साम्बपञ्चाशिका Samba Panchashika

श्रीगणेशाय नमः ॥शब्दार्थत्वविवर्तमानपरमज्योतीरुचो गोपतेरुद्गीथोऽभ्युदितः पुरोऽरुणतया यस्य त्रयीमण्डलम् ।भाव्यद्वर्णपदक्रमेरिततमः सप्तस्वराश्वैर्वियद्विद्यास्यन्दनमुन्नयन्निव नमस्तस्मै परब्रह्मणे ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||śabdārthatvavivartamānaparamajyotīruco gopaterudgītho'bhyuditaḥ puro'ruṇatayā yasya trayīmaṇḍalam |bhāvyadvarṇapadakrameritatamaḥ saptasvarāśvairviyadvidyāsyandanamunnayanniva namastasmai parabrahmaṇe || 1||

ओमित्यन्तर्नदति नियतं यः प्रतिप्राणि शब्दोवाणी यस्मात्प्रसरति परा शब्दतन्मात्रगर्भा ।प्राणापानौ वहति च समौ यो मिथो ग्राससक्तौदेहस्थं तं सपदि परमादित्यमाद्यं प्रपद्ये ॥ २॥

omityantarnadati niyataṃ yaḥ pratiprāṇi śabdovāṇī yasmātprasarati parā śabdatanmātragarbhā |prāṇāpānau vahati ca samau yo mitho grāsasaktaudehasthaṃ taṃ sapadi paramādityamādyaṃ prapadye || 2||

यस्त्वक्चक्षुःश्रवणरसनाघ्राणपाण्यङ्घ्रिवाणीपायूपस्थस्थितिरपि मनोबुध्यहङ्कारमूर्तिः ।तिष्ठत्यन्तर्बहिरपि जगद्भासयन्द्वादशात्मामार्तण्डं तं सकलकरणाधारमेकं प्रपद्ये ॥ ३॥

yastvakcakṣuḥśravaṇarasanāghrāṇapāṇyaṅghrivāṇīpāyūpasthasthitirapi manobudhyahaṅkāramūrtiḥ |tiṣṭhatyantarbahirapi jagadbhāsayandvādaśātmāmārtaṇḍaṃ taṃ sakalakaraṇādhāramekaṃ prapadye || 3||

या सा मित्रावरुणसदनादुच्चरन्ती त्रिषष्टिंवर्णानत्र प्रकटकरणैः प्राणसङ्गात्प्रसूतान् ।तां पश्यन्तीं प्रथममुदितां मध्यमां बुद्धिसंस्थांवाचं वक्त्रे करणविशदां वैखरीं च प्रपद्ये ॥ ४॥

yā sā mitrāvaruṇasadanāduccarantī triṣaṣṭiṃvarṇānatra prakaṭakaraṇaiḥ prāṇasaṅgātprasūtān |tāṃ paśyantīṃ prathamamuditāṃ madhyamāṃ buddhisaṃsthāṃvācaṃ vaktre karaṇaviśadāṃ vaikharīṃ ca prapadye || 4||

ऊर्ध्वाधःस्थान्यतनुभुवनान्यन्तरा सन्निविष्टानानानाडिप्रसवगहना सर्वभूतान्तरस्था ।प्राणापानग्रसननिरतैः प्राप्यते ब्रह्मनाडीसा नः श्वेता भवतु परमादित्यमूर्तिः प्रसन्ना ॥ ५॥

ūrdhvādhaḥsthānyatanubhuvanānyantarā sanniviṣṭānānānāḍiprasavagahanā sarvabhūtāntarasthā |prāṇāpānagrasananirataiḥ prāpyate brahmanāḍīsā naḥ śvetā bhavatu paramādityamūrtiḥ prasannā || 5||

न ब्रह्माण्डव्यवहितपथा नातिशीतोष्णरूपानो वा नक्तन्दिवगममिताऽतापनीयापराहुः ।वैकुण्ठीया तनुरिव रवे राजते मण्डलस्थासा नः श्वेता भवतु परमादित्यमूर्तिः प्रसन्ना ॥ ६॥

na brahmāṇḍavyavahitapathā nātiśītoṣṇarūpāno vā naktandivagamamitā'tāpanīyāparāhuḥ |vaikuṇṭhīyā tanuriva rave rājate maṇḍalasthāsā naḥ śvetā bhavatu paramādityamūrtiḥ prasannā || 6||

यत्रारूढं त्रिगुणवपुषि ब्रह्म तद्बिन्दुरूपंयोगीन्द्राणां यदपि परमं भाति निर्वाणमार्गः ।त्रय्याधारः प्रणव इति यन्मण्डलं चण्डरश्मेरन्तःसूक्ष्मं बहिरपि बृहन्मुक्तयेऽहं प्रपन्नः ॥ ७॥

yatrārūḍhaṃ triguṇavapuṣi brahma tadbindurūpaṃyogīndrāṇāṃ yadapi paramaṃ bhāti nirvāṇamārgaḥ |trayyādhāraḥ praṇava iti yanmaṇḍalaṃ caṇḍaraśmerantaḥsūkṣmaṃ bahirapi bṛhanmuktaye'haṃ prapannaḥ || 7||

यस्मिन्सोमः सुरपितृनरैरन्वहं पीयमानःक्षीणः क्षीणः प्रविशति यतो वर्धते चापि भूयः ।यस्मिन्वेदा मधुनि सरघाकारवद्भान्ति चाग्रेतच्चण्डांशोरमितममृतं मण्डलस्थं प्रपद्ये ॥ ८॥

yasminsomaḥ surapitṛnarairanvahaṃ pīyamānaḥkṣīṇaḥ kṣīṇaḥ praviśati yato vardhate cāpi bhūyaḥ |yasminvedā madhuni saraghākāravadbhānti cāgretaccaṇḍāṃśoramitamamṛtaṃ maṇḍalasthaṃ prapadye || 8||

ऐन्द्रीमाशां पृथुकवपुषा पूरयित्वा क्रमेणक्रान्ताः सप्त प्रकटहरिणा येन पादेन लोकाः ।कृत्वा ध्वान्तं विगलितबलिव्यक्ति पाताललीनंविश्वालोकः स जयति रविः सत्त्वमेवोर्ध्वरश्मिः ॥ ९॥

aindrīmāśāṃ pṛthukavapuṣā pūrayitvā krameṇakrāntāḥ sapta prakaṭahariṇā yena pādena lokāḥ |kṛtvā dhvāntaṃ vigalitabalivyakti pātālalīnaṃviśvālokaḥ sa jayati raviḥ sattvamevordhvaraśmiḥ || 9||

ध्यात्वा ब्रह्म प्रथममतनु प्राणमूले नदन्तंदृष्ट्वा चान्तः प्रणवमुखरं व्याहृतीः सम्यगुक्त्वा ।यत्तद्वेदे तदिति सवितुर्ब्रह्मणोक्तं वरेण्यंतद्भर्गाख्यं किमपि परमं धामगर्भं प्रपद्ये ॥ १०॥

dhyātvā brahma prathamamatanu prāṇamūle nadantaṃdṛṣṭvā cāntaḥ praṇavamukharaṃ vyāhṛtīḥ samyaguktvā |yattadvede taditi saviturbrahmaṇoktaṃ vareṇyaṃtadbhargākhyaṃ kimapi paramaṃ dhāmagarbhaṃ prapadye || 10||

त्वां स्तोष्यामि स्तुतिभिरिति मे यस्तु भेदग्रहोऽयंसैवाविद्या तदपि सुतरां तद्विनाशाय युक्तः ।स्तौम्येवाहं त्रिविधमुदितं स्थूलसूक्ष्मं परं वाविद्योपायः पर इति बुधैर्गीयते खल्वविद्या ॥ ११॥

tvāṃ stoṣyāmi stutibhiriti me yastu bhedagraho'yaṃsaivāvidyā tadapi sutarāṃ tadvināśāya yuktaḥ |staumyevāhaṃ trividhamuditaṃ sthūlasūkṣmaṃ paraṃ vāvidyopāyaḥ para iti budhairgīyate khalvavidyā || 11||

योऽनाद्यन्तोऽप्यतनुरगुणोऽणोरणीयान्महीयान्विश्वाकारः सगुण इति वा कल्पनाकल्पिताङ्गः ।नानाभूतप्रकृतिविकृतीर्दर्शयन्भाति यो वातस्मै तस्मै भवतु परमादित्य नित्यं नमस्ते ॥ १२॥

yo'nādyanto'pyatanuraguṇo'ṇoraṇīyānmahīyānviśvākāraḥ saguṇa iti vā kalpanākalpitāṅgaḥ |nānābhūtaprakṛtivikṛtīrdarśayanbhāti yo vātasmai tasmai bhavatu paramāditya nityaṃ namaste || 12||

तत्त्वाख्याने त्वयि मुनिजना नेति नेति ब्रुवन्तःश्रान्ताः सम्यक्त्वमिति न च तैरीदृशो वेति चोक्तः ।तस्मात्तुभ्यं नम इति वचोमात्रमेवास्मि वच्मिप्रायो यस्मात्प्रसरतितरां भारती ज्ञानशर्भा ॥ १३॥

tattvākhyāne tvayi munijanā neti neti bruvantaḥśrāntāḥ samyaktvamiti na ca tairīdṛśo veti coktaḥ |tasmāttubhyaṃ nama iti vacomātramevāsmi vacmiprāyo yasmātprasaratitarāṃ bhāratī jñānaśarbhā || 13||

सर्वाङ्गीणः सकलवपुषामन्तरे योऽन्तरात्मातिष्ठन्काष्ठे दहन इव नो दृश्यसे युक्तिशून्यैः ।यश्च प्राणारणिषु नियतैर्मथ्यमानासु सद्भिर्दृश्यं ज्योतिर्भवसि परमादित्य तस्मै नमस्ते ॥ १४॥

sarvāṅgīṇaḥ sakalavapuṣāmantare yo'ntarātmātiṣṭhankāṣṭhe dahana iva no dṛśyase yuktiśūnyaiḥ |yaśca prāṇāraṇiṣu niyatairmathyamānāsu sadbhirdṛśyaṃ jyotirbhavasi paramāditya tasmai namaste || 14||

स्तोता स्तुत्यः स्तुतिरिति भवान्कर्तृकर्मक्रियात्माक्रीडत्येकस्तव नुतिविधावस्वतन्त्रस्ततोऽहम् ।यद्वा वच्मि प्रणयसुभगं गोपते तच्च तथ्यंत्वत्तो ह्यन्यत्किमिव जगतां विद्यते तन्मृषा स्यात् ॥ १५॥

stotā stutyaḥ stutiriti bhavānkartṛkarmakriyātmākrīḍatyekastava nutividhāvasvatantrastato'ham |yadvā vacmi praṇayasubhagaṃ gopate tacca tathyaṃtvatto hyanyatkimiva jagatāṃ vidyate tanmṛṣā syāt || 15||

ज्ञानं नान्तःकरणरहितं विद्यतेऽस्मद्विधानांत्वं चात्यन्तं सकलकरणागोचरत्वादचिन्त्यः ।ध्यानातीतस्त्वमिति न विना भक्तियोगेन लभ्यस्तस्माद्भक्तिं शरणममृतप्राप्तयेऽहं प्रपन्नः ॥ १६॥

jñānaṃ nāntaḥkaraṇarahitaṃ vidyate'smadvidhānāṃtvaṃ cātyantaṃ sakalakaraṇāgocaratvādacintyaḥ |dhyānātītastvamiti na vinā bhaktiyogena labhyastasmādbhaktiṃ śaraṇamamṛtaprāptaye'haṃ prapannaḥ || 16||

हार्दं हन्ति प्रथममुदिता या तमःसंश्रितानांसत्त्वोद्रेकात्तदनु च रजः कर्मयोगक्रमेण ।स्वभ्यस्ता च प्रथयतितरां सत्त्वमेव प्रपन्नानिर्वाणाय व्रजति शमिनां तेऽर्क भक्तिस्त्रयीव ॥ १७॥

hārdaṃ hanti prathamamuditā yā tamaḥsaṃśritānāṃsattvodrekāttadanu ca rajaḥ karmayogakrameṇa |svabhyastā ca prathayatitarāṃ sattvameva prapannānirvāṇāya vrajati śamināṃ te'rka bhaktistrayīva || 17||

तामासाद्य श्रियमिव गृहे कामधेनुं प्रवासेध्वान्ते भातिं धृतिमिव वने योजने ब्रह्मनाडिम् ।नावं चास्मिन्विषमविषयग्राहसंसारसिन्धौगच्छेयं ते परमममृतं यन्न शीतं न चोष्णम् ॥ १८॥

tāmāsādya śriyamiva gṛhe kāmadhenuṃ pravāsedhvānte bhātiṃ dhṛtimiva vane yojane brahmanāḍim |nāvaṃ cāsminviṣamaviṣayagrāhasaṃsārasindhaugaccheyaṃ te paramamamṛtaṃ yanna śītaṃ na coṣṇam || 18||

अग्नीषोमावखिलजगतः कारणं तौ मयूखैःसर्गादाने सृजसि भगवन्ह्रासवृद्धिक्रमेण ।तावेवान्तर्विषुवति समौ जुह्वतामात्मवह्नौद्वावप्यस्तं नयसि युगपन्मुक्तये भक्तिभाजाम् ॥ १९॥

agnīṣomāvakhilajagataḥ kāraṇaṃ tau mayūkhaiḥsargādāne sṛjasi bhagavanhrāsavṛddhikrameṇa |tāvevāntarviṣuvati samau juhvatāmātmavahnaudvāvapyastaṃ nayasi yugapanmuktaye bhaktibhājām || 19||

स्थूलत्वं ते प्रकृतिगहनं नैव लक्ष्यं ह्यनन्तंसूक्ष्मत्वं वा तदपि सदसद्व्यक्त्यभावादचिन्त्यम् ।ध्यायामीत्थं कथमविदितं त्वामनाद्यन्तमन्तस्तस्मादर्क प्रणियिनि मयि स्वात्मनैव प्रसीद ॥ २०॥

sthūlatvaṃ te prakṛtigahanaṃ naiva lakṣyaṃ hyanantaṃsūkṣmatvaṃ vā tadapi sadasadvyaktyabhāvādacintyam |dhyāyāmītthaṃ kathamaviditaṃ tvāmanādyantamantastasmādarka praṇiyini mayi svātmanaiva prasīda || 20||

यत्तद्वेद्यं किमपि परमं शब्दतत्त्वं त्वमन्तस्तत्सद्व्यक्तिं जिगमिषु शनैर्लाति मात्राकलाः खे ।अव्यक्तेन प्रणववपुषा बिन्दुनादोदितं सच्छब्दब्रह्मोच्चरति करणव्यञ्जितं वाचकं ते ॥ २१॥

yattadvedyaṃ kimapi paramaṃ śabdatattvaṃ tvamantastatsadvyaktiṃ jigamiṣu śanairlāti mātrākalāḥ khe |avyaktena praṇavavapuṣā bindunādoditaṃ sacchabdabrahmoccarati karaṇavyañjitaṃ vācakaṃ te || 21||

प्रातःसन्ध्यारुणकिरणभागृङ्मयं राजसं यन्मध्ये चापि ज्वलदिव यजुः शुक्लभाः सात्त्विकं वा ।सायं सामास्तमितकिरणं यत्तमोल्लासिरूपंसाह्नः सर्गस्थितिलयविधावाकृतिस्ते त्रयीव ॥ २२॥

prātaḥsandhyāruṇakiraṇabhāgṛṅmayaṃ rājasaṃ yanmadhye cāpi jvaladiva yajuḥ śuklabhāḥ sāttvikaṃ vā |sāyaṃ sāmāstamitakiraṇaṃ yattamollāsirūpaṃsāhnaḥ sargasthitilayavidhāvākṛtiste trayīva || 22||

ये पातालोदधिमुनिनगद्वीपलोकाधिबीजच्छन्दोभूतस्वरमुखनदत्सप्तसप्तिं प्रपन्नाः ।ये चैकाश्वं निरवयववाग्भावमात्राधिरूढंते त्वामेव स्वरगुणकलावर्जितं यान्त्यनश्वम् ॥ २३॥

ye pātālodadhimuninagadvīpalokādhibījacchandobhūtasvaramukhanadatsaptasaptiṃ prapannāḥ |ye caikāśvaṃ niravayavavāgbhāvamātrādhirūḍhaṃte tvāmeva svaraguṇakalāvarjitaṃ yāntyanaśvam || 23||

दिव्यं ज्योतिः सलिलपवनैः पूरयित्वा त्रिलोकीमेकीभूतं पुनरपि च तत्सारमादाय गोभिः ।अन्तर्लीनो विशसि वसुधां तद्गतः सूयसेऽन्नंतच्च प्राणांस्त्वमिति जगतां प्राणभृत्सूर्य आत्मा ॥ २४॥

divyaṃ jyotiḥ salilapavanaiḥ pūrayitvā trilokīmekībhūtaṃ punarapi ca tatsāramādāya gobhiḥ |antarlīno viśasi vasudhāṃ tadgataḥ sūyase'nnaṃtacca prāṇāṃstvamiti jagatāṃ prāṇabhṛtsūrya ātmā || 24||

अग्नीषोमौ प्रकृतिपुरुषौ बिन्दुनादौ च नित्यौप्राणापानावपि दिननिशे ये च सत्यानृते द्वे ।धर्माधर्मौ सदसदुभयं योऽन्तरावेश्य योगीवर्तेतात्मन्युपरतमतिर्निर्गुणं त्वां विशेत्सः ॥ २५॥

agnīṣomau prakṛtipuruṣau bindunādau ca nityauprāṇāpānāvapi dinaniśe ye ca satyānṛte dve |dharmādharmau sadasadubhayaṃ yo'ntarāveśya yogīvartetātmanyuparatamatirnirguṇaṃ tvāṃ viśetsaḥ || 25||

गर्भाधानप्रसवविधये सुप्तयोरिन्दुभासासापत्न्येनाभिमुखमिव खे कान्तयोर्मध्यसंस्थः ।द्यावापृथ्व्योर्वदनकमले गोमुखैर्बोधयित्वापर्यायेणापिबसि भगवन्षड्रसास्वादलोलः ॥ २६॥

garbhādhānaprasavavidhaye suptayorindubhāsāsāpatnyenābhimukhamiva khe kāntayormadhyasaṃsthaḥ |dyāvāpṛthvyorvadanakamale gomukhairbodhayitvāparyāyeṇāpibasi bhagavanṣaḍrasāsvādalolaḥ || 26||

सोमं पूर्णामृतमिव चरुं तेजसा साधयित्वाकृत्वा तेनानलमुखजगत्तर्पणं वैश्वदेवम् ।आमावस्यं विधसमिव खे तत्कलाशेषमश्नन्ब्रह्माण्डान्तर्गृहपतिरिव स्वात्मयागं करोषि ॥ २७॥

somaṃ pūrṇāmṛtamiva caruṃ tejasā sādhayitvākṛtvā tenānalamukhajagattarpaṇaṃ vaiśvadevam |āmāvasyaṃ vidhasamiva khe tatkalāśeṣamaśnanbrahmāṇḍāntargṛhapatiriva svātmayāgaṃ karoṣi || 27||

कृत्वा नक्तन्दिनमिव जगद्बीजमाव्यक्तिकं यत्तत्रैवान्तर्दिनकर तथा ब्राह्ममन्यत्ततोऽल्पम् ।दैवं पित्र्यं क्रमपरिगतं मानुषं चाल्पमल्पंकुर्वन्कुर्वन्कलयसि जगत्पञ्चधावर्तनाभिः ॥ २८॥

kṛtvā naktandinamiva jagadbījamāvyaktikaṃ yattatraivāntardinakara tathā brāhmamanyattato'lpam |daivaṃ pitryaṃ kramaparigataṃ mānuṣaṃ cālpamalpaṃkurvankurvankalayasi jagatpañcadhāvartanābhiḥ || 28||

तत्त्वालोके तपन सुदिने ये परं सम्प्रबुद्धाये वा चित्तोपशमरजनीयोगनिद्रामुपेताः ।तेऽहोरात्रोपरमपरमानन्दसन्ध्यासु सौरंभित्त्वा ज्योतिःपरमपरमं यान्ति निर्वाणसंज्ञम् ॥ २९॥

tattvāloke tapana sudine ye paraṃ samprabuddhāye vā cittopaśamarajanīyoganidrāmupetāḥ |te'horātroparamaparamānandasandhyāsu sauraṃbhittvā jyotiḥparamaparamaṃ yānti nirvāṇasaṃjñam || 29||

आ ब्रह्मेदं नवमिव जगज्जङ्गमस्थावरान्तंसर्गे सर्गे विसृजसि रवे गोभिरुद्रिक्तसोमैः ।दीप्तैः प्रत्याहरसि च लये तद्यथायोनि भूयःसर्गान्तादौ प्रकटविभवां दर्शयन् रश्मिलीलाम् ॥ ३०॥

ā brahmedaṃ navamiva jagajjaṅgamasthāvarāntaṃsarge sarge visṛjasi rave gobhirudriktasomaiḥ |dīptaiḥ pratyāharasi ca laye tadyathāyoni bhūyaḥsargāntādau prakaṭavibhavāṃ darśayan raśmilīlām || 30||

श्रित्वा नित्योपचितमुचितं ब्रह्मतेजःप्रकाशंरूपं सर्गस्थितिलयमुचा सर्वभूतेषु मध्ये ।अन्तेवासिष्विव सुगुरुणा यः परोक्षः प्रकृत्याप्रत्यक्षोऽसौ जगति भवता दर्शितः स्वात्मनात्मा ॥ ३१॥

śritvā nityopacitamucitaṃ brahmatejaḥprakāśaṃrūpaṃ sargasthitilayamucā sarvabhūteṣu madhye |antevāsiṣviva suguruṇā yaḥ parokṣaḥ prakṛtyāpratyakṣo'sau jagati bhavatā darśitaḥ svātmanātmā || 31||

लोकाः सर्वे वपुषि नियतं ते स्थितिस्त्वं च तेषामेकैकस्मिन्युगपदगुणो विश्वहेतोर्गुणीव ।इत्थम्भूते भवति भगवन्न त्वदन्योऽस्मि सत्यंकिं तु ज्ञस्त्वं परमपुरुषोऽहं प्रकृत्यैव चाज्ञः ॥ ३२॥

lokāḥ sarve vapuṣi niyataṃ te sthitistvaṃ ca teṣāmekaikasminyugapadaguṇo viśvahetorguṇīva |itthambhūte bhavati bhagavanna tvadanyo'smi satyaṃkiṃ tu jñastvaṃ paramapuruṣo'haṃ prakṛtyaiva cājñaḥ || 32||

सङ्कल्पेच्छाद्यखिलकरणप्राणवाण्यो वरेण्याःसम्पन्ना मे त्वदभिनवनाज्जन्म चेदं शरण्यम् ।मन्ये चास्तं जिगमिषु शनैः पुण्यपापद्वयं तद्भक्तिश्रद्धे तव चरणयोरन्यथा नो भवेताम् ॥ ३३॥

saṅkalpecchādyakhilakaraṇaprāṇavāṇyo vareṇyāḥsampannā me tvadabhinavanājjanma cedaṃ śaraṇyam |manye cāstaṃ jigamiṣu śanaiḥ puṇyapāpadvayaṃ tadbhaktiśraddhe tava caraṇayoranyathā no bhavetām || 33||

सत्यं भूयो जननमरणे त्वत्प्रपन्नेषु न स्तस्तत्राप्येकं तव नुतिफलं जन्म याचे तदित्थम् ।त्रैलोक्येशः शम इव परः पुण्यकायोऽप्ययोनिःसंसाराब्धौ प्लव इव जगत्तारणाय स्थिरः स्याम् ॥ ३४॥

satyaṃ bhūyo jananamaraṇe tvatprapanneṣu na stastatrāpyekaṃ tava nutiphalaṃ janma yāce tadittham |trailokyeśaḥ śama iva paraḥ puṇyakāyo'pyayoniḥsaṃsārābdhau plava iva jagattāraṇāya sthiraḥ syām || 34||

सौषुम्णेन त्वममृतपथेनैत्य शीतांशुभावंपुष्णास्यग्रे सुरनरपितॄञ्शान्तभाभिः कलाभिः ।पश्चादम्भो विशसि विविधाश्चौषधीस्तद्गतोऽपिप्रीणास्येवं त्रिभुवनमतस्ते जगन्मित्रतार्क ॥ ३५॥

sauṣumṇena tvamamṛtapathenaitya śītāṃśubhāvaṃpuṣṇāsyagre suranarapitṝñśāntabhābhiḥ kalābhiḥ |paścādambho viśasi vividhāścauṣadhīstadgato'piprīṇāsyevaṃ tribhuvanamataste jaganmitratārka || 35||

मन्दाक्रान्ते तमसि भवता नाथ दोषावसानेनान्तर्लीना मम मतिरियं गाढनिद्रां जहाति ।तस्मादस्तङ्गमिततमसा पद्मिनीवात्मभासासौरीत्येषा दिनकर परं नीयतामाशु बोधम् ॥ ३६॥

mandākrānte tamasi bhavatā nātha doṣāvasānenāntarlīnā mama matiriyaṃ gāḍhanidrāṃ jahāti |tasmādastaṅgamitatamasā padminīvātmabhāsāsaurītyeṣā dinakara paraṃ nīyatāmāśu bodham || 36||

येन ग्रासीकृतमिव जगत्सर्वमासीत्तदस्तंध्वान्तं नीत्वा पुनरपि विभो तद्दयाघ्रातचित्तः ।धत्से नक्तन्दिनमपि गती शुक्लकृष्णे विभज्यत्राता तस्माद्भव परिभवे दुष्कृते मेऽपि भानो ॥ ३७॥

yena grāsīkṛtamiva jagatsarvamāsīttadastaṃdhvāntaṃ nītvā punarapi vibho taddayāghrātacittaḥ |dhatse naktandinamapi gatī śuklakṛṣṇe vibhajyatrātā tasmādbhava paribhave duṣkṛte me'pi bhāno || 37||

आसंसारोपचितसदसत्कर्मबन्धाश्रितानामाधिव्याधिप्रजनमरणक्षुत्पिपासार्दितानाम् ।मिथ्याज्ञानप्रबलतमसा नाथ चान्धीकृतानांत्वं नस्त्राता भव करुणया यत्रतत्रस्थितानाम् ॥ ३८॥

āsaṃsāropacitasadasatkarmabandhāśritānāmādhivyādhiprajanamaraṇakṣutpipāsārditānām |mithyājñānaprabalatamasā nātha cāndhīkṛtānāṃtvaṃ nastrātā bhava karuṇayā yatratatrasthitānām || 38||

सत्यासत्यस्खलितवचसां शौचलज्जोज्झितानामज्ञानानामफलसफलप्रार्थनाकातराणाम् ।सर्वावस्थास्वखिलविषयाभ्यस्तकौतूहलानांत्वं नस्त्राता भव पितृतया भोगलोलार्भकाणाम् ॥ ३९॥

satyāsatyaskhalitavacasāṃ śaucalajjojjhitānāmajñānānāmaphalasaphalaprārthanākātarāṇām |sarvāvasthāsvakhilaviṣayābhyastakautūhalānāṃtvaṃ nastrātā bhava pitṛtayā bhogalolārbhakāṇām || 39||

यावद्देहं जरयति जरा नान्तकादेत्य दूतीनो वा भीमस्त्रिफणभुजगाकारदुर्वारपाशः ।गाढं कण्ठे लगति सहसा जीवितं लेलिहानस्तावद्भक्ताभयद सदयं श्रेयसे नः प्रसीद ॥ ४०॥

yāvaddehaṃ jarayati jarā nāntakādetya dūtīno vā bhīmastriphaṇabhujagākāradurvārapāśaḥ |gāḍhaṃ kaṇṭhe lagati sahasā jīvitaṃ lelihānastāvadbhaktābhayada sadayaṃ śreyase naḥ prasīda || 40||

विश्वप्राणग्रसनरसनाटोपकोपप्रगल्भं (ऊनिचोदे फ़ोन्त् एर्रोर्। षोउल्द् बे ल्भं)मृत्योर्वक्त्रं दहननयनोद्दामदंष्ट्राकरालम् ।यावद्दृष्ट्वा व्रजति न भिया पञ्चतामेष कायस्तावन्नित्यामृतमय रवे पाहि नः कान्दिशीकान् ॥ ४१॥

viśvaprāṇagrasanarasanāṭopakopapragalbhaṃ (ūnicode फ़ont error| ṣould be lbhaṃ)mṛtyorvaktraṃ dahananayanoddāmadaṃṣṭrākarālam |yāvaddṛṣṭvā vrajati na bhiyā pañcatāmeṣa kāyastāvannityāmṛtamaya rave pāhi naḥ kāndiśīkān || 41||

शब्दाकारं वियदिव वपुस्ते यजुःसामधाम्नःसप्तच्छन्दांस्यपि च तुरगा ऋङ्मयं मण्डलं च ।एवं सर्वश्रुतिमयतया मद्दयानुग्रहाद्वाक्षिप्रं मत्तः कृपणकरुणाक्रन्दमाकर्णयेमम् ॥ ४२॥

śabdākāraṃ viyadiva vapuste yajuḥsāmadhāmnaḥsaptacchandāṃsyapi ca turagā ṛṅmayaṃ maṇḍalaṃ ca |evaṃ sarvaśrutimayatayā maddayānugrahādvākṣipraṃ mattaḥ kṛpaṇakaruṇākrandamākarṇayemam || 42||

नाशं नास्माच्चरणशरणा यान्त्यपि ग्रस्यमानादेवैरित्थं सितमिव यशो दर्शयन्स्वं त्रिलोक्याम् ।मन्ये सोमं क्षततनुममागर्भवृद्ध्या विवस्वञ्शुक्लां छायां नयसि शनकैः स्वां सुषुम्णांशुभासा ॥ ४३॥

nāśaṃ nāsmāccaraṇaśaraṇā yāntyapi grasyamānādevairitthaṃ sitamiva yaśo darśayansvaṃ trilokyām |manye somaṃ kṣatatanumamāgarbhavṛddhyā vivasvañśuklāṃ chāyāṃ nayasi śanakaiḥ svāṃ suṣumṇāṃśubhāsā || 43||

आस्तां जन्मप्रभृति भवतः सेवनं तद्धि लोकेवाच्यं केनापरिमितफलं भुक्तिमुक्तिप्रकारम् ।ज्योतिर्मात्रं स्मृतिपथमितो जीवितान्तेऽपि भास्वन्निर्वाणाय प्रभवसि सतां तेन ते कः समोऽन्यः ॥ ४४॥

āstāṃ janmaprabhṛti bhavataḥ sevanaṃ taddhi lokevācyaṃ kenāparimitaphalaṃ bhuktimuktiprakāram |jyotirmātraṃ smṛtipathamito jīvitānte'pi bhāsvannirvāṇāya prabhavasi satāṃ tena te kaḥ samo'nyaḥ || 44||

अप्रत्यक्षत्रिदशभजनाद्यत्परोक्षं फलं तत्पुंसां युक्तं भवति हि समं कारणेनैव कार्यम् ।प्रत्यक्षस्त्वं सकलजगतां यत्समक्षं फलं मेयुष्मद्भक्तेः समुचितमतस्तत्तु याचे यथा त्वाम् ॥ ४५॥

apratyakṣatridaśabhajanādyatparokṣaṃ phalaṃ tatpuṃsāṃ yuktaṃ bhavati hi samaṃ kāraṇenaiva kāryam |pratyakṣastvaṃ sakalajagatāṃ yatsamakṣaṃ phalaṃ meyuṣmadbhakteḥ samucitamatastattu yāce yathā tvām || 45||

ये चारोग्यं दिशति भगवान्सेवितोऽप्येवमाहुस्ते तत्त्वज्ञा जगति सुभगा भोगयोगप्रधानाः ।भुक्तेर्मुक्तेरपि च जगतां यच्च पूर्णं सुखानांतस्यान्योऽर्कादमृतवपुषः को हि नामास्तु दाता ॥ ४६॥

ye cārogyaṃ diśati bhagavānsevito'pyevamāhuste tattvajñā jagati subhagā bhogayogapradhānāḥ |bhuktermukterapi ca jagatāṃ yacca pūrṇaṃ sukhānāṃtasyānyo'rkādamṛtavapuṣaḥ ko hi nāmāstu dātā || 46||

हित्वा हित्वा गुरुचपलतामप्यनेकान्निजार्थान्यैरेकार्थीकृतमिव भवत्सेवनं मत्प्रियार्थम् ।तेषामिच्छाम्युपकृतिमहं स्वेन्द्रियाणां प्रियाणामादौ तस्मान्मम दिनपते देहि तेभ्यः प्रसादम् ॥ ४७॥

hitvā hitvā gurucapalatāmapyanekānnijārthānyairekārthīkṛtamiva bhavatsevanaṃ matpriyārtham |teṣāmicchāmyupakṛtimahaṃ svendriyāṇāṃ priyāṇāmādau tasmānmama dinapate dehi tebhyaḥ prasādam || 47||

किं तन्नामोच्चरति वचनं यस्य नोच्चारकस्त्वंकिं तद्वाच्यं सकलवचसां विश्वमूर्ते न यत्त्वम् ।तस्मादुक्तं यदपि तदपि त्वन्नुतौ भक्तियोगादस्माभिस्तद्भवतु भगवंस्त्वत्प्रसादेन धन्यम् ॥ ४८॥

kiṃ tannāmoccarati vacanaṃ yasya noccārakastvaṃkiṃ tadvācyaṃ sakalavacasāṃ viśvamūrte na yattvam |tasmāduktaṃ yadapi tadapi tvannutau bhaktiyogādasmābhistadbhavatu bhagavaṃstvatprasādena dhanyam || 48||

या पन्थानं दिशति शिशिराद्युत्तरं देवयानंया वा कृष्णं पितृपथमथो दक्षिणं प्रावृडाद्यम् ।ताभ्यामन्या विषुवदभिजिन्मध्यमा कृत्यशून्याधन्या काचित्प्रकृतिपुरुषावन्तरा मेऽस्तु वृत्तिः ॥ ४९॥

yā panthānaṃ diśati śiśirādyuttaraṃ devayānaṃyā vā kṛṣṇaṃ pitṛpathamatho dakṣiṇaṃ prāvṛḍādyam |tābhyāmanyā viṣuvadabhijinmadhyamā kṛtyaśūnyādhanyā kācitprakṛtipuruṣāvantarā me'stu vṛttiḥ || 49||

स्थित्वा किञ्चिन्मन इव पिबन्सेतुबन्धस्य मध्येप्राप्योपेयं ध्रुवपदमथो व्यक्तमुद्दाल्य तालु ।सत्यादूर्ध्वं किमपि परमं व्योम सोमाग्निशून्यंगच्छेयं त्वां सुरपितृगती चान्तरा ब्रह्मभूतः ॥ ५०॥

sthitvā kiñcinmana iva pibansetubandhasya madhyeprāpyopeyaṃ dhruvapadamatho vyaktamuddālya tālu |satyādūrdhvaṃ kimapi paramaṃ vyoma somāgniśūnyaṃgaccheyaṃ tvāṃ surapitṛgatī cāntarā brahmabhūtaḥ || 50||

सर्वात्मत्वं सवितुरिति यो वाङ्मनःकायबुद्ध्यारागद्वेषोपशमसमतायोगमेवारुरुक्षुः ।धर्माधर्मग्रसनरशनामुक्तये युक्तियुक्तांस श्रीसाम्बः स्तुतिमिति रवेः स्वप्रशान्तां चकार ॥ ५१॥

sarvātmatvaṃ savituriti yo vāṅmanaḥkāyabuddhyārāgadveṣopaśamasamatāyogamevārurukṣuḥ |dharmādharmagrasanaraśanāmuktaye yuktiyuktāṃsa śrīsāmbaḥ stutimiti raveḥ svapraśāntāṃ cakāra || 51||

भक्तिश्रद्धाद्यखिलतरुणीवल्लभेनेदमुक्तंश्रीसाम्बेन प्रकटगहनं स्तोत्रमध्यात्मगर्भम् ।यः सावित्रं पठति नियतं स्वात्मवत्सर्वलोकान्पश्यन्सोऽन्ते व्रजति शुकवन्मण्डलं चण्डरश्मेः ॥ ५२॥

bhaktiśraddhādyakhilataruṇīvallabhenedamuktaṃśrīsāmbena prakaṭagahanaṃ stotramadhyātmagarbham |yaḥ sāvitraṃ paṭhati niyataṃ svātmavatsarvalokānpaśyanso'nte vrajati śukavanmaṇḍalaṃ caṇḍaraśmeḥ || 52||

इति परमरहस्यश्लोकपञ्चाशदेषातपननवनपुण्या सागमब्रह्मचर्चा ।हरतु दुरितमस्मद्वर्णिताकर्णिता वोदिशतु च शुभसिद्धिं मातृवद्भक्तिभाजाम् ॥ ५३॥

iti paramarahasyaślokapañcāśadeṣātapananavanapuṇyā sāgamabrahmacarcā |haratu duritamasmadvarṇitākarṇitā vodiśatu ca śubhasiddhiṃ mātṛvadbhaktibhājām || 53||

इति साम्बप्रणीता साम्बपञ्चाशिका सम्पूर्णा ॥

iti sāmbapraṇītā sāmbapañcāśikā sampūrṇā ||