महाकालक्षेत्रमहिमा अथवा महाकालार्चनवर्णनम् Mahakala Kshetra Mahima or Mahakalarchana Varnanam

महाकालमिदं क्षेत्रं महेन्द्रप्रियकृत्तमम् ।भूमण्डलेऽस्य सदृशं क्षेत्रमन्यन्न विद्यते ॥ १॥

mahākālamidaṃ kṣetraṃ mahendrapriyakṛttamam |bhūmaṇḍale'sya sadṛśaṃ kṣetramanyanna vidyate || 1||

विद्योतते यथा भानुर्नभोङ्कण (ङ्गण) पथि स्थितः ।तथा भूमण्डलगतक्षेत्रेष्वेतद् विराजते ॥ २॥

vidyotate yathā bhānurnabhoṅkaṇa (ṅgaṇa) pathi sthitaḥ |tathā bhūmaṇḍalagatakṣetreṣvetad virājate || 2||

महाकाल महाकाल महाकालेति यो वदेत् ।सुदूरेऽपि गतो मर्त्यो महाकालान्तिके स्थितः ॥ ३॥

mahākāla mahākāla mahākāleti yo vadet |sudūre'pi gato martyo mahākālāntike sthitaḥ || 3||

लिङ्गं मङ्गलदं पुण्यं महामङ्गलयार्चितम् ।अर्चितं ब्रह्मविष्ण्वाद्यैर्महाकालगणार्चितम् ॥ ४॥

liṅgaṃ maṅgaladaṃ puṇyaṃ mahāmaṅgalayārcitam |arcitaṃ brahmaviṣṇvādyairmahākālagaṇārcitam || 4||

दृष्टं श्रुतं वा सततं स्पृष्टमंहोविनाशकम् ।अयं मे हस्त इत्यादिमन्त्रस्पर्शो विशिष्यते ॥ ५॥

dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā satataṃ spṛṣṭamaṃhovināśakam |ayaṃ me hasta ityādimantrasparśo viśiṣyate || 5||

चैत्र्यां माघ्यां तथाषाढ्यां पौर्णम्यां यस्तु पूजयेत् ।स विमुक्तो महापापान्मुक्तिमन्ते व्रजेत च ॥ ६॥

caitryāṃ māghyāṃ tathāṣāḍhyāṃ paurṇamyāṃ yastu pūjayet |sa vimukto mahāpāpānmuktimante vrajeta ca || 6||

यस्तु चन्दनण्ङ्केन लिङ्गमेतद्विलेपयेत् ।कर्पूरगरुकस्तूरीमिश्रैर्वा यक्षकर्दमैः ॥ ७॥

yastu candanaṇṅkena liṅgametadvilepayet |karpūragarukastūrīmiśrairvā yakṣakardamaiḥ || 7||

तालवृन्तैर्वीजयित्वाऽग्निष्टोमफलभाग्यवेत् ।बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च कल्हारैश्चम्पकैस्तथा ॥ ८॥

tālavṛntairvījayitvā'gniṣṭomaphalabhāgyavet |bilvapatraiśca padmaiśca kalhāraiścampakaistathā || 8||

पूजयित्वा महालिङ्गं महाकालस्य शूलिनः ।सद्यो मुच्येत पापैश्च गाणपत्यं लभेन्नरः ॥ ९॥

pūjayitvā mahāliṅgaṃ mahākālasya śūlinaḥ |sadyo mucyeta pāpaiśca gāṇapatyaṃ labhennaraḥ || 9||

अत्रोपोष्य महादेवं दृष्ट्वा सायं हविष्यभुक् ।ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥ १०॥

atropoṣya mahādevaṃ dṛṣṭvā sāyaṃ haviṣyabhuk |brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ || 10||

क्षिप्रानद्युदके स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ।भोजयित्वा द्विजान् शैवान् भक्ष्यभोज्यैरनेकशः ॥ ११॥

kṣiprānadyudake snātvā santarpya pitṛdevatāḥ |bhojayitvā dvijān śaivān bhakṣyabhojyairanekaśaḥ || 11||

कोटिभोज्यफलं तस्य क्षेत्रेऽस्मिन् शैवसत्तम ।दत्वाथ तण्डुलं धान्यं तिलान् मुद्गान्स्तथाढकान् ॥ १२॥

koṭibhojyaphalaṃ tasya kṣetre'smin śaivasattama |datvātha taṇḍulaṃ dhānyaṃ tilān mudgānstathāḍhakān || 12||

क्षीरं दधि घृतं क्षौद्रं शर्करां वा फलानि च ।दत्वा शिवाय स भवेन्निष्पापो नात्र संशयः ॥ १३॥

kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ kṣaudraṃ śarkarāṃ vā phalāni ca |datvā śivāya sa bhavenniṣpāpo nātra saṃśayaḥ || 13||

रम्भापनसजम्बीरनारिकेलेक्षुसारकम् ।सुमोदेत स वै मर्त्यो मेघमुक्त इवोडुराट् ॥ १४॥

rambhāpanasajambīranārikelekṣusārakam |sumodeta sa vai martyo meghamukta ivoḍurāṭ || 14||

बुद्धिपूर्वकृतैः पापैस्तत्क्षणादेव मुच्यते ।कापिलेनाथ पयसा योऽभिषिञ्चेन्महेश्वरम् ॥ १५॥

buddhipūrvakṛtaiḥ pāpaistatkṣaṇādeva mucyate |kāpilenātha payasā yo'bhiṣiñcenmaheśvaram || 15||

स पुनः स्तन्यपयसा स्वोदरं नाभिषिञ्चति ।घृतेन दीपान् प्रज्वाल्य कार्तिके तु विशेषतः ॥ १६॥

sa punaḥ stanyapayasā svodaraṃ nābhiṣiñcati |ghṛtena dīpān prajvālya kārtike tu viśeṣataḥ || 16||

सोमवारे त्रयोदश्यां प्रदोषे पर्वणोर्द्वयोः ।सङ्क्रान्तौ च व्यतीपाते अयने ग्रहणे तथा ॥ १७॥

somavāre trayodaśyāṃ pradoṣe parvaṇordvayoḥ |saṅkrāntau ca vyatīpāte ayane grahaṇe tathā || 17||

दृष्ट्वा देव महाकालं पूज्य मुक्तो भवेन्नरः ।शतरुद्रियमन्त्रैश्च योऽभिषिञ्चेन्महेश्वरम् ॥ १८॥

dṛṣṭvā deva mahākālaṃ pūjya mukto bhavennaraḥ |śatarudriyamantraiśca yo'bhiṣiñcenmaheśvaram || 18||

धारापात्रैस्तथा शृङ्गैः शङ्खैश्चैवाथ पाण्डरैः ।सहस्रधाराकलशैः शतधारादिकैरपि ॥ १९॥

dhārāpātraistathā śṛṅgaiḥ śaṅkhaiścaivātha pāṇḍaraiḥ |sahasradhārākalaśaiḥ śatadhārādikairapi || 19||

शतधारं सहस्रधारं मन्त्रैर्यस्तभिषिञ्चयेत् ।शोधितैर्वासितैर्नीरैः धारया वृत्तसूक्ष्मया ॥ २०॥

śatadhāraṃ sahasradhāraṃ mantrairyastabhiṣiñcayet |śodhitairvāsitairnīraiḥ dhārayā vṛttasūkṣmayā || 20||

धारां शिवशिरोलग्नामविच्छिन्नां प्रकल्पयेत् ।सन्ततिं पशुपुत्रांश्च अविच्छिन्नं लभेत् सः ॥ २१॥

dhārāṃ śivaśirolagnāmavicchinnāṃ prakalpayet |santatiṃ paśuputrāṃśca avicchinnaṃ labhet saḥ || 21||

सुदुर्लभतरं ज्ञानं लभते नात्र संशयः ।इत्थं शैवेन संवादं कृत्वा ब्रह्मादयः सुराः ॥ २२॥

sudurlabhataraṃ jñānaṃ labhate nātra saṃśayaḥ |itthaṃ śaivena saṃvādaṃ kṛtvā brahmādayaḥ surāḥ || 22||

नारदार्द्यैर्मुनिश्रेष्ठैः सार्धं गन्धर्वकिन्नरैः ।सितभस्माक्ततनवो रुद्राक्षवरभूषणाः ॥ २३॥

nāradārdyairmuniśreṣṭhaiḥ sārdhaṃ gandharvakinnaraiḥ |sitabhasmāktatanavo rudrākṣavarabhūṣaṇāḥ || 23||

महाकालालयं देवा ययुर्बिल्वादिपाणयः ।महापचितिसम्भारान् कामधेनूधसोद्भवैः ॥ २४॥

mahākālālayaṃ devā yayurbilvādipāṇayaḥ |mahāpacitisambhārān kāmadhenūdhasodbhavaiḥ || 24||

सफेनक्षीरधाराभी रुद्रसूक्तैरसेचयन् ।दधिमण्डैर्घृतैर्दिव्यैर्मधुना सितयाऽपि च ॥ २५॥

saphenakṣīradhārābhī rudrasūktairasecayan |dadhimaṇḍairghṛtairdivyairmadhunā sitayā'pi ca || 25||

नारिकेलाम्रसुरसैः मोचाजम्बीरपानसैः ।तत्तद्रसैर्महादेवं विविधैरभ्यषेचयन् ॥ २६॥

nārikelāmrasurasaiḥ mocājambīrapānasaiḥ |tattadrasairmahādevaṃ vividhairabhyaṣecayan || 26||

गन्धकर्पूरपुष्पोत्थैः स्वर्णरत्नकुशोदकैः ।रौद्रै ऋक्सामयजुषां गणैराथर्वणैरपि ॥ २७॥

gandhakarpūrapuṣpotthaiḥ svarṇaratnakuśodakaiḥ |raudrai ṛksāmayajuṣāṃ gaṇairātharvaṇairapi || 27||

(स्वर्णरत्न जलैस्तथा, तलैस्तथा)पञ्चब्रह्मभिरीशानं सुगन्धिं गन्धवासितैः ।पयोभिरमृतास्वादैः पाटल्यगरुवासितैः ॥ २८॥

(svarṇaratna jalaistathā, talaistathā)pañcabrahmabhirīśānaṃ sugandhiṃ gandhavāsitaiḥ |payobhiramṛtāsvādaiḥ pāṭalyagaruvāsitaiḥ || 28||

नानावादित्रनिनदान् निलिम्पाः समघोषयन् ।स्नालकाले महेशस्य जयशब्दैश्च पुष्कलैः ॥ २९॥

nānāvāditraninadān nilimpāḥ samaghoṣayan |snālakāle maheśasya jayaśabdaiśca puṣkalaiḥ || 29||

स्नाप्य वस्त्रैर्वेष्टयित्वा मृदुकौशेयसम्भवैः ।चन्दनेनैव संलिप्य लिङ्गमापीठमुत्तमम् ॥ ३०॥

snāpya vastrairveṣṭayitvā mṛdukauśeyasambhavaiḥ |candanenaiva saṃlipya liṅgamāpīṭhamuttamam || 30||

नवरत्नचितानेकभूषणैर्भूषयन् सुराः ।निधनेत्यादिभिर्मन्त्रैः श्रीपत्रैः कमलैस्तथा ॥ ३१॥

navaratnacitānekabhūṣaṇairbhūṣayan surāḥ |nidhanetyādibhirmantraiḥ śrīpatraiḥ kamalaistathā || 31||

आर्चयंश्चम्पकैरर्कैर्मन्दारकरवीरकैः ।बकैर्द्रोणैश्च धुत्तूरैः नीलरक्तोत्पलैस्तथा ॥ ३२॥

ārcayaṃścampakairarkairmandārakaravīrakaiḥ |bakairdroṇaiśca dhuttūraiḥ nīlaraktotpalaistathā || 32||

सहस्रनामभिः पुष्पैर्धूपैर्दीपैर्मनोरमैः ।दीपैर्विदीपयामासुर्महाकालशिवालयम् ॥ ३३॥

sahasranāmabhiḥ puṣpairdhūpairdīpairmanoramaiḥ |dīpairvidīpayāmāsurmahākālaśivālayam || 33||

धूपैरगरुजोद्भूतैः घुमुग्घुमितदिकतटम् ।नैवेद्यैर्विविधैर्हृद्यैः सूपापूपादिराशिभिः ॥ ३४॥

dhūpairagarujodbhūtaiḥ ghumugghumitadikataṭam |naivedyairvividhairhṛdyaiḥ sūpāpūpādirāśibhiḥ || 34||

क्षीराज्यकुम्भैः शतशः पायसानां घटीशतैः ।दधिखण्डादिभाण्डैश्च शर्करापङ्कपङ्किलैः ॥ ३५॥

kṣīrājyakumbhaiḥ śataśaḥ pāyasānāṃ ghaṭīśataiḥ |dadhikhaṇḍādibhāṇḍaiśca śarkarāpaṅkapaṅkilaiḥ || 35||

ताम्बूलपर्वतैर्नै कक्रमुकानां च राशिभिः ।मुखवासकरैःरन्यैर्मृगनाभिविराजितैः ॥ ३६॥

tāmbūlaparvatairnai kakramukānāṃ ca rāśibhiḥ |mukhavāsakaraiḥranyairmṛganābhivirājitaiḥ || 36||

लवङ्गैलामुखरितैर्जाजीपत्रफलैरपि ।स्वच्छपुच्छयुतापारमरीचीखदिरैस्तथा ॥ ३७॥

lavaṅgailāmukharitairjājīpatraphalairapi |svacchapucchayutāpāramarīcīkhadiraistathā || 37||

नैवेद्यमाद्यं हृदं च दत्वा दिविषदः शिवम् ।नीराजनैस्तथा पुण्यैः छत्रचामरदर्पणैः ॥ ३८॥

naivedyamādyaṃ hṛdaṃ ca datvā diviṣadaḥ śivam |nīrājanaistathā puṇyaiḥ chatracāmaradarpaṇaiḥ || 38||

व्यजनैः सन्निषेव्येशं नानावाद्यरवैरपि ।रम्भाद्यप्सरसस्तत्र ननृतुः शङ्कराग्रतः ॥ ३९॥

vyajanaiḥ sanniṣevyeśaṃ nānāvādyaravairapi |rambhādyapsarasastatra nanṛtuḥ śaṅkarāgrataḥ || 39||

जगुश्च देवगन्धर्वा नारदाद्याश्च गायनाः ।महादेव प्रसीदेति श्रीमन्मृत्युञ्जयेति च ॥ ४०॥

jaguśca devagandharvā nāradādyāśca gāyanāḥ |mahādeva prasīdeti śrīmanmṛtyuñjayeti ca || 40||

सराङ्गं च सतालं च कलं गीतैरतोषयन् ।मूर्छनास्थानविन्यासै रुद्रवीणाकराः सुराः ॥ ४१॥

sarāṅgaṃ ca satālaṃ ca kalaṃ gītairatoṣayan |mūrchanāsthānavinyāsai rudravīṇākarāḥ surāḥ || 41||

प्रदक्षिणनमस्कारैः स्तुतिभिर्नर्तनैस्तथा ।करताडनपूर्वं ते तुष्टुवुः परमेश्वरम् ॥ ४२॥

pradakṣiṇanamaskāraiḥ stutibhirnartanaistathā |karatāḍanapūrvaṃ te tuṣṭuvuḥ parameśvaram || 42||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते महाकालक्षेत्रमहिमा अथवा महाकालार्चनवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः ४। ८४९॥

|| iti śivarahasyāntargate mahākālakṣetramahimā athavā mahākālārcanavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 4| 849||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।भर्गाख्यः पन्चमांशः ।अध्यायः ४। ८-४९॥

– || śrīśivarahasyam |bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 4| 8-49||