Text (2) Haracharitachintamanih

काश्मीरिकमहामाहेश्वराचार्यराजानकश्रीजयद्रथविरचितो

kāśmīrikamahāmāheśvarācāryarājānakaśrījayadrathaviracito

१\। प्रथमः प्रकाशः ज्वालालिङ्गावतारः ।२\। द्वितीयः प्रकाशः कालदाहवर्णनम् ।३\। तृतीयः प्रकाशः कालकूटकवलीकारः ।४\। चतुर्थः प्रकाशः नन्दिरुद्रवर्णनम् ।५\। पश्चमः प्रकाशः अन्धकासुरवरप्रदानम् ।६\। षष्ठः प्रकाशः अर्धनारीश्वरोदयः ।७\। सप्तमः प्रकाशः चक्रप्रदानम् ।८\। अष्टमः प्रकाशः दक्षवरप्रदानम् ।९\। नवमः प्रकाशः तारकवधे सुरमहोत्सवः ।१०\। दशमः प्रकाशः विजयेश्वरावतारः ।११\। एकादशः प्रकाशः पिङ्गलेश्वरावतारवर्णनं ।१२\। द्वादशः प्रकाशः वितस्तावतारः ।१३\। त्रयोदशः प्रकाशः स्वयम्भूनाथावतारः ।१४\। चतुर्दशः प्रकाशः कपटेश्वरावतारवर्णनम् ।१५\। पञ्चदशः प्रकाशः चण्डरुद्रावतारः ।१६\। षोडशः प्रकाशः श्रवणद्वादशीवर्णनम् ।१७\। सप्तदशः प्रकाशः गरुडानुग्रहः ।१८\। अष्टादशः प्रकाशः श्रीगणपत्यवतारः ।१९\। एकोनविंशः प्रकाशः उपमन्युवरप्रदानम् ।२०\। विंशः प्रकाशः वासुदेववरप्रदानम् ।२१\। एकविंशः प्रकाशः महाकालावतारः ।२२\। द्वाविंशः प्रकाशः देवीस्वरूपलाभदिण्डिमहोदरावतारवर्णनम् ।२३\। त्रयोविंशः प्रकाशः दुर्गादेवीमाहात्म्ये शुम्भादिवर्णनम् ।२४\। चतुर्विंशः प्रकाशः शुक्रवरप्रदानम् ।२५\। पञ्चविंशः प्रकाशः जीमूतवाहनवरप्रदानः ।२६\। षड्विंशः प्रकाशः विक्रमतुङ्गाय वरप्रदानम् ।२७\। सप्तविंशः प्रकाशः शब्दशास्त्रावतारः ।२८\। अष्टाविंशः प्रकाशः गङ्गावतारवर्णनम् ।२९\। एकोनत्रिंशः प्रकाशः ।३०\। त्रिंशत्तमः प्रकाशः शिवधर्माद्युद्धारः ।३१\। एकत्रिंशः प्रकाशः नानाशास्त्रेभ्यः शिवरात्रिकथासङ्ग्रहः ।३२\। द्वात्रिंशत्तमः प्रकाशः अपूर्णः ।

1\| prathamaḥ prakāśaḥ jvālāliṅgāvatāraḥ | 2\| dvitīyaḥ prakāśaḥ kāladāhavarṇanam | 3\| tṛtīyaḥ prakāśaḥ kālakūṭakavalīkāraḥ | 4\| caturthaḥ prakāśaḥ nandirudravarṇanam | 5\| paścamaḥ prakāśaḥ andhakāsuravarapradānam | 6\| ṣaṣṭhaḥ prakāśaḥ ardhanārīśvarodayaḥ | 7\| saptamaḥ prakāśaḥ cakrapradānam | 8\| aṣṭamaḥ prakāśaḥ dakṣavarapradānam | 9\| navamaḥ prakāśaḥ tārakavadhe suramahotsavaḥ | 10\| daśamaḥ prakāśaḥ vijayeśvarāvatāraḥ | 11\| ekādaśaḥ prakāśaḥ piṅgaleśvarāvatāravarṇanaṃ | 12\| dvādaśaḥ prakāśaḥ vitastāvatāraḥ | 13\| trayodaśaḥ prakāśaḥ svayambhūnāthāvatāraḥ | 14\| caturdaśaḥ prakāśaḥ kapaṭeśvarāvatāravarṇanam | 15\| pañcadaśaḥ prakāśaḥ caṇḍarudrāvatāraḥ | 16\| ṣoḍaśaḥ prakāśaḥ śravaṇadvādaśīvarṇanam | 17\| saptadaśaḥ prakāśaḥ garuḍānugrahaḥ | 18\| aṣṭādaśaḥ prakāśaḥ śrīgaṇapatyavatāraḥ | 19\| ekonaviṃśaḥ prakāśaḥ upamanyuvarapradānam | 20\| viṃśaḥ prakāśaḥ vāsudevavarapradānam | 21\| ekaviṃśaḥ prakāśaḥ mahākālāvatāraḥ | 22\| dvāviṃśaḥ prakāśaḥ devīsvarūpalābhadiṇḍimahodarāvatāravarṇanam | 23\| trayoviṃśaḥ prakāśaḥ durgādevīmāhātmye śumbhādivarṇanam | 24\| caturviṃśaḥ prakāśaḥ śukravarapradānam | 25\| pañcaviṃśaḥ prakāśaḥ jīmūtavāhanavarapradānaḥ | 26\| ṣaḍviṃśaḥ prakāśaḥ vikramatuṅgāya varapradānam | 27\| saptaviṃśaḥ prakāśaḥ śabdaśāstrāvatāraḥ | 28\| aṣṭāviṃśaḥ prakāśaḥ gaṅgāvatāravarṇanam | 29\| ekonatriṃśaḥ prakāśaḥ | 30\| triṃśattamaḥ prakāśaḥ śivadharmādyuddhāraḥ | 31\| ekatriṃśaḥ prakāśaḥ nānāśāstrebhyaḥ śivarātrikathāsaṅgrahaḥ | 32\| dvātriṃśattamaḥ prakāśaḥ apūrṇaḥ |

श्रीमृत्युजिते नमः ।नानाप्रकारसंसारप्रकाशनविशारदः ।क्रीडन्विचित्रैराकारैर्जयत्येको महेश्वरः ॥ १॥

śrīmṛtyujite namaḥ |nānāprakārasaṃsāraprakāśanaviśāradaḥ |krīḍanvicitrairākārairjayatyeko maheśvaraḥ || 1||

एकाप्यनेकरूपैव वाच्यवाचकभङ्गिभिः ।सर्वज्ञस्य (सर्वज्ञा) परा शक्तिर्भासतां प्रतिभासताम् ॥ २॥

ekāpyanekarūpaiva vācyavācakabhaṅgibhiḥ |sarvajñasya (sarvajñā) parā śaktirbhāsatāṃ pratibhāsatām || 2||

श्रीमत्कल्याणवपुषः शम्भोर्भक्तिमुपास्महे ।यदेकभाजनं कायो मोक्षादप्यतिरिच्यते ॥ ३॥

śrīmatkalyāṇavapuṣaḥ śambhorbhaktimupāsmahe |yadekabhājanaṃ kāyo mokṣādapyatiricyate || 3||

सद्गुरुप्राप्त्यभिज्ञानो यो राजानकहिग्गकः ।शास्त्रविच्छिन्नमोहश्च यो राजानक आहलः ॥ ४॥

sadguruprāptyabhijñāno yo rājānakahiggakaḥ |śāstravicchinnamohaśca yo rājānaka āhalaḥ || 4||

देशे श्रीविजयेशस्य निवसन्प्रेरणात्तयोः ।चरित्राणि त्रिनेत्रस्य शास्त्रदृष्टानि गुम्फये ॥ ५॥

deśe śrīvijayeśasya nivasanpreraṇāttayoḥ |caritrāṇi trinetrasya śāstradṛṣṭāni gumphaye || 5||

चरितं क्व महेशस्य क्व चोद्योगो मितात्मनः ।इति भक्त्यासवास्वादक्षीबे का स्याद्विचारणा ॥ ६॥

caritaṃ kva maheśasya kva codyogo mitātmanaḥ |iti bhaktyāsavāsvādakṣībe kā syādvicāraṇā || 6||

व्युत्पत्तिमात्रनिःशङ्कविवर्धितविवेकिनाम् ।इतरेषु मदीयेषु प्रवन्धेष्वधिकारिता ॥ ७॥

vyutpattimātraniḥśaṅkavivardhitavivekinām |itareṣu madīyeṣu pravandheṣvadhikāritā || 7||

इयं साधारणा वाणी शम्भुशक्तिमतः प्रति ।समस्तलोकसुभगा शैथिल्येनैव शोभते ॥ ८॥

iyaṃ sādhāraṇā vāṇī śambhuśaktimataḥ prati |samastalokasubhagā śaithilyenaiva śobhate || 8||

अव्युत्पत्तिमिहालोक्य मन्तव्यं मयि नान्यथा ।दारिद्र्यं न हि सम्भाव्यं शम्भोर्दासे विवाससि ॥ ९॥

avyutpattimihālokya mantavyaṃ mayi nānyathā |dāridryaṃ na hi sambhāvyaṃ śambhordāse vivāsasi || 9||

इह श्रद्धां विधास्यन्ति शिवशासनभाविताः ।दर्शनान्तरमग्नानामसतामस्त्वनादरः ॥ १०॥

iha śraddhāṃ vidhāsyanti śivaśāsanabhāvitāḥ |darśanāntaramagnānāmasatāmastvanādaraḥ || 10||

तत्रोत्तमानां भगवच्चरिताकर्णनाद्भवेत् ।स्वरूपलाभो निःशेषसंसारोन्मूलनक्षमः ॥ ११॥

tatrottamānāṃ bhagavaccaritākarṇanādbhavet |svarūpalābho niḥśeṣasaṃsāronmūlanakṣamaḥ || 11||

मध्यमानां शिवे भक्तिर्दृढत्वमवलम्बते ।उत्पद्यते क्रमात्सैव (क्रमात्मैव) कथ्यमाना शुभावहा ॥ १२॥

madhyamānāṃ śive bhaktirdṛḍhatvamavalambate |utpadyate kramātsaiva (kramātmaiva) kathyamānā śubhāvahā || 12||

अधमानामधर्मेभ्यो निवृत्तौ धर्मसेवनम् ।उपादेया त्रयाणामप्येषा तस्माद्विभोः कथा ॥ १३॥

adhamānāmadharmebhyo nivṛttau dharmasevanam |upādeyā trayāṇāmapyeṣā tasmādvibhoḥ kathā || 13||

चिद्रूप एव भगवान्स्वेच्छया पञ्चकृत्यकृत् ।देशकालाकृतीः पुष्णन्नैयत्यमवलम्बते ॥ १४॥

cidrūpa eva bhagavānsvecchayā pañcakṛtyakṛt |deśakālākṛtīḥ puṣṇannaiyatyamavalambate || 14||

स एव चरते देवो रूपैः स्थावरजङ्गमैः ।तदन्यो न च कोऽप्यस्ति शास्त्रेणानुभवेन वा ॥ १५॥

sa eva carate devo rūpaiḥ sthāvarajaṅgamaiḥ |tadanyo na ca ko'pyasti śāstreṇānubhavena vā || 15||

ज्वालालिङ्गस्वरूपेण येन विश्वात्मना कृतः ।अनुग्रहः पुरा ब्रह्मविष्णोर्विवदमानयोः ॥ १६॥

jvālāliṅgasvarūpeṇa yena viśvātmanā kṛtaḥ |anugrahaḥ purā brahmaviṣṇorvivadamānayoḥ || 16||

जाग्रतं पाशहस्तं च निगिरन्तमिवान्तकम् ।श्वेतानुकम्पी नेत्राग्निज्वालया सञ्जहार यः ॥ १७॥

jāgrataṃ pāśahastaṃ ca nigirantamivāntakam |śvetānukampī netrāgnijvālayā sañjahāra yaḥ || 17||

यद्गन्धमात्रान्निःशेषा व्यघटन्त सुरासुराः ।यस्यैव शोभते कण्ठे निगीर्णः स हलाहलः ॥ १८॥

yadgandhamātrānniḥśeṣā vyaghaṭanta surāsurāḥ |yasyaiva śobhate kaṇṭhe nigīrṇaḥ sa halāhalaḥ || 18||

यस्य माहात्म्यमाख्यातुं ब्रह्मणापि न शक्यते ।स द्वारदासो यस्यैव नन्दिरुद्रो दिवानिशम् ॥ १९॥

yasya māhātmyamākhyātuṃ brahmaṇāpi na śakyate |sa dvāradāso yasyaiva nandirudro divāniśam || 19||

बाधमानः समस्तानि भुवनान्यन्धकासुरः ।येनैवालम्बितः शान्तिं सर्वेषु करुणावता ॥ २०॥

bādhamānaḥ samastāni bhuvanānyandhakāsuraḥ |yenaivālambitaḥ śāntiṃ sarveṣu karuṇāvatā || 20||

देहार्धे गृह्णता देवीं भिन्नत्वेन स्थितामपि ।शक्तिशक्तिमतोरैक्यं येनैकेनोपदिश्यते ॥ २१॥

dehārdhe gṛhṇatā devīṃ bhinnatvena sthitāmapi |śaktiśaktimatoraikyaṃ yenaikenopadiśyate || 21||

यद्बलेनासुरान्विष्णुर्जघान बलवत्तरान् ।तच्चक्रं ददता येन पूर्णा शक्तिः प्रकाशिता ॥ २२॥

yadbalenāsurānviṣṇurjaghāna balavattarān |taccakraṃ dadatā yena pūrṇā śaktiḥ prakāśitā || 22||

प्रमथ्य यज्ञं निःशेषं सह सर्वैः सुरासुरैः ।फलेन योजितो दक्षो येनैवाद्भुतशक्तिना ॥ २३॥

pramathya yajñaṃ niḥśeṣaṃ saha sarvaiḥ surāsuraiḥ |phalena yojito dakṣo yenaivādbhutaśaktinā || 23||

अबाधत जगत्सर्वं सगर्वस्तारकासुरः ।षड्वा(षत्वा)सरेणापि जितः स बलाद्यस्य सूनुना ॥ २४॥

abādhata jagatsarvaṃ sagarvastārakāsuraḥ |ṣaḍvā(ṣatvā)sareṇāpi jitaḥ sa balādyasya sūnunā || 24||

येन श्रीविजयेशानमूर्तिमादाय भूरयः ।मुनयोऽनुगृहीतास्ते क्रीडयैव तपोवने ॥ २५॥

yena śrīvijayeśānamūrtimādāya bhūrayaḥ |munayo'nugṛhītāste krīḍayaiva tapovane || 25||

श्रीपिङ्गलेश्वरवपुर्य एव परमेश्वरः ।अनुजग्राह दहनं विच्छायत्वमुपागतम् ॥ २६॥

śrīpiṅgaleśvaravapurya eva parameśvaraḥ |anujagrāha dahanaṃ vicchāyatvamupāgatam || 26||

शक्तिर्भगवतो यस्य वितस्ता रूपमाश्रिता ।चराचरस्य जगतो मार्ष्टि (मार्क्षि) कल्मषकर्दमम् ॥ २७॥

śaktirbhagavato yasya vitastā rūpamāśritā |carācarasya jagato mārṣṭi (mārkṣi) kalmaṣakardamam || 27||

प्रज्वाल्य त्रिपुरं देवः सुराणां कल्पिताभयः ।श्रीमत्स्वयम्भूनाथात्मा य उद्धरति भावितान् ॥ २८॥

prajvālya tripuraṃ devaḥ surāṇāṃ kalpitābhayaḥ |śrīmatsvayambhūnāthātmā ya uddharati bhāvitān || 28||

काष्ठरूपत्वमादाय येन विश्वानुकम्पिना ।महर्षयो वसिष्ठाद्याः क्रीडयैव विमोहिताः ॥ २९॥

kāṣṭharūpatvamādāya yena viśvānukampinā |maharṣayo vasiṣṭhādyāḥ krīḍayaiva vimohitāḥ || 29||

येनेश्वरेण भक्तानां दधता चण्डरुद्र(द्ध)ताम् ।स्वीयं पवित्रं निर्माल्यं भुक्तये परिकल्पितम् ॥ ३०॥

yeneśvareṇa bhaktānāṃ dadhatā caṇḍarudra(ddha)tām |svīyaṃ pavitraṃ nirmālyaṃ bhuktaye parikalpitam || 30||

तिथ्यादिसङ्घट्टनया समस्ता अपि देहिनः ।प्रभोर्यस्यैव माहात्म्यात्प्राप्नुवन्त्युत्तमां गतिम् ॥ ३१॥

tithyādisaṅghaṭṭanayā samastā api dehinaḥ |prabhoryasyaiva māhātmyātprāpnuvantyuttamāṃ gatim || 31||

निशाचरान्पातयितुं गरुडोऽपि यदाज्ञया ।असाधारं वलं लेभे गतिं चान्यातिशायिनीम् ॥ ३२॥

niśācarānpātayituṃ garuḍo'pi yadājñayā |asādhāraṃ valaṃ lebhe gatiṃ cānyātiśāyinīm || 32||

स्वभावादेव बाधन्ते विघ्नाः सत्कर्मतत्परम् ।तद्वा(उद्धा)रणाय यश्चेशो गणेशत्वमुपागतः ॥ ३३॥

svabhāvādeva bādhante vighnāḥ satkarmatatparam |tadvā(uddhā)raṇāya yaśceśo gaṇeśatvamupāgataḥ || 33||

उपमन्युर्मुनिर्येन तपस्यन्भक्तिनिर्भरम् ।पयोराशिं वितरता ज्ञानं च सहसाधृत ॥ ३४॥

upamanyurmuniryena tapasyanbhaktinirbharam |payorāśiṃ vitaratā jñānaṃ ca sahasādhṛta || 34||

वासुदेवो महादेवाद्यस्माद्बदरिकाश्रमे ।त(उ)पस्यन्नुत्तमान्प्राप वरान्स्वहृदयेप्सितान् ॥ ३५॥

vāsudevo mahādevādyasmādbadarikāśrame |ta(u)pasyannuttamānprāpa varānsvahṛdayepsitān || 35||

आश्चर्यमाश्चर्यमिदं यत्स बाणो महासुरः ।गल(लो)न्मोहो महाकाल इति येन गणीकृतः ॥ ३६॥

āścaryamāścaryamidaṃ yatsa bāṇo mahāsuraḥ |gala(lo)nmoho mahākāla iti yena gaṇīkṛtaḥ || 36||

एकैव परमा शक्तिर्यस्य कापि जयत्यसौ ।सिंहावपि यदालोकाद्गणौ दिण्डिमहोदरौ ॥ ३७॥

ekaiva paramā śaktiryasya kāpi jayatyasau |siṃhāvapi yadālokādgaṇau diṇḍimahodarau || 37||

दुर्गेति शक्तिः सा यस्य बलिनोऽपि निशाचरान् ।पराजित्याभयमदादादित्येभ्यो मुहुर्मुहुः ॥ ३८॥

durgeti śaktiḥ sā yasya balino'pi niśācarān |parājityābhayamadādādityebhyo muhurmuhuḥ || 38||

दुर्वारवेदनः पूर्वं व्यामोहविवशीकृतः ।असुराणां गुरुर्येन प्रभुणा हेलया धृतः ॥ ३९॥

durvāravedanaḥ pūrvaṃ vyāmohavivaśīkṛtaḥ |asurāṇāṃ gururyena prabhuṇā helayā dhṛtaḥ || 39||

यच्छत्त्यानुगृहीतेयं भक्त्या मलयवत्यपि ।मृतमप्याप भर्तारं जीवन्तं क्षणमात्रतः ॥ ४०॥

yacchattyānugṛhīteyaṃ bhaktyā malayavatyapi |mṛtamapyāpa bhartāraṃ jīvantaṃ kṣaṇamātrataḥ || 40||

शक्तिरेकस्य यस्यास्ति विचित्रा पा(प)रमेश्वरी ।यया विक्रमतुङ्गस्य हन्त किं किं न साधितम् ॥ ४१॥

śaktirekasya yasyāsti vicitrā pā(pa)rameśvarī |yayā vikramatuṅgasya hanta kiṃ kiṃ na sādhitam || 41||

संसारे मूर्ख एवायं येन सर्वज्ञतावशात् ।पाणिनिं(णि) समधिष्ठाय व्युत्पत्तिं लम्बि(म्भि)तः पराम् ॥ ४२॥

saṃsāre mūrkha evāyaṃ yena sarvajñatāvaśāt |pāṇiniṃ(ṇi) samadhiṣṭhāya vyutpattiṃ lambi(mbhi)taḥ parām || 42||

सर्वोर्ध्ववर्तिनी यस्य शक्तिश्चन्द्रशिखामणेः ।गङ्गास्वरूपमास्थाय पुनाति भुवनत्रयम् ॥ ४३॥

sarvordhvavartinī yasya śaktiścandraśikhāmaṇeḥ |gaṅgāsvarūpamāsthāya punāti bhuvanatrayam || 43||

यस्य भक्तिप्रसादेन बहवस्तदनश्वरम् ।श्रुतकीर्त्यादयः प्रापुः सहसैव समीहितम् ॥ ४४॥

yasya bhaktiprasādena bahavastadanaśvaram |śrutakīrtyādayaḥ prāpuḥ sahasaiva samīhitam || 44||

नानाविधानि शास्त्राणि धर्माधर्मात्मकानि च ।भावितानां प्रवृत्त्यर्थं स्वेच्छयोपदिदेश यः ॥ ४५॥

nānāvidhāni śāstrāṇi dharmādharmātmakāni ca |bhāvitānāṃ pravṛttyarthaṃ svecchayopadideśa yaḥ || 45||

अखण्डशक्तिना येन विश्वानुग्रहणेच्छया ।शिवरात्रिमयः कालः स्वरसेनावतारितः ॥ ४६॥

akhaṇḍaśaktinā yena viśvānugrahaṇecchayā |śivarātrimayaḥ kālaḥ svarasenāvatāritaḥ || 46||

अन्यान्यपि विचित्राणि यस्य विश्वातिशायिनः ।भोगापवर्गहेतुत्वे सम्भवन्ति सुमेधसाम् ॥ ४७॥

anyānyapi vicitrāṇi yasya viśvātiśāyinaḥ |bhogāpavargahetutve sambhavanti sumedhasām || 47||

उचित्य तस्य चरितान्यधुना तानि (तस्य) शास्त्रतः ।मयैकत्र निवेश्यन्ते भक्तिदार्ढ्याय धीमताम् ॥ ४८॥

ucitya tasya caritānyadhunā tāni (tasya) śāstrataḥ |mayaikatra niveśyante bhaktidārḍhyāya dhīmatām || 48||