शतरत्नसंग्रह Shataratna Sangraha

(॥ उमापति शिवाचार्य॥)शिवं प्रणम्य परमं निधनेशमतः परम् ।ज्ञानदीक्षे प्रवक्ष्यामि ते शृणुध्वं समाहिताः ॥ १॥

(|| umāpati śivācārya||)śivaṃ praṇamya paramaṃ nidhaneśamataḥ param |jñānadīkṣe pravakṣyāmi te śṛṇudhvaṃ samāhitāḥ || 1||

स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १॥

svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 1||

अथात्ममलमायाख्यकर्मबन्धविमुक्तये । (अथाऽऽत्म)व्यक्तये च शिवत्वस्य शिवाज्ज्ञानं प्रवर्तते ॥ २॥

athātmamalamāyākhyakarmabandhavimuktaye | (athā''tma)vyaktaye ca śivatvasya śivājjñānaṃ pravartate || 2||

स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । २॥

svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 2||

ज्ञानं द्विविधामाख्यातं परं चैवापरं स्मृतम् ।परं चैवाबोधाख्यमपरं शास्त्रमुत्तमम् ॥ ३॥

jñānaṃ dvividhāmākhyātaṃ paraṃ caivāparaṃ smṛtam |paraṃ caivābodhākhyamaparaṃ śāstramuttamam || 3||

देव्यामतम् ॥ ??॥सृष्टिकाले महेशानः पुरुषार्थप्रसिद्धये ।विधत्ते विमलं ज्ञानं पञ्चस्रोतोऽभिलक्षितम् ॥ ४॥

devyāmatam || ??||sṛṣṭikāle maheśānaḥ puruṣārthaprasiddhaye |vidhatte vimalaṃ jñānaṃ pañcasroto'bhilakṣitam || 4||

मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः ।१उपोद्घातप्रकरणम् ।२१॥

mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1upodghātaprakaraṇam | 21||

ज्ञानमेतच्छिवक्ष्मोत्थं सङ्गृहाणात्मभेषजम् ।परिणमसुखं स्वादु विशेषगुणदर्शकम् ॥ ५॥

jñānametacchivakṣmotthaṃ saṅgṛhāṇātmabheṣajam |pariṇamasukhaṃ svādu viśeṣaguṇadarśakam || 5||

पराख्यतन्त्रम् ॥ १पशुपदार्थविचारः । ३॥

parākhyatantram || 1paśupadārthavicāraḥ | 3||

धर्मेण साध्यते धर्मी क्वचित्कार्येण कारणम् ।कारणेन क्वचित्कार्यं क्वचिदाम्नायदर्शनात् ॥ ६॥

dharmeṇa sādhyate dharmī kvacitkāryeṇa kāraṇam |kāraṇena kvacitkāryaṃ kvacidāmnāyadarśanāt || 6||

मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः ।३लयभोगाख्यतत्त्वद्वयविचारप्रकरणम् ।९॥

mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3layabhogākhyatattvadvayavicāraprakaraṇam | 9||

अचेतनस्य मायादेः प्रवर्तकतया पतिः । (प्रवर्त्तकतया)सिद्धः सर्वार्थवित्कर्ता व्यापकः सततोदितः ॥ ७॥

acetanasya māyādeḥ pravartakatayā patiḥ | (pravarttakatayā)siddhaḥ sarvārthavitkartā vyāpakaḥ satatoditaḥ || 7||

विश्वसारोत्तरम् ॥ ??॥दृक्क्रियात्मकमैश्वर्यं यस्य तद्दात्रपूर्वकम् ।(तद्धात्रपूर्वकम् , तद्दातृपूर्वकम् , तद्धातृपूर्वकम्)ईश्वरः सोऽत्र मन्तव्यः शक्तिद्वययुतः प्रभुः ॥ ८॥

viśvasārottaram || ??||dṛkkriyātmakamaiśvaryaṃ yasya taddātrapūrvakam |(taddhātrapūrvakam , taddātṛpūrvakam , taddhātṛpūrvakam)īśvaraḥ so'tra mantavyaḥ śaktidvayayutaḥ prabhuḥ || 8||

पराख्यतन्त्रम् ॥ २पतिदार्थविचारः । ७८॥

parākhyatantram || 2patidārthavicāraḥ | 78||

अथ पत्युर्धिष्ठानं स्वशक्तिकिरणात्मकम् ।तस्यां दिवि सुदीप्तात्मा निष्कम्पोऽचलमूर्तिमान् ॥ ९॥

atha patyurdhiṣṭhānaṃ svaśaktikiraṇātmakam |tasyāṃ divi sudīptātmā niṣkampo'calamūrtimān || 9||

मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः ।३लयभोगाख्यतत्त्वद्वयविचारप्रकरणम् ।१॥

mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3layabhogākhyatattvadvayavicāraprakaraṇam | 1||

काष्ठा सैव परा सूक्ष्मा सर्वदिक्काऽमृतात्मिका ।प्रध्वस्तावरणा शान्ता वस्तुमात्राऽतिलालसा ॥ १०॥

kāṣṭhā saiva parā sūkṣmā sarvadikkā'mṛtātmikā |pradhvastāvaraṇā śāntā vastumātrā'tilālasā || 10||

आद्योन्तोपरता साध्वी मूर्तित्वेनोपचर्यते । (साध्वमूर्ति)मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ३लयभोगाख्यतत्त्वद्वयविचारप्रकरणम् । २३अ॥वपुषोऽविद्यमानत्वाद्यद्यत्कृत्यं करोति सः ।तत्र तत्रास्य तत्कर्तृवपुषाऽनुकृतं वपुः ॥ ११॥

ādyontoparatā sādhvī mūrtitvenopacaryate | (sādhvamūrti)mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3layabhogākhyatattvadvayavicāraprakaraṇam | 23a||vapuṣo'vidyamānatvādyadyatkṛtyaṃ karoti saḥ |tatra tatrāsya tatkartṛvapuṣā'nukṛtaṃ vapuḥ || 11||

मृगेन्द्रागमः ॥ क्रियापादः ।३अर्चाप्रकरणम् ।४१॥

mṛgendrāgamaḥ || kriyāpādaḥ | 3arcāprakaraṇam | 41||

करणं च न शक्त्यन्यच्छक्तिर्नाचेतना चितः ।विषयानियमादेकं बोधे कृत्ये च तत्तथा ॥ १२॥

karaṇaṃ ca na śaktyanyacchaktirnācetanā citaḥ |viṣayāniyamādekaṃ bodhe kṛtye ca tattathā || 12||

मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः ।३पतिलक्षणप्रकरणम् ।४॥

mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3patilakṣaṇaprakaraṇam | 4||

यथा कालो ह्यमूर्त्तोऽपि दृश्यते फलसाधकः ।एवं शिवो ह्यमूर्त्तोऽपि कुरुते कार्यमिच्छया ॥ १३॥

yathā kālo hyamūrtto'pi dṛśyate phalasādhakaḥ |evaṃ śivo hyamūrtto'pi kurute kāryamicchayā || 13||

किरणागमः ॥ विद्यापादः । ३कर्मपटलः । १०॥

kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3karmapaṭalaḥ | 10||

शक्तोद्युक्तप्रवृत्तश्च कर्ता त्रिविध इष्यते । (शक्तोद्युक्तः प्रवृत्तश्च)शक्तेः प्रवृत्तिभेदेन भेदस्तस्योपचारतः ॥ १४॥

śaktodyuktapravṛttaśca kartā trividha iṣyate | (śaktodyuktaḥ pravṛttaśca)śakteḥ pravṛttibhedena bhedastasyopacārataḥ || 14||

मृगेन्द्रागमः !!निमित्तमीश्वराख्यं तद्यद्दृष्टं सहकारणम् । (यद्दृष्टं)उपादानं च यत्सूक्ष्मं सर्वकार्येषु संहितम् ॥ १५॥

mṛgendrāgamaḥ !!nimittamīśvarākhyaṃ tadyaddṛṣṭaṃ sahakāraṇam | (yaddṛṣṭaṃ)upādānaṃ ca yatsūkṣmaṃ sarvakāryeṣu saṃhitam || 15||

पराख्यतन्त्रम् ॥ २पतिदार्थविचारः । २९॥

parākhyatantram || 2patidārthavicāraḥ | 29||

मूर्त्ताः सावयवा येऽर्था नानारूपपरिच्छदाः ।स्थूलावयवशिष्टत्वाद्बुद्धिमद्धेतुपूर्वकाः ॥अतोऽस्ति बुद्धिमान्कश्चिदीश्वरः समवस्थितः ॥ १६॥

mūrttāḥ sāvayavā ye'rthā nānārūpaparicchadāḥ |sthūlāvayavaśiṣṭatvādbuddhimaddhetupūrvakāḥ ||ato'sti buddhimānkaścidīśvaraḥ samavasthitaḥ || 16||

पराख्यतन्त्रम् ॥ २पतिदार्थविचारः । २३अ॥जगज्जन्मस्थितिध्वंसतिरोभावविमुक्तयः ।कृत्यं सकारकफलं ज्ञेयमस्यैतदेव हि ॥ १७॥

parākhyatantram || 2patidārthavicāraḥ | 23a||jagajjanmasthitidhvaṃsatirobhāvavimuktayaḥ |kṛtyaṃ sakārakaphalaṃ jñeyamasyaitadeva hi || 17||

मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः ।२परमोक्षनिरासप्रकरणम् ।३॥

mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2paramokṣanirāsaprakaraṇam | 3||

स्वापेऽप्यास्ते बोधयन्बोधयोग्यान्रोध्यान्रुन्धन्पाचयन्कर्मिकर्म ।मायाशक्तीर्व्यक्तियोग्याः प्रकुर्वन्पश्यन्सर्वं यद्यथावस्तुजातम् ॥ १८॥

svāpe'pyāste bodhayanbodhayogyānrodhyānrundhanpācayankarmikarma |māyāśaktīrvyaktiyogyāḥ prakurvanpaśyansarvaṃ yadyathāvastujātam || 18||

मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः ।४पतिस्वरूपनिरूपणम् ।१५॥

mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4patisvarūpanirūpaṇam | 15||

देहान्योऽनश्वरो व्यापीविभिन्नः समलोऽजडः ।स्वकर्मफलभुक्कर्ता किञ्चिज्ज्ञः सेश्वरः पशुः ॥ १८/१९॥पराख्यतन्त्रम् ॥ १पशुपदार्थविचारः । १५॥

dehānyo'naśvaro vyāpīvibhinnaḥ samalo'jaḍaḥ |svakarmaphalabhukkartā kiñcijjñaḥ seśvaraḥ paśuḥ || 18/19||parākhyatantram || 1paśupadārthavicāraḥ | 15||

अथाऽनादिमलः पुंसां पशुत्वं परिकीर्त्तितम् ।तुषकम्बुकवद्ज्ञेयं मायावापाङ्कुरस्य तत् ॥ १९/२०॥ (तुषकम्बुकवज्ज्ञेयं)स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । १॥

athā'nādimalaḥ puṃsāṃ paśutvaṃ parikīrttitam |tuṣakambukavadjñeyaṃ māyāvāpāṅkurasya tat || 19/20|| (tuṣakambukavajjñeyaṃ)svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 1||

तदेकं सर्वभूतानामनादि निबिडं महत् ।प्रत्यात्मस्थस्वकालान्तापायिशक्तिसमूहवत् ॥ २०/२१॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ७पाशलक्षणप्रकरणम् । ८॥

tadekaṃ sarvabhūtānāmanādi nibiḍaṃ mahat |pratyātmasthasvakālāntāpāyiśaktisamūhavat || 20/21||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 7pāśalakṣaṇaprakaraṇam | 8||

तासां माहेश्वरी शक्तिः सर्वानुग्राहिका शिवा ।धर्मानुवर्तनादेव पाश इत्युपचर्यते ॥ २१/२२॥ (धर्मानुवर्त्तनादेव)मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ७पाशलक्षणप्रकरणम् । ११॥

tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ sarvānugrāhikā śivā |dharmānuvartanādeva pāśa ityupacaryate || 21/22|| (dharmānuvarttanādeva)mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 7pāśalakṣaṇaprakaraṇam | 11||

परिणामयत्येताश्च रोधान्तं कार्कचित्त्विषा ।यदोन्मीलनमाधत्ते तदानुग्राहिकोच्यते ॥ २२/२३॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ७पाशलक्षणप्रकरणम् । ११॥

pariṇāmayatyetāśca rodhāntaṃ kārkacittviṣā |yadonmīlanamādhatte tadānugrāhikocyate || 22/23||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 7pāśalakṣaṇaprakaraṇam | 11||

वागीश्वरी च शुद्धाध्वमूलोपादानकारणम् ।नोपादानं विना कार्यं कदाचिदुपलभ्यते ॥ २३/२४॥विश्वसारोत्तरम् ॥ ??॥याऽथ कुण्डलिनी शक्तिर्मायाकर्मानुसारिणी । (यथा)नादबिन्द्वादिकं कार्यं तस्या इति जगत्स्थितिः ॥ २४/२५॥विश्वसारोत्तरम् ॥ ??॥तस्याश्चतस्रो वाग्रूपा वृत्तयो वैखर्यादयः ।वैखरी मध्यमा चान्या पश्यन्ती सूक्ष्मसंज्ञिता ॥ २५/२६॥विश्वसारोत्तरम् ॥ ??॥मायातत्त्वं जगद्बीजमविनाश्यशिवात्मकम् ।विभ्वेकमकलं सूक्ष्ममनाद्यव्ययमीश्वरम् ॥ २६/२७॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । ८॥

vāgīśvarī ca śuddhādhvamūlopādānakāraṇam |nopādānaṃ vinā kāryaṃ kadācidupalabhyate || 23/24||viśvasārottaram || ??||yā'tha kuṇḍalinī śaktirmāyākarmānusāriṇī | (yathā)nādabindvādikaṃ kāryaṃ tasyā iti jagatsthitiḥ || 24/25||viśvasārottaram || ??||tasyāścatasro vāgrūpā vṛttayo vaikharyādayaḥ |vaikharī madhyamā cānyā paśyantī sūkṣmasaṃjñitā || 25/26||viśvasārottaram || ??||māyātattvaṃ jagadbījamavināśyaśivātmakam |vibhvekamakalaṃ sūkṣmamanādyavyayamīśvaram || 26/27||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 8||

तदेकमशिवं बीजं जगतश्चित्रशक्तिमत् ।सहकार्यधिकारान्तसंरोधि व्याप्यनश्वरम् ॥ २७/२८ ॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ९मायालक्षणप्रकरणम् । २॥

tadekamaśivaṃ bījaṃ jagataścitraśaktimat |sahakāryadhikārāntasaṃrodhi vyāpyanaśvaram || 27/28 ||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 9māyālakṣaṇaprakaraṇam | 2||

शुद्धेऽध्वनि शिवः कर्ता प्रोक्तोऽनन्तोऽसिते प्रभुः ॥ २८/२९॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । ३कर्मपटलः । २६ब॥ग्रन्थिजन्यकलाकालविद्यारागनृमातरः ।गुणधीगर्वचित्ताक्षमात्राभूतान्यनुक्रमात् ॥ २९/३०॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । १०कलादिकार्यप्रकरणम् । १॥

śuddhe'dhvani śivaḥ kartā prokto'nanto'site prabhuḥ || 28/29||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 3karmapaṭalaḥ | 26ba||granthijanyakalākālavidyārāganṛmātaraḥ |guṇadhīgarvacittākṣamātrābhūtānyanukramāt || 29/30||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 10kalādikāryaprakaraṇam | 1||

धर्माधर्मात्मकं कर्म तच्च त्रिविधमर्थतः ।जात्यायुर्भोगदं येन नामिश्रं पच्यते क्वचित् ॥ ३०/३१॥विश्वसारोत्तरम् ॥ ??॥कर्म व्यापारजन्यत्वाददृष्टं सूक्ष्मभावतः ।जनकं धारकं भोग्यमध्यात्मादित्रिसाधनम् ॥ ३१/३२॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ८कर्मविचारप्रकरणम् । ३ब४अ॥तत्सत्यानृतयोनित्वाद्धर्माधर्मस्वरूपकम् ।स्वापे विपाकमभ्येति तत्सृष्टावुपयुज्यते ॥ ३२/३३॥मायायां वर्तते चान्ते नाभुक्तं क्षयमेति च ॥ ३३/३४॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ८कर्मविचारप्रकरणम् । ४ब५॥अथात्माऽविमलो बद्धः पुनर्मुक्तश्च दीक्षया । (अथात्माविमलो)विज्ञेयः स त्रिधावस्थः केवलः सकलोऽमलः ॥ ३४/३५॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । ५॥

dharmādharmātmakaṃ karma tacca trividhamarthataḥ |jātyāyurbhogadaṃ yena nāmiśraṃ pacyate kvacit || 30/31||viśvasārottaram || ??||karma vyāpārajanyatvādadṛṣṭaṃ sūkṣmabhāvataḥ |janakaṃ dhārakaṃ bhogyamadhyātmāditrisādhanam || 31/32||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 8karmavicāraprakaraṇam | 3ba4a||tatsatyānṛtayonitvāddharmādharmasvarūpakam |svāpe vipākamabhyeti tatsṛṣṭāvupayujyate || 32/33||māyāyāṃ vartate cānte nābhuktaṃ kṣayameti ca || 33/34||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 8karmavicāraprakaraṇam | 4ba5||athātmā'vimalo baddhaḥ punarmuktaśca dīkṣayā | (athātmāvimalo)vijñeyaḥ sa tridhāvasthaḥ kevalaḥ sakalo'malaḥ || 34/35||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 5||

अचेतनो विभुर्नित्यो गुणहीनोऽक्रियोऽप्रभुः ।व्याघातभागशक्तश्च शोध्यो बोध्योऽकलः पशुः ॥ ३५/३६॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । ६॥

acetano vibhurnityo guṇahīno'kriyo'prabhuḥ |vyāghātabhāgaśaktaśca śodhyo bodhyo'kalaḥ paśuḥ || 35/36||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 6||

यद्यशुद्धिर्न पुंसोऽस्ति सक्तिर्भोगेषु किङ्कृता ।शुद्धे पुंसि न तद्भोगो जाघटीति विपश्चितः ॥ ३६/३७॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । ४॥

yadyaśuddhirna puṃso'sti saktirbhogeṣu kiṅkṛtā |śuddhe puṃsi na tadbhogo jāghaṭīti vipaścitaḥ || 36/37||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 4||

चैतन्यं दृक्क्रियारूपं तदस्यात्मनि सर्वदा ।सर्वतश्च यतो मुक्तौ श्रूयते सर्वतोमुखम् ॥ ३७/३८॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । २परमोक्षनिरासप्रकरणम् । ५॥

caitanyaṃ dṛkkriyārūpaṃ tadasyātmani sarvadā |sarvataśca yato muktau śrūyate sarvatomukham || 37/38||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2paramokṣanirāsaprakaraṇam | 5||

सदप्यभासमानत्वात्तन्निरुद्धं प्रतीयते ।वश्योऽनावृतवीर्यस्य सोऽत एवाऽविमोक्षणात् ॥ ३८/३९॥ (स्रोत)मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । २परमोक्षनिरासप्रकरणम् । ६॥

sadapyabhāsamānatvāttanniruddhaṃ pratīyate |vaśyo'nāvṛtavīryasya so'ta evā'vimokṣaṇāt || 38/39|| (srota)mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2paramokṣanirāsaprakaraṇam | 6||

विना सम्भवतीत्याह विद्यादर्शितगोचरः ।रागेण रञ्जितस्याऽपि बुद्ध्यादिकरणैर्युतः ॥ ३९/४०॥मृगेन्द्रागमः \*\*(कलोद्वलित चैतन्यो विद्यादर्शितगोचरः ।रागेण रञ्जितश्चापि बुद्ध्यादिकरणैर्युतः ॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १०॥)

vinā sambhavatītyāha vidyādarśitagocaraḥ |rāgeṇa rañjitasyā'pi buddhyādikaraṇairyutaḥ || 39/40||mṛgendrāgamaḥ \*\*(kalodvalita caitanyo vidyādarśitagocaraḥ |rāgeṇa rañjitaścāpi buddhyādikaraṇairyutaḥ ||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 10||)

मायाद्यवनिपर्यन्ते तत्त्वभूतात्मवर्त्मनि । (मायाद्यवनिपर्यन्त)भुङ्क्ते तत्र स्थितान् भोगान्भोगैकरसिकः पुमान् ॥ ४०/४१॥ (स्थितो)स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । ११॥

māyādyavaniparyante tattvabhūtātmavartmani | (māyādyavaniparyanta)bhuṅkte tatra sthitān bhogānbhogaikarasikaḥ pumān || 40/41|| (sthito)svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 11||

भोगोऽस्य वेदना पुंसः सुखदुःखादिलक्षणः । (सुखदुःखादिलक्षणा)तां समर्थितचैतन्यः पुमानभ्येति कर्मतः ॥ ४१/४२॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १२॥

bhogo'sya vedanā puṃsaḥ sukhaduḥkhādilakṣaṇaḥ | (sukhaduḥkhādilakṣaṇā)tāṃ samarthitacaitanyaḥ pumānabhyeti karmataḥ || 41/42||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 12||

कर्मतश्च शरीराणि विषयाः करणानि च ।भोगसंसिद्धये भोक्तुर्भवन्ति न भवन्ति च ॥ ४२/४३॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १३॥

karmataśca śarīrāṇi viṣayāḥ karaṇāni ca |bhogasaṃsiddhaye bhokturbhavanti na bhavanti ca || 42/43||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 13||

एवं मायाञ्जनस्थोऽणुर्निजदोषतिरस्कृतः ।याति तन्मयतां तेषु मायाभोगेषु रञ्जितः ॥ ४३/४४॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १४॥

evaṃ māyāñjanastho'ṇurnijadoṣatiraskṛtaḥ |yāti tanmayatāṃ teṣu māyābhogeṣu rañjitaḥ || 43/44||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 14||

संसारी विषयी भोक्ता क्षेत्री क्षेत्रज्ञ एव च ।शरीरी चेति बन्धात्मा सकलः सोच्यते बुधैः ॥ ४४/४५॥ (सकलश्चोच्यते)स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १५॥

saṃsārī viṣayī bhoktā kṣetrī kṣetrajña eva ca |śarīrī ceti bandhātmā sakalaḥ socyate budhaiḥ || 44/45|| (sakalaścocyate)svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 15||

तमःशक्त्यधिकारस्य निवृत्तेस्तत्परिच्युतौ ।व्यनक्ति दृक्क्रियानन्त्यं जगद्बन्धुरणोः शिवः ॥ ४५/४६॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ५पञ्चकृत्यप्रकरणम् । १॥

tamaḥśaktyadhikārasya nivṛttestatparicyutau |vyanakti dṛkkriyānantyaṃ jagadbandhuraṇoḥ śivaḥ || 45/46||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 5pañcakṛtyaprakaraṇam | 1||

येषां शरीरिणां शक्तिः पतत्यविनिवृत्तये । (पतत्यपिनिवृत्तये)तेषां तल्लिङ्गमौत्सुक्यं मुक्तौ द्वेषो भवस्थितौ ॥ ४६/४७॥भक्तिश्च शिवभक्तेषु श्रद्धा तच्छासके विधौ ॥ ४७/४८॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ५पञ्चकृत्यप्रकरणम् । ४५अ॥तन्निपाताच्च तस्येत्थमज्ञस्याप्यभिलाषिणः ।बुद्धिरुत्पद्यतेऽकस्माद्विवेकेनात्मवर्त्तिना ॥ ४८/४९॥मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ४अधिकातरतत्त्वप्रकरणम् । ४५॥

yeṣāṃ śarīriṇāṃ śaktiḥ patatyavinivṛttaye | (patatyapinivṛttaye)teṣāṃ talliṅgamautsukyaṃ muktau dveṣo bhavasthitau || 46/47||bhaktiśca śivabhakteṣu śraddhā tacchāsake vidhau || 47/48||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 5pañcakṛtyaprakaraṇam | 45a||tannipātācca tasyetthamajñasyāpyabhilāṣiṇaḥ |buddhirutpadyate'kasmādvivekenātmavarttinā || 48/49||mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4adhikātaratattvaprakaraṇam | 45||

विवेकिनो विरक्तस्य जिज्ञासा चोपजायते ।जिज्ञासोपेतचैतन्यं पशुं संसारसागरात् ॥ ४९/५०॥जिघृक्षया युनक्त्येनं युक्तं प्रेरयति प्रभुः ॥ ५०/५१॥मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ४अधिकातरतत्त्वप्रकरणम् । ४६४७अ॥प्रेरणे प्रेरकः श्रीमान्द्वयोरपि स मन्त्रराट् ।अनुग्राह्यस्य विनये तथाऽनुग्राहकस्य च ॥ ५१/५२॥ (तथानुग्राहकस्य)कारुण्ये त्वनयोर्यस्मात्तयोर्योगः सुदुर्लभः ॥ ५२/५४॥मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ४अधिकातरतत्त्वप्रकरणम् । ४७ब४८॥स देशिकमनुप्राप्य दीक्षाविच्छिन्नबन्धनः ।प्रयाति शिवसायुज्यं निर्मलो निरुपप्लवः ॥ ५३/५४॥ (निरनुप्लवः)स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १८॥

vivekino viraktasya jijñāsā copajāyate |jijñāsopetacaitanyaṃ paśuṃ saṃsārasāgarāt || 49/50||jighṛkṣayā yunaktyenaṃ yuktaṃ prerayati prabhuḥ || 50/51||mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4adhikātaratattvaprakaraṇam | 4647a||preraṇe prerakaḥ śrīmāndvayorapi sa mantrarāṭ |anugrāhyasya vinaye tathā'nugrāhakasya ca || 51/52|| (tathānugrāhakasya)kāruṇye tvanayoryasmāttayoryogaḥ sudurlabhaḥ || 52/54||mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4adhikātaratattvaprakaraṇam | 47ba48||sa deśikamanuprāpya dīkṣāvicchinnabandhanaḥ |prayāti śivasāyujyaṃ nirmalo nirupaplavaḥ || 53/54|| (niranuplavaḥ)svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 18||

तत्त्वैरेभिर्निबद्धात्मा सर्वधर्मैश्च संयुतः ।नाऽनेन शक्यते मोक्तुं वर्ज्य दीक्षां शिवात्मिकाम् ॥ ५४/५५॥सर्वज्ञानोत्तरागमः ॥ क्रियापादः । ९अध्वप्रकरणम् । २०२॥

tattvairebhirnibaddhātmā sarvadharmaiśca saṃyutaḥ |nā'nena śakyate moktuṃ varjya dīkṣāṃ śivātmikām || 54/55||sarvajñānottarāgamaḥ || kriyāpādaḥ | 9adhvaprakaraṇam | 202||

कतृशक्तिरणोर्नित्या विभ्वी चेश्वरशक्तिवत् । (कर्त्तृशक्तिरणोर्नित्या)तमश्छन्नतयाऽर्थेषु नाभाति निरनुग्रहा ॥ ५५/५६॥ (तमश्छन्नतयार्थेषु)मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । १०कलादिकार्यप्रकरणम् । ३॥

katṛśaktiraṇornityā vibhvī ceśvaraśaktivat | (karttṛśaktiraṇornityā)tamaśchannatayā'rtheṣu nābhāti niranugrahā || 55/56|| (tamaśchannatayārtheṣu)mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 10kalādikāryaprakaraṇam | 3||

विभुः संज्ञानरूपोऽपि प्रदेशे वेत्ति येन तत् ।किञ्चिज्ज्ञस्तेन सः प्रोक्तो व्यवधानानिदर्शनात् ॥ ५६/५७॥पराख्यतन्त्रम् ॥ १पशुपदार्थविचारः । ९१ब९२अ॥स्वल्पेऽपि व्यञ्जके स्वल्पं महन्महति तत्स्थितम् ।यादृक्तादृग्भवेत्तस्य प्रदीपस्तिमिरे यथा ॥ ५७/५८॥पराख्यतन्त्रम् ॥ १पशुपदार्थविचारः । ९०ब९१अ॥स चेतनः स्मृतो जीवो यदा शक्त्या तु युज्यते ।अन्यथा निष्कलो ह्यात्मा विषसुप्त्येव लक्ष्यते ॥ ५८/५९॥निश्वासकारिकागमः \*(एतैर्विहीनं यदात्मानं विषसुप्ते च लक्ष्यते ।तथा हि लक्ष्यते देवि एतैर्हीनस्तु चेतनः ॥निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । १२ । ९३॥)

vibhuḥ saṃjñānarūpo'pi pradeśe vetti yena tat |kiñcijjñastena saḥ prokto vyavadhānānidarśanāt || 56/57||parākhyatantram || 1paśupadārthavicāraḥ | 91ba92a||svalpe'pi vyañjake svalpaṃ mahanmahati tatsthitam |yādṛktādṛgbhavettasya pradīpastimire yathā || 57/58||parākhyatantram || 1paśupadārthavicāraḥ | 90ba91a||sa cetanaḥ smṛto jīvo yadā śaktyā tu yujyate |anyathā niṣkalo hyātmā viṣasuptyeva lakṣyate || 58/59||niśvāsakārikāgamaḥ \*(etairvihīnaṃ yadātmānaṃ viṣasupte ca lakṣyate |tathā hi lakṣyate devi etairhīnastu cetanaḥ ||niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 12 | 93||)

गुरुर्यथाऽग्रतः शिष्यान्सुप्तान्दण्डेन बोधयेत् । (गुरुर्यथाग्रतः)शिवोऽपि मोहनिद्रायां सुप्ताञ्च्छक्त्या प्रबोधयेत् ॥ ५९/६०॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । ५शक्तिपटलः । ६ब७अ॥यथा भेषजसामर्थ्यादशक्तांनां बलं परम् ।तेन तच्छक्तियोगेन सामर्थ्यममितं भवेत् ॥ ६०/६१॥किरणागमः \*(यथा भेषजसामर्थ्यादशक्तानां बलं परम् ॥याति तच्छक्तिसामर्थ्यादनन्तस्य परे बलम् ।तेन सामर्थ्ययोगेन योनिं प्रेरयते क्षणात् ॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । ४पतिपटलः । १३ब१४॥)शिवत्वाद्युज्यते मोक्षे पशुत्वाद्युज्यते तनौ ।भोगेष्वपि च सामर्थ्यात्कर्मणो मुनिसत्तम ॥ ६१/६२॥ईश्वराधिष्ठितात्माऽसावस्वतन्त्रो यतस्तु सः ॥ ६२/६३॥पराख्यतन्त्रम् !!नित्यव्यापकचिच्छक्तिनिधिरप्यर्थसिद्धये ।पाशवं शाम्भवं वापि बलमन्वेष्टि नान्यथा ॥ ६३/६४॥मृगेन्द्रागमः \*(नित्यव्यापकचिच्छक्तिनिधिरप्यर्थसिद्धये ।पाशवं शाम्भवं वापि नान्विष्यत्यन्यथा बलम् ॥)मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ७पाशलक्षणप्रकरणम् । ५॥)

gururyathā'grataḥ śiṣyānsuptāndaṇḍena bodhayet | (gururyathāgrataḥ)śivo'pi mohanidrāyāṃ suptāñcchaktyā prabodhayet || 59/60||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 5śaktipaṭalaḥ | 6ba7a||yathā bheṣajasāmarthyādaśaktāṃnāṃ balaṃ param |tena tacchaktiyogena sāmarthyamamitaṃ bhavet || 60/61||kiraṇāgamaḥ \*(yathā bheṣajasāmarthyādaśaktānāṃ balaṃ param ||yāti tacchaktisāmarthyādanantasya pare balam |tena sāmarthyayogena yoniṃ prerayate kṣaṇāt ||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4patipaṭalaḥ | 13ba14||)śivatvādyujyate mokṣe paśutvādyujyate tanau |bhogeṣvapi ca sāmarthyātkarmaṇo munisattama || 61/62||īśvarādhiṣṭhitātmā'sāvasvatantro yatastu saḥ || 62/63||parākhyatantram !!nityavyāpakacicchaktinidhirapyarthasiddhaye |pāśavaṃ śāmbhavaṃ vāpi balamanveṣṭi nānyathā || 63/64||mṛgendrāgamaḥ \*(nityavyāpakacicchaktinidhirapyarthasiddhaye |pāśavaṃ śāmbhavaṃ vāpi nānviṣyatyanyathā balam ||)mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 7pāśalakṣaṇaprakaraṇam | 5||)

विश्वस्याऽनेकरूपस्य ज्ञानमेकं शिवात्मकम् ।व्यापकं विमलं शान्तं भुक्तिमुक्तीति येन तत् ॥ ६४/६५॥कालोत्तरागमः ॥ ??॥एकैव वस्तुतः शैवी या शक्तिर्निर्मला परा ।अविनाभाविनी शम्भोः शुचेरुष्णमिव प्रभोः ॥ ६५/६६॥तयाऽऽत्मशिवयोः सन्धिः शिवबोधपरापरा ॥ ६६/६७॥निश्वासकारिकागमः ॥ ??॥नाध्यक्षं नापि तल्लैङ्गं न शाब्दमपि शाङ्करम् ।ज्ञानमाभाति विमलं सर्वदा सर्ववस्तुषु ॥ ६७/६८॥मृगेन्द्रागमः ॥ विद्यापादः । ५पञ्चकृत्यप्रकरणम् । १६॥

viśvasyā'nekarūpasya jñānamekaṃ śivātmakam |vyāpakaṃ vimalaṃ śāntaṃ bhuktimuktīti yena tat || 64/65||kālottarāgamaḥ || ??||ekaiva vastutaḥ śaivī yā śaktirnirmalā parā |avinābhāvinī śambhoḥ śuceruṣṇamiva prabhoḥ || 65/66||tayā''tmaśivayoḥ sandhiḥ śivabodhaparāparā || 66/67||niśvāsakārikāgamaḥ || ??||nādhyakṣaṃ nāpi tallaiṅgaṃ na śābdamapi śāṅkaram |jñānamābhāti vimalaṃ sarvadā sarvavastuṣu || 67/68||mṛgendrāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 5pañcakṛtyaprakaraṇam | 16||

अस्मात्प्रवितताद्बन्धात्परसंस्थानिरोधकात् । (तस्मात्)दीक्षैव मोचयत्वूर्ध्वं शैवं धाम नयत्यपि ॥ ६८/६९॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । २४॥

asmātpravitatādbandhātparasaṃsthānirodhakāt | (tasmāt)dīkṣaiva mocayatvūrdhvaṃ śaivaṃ dhāma nayatyapi || 68/69||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 24||

अनयोः शासने सिद्धा दीक्षा क्षपणदानयोः ।दानं नाम स्वसत्तैव या सा ज्ञानक्रियात्मिका ॥ ६९/७०॥मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ४अधिकातरतत्त्वप्रकरणम् । ??५८ब॥सा शक्तिस्तस्य संस्पर्शाद्व्यक्तीभूता सुनिर्मला ।पत्युर्दानं तदेवोक्तं न स्वयं व्यज्यते पशोः ॥ ७०/७१॥मतङ्गपारमेश्वरागमः ॥ विद्यापादः । ४अधिकातरतत्त्वप्रकरणम् । ५९॥

anayoḥ śāsane siddhā dīkṣā kṣapaṇadānayoḥ |dānaṃ nāma svasattaiva yā sā jñānakriyātmikā || 69/70||mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4adhikātaratattvaprakaraṇam | ??58ba||sā śaktistasya saṃsparśādvyaktībhūtā sunirmalā |patyurdānaṃ tadevoktaṃ na svayaṃ vyajyate paśoḥ || 70/71||mataṅgapārameśvarāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 4adhikātaratattvaprakaraṇam | 59||

अशरीरं यदात्मानं पश्यति ज्ञानचक्षुषा ।तदा भवति शान्तात्मा सर्वतो विगतस्पृहः ॥ ७१/७२॥देव्यामतम् ॥ ??॥\*\*(देवीकालोत्तरागमः । ५१॥)

aśarīraṃ yadātmānaṃ paśyati jñānacakṣuṣā |tadā bhavati śāntātmā sarvato vigataspṛhaḥ || 71/72||devyāmatam || ??||\*\*(devīkālottarāgamaḥ | 51||)

दीक्षानलप्लुष्टमलस्य जन्तोः स्वाक्यं बलं व्यक्तिमुपैति योगात् ।शक्त्या विभोश्चुम्बितहृत्प्रदेशो नान्येन पुंसो विनिवृत्तिमेति ॥ ७२/७३॥मतङ्गपारमेश्वरागमः !!अनेन क्रमयोगेन परां केवलतां गतः ।अनाद्यशुद्धिशून्यत्वात् प्राप्नोति न भवान्तरम् ॥ ७३/७४॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । १पशुविचारः । १९॥

dīkṣānalapluṣṭamalasya jantoḥ svākyaṃ balaṃ vyaktimupaiti yogāt |śaktyā vibhoścumbitahṛtpradeśo nānyena puṃso vinivṛttimeti || 72/73||mataṅgapārameśvarāgamaḥ !!anena kramayogena parāṃ kevalatāṃ gataḥ |anādyaśuddhiśūnyatvāt prāpnoti na bhavāntaram || 73/74||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 1paśuvicāraḥ | 19||

यस्य जाग्रे प्रलीयन्ते सर्वे भावाः सुषुप्तवत् ।पर्याप्तं तस्य विज्ञानं त्रिपदं तेन लङ्घितम् ॥ ७४/७५॥निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । ३२ । ८१ब८२अ॥

yasya jāgre pralīyante sarve bhāvāḥ suṣuptavat |paryāptaṃ tasya vijñānaṃ tripadaṃ tena laṅghitam || 74/75||niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 32 | 81ba82a||

शिवार्कशक्तिदीधित्या समर्थीकृतचिद्दृशा ।शिवं शक्त्यादिभिः सार्द्धं पश्यत्यात्मागतावृतिः ॥ ७५/७६॥ (सार्धं)निश्वासकारिकागमः !!उल्काहस्तो यथा कश्चिद्द्रव्यमालोक्य तां त्यजेत् ।ज्ञानेन ज्ञेयमालोक्य पश्चाज्ज्ञानं परित्यजेत् ॥ ७६/७७॥निश्वासकारिकागमः !!(सार्धत्रिशतिकालोत्तरागमः ॥ २३ज्ञानामृतप्रकरणम् । २३ । ५॥)

śivārkaśaktidīdhityā samarthīkṛtaciddṛśā |śivaṃ śaktyādibhiḥ sārddhaṃ paśyatyātmāgatāvṛtiḥ || 75/76|| (sārdhaṃ)niśvāsakārikāgamaḥ !!ulkāhasto yathā kaściddravyamālokya tāṃ tyajet |jñānena jñeyamālokya paścājjñānaṃ parityajet || 76/77||niśvāsakārikāgamaḥ !!(sārdhatriśatikālottarāgamaḥ || 23jñānāmṛtaprakaraṇam | 23 | 5||)

यदा मनः परे तत्त्वे लब्धलक्ष्यं निलीयते । (लब्धलक्षो)तदाह्यशेषविज्ञानं विनाशमुपगच्छति ॥ ७७/७८॥निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । ३२ । ३५॥

yadā manaḥ pare tattve labdhalakṣyaṃ nilīyate | (labdhalakṣo)tadāhyaśeṣavijñānaṃ vināśamupagacchati || 77/78||niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 32 | 35||

अनाख्ये तु निरालम्बे अग्राह्ये मानवर्जिते ।नस्तत्त्वे योजितो मुक्त इति शास्त्रस्य निश्चयः ॥ ७८/७९॥निश्वास ॥ ??॥ \*(अनाख्ये तु निरालम्बे ह्यग्राह्ये भाववर्जिते ।निस्तत्त्वे योजितो मुक्त इति शास्त्रस्य निश्चयः ॥निश्वासकारिका => सिद्धान्तशिखामणिः तत्त्वप्रदीपिकासहितः)भवोद्भवपदातीतो निष्कम्पार्च्चिरिव स्थितः । (निष्कम्पार्चिरिव)मुक्तौ व्यक्तशिवत्वोऽसौ कृतकृत्यो यतस्ततः ॥ ७९/८०॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । २६॥

anākhye tu nirālambe agrāhye mānavarjite |nastattve yojito mukta iti śāstrasya niścayaḥ || 78/79||niśvāsa || ??|| \*(anākhye tu nirālambe hyagrāhye bhāvavarjite |nistattve yojito mukta iti śāstrasya niścayaḥ ||niśvāsakārikā => siddhāntaśikhāmaṇiḥ tattvapradīpikāsahitaḥ)bhavodbhavapadātīto niṣkampārcciriva sthitaḥ | (niṣkampārciriva)muktau vyaktaśivatvo'sau kṛtakṛtyo yatastataḥ || 79/80||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 26||

नात्र पूजा नमस्कारो न जपो ध्यानमेव च ।केवलं ज्ञेयमित्युक्तं वेदितव्यं न किञ्चन ॥ ८०/८१॥देवीकालोत्तरागमः । १८॥

nātra pūjā namaskāro na japo dhyānameva ca |kevalaṃ jñeyamityuktaṃ veditavyaṃ na kiñcana || 80/81||devīkālottarāgamaḥ | 18||

यथा वायुस्सुशीघ्रोऽपि मुक्त्वाऽकाशन्न गच्छति ।ज्ञेये निक्षिप्तचित्तस्तु विषयस्थो न मुञ्चति ॥ ८१/८२॥ \*(ज्ञेयं विक्षिप्तचित्तस्य विषस्थोऽपि निश्चलः । )निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । ३२ । ३९ब४०अ॥

yathā vāyussuśīghro'pi muktvā'kāśanna gacchati |jñeye nikṣiptacittastu viṣayastho na muñcati || 81/82|| \*(jñeyaṃ vikṣiptacittasya viṣastho'pi niścalaḥ | )niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 32 | 39ba40a||

इन्द्रियार्थे यथा चित्तं नित्यं गच्छति देहिनाम् ।तथा चैवेन्द्रियातीते तस्य नैराकृते पदे ॥ ८२/८३॥ (नैकाकृते)निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । २७ । ४॥

indriyārthe yathā cittaṃ nityaṃ gacchati dehinām |tathā caivendriyātīte tasya nairākṛte pade || 82/83|| (naikākṛte)niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 27 | 4||

क्षीरक्षयाद्यथा वत्सः स्तनान्मातुर्निवर्त्तते । (क्षीरक्षये)\*रागक्षयात्तथा पुंसां मनश्शीघ्रं निवर्त्तते ॥ ८३/८४॥ (रागक्षये तथा)\*निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । ३२ । ४३॥

kṣīrakṣayādyathā vatsaḥ stanānmāturnivarttate | (kṣīrakṣaye)\*rāgakṣayāttathā puṃsāṃ manaśśīghraṃ nivarttate || 83/84|| (rāgakṣaye tathā)\*niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 32 | 43||

गोदोहमिषुपातं वा नयनोन्मीलनमात्रकम् ।सकृत्परपदे युक्तो न पुनर्भवमाप्नुयात् ॥ ८४/८५॥निश्वासकारिकागमः ॥ ??॥ !! \*\*(गोदोहमिषुपातं वा नयनोन्मीलनात्मकम् ।सकृद्युक्तः परे तत्त्वे स मुक्तो मोचयेत्परान् ॥श्रीमन्निशाटन => परमार्थसार)पशुभावद्यदातीत्य पतिभवेन तिष्ठति । (पशुभावापदातीत्य)\*तत्तस्य गमनं नाम सर्वगे गमनं कुतः ॥ ८५/८६॥निश्वासकारिकागमः ॥ ज्ञानकाण्डः । ३१ । १४ब१५अ॥

godohamiṣupātaṃ vā nayanonmīlanamātrakam |sakṛtparapade yukto na punarbhavamāpnuyāt || 84/85||niśvāsakārikāgamaḥ || ??|| !! \*\*(godohamiṣupātaṃ vā nayanonmīlanātmakam |sakṛdyuktaḥ pare tattve sa mukto mocayetparān ||śrīmanniśāṭana => paramārthasāra)paśubhāvadyadātītya patibhavena tiṣṭhati | (paśubhāvāpadātītya)\*tattasya gamanaṃ nāma sarvage gamanaṃ kutaḥ || 85/86||niśvāsakārikāgamaḥ || jñānakāṇḍaḥ | 31 | 14ba15a||

शिवधामार्पितस्याऽस्य भोगभोक्तुर्न जातुचित् ।भोक्तृत्वमधिकारित्वं पतिकृत्यानुकारिता ॥ ८६/८७॥स्वायम्भुवागमः ॥ विद्यापादः । २पाशविचारः । २५॥

śivadhāmārpitasyā'sya bhogabhokturna jātucit |bhoktṛtvamadhikāritvaṃ patikṛtyānukāritā || 86/87||svāyambhuvāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2pāśavicāraḥ | 25||

विषसम्बन्धिनी शक्तिर्यथा मन्त्रैर्निरुध्यते । (मन्त्रैर्निरुध्द्यते)तदा न तद्विषं क्षीणमेवं पुंसो मलक्षयः ॥ ८७/८८॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । २मायापटलः । ३१ब३२अ॥अनेकभविकं कर्म दग्धं बीजमिवाऽणुभिः । (दग्धबीजमिवाणुभिः)\*भविष्यदपि संरुद्धं येनेदं तद्धि भोगतः ॥ ८८/८९॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । ६दीक्षाकर्मपटलः । १९/२०॥जातायां घटनिष्पत्तौ यथा चक्रं भ्रमत्यपि ।पूर्वसंस्कारसंसिद्धं तथा वपुरिदं स्मृतम् ॥ ८९/९०॥किरणागमः ॥ विद्यापादः । ६दीक्षाकर्मपटलः । १८/१९॥भग्ने घटे यथा दीपः सर्वतः संप्रकाशते ।देहपाते तथा चात्मा भाति सर्वत्र सर्वदा ॥ ९०/९१॥देव्यामतम् ॥ ??॥प्रकटयस्वेदं ज्ञानं मद्भक्तानां वरानने ।रक्षणीयं प्रयत्नेन तस्करेभ्यो धनं यथा ॥ ९१/९२॥निश्वासकारिकागमः !!॥ इति उमापतिशिवाचार्यसङ्गृहीतशतरत्नसङ्ग्रहः समाप्तः ॥॥ ॐ चिदम्बरेश्वरशिवकामसुन्दरीभ्यां नमः ॥

viṣasambandhinī śaktiryathā mantrairnirudhyate | (mantrairnirudhdyate)tadā na tadviṣaṃ kṣīṇamevaṃ puṃso malakṣayaḥ || 87/88||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 2māyāpaṭalaḥ | 31ba32a||anekabhavikaṃ karma dagdhaṃ bījamivā'ṇubhiḥ | (dagdhabījamivāṇubhiḥ)\*bhaviṣyadapi saṃruddhaṃ yenedaṃ taddhi bhogataḥ || 88/89||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 6dīkṣākarmapaṭalaḥ | 19/20||jātāyāṃ ghaṭaniṣpattau yathā cakraṃ bhramatyapi |pūrvasaṃskārasaṃsiddhaṃ tathā vapuridaṃ smṛtam || 89/90||kiraṇāgamaḥ || vidyāpādaḥ | 6dīkṣākarmapaṭalaḥ | 18/19||bhagne ghaṭe yathā dīpaḥ sarvataḥ saṃprakāśate |dehapāte tathā cātmā bhāti sarvatra sarvadā || 90/91||devyāmatam || ??||prakaṭayasvedaṃ jñānaṃ madbhaktānāṃ varānane |rakṣaṇīyaṃ prayatnena taskarebhyo dhanaṃ yathā || 91/92||niśvāsakārikāgamaḥ !!|| iti umāpatiśivācāryasaṅgṛhītaśataratnasaṅgrahaḥ samāptaḥ |||| oṃ cidambareśvaraśivakāmasundarībhyāṃ namaḥ ||