tvanmayametadeva jagati tajjādiśabdaiḥ stutiḥ (śrutiḥ)nirvakti pramathādhinātha sutarāṃ tvāṃ devadevaṃ sadā || 71||

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।सर्वाणि रूपाणि सदैव शम्भो कृत्वाधितिष्ठस्यथ पद्मजेन ॥ ७२॥

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |sarvāṇi rūpāṇi sadaiva śambho kṛtvādhitiṣṭhasyatha padmajena || 72||

स्तुतोऽसि सृष्ठिप्रथनाय चाग्रे इन्द्रेण चाशामधिपैश्च सर्वदा ।ज्ञात्वा परे त्वां भवने वीतशोकाः नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय ॥ ७३॥

stuto'si sṛṣṭhiprathanāya cāgre indreṇa cāśāmadhipaiśca sarvadā |jñātvā pare tvāṃ bhavane vītaśokāḥ nānyaḥ panthā vidyate'yanāya || 73||

त्वन्मन्यवे करजातधनुःशरणां हेतिं तथैव शरधिं नमसां गणैश्च ।वक्ति श्रुतिः प्रमथनाथ तवोरुभावं सर्वात्मकं बहुमयात् किल वेदवेद्य ॥ ७४॥

tvanmanyave karajātadhanuḥśaraṇāṃ hetiṃ tathaiva śaradhiṃ namasāṃ gaṇaiśca |vakti śrutiḥ pramathanātha tavorubhāvaṃ sarvātmakaṃ bahumayāt kila vedavedya || 74||

हिरण्यादिनामैः भवाद्यैश्च सोमैः शिवायेति च त्वां महेशं नतोऽस्मि ।इन्द्रं मित्रं वरुणमनलं पङ्कजाज्जातमेकं नानारूपं हरिमिति मखे त्वां ह्वयन्तेऽध्वरेशम् ॥ ७५॥

hiraṇyādināmaiḥ bhavādyaiśca somaiḥ śivāyeti ca tvāṃ maheśaṃ nato'smi |indraṃ mitraṃ varuṇamanalaṃ paṅkajājjātamekaṃ nānārūpaṃ harimiti makhe tvāṃ hvayante'dhvareśam || 75||

तेषां तत्तच्छ्रुतिभिः परिपिबसि महासोममीशान तुष्टः ।सार्धं कामैश्च पुष्णास्यखिलभवहरो ब्राह्मणान् सोमपूतान् ॥ ७६॥

teṣāṃ tattacchrutibhiḥ paripibasi mahāsomamīśāna tuṣṭaḥ |sārdhaṃ kāmaiśca puṣṇāsyakhilabhavaharo brāhmaṇān somapūtān || 76||

त्वं वेदेषु प्रथितो विप्रवर्यो मनुष्योहं ब्रह्मणश्चाप्तकामः ।तस्मात्सोमो ब्राह्मणानां हि राजा वेदेषु त्वं प्रथितश्चोपवीती ।तस्माच्छ्रेयस्त्वत्पदाब्जं महेश ॥ ७७॥

tvaṃ vedeṣu prathito vipravaryo manuṣyohaṃ brahmaṇaścāptakāmaḥ |tasmātsomo brāhmaṇānāṃ hi rājā vedeṣu tvaṃ prathitaścopavītī |tasmācchreyastvatpadābjaṃ maheśa || 77||

द्वैधीभावैरनेकैः श्रुतशतविहितैः पूर्वपक्षैरनेकर्नानादेहैस्त्वयीशे उपवसनपराः कल्पयन्त्यद्वितीयम् ।देहैर्भूतेन्द्रियोत्थैर्जनिशतविततैः कर्मसङ्कल्पजातैःसर्वैर्भिन्ननस्त्वमात्मा भवसि श्रुतिगतैर्नेतिनेत्यादिवाक्यैः ॥ ७८॥

dvaidhībhāvairanekaiḥ śrutaśatavihitaiḥ pūrvapakṣairanekarnānādehaistvayīśe upavasanaparāḥ kalpayantyadvitīyam |dehairbhūtendriyotthairjaniśatavitataiḥ karmasaṅkalpajātaiḥsarvairbhinnanastvamātmā bhavasi śrutigatairnetinetyādivākyaiḥ || 78||

शुकिस्त्वं रजतं जगत्त्वयि सदा भातीदमत्यद्भुतंत्वज्ज्ञाने सनि भेदभानमखिलं त्वय्येव संलींयते ।यस्मिन् ज्ञाते हि श्रुत्या मननपरिगता वादयुक्त्या गुरूक्त्यावेदान्तार्थैकसक्त्या त्वमसि भवशतोच्छेदकः साधकानाम् ॥ ७९॥

śukistvaṃ rajataṃ jagattvayi sadā bhātīdamatyadbhutaṃtvajjñāne sani bhedabhānamakhilaṃ tvayyeva saṃlīṃyate |yasmin jñāte hi śrutyā mananaparigatā vādayuktyā gurūktyāvedāntārthaikasaktyā tvamasi bhavaśatocchedakaḥ sādhakānām || 79||

प्रज्ञानं ब्रह्म एवायमात्मा ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठेत्यहं ब्रह्मास्मीति श्रुतिशिखरगतैस्तत्वमस्यादिवाक्यैः ।तत्त्वंशब्दार्थभेदव्यपगमनियता ये यतन्ते यतीन्द्रास्तेषां कोटीशतेषु त्वमसि भवशतोच्छेदकस्त्वन्तरात्मा ॥ ८०॥

prajñānaṃ brahma evāyamātmā brahma pucchaṃ pratiṣṭhetyahaṃ brahmāsmīti śrutiśikharagataistatvamasyādivākyaiḥ |tattvaṃśabdārthabhedavyapagamaniyatā ye yatante yatīndrāsteṣāṃ koṭīśateṣu tvamasi bhavaśatocchedakastvantarātmā || 80||

तव ज्ञानमेकं भवच्छेदहेतुः श्रुतिश्चाह नान्यः पथेत्याह सत्यम् ।भवद्भक्तिलभ्यं हि तद्ज्ञानमिष्टं न तत् श्रवणेनापि लभ्यं कदाचित् ॥ ८१॥

tava jñānamekaṃ bhavacchedahetuḥ śrutiścāha nānyaḥ pathetyāha satyam |bhavadbhaktilabhyaṃ hi tadjñānamiṣṭaṃ na tat śravaṇenāpi labhyaṃ kadācit || 81||

यद्वन्मद्यपपित्तचित्तमनिशं नाङ्गानि संवेत्त्यहोतद्वद्देहचतुष्टयं च मनसः सङ्कल्पचित्रोत्थितम् ।त्वामानन्दघनं महोदधिमिव प्राप्तो यथा शीकरःनाम्ना रूपेर्विनष्टः स तु विधमनसा तद्ब्रह्म न ब्रह्मवित् ॥ ८२॥

yadvanmadyapapittacittamaniśaṃ nāṅgāni saṃvettyahotadvaddehacatuṣṭayaṃ ca manasaḥ saṅkalpacitrotthitam |tvāmānandaghanaṃ mahodadhimiva prāpto yathā śīkaraḥnāmnā rūpervinaṣṭaḥ sa tu vidhamanasā tadbrahma na brahmavit || 82||

त्वामात्मानमखण्डबोधसहजानन्दैकवृत्तिस्फुरच्चिन्तावृत्तकथां च तत्र तनुते कर्पूरमग्निप्रभा ।दग्ध्वा नाशमुपैति तद्वदधुना चित्तं महाकामदंसा वृत्तिः परमार्थदान निपुणा तद्ब्रह्म न ब्रह्मवित् ॥ ८३॥

tvāmātmānamakhaṇḍabodhasahajānandaikavṛttisphuraccintāvṛttakathāṃ ca tatra tanute karpūramagniprabhā |dagdhvā nāśamupaiti tadvadadhunā cittaṃ mahākāmadaṃsā vṛttiḥ paramārthadāna nipuṇā tadbrahma na brahmavit || 83||

न मुक्तिर्न बन्धोऽद्य ईशान शम्भो न चापारवेदान्तमार्गः कुतो ना ।न भेदो न चाद्वैतगन्धादिलेशो नचाज्ञानविज्ञानशङ्का कृतो वा ॥ ८४॥

na muktirna bandho'dya īśāna śambho na cāpāravedāntamārgaḥ kuto nā |na bhedo na cādvaitagandhādileśo nacājñānavijñānaśaṅkā kṛto vā || 84||

अहं विश्वं सर्वं भुवनमधुना वेदवचसागुरूक्त्या त्वद्भक्त्या अभवमखिलानन्दकुहरः ।अहो सत्यारत्निप्रमितमतिदेहादिषु मुधाअहं मानापन्नो भवशतजसङ्कल्पशगः ॥ ८५॥

ahaṃ viśvaṃ sarvaṃ bhuvanamadhunā vedavacasāgurūktyā tvadbhaktyā abhavamakhilānandakuharaḥ |aho satyāratnipramitamatidehādiṣu mudhāahaṃ mānāpanno bhavaśatajasaṅkalpaśagaḥ || 85||

शून्ये वा विपिने महागिरितटे सामानि गायन्नसौआहावुहावु इति त्रिरुन्नतपदं तत्त्वम्पदैर्वर्जितः ।जातानन्दभरः स एव त्वमसि तद्ब्रह्म न ब्रह्मवित्लिङ्गान्मे स विनृत्यति प्रतिदिनं कौतूहलैरन्वितः ॥ ८६॥

śūnye vā vipine mahāgiritaṭe sāmāni gāyannasauāhāvuhāvu iti trirunnatapadaṃ tattvampadairvarjitaḥ |jātānandabharaḥ sa eva tvamasi tadbrahma na brahmavitliṅgānme sa vinṛtyati pratidinaṃ kautūhalairanvitaḥ || 86||

यदाकाशकोशं जगच्चक्षुयुक्तं विभृढ यदा चर्मवद्वेष्टयन्ति ।तदा त्वां महेशं ह्यविज्ञाय दुःखैर्विमुक्ता भविष्यन्ति सत्यं त्रिसत्यम् ॥ ८७॥

yadākāśakośaṃ jagaccakṣuyuktaṃ vibhṛḍha yadā carmavadveṣṭayanti |tadā tvāṃ maheśaṃ hyavijñāya duḥkhairvimuktā bhaviṣyanti satyaṃ trisatyam || 87||

एवं सदात्मानमसंशयेन यो वेत्ति धीरः श्रुतितर्कयुक्त्या ।स त्वामनु त्वं तमनुप्रविष्टः तस्यैव शान्तिर्नेतरस्याऽऽह वेदः ॥ ८८॥

evaṃ sadātmānamasaṃśayena yo vetti dhīraḥ śrutitarkayuktyā |sa tvāmanu tvaṃ tamanupraviṣṭaḥ tasyaiva śāntirnetarasyā''ha vedaḥ || 88||

भवत्प्रसादलेशतः सुजात वेदवाक्यतः भवन्ति जन्मनिर्वृता न बोधतः परं पदम् ।न वेदान्तबोधैर्न चापारवाक्यैः गुरूकत्यादिसिद्धान्तराद्धान्तवाक्यैः ॥ ८९॥

bhavatprasādaleśataḥ sujāta vedavākyataḥ bhavanti janmanirvṛtā na bodhataḥ paraṃ padam |na vedāntabodhairna cāpāravākyaiḥ gurūkatyādisiddhāntarāddhāntavākyaiḥ || 89||

श्रुतिश्रावणैः शास्त्रवार्तादिगर्तेः महावर्तजातैः शिरोभ्रान्तिभूतैः ।अगन्धमस्पर्शमरूपमद्भुतमणोरणुं त्वां महतो महान्तम् ॥ ९०॥

śrutiśrāvaṇaiḥ śāstravārtādigarteḥ mahāvartajātaiḥ śirobhrāntibhūtaiḥ |agandhamasparśamarūpamadbhutamaṇoraṇuṃ tvāṃ mahato mahāntam || 90||

एवं त्वमज्ञातुमशक्तभावाः उमासहायादिगुणैर्भजन्ति ।अलिङ्गलिङ्गं परमीशितारमात्मानमानन्दमगाधबोधम् ॥ ९१॥

evaṃ tvamajñātumaśaktabhāvāḥ umāsahāyādiguṇairbhajanti |aliṅgaliṅgaṃ paramīśitāramātmānamānandamagādhabodham || 91||

तथापि लिङ्गेषु समर्चयन्ति बिल्वीदलैः कोमलपल्लवैस्त्वाम् ॥ ९२॥

tathāpi liṅgeṣu samarcayanti bilvīdalaiḥ komalapallavaistvām || 92||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते वामदेवकृतोपनिषत्स्तुतिनिरूपणम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः २६॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पन्चमांशः । अध्यायः २६॥

|| iti śivarahasyāntargate vāmadevakṛtopaniṣatstutinirūpaṇam |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 26||– || śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 26||