गोवर्धनोद्धरणम् Govardhanoddharanam

श्रीगोवर्धनोद्धरणाय नमः ।झमज्झमिति वर्षति स्तनितचक्रविक्रीडयाविमुष्टरविमण्डले घनघटाभिराखण्डले ।ररक्ष धरणीधरोद्धृतिपटुः कुटुम्बानि यःस दारयतु दारुणं व्रजपुरन्दरस्ते दरम् ॥ १॥

śrīgovardhanoddharaṇāya namaḥ |jhamajjhamiti varṣati stanitacakravikrīḍayāvimuṣṭaravimaṇḍale ghanaghaṭābhirākhaṇḍale |rarakṣa dharaṇīdharoddhṛtipaṭuḥ kuṭumbāni yaḥsa dārayatu dāruṇaṃ vrajapurandaraste daram || 1||

महाहेतुवादैर्विदीर्णेन्द्रयागंगिरिब्राह्मणोपास्तिविस्तीर्णरागम् ।सपद्येकयुक्तीकृताभीरवर्गंपुरोदत्तगोवर्धनक्ष्माभृदर्घम् ॥ २॥

mahāhetuvādairvidīrṇendrayāgaṃgiribrāhmaṇopāstivistīrṇarāgam |sapadyekayuktīkṛtābhīravargaṃpurodattagovardhanakṣmābhṛdargham || 2||

प्रियाशंसिनीभिर्दलोत्तंसिनीभिर्विराजत्पटाभिः कुमारीघटाभिः ।स्तुवद्भिः कुमारैरपि स्फारतारैःसह व्याकिरन्तं प्रसूनैर्धरं तम् ॥ ३॥

priyāśaṃsinībhirdalottaṃsinībhirvirājatpaṭābhiḥ kumārīghaṭābhiḥ |stuvadbhiḥ kumārairapi sphāratāraiḥsaha vyākirantaṃ prasūnairdharaṃ tam || 3||

गिरिस्थूलदेहेन भुत्केपहारंवरश्रेणिसन्तोषिताभीरदारम् ।समुत्तुङ्गशृङ्गावलीबद्धचैलंक्रमात् प्रीयमाणं परिक्रम्य शैलम् ॥ ४॥

giristhūladehena bhutkepahāraṃvaraśreṇisantoṣitābhīradāram |samuttuṅgaśṛṅgāvalībaddhacailaṃkramāt prīyamāṇaṃ parikramya śailam || 4||

मखध्वंससंरम्भतः स्वर्गनाथेसमन्तात् किलारब्धगोष्ठप्रमाथे ।मुहुर्वर्षति च्छन्नदिक्चक्रवालेसदम्भोलिनिर्घोषमम्भोदजाले ॥ ५॥

makhadhvaṃsasaṃrambhataḥ svarganāthesamantāt kilārabdhagoṣṭhapramāthe |muhurvarṣati cchannadikcakravālesadambholinirghoṣamambhodajāle || 5||

मुहुर्वृष्टिखिन्नां परित्रासाभिन्नांव्रजेशप्रधानां ततिं वल्लवानाम् ।विलोक्याप्तशीतां गवालीं च भीतांकृपाभिः समुन्नं सुहृत्प्रेमनुन्नम् ॥ ६॥

muhurvṛṣṭikhinnāṃ paritrāsābhinnāṃvrajeśapradhānāṃ tatiṃ vallavānām |vilokyāptaśītāṃ gavālīṃ ca bhītāṃkṛpābhiḥ samunnaṃ suhṛtpremanunnam || 6||

ततः सव्यहस्तेन हस्तीन्द्रखेलंसमुद्धृत्य गोवर्धनं सावहेलम् ।अदभ्रं तमभ्रंलिहं शैलराजंमुदा बिभ्रतं विभ्रमज्जन्तुभाजम् ॥ ७॥

tataḥ savyahastena hastīndrakhelaṃsamuddhṛtya govardhanaṃ sāvahelam |adabhraṃ tamabhraṃlihaṃ śailarājaṃmudā bibhrataṃ vibhramajjantubhājam || 7||

प्रविष्टासि मातः कथं शोकभारेपरिभ्राजमाने सुते मय्युदारे ।अभुवन् भवन्तो विनष्टोपसर्गान चित्ते विधत्त भ्रमं बन्धुवर्गा ॥ ८॥

praviṣṭāsi mātaḥ kathaṃ śokabhāreparibhrājamāne sute mayyudāre |abhuvan bhavanto vinaṣṭopasargāna citte vidhatta bhramaṃ bandhuvargā || 8||

हता तावदीइर्विधेया न भीतिःकृतेयं विशाला मया शैलशाला ।तदस्यां प्रहर्षादवज्ञातवर्षाविहस्यामरेशं कुरुध्वं प्रवेशम् ॥ ९॥

hatā tāvadīirvidheyā na bhītiḥkṛteyaṃ viśālā mayā śailaśālā |tadasyāṃ praharṣādavajñātavarṣāvihasyāmareśaṃ kurudhvaṃ praveśam || 9||

इति स्वैरमाश्वासितैर्गोपवृन्दैःपरानन्दसन्दीप्पितास्यारविन्दैः ।गिरेर्गर्तमासाद्य हर्म्योपमानंचिरेणातिहृष्टैः परिष्टूयमानम् ॥ १०॥

iti svairamāśvāsitairgopavṛndaiḥparānandasandīppitāsyāravindaiḥ |girergartamāsādya harmyopamānaṃcireṇātihṛṣṭaiḥ pariṣṭūyamānam || 10||

गिरीन्द्रं गुरुं कोमले पञ्चशाखेकथं हन्त धत्ते सखा ते विशाखे ।पुरस्तादमुं प्रेक्ष्य हा चिन्तयेदंमुहुर्मामकीनं मनो याति भेदम् ॥ ११॥

girīndraṃ guruṃ komale pañcaśākhekathaṃ hanta dhatte sakhā te viśākhe |purastādamuṃ prekṣya hā cintayedaṃmuhurmāmakīnaṃ mano yāti bhedam || 11||

स्तनद्भिः कठोरे घनैर्ध्वान्तघोरेभ्रमद्वातमाले हताशेऽत्र काले ।घनस्पर्शिकूटं वहन्नन्नकूटंकथं स्यान्न कान्तः सरोजाक्षि तान्तः ॥ १२॥

stanadbhiḥ kaṭhore ghanairdhvāntaghorebhramadvātamāle hatāśe'tra kāle |ghanasparśikūṭaṃ vahannannakūṭaṃkathaṃ syānna kāntaḥ sarojākṣi tāntaḥ || 12||

न तिष्ठन्ति गोष्ठे कठोराङ्गदण्डाःकियन्तोऽत्र गोपाः समन्तात् प्रचण्डाः ।शिरीषप्रसूनावलीसौकुमार्येधृत्वा धूरियं भूरिरस्मिन् किमार्ये ॥ १३॥

na tiṣṭhanti goṣṭhe kaṭhorāṅgadaṇḍāḥkiyanto'tra gopāḥ samantāt pracaṇḍāḥ |śirīṣaprasūnāvalīsaukumāryedhṛtvā dhūriyaṃ bhūrirasmin kimārye || 13||

गिरे तात गोवर्धन प्रार्थनेयंवपुः स्थूलनालीलघिष्ठं विधेयम् ।भवन्तं यथा धारयन्न् एष हस्तेन धत्ते श्रमं मङ्गलात्मन्नमस्ते ॥ १४॥

gire tāta govardhana prārthaneyaṃvapuḥ sthūlanālīlaghiṣṭhaṃ vidheyam |bhavantaṃ yathā dhārayann eṣa hastena dhatte śramaṃ maṅgalātmannamaste || 14||

भ्रमत्कुन्तलान्तं स्मितद्योतकान्तंलसद्गण्डशोभं कृताशेषलोभम् ।स्फुरन्नेत्रलास्यं मुरारेस्त्वमास्यंवराकूटशालि स्फुटं लोकयालि ॥ १५॥

bhramatkuntalāntaṃ smitadyotakāntaṃlasadgaṇḍaśobhaṃ kṛtāśeṣalobham |sphurannetralāsyaṃ murārestvamāsyaṃvarākūṭaśāli sphuṭaṃ lokayāli || 15||

निपीयेति राधालतावाङ्मरन्दंवरप्रेमसौरभ्यपूरादमन्दम् ।दधानं मदं भृङ्गवत्तुङ्गकूजंवराङ्गीचलापाङ्गभङ्गाप्तपूजम् ॥ १६॥

nipīyeti rādhālatāvāṅmarandaṃvarapremasaurabhyapūrādamandam |dadhānaṃ madaṃ bhṛṅgavattuṅgakūjaṃvarāṅgīcalāpāṅgabhaṅgāptapūjam || 16||

कथं नाम दध्यात् क्षुधाक्षामतुन्दःशिशुर्मे गरिष्ठं गिरीन्द्रं मुकुन्दः ।तदेतस्य तुण्डे हठादर्पयारंव्रजाधीश दध्नाचितं खण्डसारम् ॥ १७॥

kathaṃ nāma dadhyāt kṣudhākṣāmatundaḥśiśurme gariṣṭhaṃ girīndraṃ mukundaḥ |tadetasya tuṇḍe haṭhādarpayāraṃvrajādhīśa dadhnācitaṃ khaṇḍasāram || 17||

महाभारनिष्ठे सृते ते कनिष्ठेलभे वत्स नीलाम्बरोद्दामपीडाम् ।अवष्टभ्य सत्त्वं तदसमि बल त्वंददस्वाविलम्बं स्वहस्तावलम्बम् ॥ १८॥

mahābhāraniṣṭhe sṛte te kaniṣṭhelabhe vatsa nīlāmbaroddāmapīḍām |avaṣṭabhya sattvaṃ tadasami bala tvaṃdadasvāvilambaṃ svahastāvalambam || 18||

इति स्निग्धवर्णां समाकर्णयन्तंगिरं मातुरेनां च निर्वर्णयन्तम् ।कनिष्ठाङ्गुलीशृङ्गविन्यस्तगोत्रंपरिप्रीणितव्यग्रगोपालगोत्रम् ॥ १९॥

iti snigdhavarṇāṃ samākarṇayantaṃgiraṃ māturenāṃ ca nirvarṇayantam |kaniṣṭhāṅgulīśṛṅgavinyastagotraṃpariprīṇitavyagragopālagotram || 19||

अमीभिः प्रभावैः कुतोऽभूदकुण्ठःशिशुधूलिकेलीपटुः क्षीरकण्ठः ।बिभर्त्यद्य साप्ताब्दिको भूरिभारंगिरिं यच्चिरादेष कैलाससारम् ॥ २०॥

amībhiḥ prabhāvaiḥ kuto'bhūdakuṇṭhaḥśiśudhūlikelīpaṭuḥ kṣīrakaṇṭhaḥ |bibhartyadya sāptābdiko bhūribhāraṃgiriṃ yaccirādeṣa kailāsasāram || 20||

न शङ्का धरभ्रंशनेऽस्माकमस्मान्नखाग्रे सहेलं वहत्येष यस्मात् ।गिरिदिक्करीन्द्राग्रहस्ते धरावद्भुजे पश्यत्यास्य स्फुरत्यद्य तावत् ॥ २१॥

na śaṅkā dharabhraṃśane'smākamasmānnakhāgre sahelaṃ vahatyeṣa yasmāt |giridikkarīndrāgrahaste dharāvadbhuje paśyatyāsya sphuratyadya tāvat || 21||

इति स्फारतारेक्षणैर्मुक्तभोगैर्व्रजेन्द्रेण सार्धं धृतप्रीतियोगैः ।मुहुर्वल्लवैर्वीक्ष्यमानास्यचन्द्रंपुरः सप्तरात्रान्तरत्यक्ततन्द्रम् ॥ २२॥

iti sphāratārekṣaṇairmuktabhogairvrajendreṇa sārdhaṃ dhṛtaprītiyogaiḥ |muhurvallavairvīkṣyamānāsyacandraṃpuraḥ saptarātrāntaratyaktatandram || 22||

तडिद्दामकीर्णान् समीरैरुदीर्णान्विसृष्टाम्बुधारान् धनुर्यष्टिहारान् ।तृणीकृत्य घोरान् सहस्रांशुचौरान्दुरन्तोरुशब्दान् कृतावज्ञमब्दान् ॥ २३॥

taḍiddāmakīrṇān samīrairudīrṇānvisṛṣṭāmbudhārān dhanuryaṣṭihārān |tṛṇīkṛtya ghorān sahasrāṃśucaurāndurantoruśabdān kṛtāvajñamabdān || 23||

अहङ्कारपङ्कावलीलुप्तदृष्टेर्व्रजे यावदिष्टं प्रणीतोरुवृष्टेः ।बलारेश्च दुर्मानितां विस्फुरन्तंनिराकृत्य दुष्टालिदण्डे दुरन्तम् ॥ २४॥

ahaṅkārapaṅkāvalīluptadṛṣṭervraje yāvadiṣṭaṃ praṇītoruvṛṣṭeḥ |balāreśca durmānitāṃ visphurantaṃnirākṛtya duṣṭālidaṇḍe durantam || 24||

विसृष्टोरुनीराः सझञ्झासमीरास्तडिद्भिः कराला ययुर्मेघमालाः ।रविश्चाम्बरान्तविभात्येष शान्तःकृतानन्दपूरा बहिर्यात शूराः ॥ २५॥

visṛṣṭorunīrāḥ sajhañjhāsamīrāstaḍidbhiḥ karālā yayurmeghamālāḥ |raviścāmbarāntavibhātyeṣa śāntaḥkṛtānandapūrā bahiryāta śūrāḥ || 25||

इति प्रोच्य निःसारितज्ञातिवारंयथापूर्वविन्यस्तशैलेन्द्रभारम् ।दधिक्षीरलाजाङ्कुरैर्भाविनीभिर्मुदा कीर्यमाणं यशःस्ताव्नीभिः ॥ २६॥

iti procya niḥsāritajñātivāraṃyathāpūrvavinyastaśailendrabhāram |dadhikṣīralājāṅkurairbhāvinībhirmudā kīryamāṇaṃ yaśaḥstāvnībhiḥ || 26||

वयं हन्त गोविन्द सौन्दर्यवन्तंनमस्कुर्महे शर्महेतोर्भवन्तम् ।त्वयि स्पष्टनिष्ठ्यूत भूयश्चिदिन्दुंमुदा नः प्रसादीकुरु प्रेमबिन्दुम् ॥ २७॥

vayaṃ hanta govinda saundaryavantaṃnamaskurmahe śarmahetorbhavantam |tvayi spaṣṭaniṣṭhyūta bhūyaścidinduṃmudā naḥ prasādīkuru premabindum || 27||

क्षुभ्यद्दम्भोलिजृम्भोत्तरलघनघटारम्भगम्भीरकर्मानिस्तम्भो जम्भवैरी गिरिधृतिचटुलाद् विक्रमाद् येन चक्रे ।तन्वा निन्दन्तमिन्दीवरदलवलभीनन्ददिन्दिन्दिराभांतं गोविन्दाद्य नन्दालयशशिवदनानन्द वन्देमहि त्वाम् ॥ २८॥

kṣubhyaddambholijṛmbhottaralaghanaghaṭārambhagambhīrakarmānistambho jambhavairī giridhṛticaṭulād vikramād yena cakre |tanvā nindantamindīvaradalavalabhīnandadindindirābhāṃtaṃ govindādya nandālayaśaśivadanānanda vandemahi tvām || 28||

इति श्रीरूपगोस्वामिविरचितस्तवमालायां श्रीगोवर्धनोद्धरणं सम्पूर्णम् ।

iti śrīrūpagosvāmiviracitastavamālāyāṃ śrīgovardhanoddharaṇaṃ sampūrṇam |