मणिकर्णिकाष्टकम् Hymn to River Manikarnika

त्वत्तीरे मणिकर्णिके हरिहरौ सायुज्यमुक्तिप्रदौवादन्तौ कुरुतः परस्परमुभौ जन्तोः प्रयाणोत्सवे ।मद्रूपो मनुजोऽयमस्तु हरिणा प्रोक्तः शिवस्तत्क्षणात्तन्मध्याद्भृगुलाञ्छनो गरुडगः पीताम्बरो निर्गतः ॥ १॥

tvattīre maṇikarṇike hariharau sāyujyamuktipradauvādantau kurutaḥ parasparamubhau jantoḥ prayāṇotsave |madrūpo manujo'yamastu hariṇā proktaḥ śivastatkṣaṇāttanmadhyādbhṛgulāñchano garuḍagaḥ pītāmbaro nirgataḥ || 1||

इन्द्राद्यास्त्रिदशाः पतन्ति नियतं भोगक्षये ये पुनर्जायन्ते मनुजास्ततोऽपि पशवः कीटाः पतङ्गादयः ।ये मातर्मणिकर्णिके तव जले मज्जन्ति निष्कल्मषाःसायुज्येऽपि किरीटकौस्तुभधरा नारायणाः स्युर्नराः ॥ २॥

indrādyāstridaśāḥ patanti niyataṃ bhogakṣaye ye punarjāyante manujāstato'pi paśavaḥ kīṭāḥ pataṅgādayaḥ |ye mātarmaṇikarṇike tava jale majjanti niṣkalmaṣāḥsāyujye'pi kirīṭakaustubhadharā nārāyaṇāḥ syurnarāḥ || 2||

काशी धन्यतमा विमुक्तनगरी सालंकृता गङ्गयातत्रेयं मणिकर्णिका सुखकरी मुक्तिर्हि तत्किंकरी ।स्वर्लोकस्तुलितः सहैव विबुधैः काश्या समं ब्रह्मणाकाशी क्षोणितले स्थिता गुरुतरा स्वर्गो लघुत्वं गतः ॥ ३॥

kāśī dhanyatamā vimuktanagarī sālaṃkṛtā gaṅgayātatreyaṃ maṇikarṇikā sukhakarī muktirhi tatkiṃkarī |svarlokastulitaḥ sahaiva vibudhaiḥ kāśyā samaṃ brahmaṇākāśī kṣoṇitale sthitā gurutarā svargo laghutvaṃ gataḥ || 3||

गङ्गातीरमनुत्तमं हि सकलं तत्रापि काश्युत्तमातस्यां सा मणिकर्णिकोत्तमतमा येत्रेश्वरो मुक्तिदः ।देवानामपि दुर्लभं स्थलमिदं पापौघनाशक्षमंपूर्वोपार्जितपुण्यपुञ्जगमकं पुण्यैर्जनैः प्राप्यते ॥ ४॥

gaṅgātīramanuttamaṃ hi sakalaṃ tatrāpi kāśyuttamātasyāṃ sā maṇikarṇikottamatamā yetreśvaro muktidaḥ |devānāmapi durlabhaṃ sthalamidaṃ pāpaughanāśakṣamaṃpūrvopārjitapuṇyapuñjagamakaṃ puṇyairjanaiḥ prāpyate || 4||

दुःखाम्भोधिगतो हि जन्तुनिवहस्तेषां कथं निष्कृतिःज्ञात्वा तद्वि विरिञ्चिना विरचिता वाराणसी शर्मदा ।लोकाःस्वर्गसुखास्ततोऽपि लघवो भोगान्तपातप्रदाःकाशी मुक्तिपुरी सदा शिवकरी धर्मार्थमोक्षप्रदा ॥ ५॥

duḥkhāmbhodhigato hi jantunivahasteṣāṃ kathaṃ niṣkṛtiḥjñātvā tadvi viriñcinā viracitā vārāṇasī śarmadā |lokāḥsvargasukhāstato'pi laghavo bhogāntapātapradāḥkāśī muktipurī sadā śivakarī dharmārthamokṣapradā || 5||

एको वेणुधरो धराधरधरः श्रीवत्सभूषाधरःयोऽप्येकः किल शंकरो विषधरो गङ्गाधरो माधवः ।ये मातर्मणिकर्णिके तव जले मज्जन्ति ते मानवाःरुद्रा वा हरयो भवन्ति बहवस्तेषां बहुत्वं कथम् ॥ ६॥

eko veṇudharo dharādharadharaḥ śrīvatsabhūṣādharaḥyo'pyekaḥ kila śaṃkaro viṣadharo gaṅgādharo mādhavaḥ |ye mātarmaṇikarṇike tava jale majjanti te mānavāḥrudrā vā harayo bhavanti bahavasteṣāṃ bahutvaṃ katham || 6||

त्वत्तीरे मरणं तु मङ्गलकरं देवैरपि श्लाध्यतेशक्रस्तं मनुजं सहस्रनयनैर्द्रष्टुं सदा तत्परः ।आयान्तं सविता सहस्रकिरणैः प्रत्युग्दतोऽभूत्सदापुण्योऽसौ वृषगोऽथवा गरुडगः किं मन्दिरं यास्यति ॥ ७॥

tvattīre maraṇaṃ tu maṅgalakaraṃ devairapi ślādhyateśakrastaṃ manujaṃ sahasranayanairdraṣṭuṃ sadā tatparaḥ |āyāntaṃ savitā sahasrakiraṇaiḥ pratyugdato'bhūtsadāpuṇyo'sau vṛṣago'thavā garuḍagaḥ kiṃ mandiraṃ yāsyati || 7||

मध्याह्ने मणिकर्णिकास्नपनजं पुण्यं न वक्तुं क्षमःस्वीयैरब्धशतैश्चतुर्मुखधरो वेदार्थदीक्षागुरुः ।योगाभ्यासबलेन चन्द्रशिखरस्तत्पुण्यपारंगतःत्वत्तीरे प्रकरोति सुप्तपुरुषं नारायणं वा शिवम् ॥ ८॥

madhyāhne maṇikarṇikāsnapanajaṃ puṇyaṃ na vaktuṃ kṣamaḥsvīyairabdhaśataiścaturmukhadharo vedārthadīkṣāguruḥ |yogābhyāsabalena candraśikharastatpuṇyapāraṃgataḥtvattīre prakaroti suptapuruṣaṃ nārāyaṇaṃ vā śivam || 8||

कृच्छैर्कोटिशतैः स्वपापनिधनं यच्चाश्वमेधैः फलंतत्सर्वे मणिकर्णिकास्नपनजे पुण्ये प्रविष्टं भवेत् ।स्नात्वा स्तोत्रमिदं नरः पठति चेत्संसारपाथोनिधिंतीर्त्वा पल्वलवत्प्रयाति सदनं तेजोमयं ब्रह्मणः ॥ ९॥

kṛcchairkoṭiśataiḥ svapāpanidhanaṃ yaccāśvamedhaiḥ phalaṃtatsarve maṇikarṇikāsnapanaje puṇye praviṣṭaṃ bhavet |snātvā stotramidaṃ naraḥ paṭhati cetsaṃsārapāthonidhiṃtīrtvā palvalavatprayāti sadanaṃ tejomayaṃ brahmaṇaḥ || 9||

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्यश्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्यश्रीमच्छंकरभगवतः कृतौमणिकर्णिकाष्टकं सम्पूर्णम् ॥

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasyaśrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasyaśrīmacchaṃkarabhagavataḥ kṛtaumaṇikarṇikāṣṭakaṃ sampūrṇam ||