विष्णुतपोगङ्गानिर्गमस्नानफलवर्णनम् हरिद्वारमाहात्म्ये Haridvaramahatmye Vishnutapoganganirgamasnanaphala Varnanam

(शिवरहस्यान्तर्गते शिवगौरीसंवादे)ईश्वरःतपस्यन्तं हरिद्वारे हरिं द्रष्टुं समागताः ।ब्रह्माण्डजं समारुह्य सिन्धुरं वृत्रहा तथा ॥ २९॥

(śivarahasyāntargate śivagaurīsaṃvāde)īśvaraḥtapasyantaṃ haridvāre hariṃ draṣṭuṃ samāgatāḥ |brahmāṇḍajaṃ samāruhya sindhuraṃ vṛtrahā tathā || 29||

लोकपालगणाः सर्वे नारदाद्याश्च शङ्करि ।दृष्ट्वा तं हरिमत्युग्रतपसश्च परायणम् ॥ ३०॥

lokapālagaṇāḥ sarve nāradādyāśca śaṅkari |dṛṣṭvā taṃ harimatyugratapasaśca parāyaṇam || 30||

ब्रह्मा प्राहामरश्रेष्ठं विबुधैः परिवारितः ॥ब्रह्माकिं ते कार्यं समुद्युक्तं भवता तप्यते तपः ।हिमवच्छिखरे पुण्ये लक्ष्म्या साकं हरे वद ॥ ३१॥

brahmā prāhāmaraśreṣṭhaṃ vibudhaiḥ parivāritaḥ ||brahmākiṃ te kāryaṃ samudyuktaṃ bhavatā tapyate tapaḥ |himavacchikhare puṇye lakṣmyā sākaṃ hare vada || 31||

तदा पितामहवचो निशम्य हरिरव्ययः ।ध्यात्वा मां स तदा प्राह प्रणम्य परमेश्वरम् ॥ ३२॥

tadā pitāmahavaco niśamya hariravyayaḥ |dhyātvā māṃ sa tadā prāha praṇamya parameśvaram || 32||

विष्णुःविश्वोश्वरोऽयं मदनान्तकोऽयंगङ्गाधरोऽयं त्रिपुरान्तकोऽयम् ।भगान्तकोऽयं हि यमान्तकोऽयंमखान्तकोऽयं च भवान्तकोऽयम् ॥ ३३॥

viṣṇuḥviśvośvaro'yaṃ madanāntako'yaṃgaṅgādharo'yaṃ tripurāntako'yam |bhagāntako'yaṃ hi yamāntako'yaṃmakhāntako'yaṃ ca bhavāntako'yam || 33||

अस्यैव देवस्य महेश्वरस्यलिङ्गार्चनात् पूततरोऽस्मि धन्यः ।चक्रं सहस्रारमिदं सुदर्शनंलब्धं तथाऽन्यैरपि दुर्जयोऽहम् ॥ ३४॥

asyaiva devasya maheśvarasyaliṅgārcanāt pūtataro'smi dhanyaḥ |cakraṃ sahasrāramidaṃ sudarśanaṃlabdhaṃ tathā'nyairapi durjayo'ham || 34||

तस्मात्पुरारिमाराध्य चक्रं लब्धं सुदर्शनम् ।दैवासुरे तदा युद्धे जयातेनाभवन्मम ॥ ३५॥

tasmātpurārimārādhya cakraṃ labdhaṃ sudarśanam |daivāsure tadā yuddhe jayātenābhavanmama || 35||

तस्मादुग्रान्महादेवाद्भवाद्भीमात्कपर्दिनः ।लप्स्ये मनोरथान् ब्रह्मन् तेनाहं तपसि स्थितः ॥ ३६॥

tasmādugrānmahādevādbhavādbhīmātkapardinaḥ |lapsye manorathān brahman tenāhaṃ tapasi sthitaḥ || 36||

ब्रह्माकस्ते मनोरथो विष्णो देवेन त्वं प्रवोधितः ।पुरा लब्धवरश्चासि देवदेवान्महेश्वरात् ॥ ३७॥

brahmākaste manoratho viṣṇo devena tvaṃ pravodhitaḥ |purā labdhavaraścāsi devadevānmaheśvarāt || 37||

विष्णुःतत्तथैवाद्य मे ब्रह्मन् मुरो नामासुरो बली ।दृष्ट्वा विवस्त्रां मत्पत्नीं रमां सर्वाङ्गसुन्दरीम् ॥ ३८॥

viṣṇuḥtattathaivādya me brahman muro nāmāsuro balī |dṛṣṭvā vivastrāṃ matpatnīṃ ramāṃ sarvāṅgasundarīm || 38||

क्रीडन्तीं सखिभिः सार्धमस्मिन् सरसि पावने ।कमलान्युपचिन्वन्तीं हरिद्वारेश्वरार्चने ॥ ३९॥

krīḍantīṃ sakhibhiḥ sārdhamasmin sarasi pāvane |kamalānyupacinvantīṃ haridvāreśvarārcane || 39||

चकमेऽथासुरः कामाद्ज्ञास्तस्याशयो मया ।तदा चक्रनिकृत्तं तमकार्षं च विधे तदा ॥ ४०॥

cakame'thāsuraḥ kāmādjñāstasyāśayo mayā |tadā cakranikṛttaṃ tamakārṣaṃ ca vidhe tadā || 40||

तदा सर्वे मुनिगणा मामवोचुः प्रहर्षिताः ।मुनयःसाधु साधु हरे तेऽद्य कृतं कर्म सुदुष्करम् ।तपस्विजनरक्षायै तपोविघ्नकरः सदा ॥ ४१॥

tadā sarve munigaṇā māmavocuḥ praharṣitāḥ |munayaḥsādhu sādhu hare te'dya kṛtaṃ karma suduṣkaram |tapasvijanarakṣāyai tapovighnakaraḥ sadā || 41||

यज्ञघ्नश्च सदा पापी सुराणामपि कण्टकः ।किञ्चायं देवदेवेशात्पूर्वं लब्धवरोऽसुरः ॥ ४२॥

yajñaghnaśca sadā pāpī surāṇāmapi kaṇṭakaḥ |kiñcāyaṃ devadeveśātpūrvaṃ labdhavaro'suraḥ || 42||

भक्तश्च देवदेवेशे तस्माच्छापैर्न योजितः ।भक्तस्य हनने पापममितं खलु वै हरे ॥ ४३॥

bhaktaśca devadeveśe tasmācchāpairna yojitaḥ |bhaktasya hanane pāpamamitaṃ khalu vai hare || 43||

अत्र तत्पापशान्त्यर्थं हरिद्वारेशमीश्वरम् ।तपसा तोषयस्वाद्य पूजया च सदा हरम् ॥ ४४॥

atra tatpāpaśāntyarthaṃ haridvāreśamīśvaram |tapasā toṣayasvādya pūjayā ca sadā haram || 44||

सर्वत्र निष्कृतिर्दृष्टा शिवद्रोहे न निष्कृतिः ।तस्माच्छिवैकशरणः शिवात्पूतो भविष्यसि ॥ ४५॥

sarvatra niṣkṛtirdṛṣṭā śivadrohe na niṣkṛtiḥ |tasmācchivaikaśaraṇaḥ śivātpūto bhaviṣyasi || 45||

इत्युक्तो मुनिभिर्ब्रह्मन्भक्तस्य हननेन हि ।प्रपतं पापसमूहं मे तस्माद्यक्ष्ये महेश्वरम् ॥ ४६॥

ityukto munibhirbrahmanbhaktasya hananena hi |prapataṃ pāpasamūhaṃ me tasmādyakṣye maheśvaram || 46||

सपापेष्वपि भक्तेषु किं पुनः पुण्यकर्मसु ।इत्युक्त्वा देवदेवेशं हरिद्वारेशमीश्वरम् ॥ ४७॥

sapāpeṣvapi bhakteṣu kiṃ punaḥ puṇyakarmasu |ityuktvā devadeveśaṃ haridvāreśamīśvaram || 47||

प्रणम्य परया भक्त्या तुष्टाव हरिरव्ययम् ॥विष्णुःतरङ्गविलसज्जटं वृषतुरङ्गखेलद्गतिंभुजङ्गकृतकङ्कणं हरिशशाङ्कभारोद्वहम् ।पतङ्गनयनं सदा मुहुरनङ्गदाहे रतंनिषङ्गपयसान्निधिं क्षितिरथाङ्गमीशं भजे ॥ ४८॥

praṇamya parayā bhaktyā tuṣṭāva hariravyayam ||viṣṇuḥtaraṅgavilasajjaṭaṃ vṛṣaturaṅgakheladgatiṃbhujaṅgakṛtakaṅkaṇaṃ hariśaśāṅkabhārodvaham |pataṅganayanaṃ sadā muhuranaṅgadāhe rataṃniṣaṅgapayasānnidhiṃ kṣitirathāṅgamīśaṃ bhaje || 48||

असङ्गिजनसङ्गतं मुनिजनार्च्यलिङ्गस्थितंदृशा करुणया ततं गिरिसुतार्धभागस्थितम् ।विधीन्द्रसुरसंस्तुतं मुहुरनन्यभावं गतंप्रसीदतु भवान् हि मां परमपापतापैर्हतम् ॥ ४९॥

asaṅgijanasaṅgataṃ munijanārcyaliṅgasthitaṃdṛśā karuṇayā tataṃ girisutārdhabhāgasthitam |vidhīndrasurasaṃstutaṃ muhurananyabhāvaṃ gataṃprasīdatu bhavān hi māṃ paramapāpatāpairhatam || 49||

शम्भो विश्वेश भर्ग त्रिनयन भगवन् पाहि मामीश दृष्ट्यादृष्ट्वा तुष्टोऽहमीश स्थितिलयजननापारसंसारमग्नः ।मत्पापानि विनाशयाशु सुतरां शुद्धे पदे देहि मेस्नातुं वारि महाघहारि भगवन्नस्मिन् वरे भूधरे ॥ ५०॥

śambho viśveśa bharga trinayana bhagavan pāhi māmīśa dṛṣṭyādṛṣṭvā tuṣṭo'hamīśa sthitilayajananāpārasaṃsāramagnaḥ |matpāpāni vināśayāśu sutarāṃ śuddhe pade dehi mesnātuṃ vāri mahāghahāri bhagavannasmin vare bhūdhare || 50||

सूतःइत्थं हरिस्तदा स्तुत्वा ब्रह्मादिविबुधैः सह ।तस्मै दिशामि तत्सर्वं प्रत्यक्षीकृतविग्रह ॥ ५१॥

sūtaḥitthaṃ haristadā stutvā brahmādivibudhaiḥ saha |tasmai diśāmi tatsarvaṃ pratyakṣīkṛtavigraha || 51||

ईश्वरःकिं त्वत्प्रियकरं विष्णो यन्मत्तः प्राप्तुमिच्छसि ।ब्रह्माद्यैस्तद्ददस्वाद्य प्रसन्नोऽहं तवानघ ॥ ५२॥

īśvaraḥkiṃ tvatpriyakaraṃ viṣṇo yanmattaḥ prāptumicchasi |brahmādyaistaddadasvādya prasanno'haṃ tavānagha || 52||

विष्णुः प्रणम्य देवेशं वरमेनमयाचत ॥विष्णुःपुरा त्रिपथगा शम्भो पातालान्तरचारिणी ।वियत्पथगता त्वेका चैका पातालवाहिनी ॥ ५३॥

viṣṇuḥ praṇamya deveśaṃ varamenamayācata ||viṣṇuḥpurā tripathagā śambho pātālāntaracāriṇī |viyatpathagatā tvekā caikā pātālavāhinī || 53||

ब्रह्माण्दोरुकटाहान्मे पूर्वं विक्रमता मया ।मत्पादघट्टनाज्जाता सापि भूमितलं गताः ॥ ५४॥

brahmāṇdorukaṭāhānme pūrvaṃ vikramatā mayā |matpādaghaṭṭanājjātā sāpi bhūmitalaṃ gatāḥ || 54||

पीता च जह्नुना शम्भो निलीना सा नृपं गता ।मत्पादतोयं मत्पापनाशकं नु कथं भवेत् ॥ ५५॥

pītā ca jahnunā śambho nilīnā sā nṛpaṃ gatā |matpādatoyaṃ matpāpanāśakaṃ nu kathaṃ bhavet || 55||

वियत्पथगता त्वेका भगीरथवरात् त्वया ।गङ्गागर्वोपशान्त्यर्थं त्वया मूर्ध्नि विधारिता ॥ ५६॥

viyatpathagatā tvekā bhagīrathavarāt tvayā |gaṅgāgarvopaśāntyarthaṃ tvayā mūrdhni vidhāritā || 56||

तामद्येशान देवेश प्रार्थितोऽसि मयाघहृत् ।देहि शम्भो महादेव इत्थं प्रार्थितवान् हरिः ॥ ५७॥

tāmadyeśāna deveśa prārthito'si mayāghahṛt |dehi śambho mahādeva itthaṃ prārthitavān hariḥ || 57||

हरिद्वारमहालिङ्गपादपीठाद्विनिर्गता ।तदोत्सृष्टा मया गङ्गा दिव्या त्रिपथगा शिवे ॥ ५८॥

haridvāramahāliṅgapādapīṭhādvinirgatā |tadotsṛṣṭā mayā gaṅgā divyā tripathagā śive || 58||

तुङ्गैस्तरङ्गैर्वितता फुल्लपङ्कजशोभिता ।कल्हारमालावितता अविमुक्तपन्थ गता ॥ ५९॥

tuṅgaistaraṅgairvitatā phullapaṅkajaśobhitā |kalhāramālāvitatā avimuktapantha gatā || 59||

हिमवच्छिखराद्देवि मत्पादतलनिर्गता ।तस्यां विष्णुस्तदा लक्ष्म्या ब्रह्मादिविबुधैः सह ॥ ६०॥

himavacchikharāddevi matpādatalanirgatā |tasyāṃ viṣṇustadā lakṣmyā brahmādivibudhaiḥ saha || 60||

स्नात्वा स्वपापशान्त्यर्थमविमुक्तं तदा गतः ।नानालिङ्गशतोपेतं स विश्वेशं प्रणम्य च ॥ ६१॥

snātvā svapāpaśāntyarthamavimuktaṃ tadā gataḥ |nānāliṅgaśatopetaṃ sa viśveśaṃ praṇamya ca || 61||

स्तुत्वा स्तोत्रवरैर्विष्णुः बिल्वपत्रैः सुरैः सह ।तुष्टाव च महेशानं कृपाराशीं तदाम्बिके ॥ ६२॥

stutvā stotravarairviṣṇuḥ bilvapatraiḥ suraiḥ saha |tuṣṭāva ca maheśānaṃ kṛpārāśīṃ tadāmbike || 62||

विष्णुःउत्फुल्लकल्हारविलोलहारं मन्दारमल्लीसुमपूजिताङ्घ्रिम् ।हल्लीसलास्यप्रियया समेतं मल्लिङ्गगं बिल्वदलोत्तमाङ्गम् ॥ ६३॥

viṣṇuḥutphullakalhāravilolahāraṃ mandāramallīsumapūjitāṅghrim |hallīsalāsyapriyayā sametaṃ malliṅgagaṃ bilvadalottamāṅgam || 63||

निशाराजकलामौलिं देवराजसमर्चितम् ।राजराजसखं वन्दे फणिराजाङ्घ्रिकङ्कणम् ॥ ६४॥

niśārājakalāmauliṃ devarājasamarcitam |rājarājasakhaṃ vande phaṇirājāṅghrikaṅkaṇam || 64||

ईश्वरःइत्थं स विष्णुः स्तुतिभिस्तथा मां स्तुत्वा तदा ब्रह्ममुखामरेन्द्रैः ।विनिर्गतो मत्पदलोललीला मद्गाङ्गसङ्गाब्धितरङ्गरङ्गम् ॥ ६५॥

īśvaraḥitthaṃ sa viṣṇuḥ stutibhistathā māṃ stutvā tadā brahmamukhāmarendraiḥ |vinirgato matpadalolalīlā madgāṅgasaṅgābdhitaraṅgaraṅgam || 65||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते हरिद्वारमाहात्म्ये विष्णुतपोगङ्गानिर्गमस्नानफलवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पञ्चमांशः । अध्यायः २९॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । भर्गाख्यः पन्चमांशः । अध्यायः २९॥ –

|| iti śivarahasyāntargate haridvāramāhātmye viṣṇutapogaṅgānirgamasnānaphalavarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pañcamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 29||– || śrīśivarahasyam | bhargākhyaḥ pancamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 29|| –