विष्णुपूजाविधिनिरूपणम् Vishnupujavidhinirupanam

रुद्र उवाच ।भूय एवं जगन्नाथ पूजां कथय मे प्रभो ।यया तरेयं संसारसागरं ह्यतिदुस्तरम् ॥ १॥

rudra uvāca |bhūya evaṃ jagannātha pūjāṃ kathaya me prabho |yayā tareyaṃ saṃsārasāgaraṃ hyatidustaram || 1||

हरिरुवाच ।अर्चनं विष्णुदेवस्य वक्ष्यामि वृषभध्वज ।तच्छृणुष्व महाभाग भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम् ॥ २॥

hariruvāca |arcanaṃ viṣṇudevasya vakṣyāmi vṛṣabhadhvaja |tacchṛṇuṣva mahābhāga bhuktimuktipradaṃ śubham || 2||

कृत्वा स्नानं ततः सन्ध्यां ततो यागगृहं व्रजेत् ।प्रक्षाल्य पाणी पादौ च आचम्य च विशेषतः ॥ ३॥

kṛtvā snānaṃ tataḥ sandhyāṃ tato yāgagṛhaṃ vrajet |prakṣālya pāṇī pādau ca ācamya ca viśeṣataḥ || 3||

मूलमन्त्रं समस्तं तु हस्तयोर्व्यापकं न्यसेत् ।मूलमन्त्रं च देवस्य शृणु रुद्र वदामि ते ॥ ४॥

mūlamantraṃ samastaṃ tu hastayorvyāpakaṃ nyaset |mūlamantraṃ ca devasya śṛṇu rudra vadāmi te || 4||

ॐ श्रीं ह्रीं श्रीधराय विष्णवे नमः ।अयं मन्त्रः सुरेशस्य विष्णोरीशस्य वाचकः ॥ ५॥

oṃ śrīṃ hrīṃ śrīdharāya viṣṇave namaḥ |ayaṃ mantraḥ sureśasya viṣṇorīśasya vācakaḥ || 5||

सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वग्रहहरस्तथा ।सर्वपापहरश्चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकः ॥ ६॥

sarvavyādhiharaścaiva sarvagrahaharastathā |sarvapāpaharaścaiva bhuktimuktipradāyakaḥ || 6||

अङ्गन्यासं ततः कुर्यादेभिर्मन्त्रौर्विचक्षणः ।ॐ हां हृदयाय नमः ।ॐ हीं शिरसे स्वाहा ।ॐ हूं शिखायै वषट् ।ॐ हैं कवचाय हुम् ।ॐ हौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।ॐ हः अस्त्राय फट् ॥ ७॥

aṅganyāsaṃ tataḥ kuryādebhirmantraurvicakṣaṇaḥ |oṃ hāṃ hṛdayāya namaḥ |oṃ hīṃ śirase svāhā |oṃ hūṃ śikhāyai vaṣaṭ |oṃ haiṃ kavacāya hum |oṃ hauṃ netratrayāya vauṣaṭ |oṃ haḥ astrāya phaṭ || 7||

इति मन्त्रः समाख्यातो मया ते प्रभविष्णुना ।न्यासं कृत्वात्मनो मुद्रां दर्शयेद्विजितात्मवान् ॥ ८॥

iti mantraḥ samākhyāto mayā te prabhaviṣṇunā |nyāsaṃ kṛtvātmano mudrāṃ darśayedvijitātmavān || 8||

ततो ध्यायेत्परं विष्णुं हृत्कोटरसमाश्रितम् ।शङ्खचक्रसमायुक्तं कुन्देन्दुधवलं हरिम् ॥ ९॥

tato dhyāyetparaṃ viṣṇuṃ hṛtkoṭarasamāśritam |śaṅkhacakrasamāyuktaṃ kundendudhavalaṃ harim || 9||

श्रीवत्सकौस्तुभयुतं वनमालासमन्वितम् ।रत्नहारकिरीटेन संयुक्तं परमेश्वरम् ॥ १०॥

śrīvatsakaustubhayutaṃ vanamālāsamanvitam |ratnahārakirīṭena saṃyuktaṃ parameśvaram || 10||

अहं विष्णुरिति ध्यात्वा कृत्वा वै शोधनादिकम् ।यं क्षौं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य नामभिः ॥ ११॥

ahaṃ viṣṇuriti dhyātvā kṛtvā vai śodhanādikam |yaṃ kṣauṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya nāmabhiḥ || 11||

अण्डमुत्पाद्य च ततः प्रणवेनैव भेदयेत् ।तत्र पूर्वोक्तरूपं तु भावयित्वा वृषध्वज ॥ १२॥

aṇḍamutpādya ca tataḥ praṇavenaiva bhedayet |tatra pūrvoktarūpaṃ tu bhāvayitvā vṛṣadhvaja || 12||

आत्मपूजां ततः कुर्याद्गन्धपुष्पादिभिः शुभैः ।आवाह्य पूजयेत्सर्वा देवता आसनस्य याः ॥ १३॥

ātmapūjāṃ tataḥ kuryādgandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ |āvāhya pūjayetsarvā devatā āsanasya yāḥ || 13||

मन्त्रैरेभिर्महादेव तन्मन्त्रं शृणु शङ्कर ।विष्ण्वासनदेवता आगच्छत ॥ १४॥

mantrairebhirmahādeva tanmantraṃ śṛṇu śaṅkara |viṣṇvāsanadevatā āgacchata || 14||

ॐ समस्तपरिवारायाच्युताय नमः ।ॐ धात्रे नमः ।ॐ विधात्रे नमः ।ॐ गङ्गायै नमः ।ॐ यमुनायै नमः ।ॐ शङ्खनिधये नमः ।ॐ पद्मनिधये नमः ।ॐ चण्डाय नमः ।ॐ प्रचण्डाय नमः ।ॐ द्वारश्रियै नमः ।ॐ आधारशक्त्यै नमः ।ॐ कूर्माय नमः ।ॐ अनन्ताय नमः ।ॐ श्रियै नमः ।ॐ धर्माय नमः ।ॐ ज्ञानाय नमः ।ॐ वैराग्याय नमः ।ॐ ऐश्वर्याय नमः ।ॐ अधर्माय नमः ।ॐ अज्ञानाय नमः ।ॐ अवैराग्याय नमः ।ॐ अनैश्वर्याय नमः ।ॐ सं सत्त्वाय नमः ।ॐ रं रजसे नमः ।ॐ तं तमसे नमः ।ॐ कं कन्दाय नमः ।ॐ नं नालाय नमः ।ॐ लं पद्माय नमः ।ॐ अं अर्कमण्डलाय नमः ।ॐ सों सोममण्डलाय नमः ।ॐ वं वह्निमण्डलाय नमः ।ॐ विमलायै नमः ।ॐ उत्कर्षिण्यै नमः ।ॐ ज्ञानायै नमः ।ॐ क्रियायै नमः ।ॐ योगायै नमः ।ॐ प्रह्व्यै नमः ।ॐ सत्यायै नमः ।ॐ ईशानायै नमः ।ॐ अनुग्रहायै नमः ॥ १५॥

oṃ samastaparivārāyācyutāya namaḥ |oṃ dhātre namaḥ |oṃ vidhātre namaḥ |oṃ gaṅgāyai namaḥ |oṃ yamunāyai namaḥ |oṃ śaṅkhanidhaye namaḥ |oṃ padmanidhaye namaḥ |oṃ caṇḍāya namaḥ |oṃ pracaṇḍāya namaḥ |oṃ dvāraśriyai namaḥ |oṃ ādhāraśaktyai namaḥ |oṃ kūrmāya namaḥ |oṃ anantāya namaḥ |oṃ śriyai namaḥ |oṃ dharmāya namaḥ |oṃ jñānāya namaḥ |oṃ vairāgyāya namaḥ |oṃ aiśvaryāya namaḥ |oṃ adharmāya namaḥ |oṃ ajñānāya namaḥ |oṃ avairāgyāya namaḥ |oṃ anaiśvaryāya namaḥ |oṃ saṃ sattvāya namaḥ |oṃ raṃ rajase namaḥ |oṃ taṃ tamase namaḥ |oṃ kaṃ kandāya namaḥ |oṃ naṃ nālāya namaḥ |oṃ laṃ padmāya namaḥ |oṃ aṃ arkamaṇḍalāya namaḥ |oṃ soṃ somamaṇḍalāya namaḥ |oṃ vaṃ vahnimaṇḍalāya namaḥ |oṃ vimalāyai namaḥ |oṃ utkarṣiṇyai namaḥ |oṃ jñānāyai namaḥ |oṃ kriyāyai namaḥ |oṃ yogāyai namaḥ |oṃ prahvyai namaḥ |oṃ satyāyai namaḥ |oṃ īśānāyai namaḥ |oṃ anugrahāyai namaḥ || 15||

गन्धपुष्पादिभिस्त्वेतैर्मन्त्रैरेतास्तु पूजयेत् ।पूजयित्वा ततो विष्णुं सृष्टिसंहारकारिणम् ॥ १६॥

gandhapuṣpādibhistvetairmantrairetāstu pūjayet |pūjayitvā tato viṣṇuṃ sṛṣṭisaṃhārakāriṇam || 16||

आवाह्य मण्डले रुद्र पूजयेत्परमेश्वरम् ।अनेन विधिना रुद्र सर्वपापहरं परम् ॥ १७॥

āvāhya maṇḍale rudra pūjayetparameśvaram |anena vidhinā rudra sarvapāpaharaṃ param || 17||

यथाऽऽत्मनि तथा देवे न्यासं कुर्वीत चादितः ।मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चादर्घ्यादीनर्पयेत्ततः ॥ १८॥

yathā''tmani tathā deve nyāsaṃ kurvīta cāditaḥ |mudrāṃ pradarśayetpaścādarghyādīnarpayettataḥ || 18||

स्नानां कुर्यात्ततो वस्त्रं दद्यादाचमनं ततः ।गन्धपुष्पं तथा धूपं दीपं दद्याच्चरुं ततः ॥ १९॥

snānāṃ kuryāttato vastraṃ dadyādācamanaṃ tataḥ |gandhapuṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ dadyāccaruṃ tataḥ || 19||

प्रदक्षिणं ततो जप्यं ततस्तस्मिन्समर्पयेत् ।अङ्गादीनां स्वमन्त्रैश्च पूजां कुर्वीत साधकः ॥ २०॥

pradakṣiṇaṃ tato japyaṃ tatastasminsamarpayet |aṅgādīnāṃ svamantraiśca pūjāṃ kurvīta sādhakaḥ || 20||

देवस्य मूलमन्त्रेणेत्येवं विद्धि वृषध्वज ।मन्त्राञ्छृणु त्रिनेत्र त्वं कथ्यमानान्मयाधुना ॥ २१॥

devasya mūlamantreṇetyevaṃ viddhi vṛṣadhvaja |mantrāñchṛṇu trinetra tvaṃ kathyamānānmayādhunā || 21||

ॐ हां हृदयाय नमः ।ॐ हीं शिरसे नमः ।ॐ हूं शिखायै नमः ।ॐ हैं कवचाय नमः ।ॐ हौं नेत्रत्रयाय नमः ।ॐ हः अस्त्राय नमः ।ॐ श्रियै नमः ।ॐ शङ्खाय नमः ।ॐ पद्माय नमः ।ॐ चक्राय नमः ।ॐ गदायै नमः ।ॐ श्रीवत्साय नमः ।ॐ कौस्तुभाय नमः ।ॐ वनमालायै नमः ।ॐ पीताम्बराय नमः ।ॐ खड्गाय नमः ।ॐ मुसलाय नमः ।ॐ पाशाय नमः ।ॐ अङ्कुशाय नमः ।ॐ शार्ङ्गाय नमः ।ॐ शराय नमः ।ॐ ब्रह्मणे नमः ।ॐ नारदाय नमः ।ॐ पूर्वसिद्धेभ्यो नमः ।ॐ भागवतेभ्यो नमः ।ॐ गुरुभ्यो नमः ।ॐ परमगुरुभ्यो नमः ।ॐ इन्द्राय सुराधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ अग्नये तेजोऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ यमाय प्रेताधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ निरृतये रक्षोऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ वरुणाय जलाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ वायवे प्राणाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ सोमाय नक्षत्राधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ ईशानाय विद्याधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ अनन्ताय नागाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ ब्रह्मणे लोकाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।ॐ वज्राय हुं फट् नमः ।ॐ शक्त्यै हुं फट् नमः ।ॐ दण्डाय हुं फट् नमः ।ॐ खड्गाय हुं फट् नमः ।ॐ पाशाय हुं फट् नमः ।ॐ ध्वजाय हुं फट् नमः ।ॐ गदायै हुं फट् नमः ।ॐ त्रिशूलाय हुं फट् नमः ।ॐ चक्राय हुं फट् नमः ।ॐ पद्माय हुं फट् नमः ।ॐ वौं विष्वक्सेनाय नमः ॥ २२॥

oṃ hāṃ hṛdayāya namaḥ |oṃ hīṃ śirase namaḥ |oṃ hūṃ śikhāyai namaḥ |oṃ haiṃ kavacāya namaḥ |oṃ hauṃ netratrayāya namaḥ |oṃ haḥ astrāya namaḥ |oṃ śriyai namaḥ |oṃ śaṅkhāya namaḥ |oṃ padmāya namaḥ |oṃ cakrāya namaḥ |oṃ gadāyai namaḥ |oṃ śrīvatsāya namaḥ |oṃ kaustubhāya namaḥ |oṃ vanamālāyai namaḥ |oṃ pītāmbarāya namaḥ |oṃ khaḍgāya namaḥ |oṃ musalāya namaḥ |oṃ pāśāya namaḥ |oṃ aṅkuśāya namaḥ |oṃ śārṅgāya namaḥ |oṃ śarāya namaḥ |oṃ brahmaṇe namaḥ |oṃ nāradāya namaḥ |oṃ pūrvasiddhebhyo namaḥ |oṃ bhāgavatebhyo namaḥ |oṃ gurubhyo namaḥ |oṃ paramagurubhyo namaḥ |oṃ indrāya surādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ agnaye tejo'dhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ yamāya pretādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ nirṛtaye rakṣo'dhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ varuṇāya jalādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ vāyave prāṇādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ somāya nakṣatrādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ īśānāya vidyādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ anantāya nāgādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ brahmaṇe lokādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |oṃ vajrāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ śaktyai huṃ phaṭ namaḥ |oṃ daṇḍāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ khaḍgāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ pāśāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ dhvajāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ gadāyai huṃ phaṭ namaḥ |oṃ triśūlāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ cakrāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ padmāya huṃ phaṭ namaḥ |oṃ vauṃ viṣvaksenāya namaḥ || 22||

एभिमन्त्रैर्महादेव पूज्या अङ्गादयो नरैः ।पूजयित्वा महात्मानं विष्णुं ब्रह्मस्वरूपिणम् ॥ २३॥

ebhimantrairmahādeva pūjyā aṅgādayo naraiḥ |pūjayitvā mahātmānaṃ viṣṇuṃ brahmasvarūpiṇam || 23||

स्तुवीत चानया स्तुत्या परमात्मानमव्ययम् ।विष्णवे देवदेवाय नमो वै प्रभविष्णवे ॥ २४॥

stuvīta cānayā stutyā paramātmānamavyayam |viṣṇave devadevāya namo vai prabhaviṣṇave || 24||

विष्णवे वासुदेवाय नमः स्थितिकराय च ।ग्रसिष्णवे नमश्चैव नमः प्रलयशायिने ॥ २५॥

viṣṇave vāsudevāya namaḥ sthitikarāya ca |grasiṣṇave namaścaiva namaḥ pralayaśāyine || 25||

देवानां प्रभवे चैव यज्ञानां प्रभवे नमः ।मुनीनां प्रभवे नित्यं यक्षाणां प्रभविष्णवे ॥ २६॥

devānāṃ prabhave caiva yajñānāṃ prabhave namaḥ |munīnāṃ prabhave nityaṃ yakṣāṇāṃ prabhaviṣṇave || 26||

जिष्णवे सर्वदेवानां सर्वगाय महात्मने ।ब्रह्मेन्द्ररुद्रवन्द्याय सर्वेशाय नमो नमः ॥ २७॥

jiṣṇave sarvadevānāṃ sarvagāya mahātmane |brahmendrarudravandyāya sarveśāya namo namaḥ || 27||

सर्वलोकहितार्थाय लोकाध्यक्षाय वै नमः ।सर्वगोप्त्रे सर्वकर्त्रे सर्वदुष्टविनाशिने ॥ २८॥

sarvalokahitārthāya lokādhyakṣāya vai namaḥ |sarvagoptre sarvakartre sarvaduṣṭavināśine || 28||

वरप्रदाय शान्ताय वरेण्याय नमो नमः ।शरण्याय सुरूपाय धर्मकामार्थदायिने ॥ २९॥

varapradāya śāntāya vareṇyāya namo namaḥ |śaraṇyāya surūpāya dharmakāmārthadāyine || 29||

स्तुत्वा ध्यायेत्स्वहृदये ब्रह्मरूपिणमव्ययम् ।एवं तु पूजयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर ॥ ३०॥

stutvā dhyāyetsvahṛdaye brahmarūpiṇamavyayam |evaṃ tu pūjayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara || 30||

मूलमन्त्रं जपेद्वापि यः स याति नरो हरिम् ।एतत्ते कथितं रुद्र विष्णोरर्चनमुत्तमम् ॥ ३१॥

mūlamantraṃ japedvāpi yaḥ sa yāti naro harim |etatte kathitaṃ rudra viṣṇorarcanamuttamam || 31||

रहस्यं परमं गुह्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम् ।एतद्यश्च पठेद्विद्वान्विष्णुभक्तः पुमान्हर ।शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ३२॥

rahasyaṃ paramaṃ guhyaṃ bhuktimuktipradaṃ param |etadyaśca paṭhedvidvānviṣṇubhaktaḥ pumānhara |śṛṇuyācchrāvayedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati || 32||

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डेविष्णुपूजाविधिर्नामैकत्रिंशोध्यायः ॥ ३१॥

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍeviṣṇupūjāvidhirnāmaikatriṃśodhyāyaḥ || 31||

गरुडपुराण । पूर्वखण्ड । अध्याय ३१/२३२७॥गरुडपुराण । पूर्वखण्ड । अध्याय ३१/२३-२७॥

garuḍapurāṇa | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 31/2327||garuḍapurāṇa | pūrvakhaṇḍa | adhyāya 31/23-27||