शिवस्तवः शैवप्रोक्तः Shaivaprokta Shiva Stava

सर्वोपनिषदामीशः परमात्मा सदाशिवः ।य एको भगवानीश ईशानीभिः समीशते ॥ १७१॥

sarvopaniṣadāmīśaḥ paramātmā sadāśivaḥ |ya eko bhagavānīśa īśānībhiḥ samīśate || 171||

सर्वांल्लोकानीशते य ईशानीभिः समीयते ।उद्भवे सम्भवे चैव एक एव शिवः प्रभुः ॥ १७२॥

sarvāṃllokānīśate ya īśānībhiḥ samīyate |udbhave sambhave caiva eka eva śivaḥ prabhuḥ || 172||

य एवं विदुरीशानमसृतास्ते भवन्ति हि ।एक एव हि रुद्रोऽयं न द्वितीयोऽयमीश्वरः ॥ १७३॥

ya evaṃ vidurīśānamasṛtāste bhavanti hi |eka eva hi rudro'yaṃ na dvitīyo'yamīśvaraḥ || 173||

पाति हन्ति पुनः सृष्ट्वा पाति हन्ति पुनः पुनः ।विश्वतश्चक्षुरीशानो विश्वतोऽन्तर्मुखः शिवः ॥ १७४॥

pāti hanti punaḥ sṛṣṭvā pāti hanti punaḥ punaḥ |viśvataścakṣurīśāno viśvato'ntarmukhaḥ śivaḥ || 174||

विश्वतोबाहुरनधो विश्वतस्पान्महेश्वरः ।द्यावाभूमी जनयन्नेक एव सदाशिवः ॥ १७५॥

viśvatobāhuranadho viśvataspānmaheśvaraḥ |dyāvābhūmī janayanneka eva sadāśivaḥ || 175||

स बाहुभ्यां सम्पतत्रैर्धमत्येव पुनः पुनः ।प्रभवश्चोद्भवश्चासीद्रुद्रो विश्वाधिको ऋषिः ॥ १७६॥

sa bāhubhyāṃ sampatatrairdhamatyeva punaḥ punaḥ |prabhavaścodbhavaścāsīdrudro viśvādhiko ṛṣiḥ || 176||

ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानां यः स एव सदाशिवः ।हिरण्यगर्भमेवादौ जनयामास शङ्करः ॥ १७७॥

brahmaviṣṇvīśadevānāṃ yaḥ sa eva sadāśivaḥ |hiraṇyagarbhamevādau janayāmāsa śaṅkaraḥ || 177||

विष्णुं च जनयामास तस्माद्विष्णोः परः शिवः ।ततश्चेन्द्रमुखान्देवाञ्जनयामास शङ्करः ॥ १७८॥

viṣṇuṃ ca janayāmāsa tasmādviṣṇoḥ paraḥ śivaḥ |tataścendramukhāndevāñjanayāmāsa śaṅkaraḥ || 178||

ततो भूमिं ततो वायुं ततो गगनमीश्वरः ।ततो नानाविधाञ्जीवान्ससर्जोमामहेश्वरः ॥ १७९॥

tato bhūmiṃ tato vāyuṃ tato gaganamīśvaraḥ |tato nānāvidhāñjīvānsasarjomāmaheśvaraḥ || 179||

ततः समुद्रान्सरितो गिरीनप्योषधीन्परः ।य एव निष्कलः शान्तो निरवद्यो निरञ्जनः ॥ १८०॥

tataḥ samudrānsarito girīnapyoṣadhīnparaḥ |ya eva niṣkalaḥ śānto niravadyo nirañjanaḥ || 180||

स एवोमासमेतः सन्सृजत्यवति हन्ति च ।ततः परं ब्रह्म वरं बृहन्तं साम्बमेव हि ॥ १८१॥

sa evomāsametaḥ sansṛjatyavati hanti ca |tataḥ paraṃ brahma varaṃ bṛhantaṃ sāmbameva hi || 181||

यथा निकायं भूतेषु गूढं सर्वेषु सर्वदा ।एक एव हि रुद्रोऽयं विश्वस्य परिवेष्टिता ॥ १८२॥

yathā nikāyaṃ bhūteṣu gūḍhaṃ sarveṣu sarvadā |eka eva hi rudro'yaṃ viśvasya pariveṣṭitā || 182||

ज्ञात्वा तमीशममृता भवन्त्येव सदाशिवम् ।महान्तमेतं पुरुषं परस्तात्तमसः परम् ॥ १८३॥

jñātvā tamīśamamṛtā bhavantyeva sadāśivam |mahāntametaṃ puruṣaṃ parastāttamasaḥ param || 183||

आदित्यवर्णं वेदाश्च न जानन्त्येव शङ्करम् ।शिवमेव विदित्वाति मृत्युर्नैति तमात्मवान् ॥ १८४॥

ādityavarṇaṃ vedāśca na jānantyeva śaṅkaram |śivameva viditvāti mṛtyurnaiti tamātmavān || 184||

न विद्यतेऽयनाय स्याच्चान्यः प्रन्थाः शिवं विना ।तस्मात्परं नास्ति परं शिवात्सर्वोत्तमोत्तमः ॥ १८५॥

na vidyate'yanāya syāccānyaḥ pranthāḥ śivaṃ vinā |tasmātparaṃ nāsti paraṃ śivātsarvottamottamaḥ || 185||

नास्ति कश्चिच्छिवाज्ज्यायानणीयोऽतस्तमर्चयेत् ।तेन पूर्णमिदं सर्वं पुरुषेण शिवेन हि ॥ १८६॥

nāsti kaścicchivājjyāyānaṇīyo'tastamarcayet |tena pūrṇamidaṃ sarvaṃ puruṣeṇa śivena hi || 186||

ततो यदुत्तरतरं तदरूपमनामयम् ।य एनं विदुरीशानममृतास्ते भवन्ति हि ॥ १८७॥

tato yaduttarataraṃ tadarūpamanāmayam |ya enaṃ vidurīśānamamṛtāste bhavanti hi || 187||

दुःखमेवाभियान्त्यत्ये शिवध्यानपराङ्मुखाः ।सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः ॥ १८८॥

duḥkhamevābhiyāntyatye śivadhyānaparāṅmukhāḥ |sarvānanaśirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ || 188||

सर्वव्यापी च भगवांस्तस्मात्सर्वगतः शिवः ।महान्प्रभुर्वै पुरुषः सत्त्वस्यैकः प्रवर्तकः ॥ १८९॥

sarvavyāpī ca bhagavāṃstasmātsarvagataḥ śivaḥ |mahānprabhurvai puruṣaḥ sattvasyaikaḥ pravartakaḥ || 189||

सुनिर्मलमिदं शान्तमीशानो ज्योतिरव्ययः ।अन्तरात्माङ्गुष्ठमात्रः पुरूषोऽयं सदाशिवः ॥ १९०॥

sunirmalamidaṃ śāntamīśāno jyotiravyayaḥ |antarātmāṅguṣṭhamātraḥ purūṣo'yaṃ sadāśivaḥ || 190||

साम्बो जनानां हृदये सन्निविष्टो निरन्तरम् ।सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ॥ १९१॥

sāmbo janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭo nirantaram |sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham || 191||

सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ।सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ॥ १९२॥

sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati |sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam || 192||

सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुहृत् ।नवद्वारे पुरे देहे हंसो लीलाययते बहिः ॥ १९३॥

sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt |navadvāre pure dehe haṃso līlāyayate bahiḥ || 193||

वशी सर्वस्यभूतस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ १९४॥

vaśī sarvasyabhūtasya sthāvarasya carasya ca || 194||

अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णः ।स वेत्ति सर्वं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम् ॥ १९५॥

apāṇipādo javano gṛhītā paśyatyacakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇaḥ |sa vetti sarvaṃ na ca tasyāsti vettā tamāhuragryaṃ puruṣaṃ mahāntam || 195||

अणोरणीयान्महतोमहीयानात्मा गुहायां निहितोऽस्य जन्तोः ।तमक्रतुं पश्यति वीतशोको धातुः प्रसादान्महिमानमीशम् ॥ १९६॥

aṇoraṇīyānmahatomahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ |tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam || 196||

वेदाहमेतमजरं पुराणं सर्वात्मना सर्वगतं विभुत्वात् ।जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य यद्ब्रह्मवादिनो प्रवदन्ति नित्यम् ॥ १९७॥

vedāhametamajaraṃ purāṇaṃ sarvātmanā sarvagataṃ vibhutvāt |janmanirodhaṃ pravadanti yasya yadbrahmavādino pravadanti nityam || 197||

एकवर्णः शक्तियोगादनेको बहुधा शिवः ।वर्णाननेकानुमया ग्रहीताथो ददाति हि ॥ १९८॥

ekavarṇaḥ śaktiyogādaneko bahudhā śivaḥ |varṇānanekānumayā grahītātho dadāti hi || 198||

विचैति चान्ते विश्वात्मा विश्वमादौ स शङ्करः ।संयुनक्तु स नो बुध्या शुभया देवतोत्तमः ॥ १९९॥

vicaiti cānte viśvātmā viśvamādau sa śaṅkaraḥ |saṃyunaktu sa no budhyā śubhayā devatottamaḥ || 199||

स्त्रीरूपः पुरुषाकारः सर्वाकारः सदाशिवः ।कुमारात्मा कुमार्यात्मा सर्वात्मा विश्वतोमुखः ॥ २००॥

strīrūpaḥ puruṣākāraḥ sarvākāraḥ sadāśivaḥ |kumārātmā kumāryātmā sarvātmā viśvatomukhaḥ || 200||

नीलो गौरश्च हरितो लोहिताक्षः सदाशिवः ।निर्मलो नियतो यन्ता निरवद्यो निराकृतिः ॥ २०१॥

nīlo gauraśca harito lohitākṣaḥ sadāśivaḥ |nirmalo niyato yantā niravadyo nirākṛtiḥ || 201||

छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानि भूतं भव्यं यश्च वेदा वदन्ति ।तस्मान्मायी सृजते विश्वमेतत् तस्मिंश्चान्ये मायया सन्निरुद्धाः ॥ २०२॥

chandāṃsi yajñāḥ kratavo vratāni bhūtaṃ bhavyaṃ yaśca vedā vadanti |tasmānmāyī sṛjate viśvametat tasmiṃścānye māyayā sanniruddhāḥ || 202||

मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् ।तस्यावयवभूतैस्तु व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ २०३॥

māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram |tasyāvayavabhūtaistu vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat || 203||

यो वै योनिमधितिष्ठत्येको यस्मिन्निदं सं च विवैति सर्वम् ।तमीशानं वरदं देवमीड्यं विचार्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥ २०४॥

yo vai yonimadhitiṣṭhatyeko yasminnidaṃ saṃ ca vivaiti sarvam |tamīśānaṃ varadaṃ devamīḍyaṃ vicāryemāṃ śāntimatyantameti || 204||

यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च विश्वाधिको रुद्रो महर्षिः ।हिरण्यगर्भं जनयामास जायमानं जायमानं च पश्यतः ॥ २०५॥

yo devānāṃ prabhavaścodbhavaśca viśvādhiko rudro maharṣiḥ |hiraṇyagarbhaṃ janayāmāsa jāyamānaṃ jāyamānaṃ ca paśyataḥ || 205||

विष्णुं च जनयामास जायमानं च पश्यतः ।इन्द्रं च जनयामास जायमानं च पश्यतः ॥ २०६॥

viṣṇuṃ ca janayāmāsa jāyamānaṃ ca paśyataḥ |indraṃ ca janayāmāsa jāyamānaṃ ca paśyataḥ || 206||

वह्निं च जनयामास जायमानं च पश्यतः ।वरुणं च जनयामास जायमानं च पश्यतः ॥ २०७॥

vahniṃ ca janayāmāsa jāyamānaṃ ca paśyataḥ |varuṇaṃ ca janayāmāsa jāyamānaṃ ca paśyataḥ || 207||

यमं च जनयामास जायमानं च पश्यतः ।लोकांश्च जनयामास जायमानांश्च पश्यतः ॥ २०८॥

yamaṃ ca janayāmāsa jāyamānaṃ ca paśyataḥ |lokāṃśca janayāmāsa jāyamānāṃśca paśyataḥ || 208||

ईदृशः सर्वगोप्ता स शोभनया बुद्धया शङ्करः संयुनक्तु ।यो देवानामधिपो यस्मिन्देवा अधिश्रिताः ।स एवसर्वदेवेशः शङ्करः परमा गतिः ॥ २०९॥

īdṛśaḥ sarvagoptā sa śobhanayā buddhayā śaṅkaraḥ saṃyunaktu |yo devānāmadhipo yasmindevā adhiśritāḥ |sa evasarvadeveśaḥ śaṅkaraḥ paramā gatiḥ || 209||

यस्मिन्सदाशिवो देवाः द्विपदश्च चतुष्पदः ।तस्मै देवाय हविषा शङ्करायामितात्मने ॥ २१०॥

yasminsadāśivo devāḥ dvipadaśca catuṣpadaḥ |tasmai devāya haviṣā śaṅkarāyāmitātmane || 210||

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं कलिलस्य मध्ये विश्वस्य स्रष्टारं तमनेकरूपम् ।विश्वस्येशं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति ॥ २११॥

sūkṣmātisūkṣmaṃ kalilasya madhye viśvasya sraṣṭāraṃ tamanekarūpam |viśvasyeśaṃ pariveṣṭitāraṃ jñātvā śivaṃ śāntimatyantameti || 211||

स एव कालो भुवमस्य गोप्ता विश्वाधिकः सर्वभूतेषु गूढः ।यस्मिन्युक्ता ब्रह्मर्षयो देवताश्च तं विज्ञात्वा मृत्युपाशांश्छिनत्ति ॥ २१२॥

sa eva kālo bhuvamasya goptā viśvādhikaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ |yasminyuktā brahmarṣayo devatāśca taṃ vijñātvā mṛtyupāśāṃśchinatti || 212||

शृतात्परं मण्डमिवातिसूक्ष्मं ज्ञात्वा शिवं सर्वभूतेषु गूढम् ।विश्वस्यैवं परिवेष्टितारं ईशं ज्ञात्वा मुच्यते सर्वपाशैः ॥ २१३॥

śṛtātparaṃ maṇḍamivātisūkṣmaṃ jñātvā śivaṃ sarvabhūteṣu gūḍham |viśvasyaivaṃ pariveṣṭitāraṃ īśaṃ jñātvā mucyate sarvapāśaiḥ || 213||

य एव देवो विश्वकर्मा महात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो य एवं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २१४॥

ya eva devo viśvakarmā mahātmā sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ |hṛdā manīṣā manasābhiklṛpto ya evaṃ viduramṛtāste bhavanti || 214||

यदा समस्तं न दिवा न रात्रिर्नसन्न चासन् शिव एव केवलः ।तदक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यं प्रज्ञा च तस्मात्प्रसृतां पुराणी ॥ २१५॥

yadā samastaṃ na divā na rātrirnasanna cāsan śiva eva kevalaḥ |tadakṣaraṃ tatsaviturvareṇyaṃ prajñā ca tasmātprasṛtāṃ purāṇī || 215||

न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्च नैनम् ।हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो य एवं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २१६॥

na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaśca nainam |hṛdā manīṣā manasābhiklṛpto ya evaṃ viduramṛtāste bhavanti || 216||

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा भान्ति विद्युतः कुतोऽयमग्निः ।तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ २१७॥

na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā bhānti vidyutaḥ kuto'yamagniḥ |tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti || 217||

एको हंसो भुवनस्यास्य मध्ये स एवाग्निः सलिले सन्निविष्टः ।तमेवं विदित्वा अतिमृत्युमेति नान्यो हेतुर्विद्यतेऽयनाय ॥ २१८॥

eko haṃso bhuvanasyāsya madhye sa evāgniḥ salile sanniviṣṭaḥ |tamevaṃ viditvā atimṛtyumeti nānyo heturvidyate'yanāya || 218||

नातः परं वेद्यमचिन्त्यरूपं शिवाच्च साम्बादद्वयादवैमि ।शिवात्मकं यच्च समस्तमेतच्छिवान्न किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति ॥ २१९॥

nātaḥ paraṃ vedyamacintyarūpaṃ śivācca sāmbādadvayādavaimi |śivātmakaṃ yacca samastametacchivānna kiñcidvyatiriktamasti || 219||

अविज्ञाय महादेवमचिन्त्यविभवं शिवम् ।अमरा अपि मुह्यन्ति किमन्ये मनुजाधमाः ॥ २२०॥

avijñāya mahādevamacintyavibhavaṃ śivam |amarā api muhyanti kimanye manujādhamāḥ || 220||

अवमान्य तमेवेशं निरयं यान्ति दुर्जनाः ।सम्मानयित्वा तं देवं प्रयान्ति परमं पदम् ॥ २२१॥

avamānya tameveśaṃ nirayaṃ yānti durjanāḥ |sammānayitvā taṃ devaṃ prayānti paramaṃ padam || 221||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शैवप्रोक्तः शिवस्तवः सम्पूर्णः ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः १४ । १७१२२१॥

|| iti śivarahasyāntargate śaivaproktaḥ śivastavaḥ sampūrṇaḥ |||| śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 14 | 171221||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः १४ ।१७१-२२१ ॥

– || śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 14 | 171-221 ||