विश्वरूपप्रकटनम् Vishvarupaprakatanam

सम्पूर्णाकारबोधस्तव खलु गमितो मोक्ष इत्यात्मविद्भिःतत्पादं ते पदाब्जं मुरहरभुवनाकारमित्यागमोक्तम् ।तस्मान्मोहोपशान्त्या तदुपरि भगवन् लब्धुमेवामृतत्वंभूमन् पादाम्बुजातं तव मुनिततिभिर्मृग्यते युक्तमेतत् ॥ १॥

sampūrṇākārabodhastava khalu gamito mokṣa ityātmavidbhiḥtatpādaṃ te padābjaṃ muraharabhuvanākāramityāgamoktam |tasmānmohopaśāntyā tadupari bhagavan labdhumevāmṛtatvaṃbhūman pādāmbujātaṃ tava munitatibhirmṛgyate yuktametat || 1||

सर्वान् लोकान् स्वसङ्गाद्दुरितगुरुभरात्पावयन्त्याः प्रकामंस्वर्धुन्यास्ते पदाब्जं किल भवति भवस्थानमाश्चर्यधाम ।क्षन्तव्यप्रार्थनायां पदपतनमिव श्रेय अन्यन्न चास्तिनत्यर्थश्चापि पूर्णः पदभजनविधेस्तत्पदाब्जं विशिष्टम् ॥ २॥

sarvān lokān svasaṅgādduritagurubharātpāvayantyāḥ prakāmaṃsvardhunyāste padābjaṃ kila bhavati bhavasthānamāścaryadhāma |kṣantavyaprārthanāyāṃ padapatanamiva śreya anyanna cāstinatyarthaścāpi pūrṇaḥ padabhajanavidhestatpadābjaṃ viśiṣṭam || 2||

विज्ञानं जायमानं श्रुतिशिखरगिरां तत्त्वमस्यादिवाक्यात्तद्वाक्यार्थप्रतीतिं प्रथमतरमपेक्षेत सा तत्पदार्थम् ।पादं ते यत्समस्तत्रिभुवनमयमित्यूर्ध्वतश्चामृतत्वंतत्त्वं रूपौ मुरारे तव पदकमलं त्वं पदार्थस्तदन्यत् ॥ ३॥

vijñānaṃ jāyamānaṃ śrutiśikharagirāṃ tattvamasyādivākyāttadvākyārthapratītiṃ prathamataramapekṣeta sā tatpadārtham |pādaṃ te yatsamastatribhuvanamayamityūrdhvataścāmṛtatvaṃtattvaṃ rūpau murāre tava padakamalaṃ tvaṃ padārthastadanyat || 3||

धीरः कश्चिन्मनीषी शिखरमुरुसमारोढुकामः पदाभ्यांसोपानानां पदानि क्रममनु स पुमान् लङ्घयन्नेव याति ।प्राथम्येन त्वदङ्घ्रिं भजत उरुपदं लभ्यते हि क्रमेणतत्पादाब्जं प्रपन्नो विहरति भवतो धाम्नि हृद्येन वद्ये ॥ ४॥

dhīraḥ kaścinmanīṣī śikharamurusamāroḍhukāmaḥ padābhyāṃsopānānāṃ padāni kramamanu sa pumān laṅghayanneva yāti |prāthamyena tvadaṅghriṃ bhajata urupadaṃ labhyate hi krameṇatatpādābjaṃ prapanno viharati bhavato dhāmni hṛdyena vadye || 4||

सौधन्याधारभूमिः कथमिव तदवस्थापने हेतुभूतस्तद्वद्देव त्वदङ्घ्रिस्तव शुभवपुषो धारणे मूलभूतः ।तद्भो! संसारभीतिप्रशमननिपुणं स्वर्गगङ्गामरन्दंदेव त्वत्पादपद्मं सुबहु विजयते सच्चिदानन्दसारम् ॥ ५॥

saudhanyādhārabhūmiḥ kathamiva tadavasthāpane hetubhūtastadvaddeva tvadaṅghristava śubhavapuṣo dhāraṇe mūlabhūtaḥ |tadbho! saṃsārabhītipraśamananipuṇaṃ svargagaṅgāmarandaṃdeva tvatpādapadmaṃ subahu vijayate saccidānandasāram || 5||

द्वैतं मिथ्येति तत्त्वं तदितरदनघं बह्वसत्यं ततस्त्वंमातर्द्वैते विमुग्धा मम किल महितां नैव जानासि भूतिम् ।सोऽहं वै वासुदेवस्तव सुतपदवीं प्राप्तवानप्यहो तेमोहः कोवेति चेष्टा विलसितवचसा द्व्यङ्गुलोनो बभासे ॥ ६॥

dvaitaṃ mithyeti tattvaṃ taditaradanaghaṃ bahvasatyaṃ tatastvaṃmātardvaite vimugdhā mama kila mahitāṃ naiva jānāsi bhūtim |so'haṃ vai vāsudevastava sutapadavīṃ prāptavānapyaho temohaḥ koveti ceṣṭā vilasitavacasā dvyaṅgulono babhāse || 6||

शुद्धं धामाम्ब तत्त्वं तदितरमलिनस्वान्तमूढाभिगम्यंनैवेतीव प्रजेशां कलुषितहृदयामीर्ष्यया बद्धुकामाम् ।श्रान्तां नष्टोरुमोहां यदुपतिरनुशासन् बभौ द्व्यङ्गुलोनःकारुण्यं नष्टमोहे किल लसति हरेस्सत्यनिष्ठे सुभद्रे ॥ ७॥

śuddhaṃ dhāmāmba tattvaṃ taditaramalinasvāntamūḍhābhigamyaṃnaivetīva prajeśāṃ kaluṣitahṛdayāmīrṣyayā baddhukāmām |śrāntāṃ naṣṭorumohāṃ yadupatiranuśāsan babhau dvyaṅgulonaḥkāruṇyaṃ naṣṭamohe kila lasati haressatyaniṣṭhe subhadre || 7||

आत्मानात्माविवेकात्कलुषितधिषणं देव्यहं देवदेवेमायापाशेन गाढं भवगहनपथे सन्निबद्।ह्ध्य क्षिपामि ।तं मानन्तं कथं वा दधिमथनगुणेनाप्रमेयं निबद्धुंमोहस्ते तत्त्वबोधाद्विलयमुपनयाम्येष गृह्णीष्व कामम् ॥ ८॥

ātmānātmāvivekātkaluṣitadhiṣaṇaṃ devyahaṃ devadevemāyāpāśena gāḍhaṃ bhavagahanapathe sannibad|hdhya kṣipāmi |taṃ mānantaṃ kathaṃ vā dadhimathanaguṇenāprameyaṃ nibaddhuṃmohaste tattvabodhādvilayamupanayāmyeṣa gṛhṇīṣva kāmam || 8||

तौ द्वेषौ नरस्य प्रथमतररिपू तत्कृता घोरदुःखपीडा संसारवार्धौ तदिह किल तयोर्नैव गच्छेद्वशत्वम् ।ताभ्यां मुक्तो हि भक्तः प्रभवति पुरुधा सन्तमीशं हरिं मामित्येवं द्व्यङ्गुलोनः स्वयमुपदिशतीवात्र नाट्यं चकार ॥ ९॥

tau dveṣau narasya prathamatararipū tatkṛtā ghoraduḥkhapīḍā saṃsāravārdhau tadiha kila tayornaiva gacchedvaśatvam |tābhyāṃ mukto hi bhaktaḥ prabhavati purudhā santamīśaṃ hariṃ māmityevaṃ dvyaṅgulonaḥ svayamupadiśatīvātra nāṭyaṃ cakāra || 9||

यो वा दुःखं सुखं वा जयमपजयमप्यायमम्ब व्ययं वाशीतं वोष्णं सखायं तदितरमपि वा सम्पदं वाऽऽपदं वा ।ध्यायन् साम्येन नित्यं प्रशमितनिखिलद्वन्द्वधर्मो भवेद्वातद्वश्योऽहं भवेयं न तु विषममतेरित्यशं द्व्यङ्गुलोनम् ॥ १०॥

yo vā duḥkhaṃ sukhaṃ vā jayamapajayamapyāyamamba vyayaṃ vāśītaṃ voṣṇaṃ sakhāyaṃ taditaramapi vā sampadaṃ vā''padaṃ vā |dhyāyan sāmyena nityaṃ praśamitanikhiladvandvadharmo bhavedvātadvaśyo'haṃ bhaveyaṃ na tu viṣamamaterityaśaṃ dvyaṅgulonam || 10||

मृत्स्नामत्सीति मातुर्वचनमुपनिशम्यैव देवः प्रकामंवक्त्रं व्यादाय लोकं सकलमपि विभुर्दर्शयामास मोदात् ।कुक्षौ मे भूतजालं निखिलमपि वसत्येव किं तन्मृदा मेभुक्तेनापीति देवः स्वकमहिमभरं नाट्यतस्सुव्यनक्ति ॥ ११॥

mṛtsnāmatsīti māturvacanamupaniśamyaiva devaḥ prakāmaṃvaktraṃ vyādāya lokaṃ sakalamapi vibhurdarśayāmāsa modāt |kukṣau me bhūtajālaṃ nikhilamapi vasatyeva kiṃ tanmṛdā mebhuktenāpīti devaḥ svakamahimabharaṃ nāṭyatassuvyanakti || 11||

बालाः कामं ममेदं विलसितमधिकश्रद्धया पश्यतेतिमृत्स्नामादाय मोदात्सरभसमहहो भुक्तवान् गोपबालः ।सर्वं लोकं युगान्ते सगिरिवननदीसागरार्केन्दुतारंसामोदं खादतो मे कियदिदमिति तान् योऽजगाद्देवदेवः ॥ १२॥

bālāḥ kāmaṃ mamedaṃ vilasitamadhikaśraddhayā paśyatetimṛtsnāmādāya modātsarabhasamahaho bhuktavān gopabālaḥ |sarvaṃ lokaṃ yugānte sagirivananadīsāgarārkendutāraṃsāmodaṃ khādato me kiyadidamiti tān yo'jagāddevadevaḥ || 12||

प्रायो बालयथेव स्वविहृतिशरणाः पांसुपङ्कादिलीलामृद्भक्षास्तद्वदीशः कपटनरवपुर्मायया मोहयंस्तु ।मृत्स्नां खादन् स्वमातुस्स्वकशिशुधिषणादूषितायाः प्रबोधंकर्तुं वक्त्रे मुकुन्दस्सकलभुवनमप्याशु साक्षाच्चकार ॥ १३॥

prāyo bālayatheva svavihṛtiśaraṇāḥ pāṃsupaṅkādilīlāmṛdbhakṣāstadvadīśaḥ kapaṭanaravapurmāyayā mohayaṃstu |mṛtsnāṃ khādan svamātussvakaśiśudhiṣaṇādūṣitāyāḥ prabodhaṃkartuṃ vaktre mukundassakalabhuvanamapyāśu sākṣāccakāra || 13||

जायन्ते सर्वभूतान्यपि निखिलगुरोर्मत्त एतानि जीवन्त्यन्ते मय्येव यान्ति प्रलय इति विदं स्वस्य नाट्येन कुर्वन् ।मद्भक्ता मर्त्यभावं मम किल मनसा विस्मरन्तो भजध्वंशङ्का चेत्स्याज्जनन्यै मम मुखकुहरे दर्शितं चिन्तयन्तु ॥ १४॥

jāyante sarvabhūtānyapi nikhilagurormatta etāni jīvantyante mayyeva yānti pralaya iti vidaṃ svasya nāṭyena kurvan |madbhaktā martyabhāvaṃ mama kila manasā vismaranto bhajadhvaṃśaṅkā cetsyājjananyai mama mukhakuhare darśitaṃ cintayantu || 14||

ग्लानिर्धर्मस्य वृद्धिर्दुरितसमुदयस्यापि यर्ह्येव भूयात्तर्ह्येवाहम्प्रकाशो दुरितततिमहं नाशयाम्येव शक्त्या ।नाहं मर्त्यो महेशः किल मयि कलिलं मा कुरुध्वं जना इत्यम्बाया विश्वरूपप्रकटनसरणिं बोधयामास देवः ॥ १५॥

glānirdharmasya vṛddhirduritasamudayasyāpi yarhyeva bhūyāttarhyevāhamprakāśo duritatatimahaṃ nāśayāmyeva śaktyā |nāhaṃ martyo maheśaḥ kila mayi kalilaṃ mā kurudhvaṃ janā ityambāyā viśvarūpaprakaṭanasaraṇiṃ bodhayāmāsa devaḥ || 15||

इति विश्वरूपप्रकटनं सम्पूर्णम् ।

iti viśvarūpaprakaṭanaṃ sampūrṇam |