गङ्गातरङ्गः Gangatarangah

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥श्रीगङ्गे भागीरथि श्रीशङ्करमौलिमालतीमाले ।करुणावति जय भगवति पाहि कृपापाङ्गतः शिवसदये ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||śrīgaṅge bhāgīrathi śrīśaṅkaramaulimālatīmāle |karuṇāvati jaya bhagavati pāhi kṛpāpāṅgataḥ śivasadaye || 1||

पङ्क्तावुपविष्टानां सर्वेषां तर्पणं समं न्याय्यम् ।मम तु श्रोत्रं तृप्तं गङ्गे ! रीतिः कथं त्वदीयेयम् ॥ २॥

paṅktāvupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ tarpaṇaṃ samaṃ nyāyyam |mama tu śrotraṃ tṛptaṃ gaṅge ! rītiḥ kathaṃ tvadīyeyam || 2||

सर्वेन्द्रियसौहित्यं यथा भविष्यति तथा लघु विधेयम् ।अद्यावधि यज्जातं जातं गङ्गे ! त्वया दया कार्या ॥ ३॥

sarvendriyasauhityaṃ yathā bhaviṣyati tathā laghu vidheyam |adyāvadhi yajjātaṃ jātaṃ gaṅge ! tvayā dayā kāryā || 3||

दयनीयोऽयं गङ्गे सर्वैधर्मादिभिः परित्यक्तः ।यामि शरणं कमधुना त्वया विना व्रात्यराजोऽहम् ॥ ४॥

dayanīyo'yaṃ gaṅge sarvaidharmādibhiḥ parityaktaḥ |yāmi śaraṇaṃ kamadhunā tvayā vinā vrātyarājo'ham || 4||

पूर्वं समुद्धृतः कति संप्रत्युद्धर्तुमनलसासि त्वम् ।अग्रे समुद्धरिष्यसि तन्मध्ये मादृशो नैव ॥ ५॥

pūrvaṃ samuddhṛtaḥ kati saṃpratyuddhartumanalasāsi tvam |agre samuddhariṣyasi tanmadhye mādṛśo naiva || 5||

पूर्वं न चैव मादृङ् नोचेदानीं पुरः कुतो भविता ।इति सङ्ख्यातुमनलसा भव भवति जाह्नवि त्रिपथगे त्वम् ॥ ६॥

pūrvaṃ na caiva mādṛṅ nocedānīṃ puraḥ kuto bhavitā |iti saṅkhyātumanalasā bhava bhavati jāhnavi tripathage tvam || 6||

पापिन उद्धर्तु त्वं बद्धपरिकरा श्रुतं मनीषिभ्यः ।इत्थं सति मद्विषये गङ्गे केयं प्रमीला त्वम् ॥ ७॥

pāpina uddhartu tvaṃ baddhaparikarā śrutaṃ manīṣibhyaḥ |itthaṃ sati madviṣaye gaṅge keyaṃ pramīlā tvam || 7||

प्राक्कर्म पचेलिमतामाप्तमिदानीन्तने जनुषि ।इति विदितमहो गङ्गे प्रोत्का यत्सेवनाय धिषणेयम् ॥ ८॥

prākkarma pacelimatāmāptamidānīntane januṣi |iti viditamaho gaṅge protkā yatsevanāya dhiṣaṇeyam || 8||

तव भवतु नमस्कारो मद्विषये देवि ! भो नमस्तुभ्यम् ।करुणावति जय गङ्गे पाहि कृपापाङ्गदृष्टिपातैः ॥ ९॥

tava bhavatu namaskāro madviṣaye devi ! bho namastubhyam |karuṇāvati jaya gaṅge pāhi kṛpāpāṅgadṛṣṭipātaiḥ || 9||

कतिचिद् ब्रुवन्ति विन्दुं नितम्बमात्रं च जानुदघ्नं च ।केचिद् गुल्फद्वयसम्भवसिन्धुं देवतान्तराश्रयणात् ॥ १०॥

katicid bruvanti vinduṃ nitambamātraṃ ca jānudaghnaṃ ca |kecid gulphadvayasambhavasindhuṃ devatāntarāśrayaṇāt || 10||

तव संश्रयाद्धि गङ्गे भवसिन्धोरस्तितां न मन्येऽहम् ।अथवा मन्ये भ्रमं खेनगरः शशविषाणमंशुजलम् ॥ ११॥

tava saṃśrayāddhi gaṅge bhavasindhorastitāṃ na manye'ham |athavā manye bhramaṃ khenagaraḥ śaśaviṣāṇamaṃśujalam || 11||

शरदां पञ्चसहस्री तवस्थितेर्मानमिति विदामाज्ञा ।गङ्गे यदवधि विदिता तदवधि मां पीड्यत्यधीरत्वम् ॥ १२॥

śaradāṃ pañcasahasrī tavasthitermānamiti vidāmājñā |gaṅge yadavadhi viditā tadavadhi māṃ pīḍyatyadhīratvam || 12||

यस्मिन्कस्मिन् हि भवे तिर्यश्चित्वं समुद्धरिष्यसि माम् ।इति सत्यमथाप्यस्मिँश्चरमभवे पासि चेच्चमत्कारः ॥ १३॥

yasminkasmin hi bhave tiryaścitvaṃ samuddhariṣyasi mām |iti satyamathāpyasmim̐ścaramabhave pāsi ceccamatkāraḥ || 13||

वीचीपतितं सर्वा नद्यः सन्तारयन्ति किं चित्रम् ।त्वमवीचीपतितमपि हि गङ्गे सन्तारयस्यहो चित्रम् ॥ १४॥

vīcīpatitaṃ sarvā nadyaḥ santārayanti kiṃ citram |tvamavīcīpatitamapi hi gaṅge santārayasyaho citram || 14||

वंशानुत्पादयसि त्वं वर्द्धयसे तथैव जीवयसि ।रक्षसि विस्तारयसि स्वस्मिन्पतितं हि तारयसि ॥ १५॥

vaṃśānutpādayasi tvaṃ varddhayase tathaiva jīvayasi |rakṣasi vistārayasi svasminpatitaṃ hi tārayasi || 15||

सद्वंशभवे वंशोद्धारिणि गङ्गे नमस्करोमि त्वाम् ।वंश्यमपि दीनं द्विजं किं त्वं नाद्यापि तारयसि ॥ १६॥

sadvaṃśabhave vaṃśoddhāriṇi gaṅge namaskaromi tvām |vaṃśyamapi dīnaṃ dvijaṃ kiṃ tvaṃ nādyāpi tārayasi || 16||

नो तारयसि हि मां चेन्मा तारय देवि भोः स्वतन्त्रा त्वम् ।मज्जयसि तर्हि मज्जय गङ्गे स्वस्मिन्सुगण्डशैलमिव ॥ १७॥

no tārayasi hi māṃ cenmā tāraya devi bhoḥ svatantrā tvam |majjayasi tarhi majjaya gaṅge svasminsugaṇḍaśailamiva || 17||

मा मास्तु मदुद्धारो नैव त्वामर्थये कदाचिदपि ।क्षुद्रं यादोजातं विधाय मां स्थापयाशु निजजठरे ॥ १८॥

mā māstu maduddhāro naiva tvāmarthaye kadācidapi |kṣudraṃ yādojātaṃ vidhāya māṃ sthāpayāśu nijajaṭhare || 18||

यद्यपि यादः क्षुद्रं चरति महच्चेत्तथापि मदनुमतिः ।किं तव गतमत्र परं मज्जय नामाशु मा विधेहि चिरम् ॥ १९॥

yadyapi yādaḥ kṣudraṃ carati mahaccettathāpi madanumatiḥ |kiṃ tava gatamatra paraṃ majjaya nāmāśu mā vidhehi ciram || 19||

भवसिन्धौ मज्जाया विभ्यति ताभ्यः सुविद्वांसः ।नाहं विभेमि मातर्भवसिन्धौ त्वयि ममास्तु मज्जैवः ॥ २०॥

bhavasindhau majjāyā vibhyati tābhyaḥ suvidvāṃsaḥ |nāhaṃ vibhemi mātarbhavasindhau tvayi mamāstu majjaivaḥ || 20||

लक्ष्मीनाथं त्यक्त्वा मत्वा श्लाघ्यं कपर्दिसम्बन्धम् ।गङ्गे भूमौ विचरस्यतः कपर्द्यस्मि दृग्विषयः ॥ २१॥

lakṣmīnāthaṃ tyaktvā matvā ślāghyaṃ kapardisambandham |gaṅge bhūmau vicarasyataḥ kapardyasmi dṛgviṣayaḥ || 21||

गोमूर्त्यश्वत्थादीनितरत्र त्वं कुरुष्व मा माम्भोः ।कृमिमशकवेतसादीन् प्रविधाय स्थापयाशु निजजठरे ॥ २२॥

gomūrtyaśvatthādīnitaratra tvaṃ kuruṣva mā māmbhoḥ |kṛmimaśakavetasādīn pravidhāya sthāpayāśu nijajaṭhare || 22||

सगरानुद्धर्तुमना भूरन्ध्रप्लावनं कृतवती त्वम् ।सगरोऽस्मि बहुलरन्ध्रः प्लावयसि न मां सुरापगे किमिति ॥ २३॥

sagarānuddhartumanā bhūrandhraplāvanaṃ kṛtavatī tvam |sagaro'smi bahularandhraḥ plāvayasi na māṃ surāpage kimiti || 23||

सुरसङ्गात्सुरधुनिता प्राप्ता याता तथापि नोक्षरता ।भूसुरसङ्गादधिकैकाक्षरताप्तिः कथं न सा व्रियते ॥ २४॥

surasaṅgātsuradhunitā prāptā yātā tathāpi nokṣaratā |bhūsurasaṅgādadhikaikākṣaratāptiḥ kathaṃ na sā vriyate || 24||

त्वन्मज्जनमेव परं श्लाघ्यं मान्यं श्रुतेर्वचोऽस्माकम् ।नान्यत्रामरमुक्तावलिनीराजितपदं पदं शाक्रम् ॥ २५॥

tvanmajjanameva paraṃ ślāghyaṃ mānyaṃ śrutervaco'smākam |nānyatrāmaramuktāvalinīrājitapadaṃ padaṃ śākram || 25||

अच्युतपदच्युतापि हि दातुं नैनं पदं स्वतन्त्रा त्वम् ।काऽन्येदृशी द्वितीया स्वपदभ्रष्टा सती तदर्पयितुम् ॥ २६॥

acyutapadacyutāpi hi dātuṃ nainaṃ padaṃ svatantrā tvam |kā'nyedṛśī dvitīyā svapadabhraṣṭā satī tadarpayitum || 26||

दोषत्रयापनुत्यै त्रिविधा मर्त्यास्त्वयि प्रमज्जन्ति ।द्विचतुर्दशदोषाढ्यांस्तांस्त्वं कुरुषे कथं त्वेतत् ॥ २७॥

doṣatrayāpanutyai trividhā martyāstvayi pramajjanti |dvicaturdaśadoṣāḍhyāṃstāṃstvaṃ kuruṣe kathaṃ tvetat || 27||

कश्चित्कञ्चिच्छ्रयतेत्याधिक्यं लब्धुमिति जनस्थित्याम् ।भूतं चतुर्विधं त्वं त्रिविधं कुरुषे कथं गङ्गे ! ॥ २८॥

kaścitkañcicchrayatetyādhikyaṃ labdhumiti janasthityām |bhūtaṃ caturvidhaṃ tvaṃ trividhaṃ kuruṣe kathaṃ gaṅge ! || 28||

अम्ब ! त्वद्दर्शनतो मुक्तिर्न स्नानजं फलं जाने ।इति यद्वदति विपश्चित्तदलीकः स्नानतस्त्रिमूर्तित्वम् ॥ २९॥

amba ! tvaddarśanato muktirna snānajaṃ phalaṃ jāne |iti yadvadati vipaścittadalīkaḥ snānatastrimūrtitvam || 29||

त्रिगुणांशं पङ्कमार्ष्टिं कर्तुं मर्त्यास्त्वयि प्रमज्जन्ति ।तानविशेषेण त्वं करोषि निजलीलया त्रिगुणमूर्तीन् ॥ ३०॥

triguṇāṃśaṃ paṅkamārṣṭiṃ kartuṃ martyāstvayi pramajjanti |tānaviśeṣeṇa tvaṃ karoṣi nijalīlayā triguṇamūrtīn || 30||

गङ्गे नश्यति जननं त्वन्मज्जनतो वदन्ति तदलीकम् ।जन्तुनिवहो निमज्जँस्त्वयि भवति हि शङ्करो विधिर्विष्णुः ॥ ३१॥

gaṅge naśyati jananaṃ tvanmajjanato vadanti tadalīkam |jantunivaho nimajjam̐stvayi bhavati hi śaṅkaro vidhirviṣṇuḥ || 31||

स्वर्गादधः पतन्ती स्वोर्ध्वं गङ्गे निमज्जतो नयसि ।सोढ्वाऽपि विपद्गणमथ सन्तः परकार्यसाधने व्यग्राः ॥ ३२॥

svargādadhaḥ patantī svordhvaṃ gaṅge nimajjato nayasi |soḍhvā'pi vipadgaṇamatha santaḥ parakāryasādhane vyagrāḥ || 32||

गङ्गाप्रार्थनातरङ्गो गङ्गाचरणे समर्पितः शिशुना ।सगुणो विगुणो वा स्तां श्राव्यं कलभाषणं हि शिशोः ॥ ३३॥

gaṅgāprārthanātaraṅgo gaṅgācaraṇe samarpitaḥ śiśunā |saguṇo viguṇo vā stāṃ śrāvyaṃ kalabhāṣaṇaṃ hi śiśoḥ || 33||

इति श्रीमदार्याचार्यमयूरपण्डितानुजसूनबालकविरचितोगङ्गार्थनातरङ्गः शिवाय भूयात् ॥

iti śrīmadāryācāryamayūrapaṇḍitānujasūnabālakaviracitogaṅgārthanātaraṅgaḥ śivāya bhūyāt ||