दशमस्कन्धमुख्यार्थगीतिः Dashamaskandhamukhyarthagitih

(पञ्झटिकाच्छन्दः)सच्चित्सुखमूर्तिर्विधितातः श्रीदेवककन्योदरजातः ।नन्दयशोदापुत्रीभूतः पीतबकीप्राणोऽप्यतिपूतः ॥ १॥

(pañjhaṭikācchandaḥ)saccitsukhamūrtirvidhitātaḥ śrīdevakakanyodarajātaḥ |nandayaśodāputrībhūtaḥ pītabakīprāṇo'pyatipūtaḥ || 1||

क्षिप्तपदाब्जविचूर्णितशकटः साधुषु चरितैः सुतरां प्रकटः ।लीलालवनिहततृणावर्तः शरणं विदुषां खलसंवर्तः ॥ २॥

kṣiptapadābjavicūrṇitaśakaṭaḥ sādhuṣu caritaiḥ sutarāṃ prakaṭaḥ |līlālavanihatatṛṇāvartaḥ śaraṇaṃ viduṣāṃ khalasaṃvartaḥ || 2||

स्तनपाने मुखदर्शितलोकः शिशुचरितामृतहतभवशोकः ।यो गोपीनवनीतस्तेनः सुखयति यशसि मनःशस्ते नः ॥ ३॥

stanapāne mukhadarśitalokaḥ śiśucaritāmṛtahatabhavaśokaḥ |yo gopīnavanītastenaḥ sukhayati yaśasi manaḥśaste naḥ || 3||

स (१)मृदोऽदर्शयदशने मात्रे वदने विश्वं कम्पं गात्रे ।बद्ध उलूखल भागसि दाम्ना बहवो मुक्तिमिता यन्नाम्ना ॥ ४॥

sa (1)mṛdo'darśayadaśane mātre vadane viśvaṃ kampaṃ gātre |baddha ulūkhala bhāgasi dāmnā bahavo muktimitā yannāmnā || 4||

बद्धेनापि कृतावलममलौ धनपतितनयावगमौ(२) यमलो ।वत्सबकाद्यसुरखलकालः पद्मजमोहनगोव्रजबालः ॥ ५॥

baddhenāpi kṛtāvalamamalau dhanapatitanayāvagamau(2) yamalo |vatsabakādyasurakhalakālaḥ padmajamohanagovrajabālaḥ || 5||

धेनुककालियमर्दनदक्षः सुयशःप्रमुदितसज्जनलक्षः ।बलमुद्धोध्य प्रलम्बो नीतः प्रलयं येन ज्वलनः पीतः ॥ ६॥

dhenukakāliyamardanadakṣaḥ suyaśaḥpramuditasajjanalakṣaḥ |balamuddhodhya pralambo nītaḥ pralayaṃ yena jvalanaḥ pītaḥ || 6||

गोपकुमारीजनपटचौरः कान्त्या श्यामो यशसा गौरः ।हतमाथुरविप्रस्त्रीमोहः प्रणताखिलजनसुखसन्दोहः ॥ ७॥

gopakumārījanapaṭacauraḥ kāntyā śyāmo yaśasā gauraḥ |hatamāthuraviprastrīmohaḥ praṇatākhilajanasukhasandohaḥ || 7||

लीलोद्धृतगोवर्धनगोत्रः शक्रमदहरः पुण्यस्तोत्रः ।यस्मान्मुक्तो वरुणानन्दः प्राप्तः स्त्रीभी रासानन्दः ॥ ८॥

līloddhṛtagovardhanagotraḥ śakramadaharaḥ puṇyastotraḥ |yasmānmukto varuṇānandaḥ prāptaḥ strībhī rāsānandaḥ || 8||

नन्दमजगरान्मुनिशापात्तं यो मोचितवानतितापात् तं ।गोपीहरदरचूडारातिः स्त्रीजनवर्णितवेणुख्यातिः ॥ ९॥

nandamajagarānmuniśāpāttaṃ yo mocitavānatitāpāt taṃ |gopīharadaracūḍārātiḥ strījanavarṇitaveṇukhyātiḥ || 9||

लीलालेशध्वस्तारिष्टः केशिवधानन्दितबहुशिष्टः ।गुणरञ्जितनारदमुनिपालः शिशुदस्युव्योमासुरकालः ॥ १०॥

līlāleśadhvastāriṣṭaḥ keśivadhānanditabahuśiṣṭaḥ |guṇarañjitanāradamunipālaḥ śiśudasyuvyomāsurakālaḥ || 10||

दुर्लभदर्शनसुखिताक्रूरः सन्निहितोप्यभवद् व्रजदूरः ।यत्र घने खलकलशो न्युब्जः (३)पाटीरार्पणतारितकुब्जः ॥ ११॥

durlabhadarśanasukhitākrūraḥ sannihitopyabhavad vrajadūraḥ |yatra ghane khalakalaśo nyubjaḥ (3)pāṭīrārpaṇatāritakubjaḥ || 11||

नाशितमाथुरजनहृत्पीडः क्रीडानिहतकुवलयापीडः ।भुजसमरप्रमथितखलमल्लः स्मितरसभरपरिशोभितगल्लः ॥ १२॥

nāśitamāthurajanahṛtpīḍaḥ krīḍānihatakuvalayāpīḍaḥ |bhujasamarapramathitakhalamallaḥ smitarasabharapariśobhitagallaḥ || 12||

रणवेलाहेलाहतकंसः (४)सात्वतमानसहंसवतंसः ।(५)सदनुग्रहगुरुकुलजनितनयः प्रोज्जीवितसान्दीपनितनयः ॥ १३॥

raṇavelāhelāhatakaṃsaḥ (4)sātvatamānasahaṃsavataṃsaḥ |(5)sadanugrahagurukulajanitanayaḥ projjīvitasāndīpanitanayaḥ || 13||

उद्धवमुखहतगोपीतापः कुब्जारतिवरदकुसुमचापः ।आश्रितदानपतिप्रियकर्ता पितृभगिनीचिन्ताज्वरहर्ता ॥ १४॥

uddhavamukhahatagopītāpaḥ kubjārativaradakusumacāpaḥ |āśritadānapatipriyakartā pitṛbhaginīcintājvarahartā || 14||

असकृत्कृतमागधबलविलयः सागररचितात्यद्भुतनिलयः ।कालयवनमतिवञ्चनदक्षः कृतमुचुकुन्दक्षितिपतिरक्षः ॥ १५॥

asakṛtkṛtamāgadhabalavilayaḥ sāgararacitātyadbhutanilayaḥ |kālayavanamativañcanadakṣaḥ kṛtamucukundakṣitipatirakṣaḥ || 15||

मगधमहीपतिकैतवभीतः रैवतजादेवर इति गीतः ।भीष्मककन्या राक्षसविधिना येन हृता करुणामृतनिधिना ॥ १६॥

magadhamahīpatikaitavabhītaḥ raivatajādevara iti gītaḥ |bhīṣmakakanyā rākṣasavidhinā yena hṛtā karuṇāmṛtanidhinā || 16||

रुक्मिण्यामुत्पादितकामः स्वीकृतजाम्बवतीमणिभामः ।कालिन्दीं मित्रोत्तरविन्दां हृतवान् सत्यामपि गतनिन्दाम् ॥ १७॥

rukmiṇyāmutpāditakāmaḥ svīkṛtajāmbavatīmaṇibhāmaḥ |kālindīṃ mitrottaravindāṃ hṛtavān satyāmapi gatanindām || 17||

भद्राजानिर्माद्रीभर्ता द्वयष्टसहस्रस्त्रीप्रियकर्ता ।वैदर्भीचेतोहरनर्मा अनुमतरुक्मिवधाग्रजकर्मा ॥ १८॥

bhadrājānirmādrībhartā dvayaṣṭasahasrastrīpriyakartā |vaidarbhīcetoharanarmā anumatarukmivadhāgrajakarmā || 18||

प्रेमभरसमरनिर्जितशर्वः शातितबाणासुरभुजगर्वः ।नृगनृपसद्गतिवितरणवित्तः कृष्टतरणिजागोपीचित्तः ॥ १९॥

premabharasamaranirjitaśarvaḥ śātitabāṇāsurabhujagarvaḥ |nṛganṛpasadgativitaraṇavittaḥ kṛṣṭataraṇijāgopīcittaḥ || 19||

पौण्ड्रककालः कृत्याशमनः क्रूरद्विविदमहाकपिदमनः ।हललीलोन्मूलितनागपुरः सुरमुनिमोहकरचरितचतुरः ॥ २०॥

pauṇḍrakakālaḥ kṛtyāśamanaḥ krūradvividamahākapidamanaḥ |halalīlonmūlitanāgapuraḥ suramunimohakaracaritacaturaḥ || 20||

मागधनृपवधविस्मितवैद्यः क्षतसाध्वपचित्यसहनचैद्यः ।धर्ममखाहृतभूसुरदास्यः कुर्वधमस्खलितोदितहास्यः ॥ २१॥

māgadhanṛpavadhavismitavaidyaḥ kṣatasādhvapacityasahanacaidyaḥ |dharmamakhāhṛtabhūsuradāsyaḥ kurvadhamaskhalitoditahāsyaḥ || 21||

शाल्वघ्नो (६)दन्ताद्वक्त्रघ्नः पापेल्वलहतविप्रोपघ्नः ।श्रीमद्धर्मनरेश्वरदूतः क्षितिभरखलवधपरनरसूतः ॥ २२॥

śālvaghno (6)dantādvaktraghnaḥ pāpelvalahatavipropaghnaḥ |śrīmaddharmanareśvaradūtaḥ kṣitibharakhalavadhaparanarasūtaḥ || 22||

श्रीदामद्विजदारिद्र्यहरः स्वविरहमग्नसुहृद्दत्तकरः ।सुतदर्शनहृतमातृक्लेशः स्वसृहरणानुमतगुडाकेशः ॥ २३॥

śrīdāmadvijadāridryaharaḥ svavirahamagnasuhṛddattakaraḥ |sutadarśanahṛtamātṛkleśaḥ svasṛharaṇānumataguḍākeśaḥ || 23||

उद्धृतबहुलाश्वश्रुतदेवः पापिवृकत्रातमहादेवः ।भृगुगीतातुलशान्तिसुशीलः भूसुरसुतानयनाद्भुतलीलः ॥ २४॥

uddhṛtabahulāśvaśrutadevaḥ pāpivṛkatrātamahādevaḥ |bhṛgugītātulaśāntisuśīlaḥ bhūsurasutānayanādbhutalīlaḥ || 24||

भक्तमयूरदयामृतजलदः सततस्वचारितवर्णनबलदः ।तमहं वन्दे खगपतिकेतुं सुखहेतुं भवसागरसेतुम् ॥ २५॥

bhaktamayūradayāmṛtajaladaḥ satatasvacāritavarṇanabaladaḥ |tamahaṃ vande khagapatiketuṃ sukhahetuṃ bhavasāgarasetum || 25||

अनुपदमेतद् ध्रुवपदमुदितं वितरतु रसिकाननुपममुदितम् ।(अनुष्टुपच्छन्दः)दशमस्कन्धमुख्यार्थगीतिरेषाऽघहारिणी ।सम्पूर्णा यादवेशानकृष्णसन्तोपकारिणी ॥ २६॥

anupadametad dhruvapadamuditaṃ vitaratu rasikānanupamamuditam |(anuṣṭupacchandaḥ)daśamaskandhamukhyārthagītireṣā'ghahāriṇī |sampūrṇā yādaveśānakṛṣṇasantopakāriṇī || 26||

इति मयूर्कवीश्वरविरचिता दशमस्कन्धमुख्यार्थगीतिः समाप्ता ।टिप्पणि१। मृदः अशने भक्षणे मात्रे यशोदायै वदने विश्वं गात्रे च कम्पमदर्शयदित्यन्वयः ।२। अगमौ वृक्षौ यमलार्जुनौ ।३। पारिश्चन्दनम् ।४। सात्वतोऽकरस्तस्य मानसं तस्यालङ्कृतिहंसः ।५। मदनुग्रहाय लोकसङ्ग्रहाय गुरुकुले जनितः अधीतः नयो नीतिशास्त्रं येन तादृशः ।६। दन्ताद्वक्त्रो वक्त्रदन्तः ।

iti mayūrkavīśvaraviracitā daśamaskandhamukhyārthagītiḥ samāptā |ṭippaṇi1| mṛdaḥ aśane bhakṣaṇe mātre yaśodāyai vadane viśvaṃ gātre ca kampamadarśayadityanvayaḥ | 2| agamau vṛkṣau yamalārjunau | 3| pāriścandanam | 4| sātvato'karastasya mānasaṃ tasyālaṅkṛtihaṃsaḥ | 5| madanugrahāya lokasaṅgrahāya gurukule janitaḥ adhītaḥ nayo nītiśāstraṃ yena tādṛśaḥ | 6| dantādvaktro vaktradantaḥ |