विष्णुस्तुतिः (गजेन्द्रकृता भागवतान्तर्गता) Shrivishnustutih (gajendrakrita)

ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् ।पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि ॥ १॥

oṃ namo bhagavate tasmai yata etaccidātmakam |puruṣāyādibījāya pareśāyābhidhīmahi || 1||

यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् ।योऽस्मात्परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥ २॥

yasminnidaṃ yataścedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam |yo'smātparasmācca parastaṃ prapadye svayambhuvam || 2||

यः स्वयात्मनीदं निजमाययार्पितं क्वचिद्विभातं क च तत्तिरोहितम् ।अविद्धदृक् साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्परः ॥ ३॥

yaḥ svayātmanīdaṃ nijamāyayārpitaṃ kvacidvibhātaṃ ka ca tattirohitam |aviddhadṛk sākṣyubhayaṃ tadīkṣate sa ātmamūlo'vatu māṃ parātparaḥ || 3||

कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु ।तमस्तदासीद्गहनं गभीरं यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभुः ॥ ४॥

kālena pañcatvamiteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarvahetuṣu |tamastadāsīdgahanaṃ gabhīraṃ yastasya pāre'bhivirājate vibhuḥ || 4||

न यस्य देवा ऋषयः पदं विदुर्जन्तुः पुनः कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् ।यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमणः स माऽवतु ॥ ५॥

na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidurjantuḥ punaḥ ko'rhati gantumīritum |yathā naṭasyākṛtibhirviceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa mā'vatu || 5||

दिदृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलं विमुक्तसङ्गा मुनयः सुसाधवः ।चरन्त्यलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूताः सुहृदः स मे गतिः ॥ ६॥

didṛkṣavo yasya padaṃ sumaṅgalaṃ vimuktasaṅgā munayaḥ susādhavaḥ |carantyalokavratamavraṇaṃ vane bhūtātmabhūtāḥ suhṛdaḥ sa me gatiḥ || 6||

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा ।तथापि लोकाप्ययसम्भवाय यः स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥ ७॥

na vidyate yasya ca janma karma vā na nāmarūpe guṇadoṣa eva vā |tathāpi lokāpyayasambhavāya yaḥ svamāyayā tānyanukālamṛcchati || 7||

तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ।अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥ ८॥

tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nantaśaktaye |arūpāyorurūpāya nama āścaryakarmaṇe || 8||

नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने ।नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि ॥ ९॥

nama ātmapradīpāya sākṣiṇe paramātmane |namo girāṃ vidūrāya manasaścetasāmapi || 9||

सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता ।नमः कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥ १०॥

sattvena pratilabhyāya naiṣkarmyeṇa vipaścitā |namaḥ kaivalyanāthāya nirvāṇasukhasaṃvide || 10||

नमः शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे ।निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च ॥ ११॥

namaḥ śāntāya ghorāya mūḍhāya guṇadharmiṇe |nirviśeṣāya sāmyāya namo jñānaghanāya ca || 11||

क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे ।पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नभ ॥ १२॥

kṣetrajñāya namastubhyaṃ sarvādhyakṣāya sākṣiṇe |puruṣāyātmamūlāya mūlaprakṛtaye nabha || 12||

सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे ।असता छाययोक्ताय सदाभासाय ते नगः ॥ १३॥

sarvendriyaguṇadraṣṭre sarvapratyayahetave |asatā chāyayoktāya sadābhāsāya te nagaḥ || 13||

नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भुतकारणाय ।सर्वागमाम्नायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय ॥ १४॥

namo namaste'khilakāraṇāya niṣkāraṇāyādbhutakāraṇāya |sarvāgamāmnāyamahārṇavāya namo'pavargāya parāyaṇāya || 14||

गुणारणिच्छन्नचिदूष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय ।नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागमस्वयम्प्रकाशाय नमस्करोमि ॥ १५॥

guṇāraṇicchannacidūṣmapāya tatkṣobhavisphūrjitamānasāya |naiṣkarmyabhāvena vivarjitāgamasvayamprakāśāya namaskaromi || 15||

मादृक्प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणायमुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय ।स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीतप्रत्यग्दृशे भगवते बृहते नमस्ते ॥ १६॥

mādṛkprapannapaśupāśavimokṣaṇāyamuktāya bhūrikaruṇāya namo'layāya |svāṃśena sarvatanubhṛnmanasi pratītapratyagdṛśe bhagavate bṛhate namaste || 16||

आत्माऽऽत्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तैःदुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय ।मुक्तात्मभिः स्वहृदये परिभावितायज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय ॥ १७॥

ātmā''tmajāptagṛhavittajaneṣu saktaiḥduṣprāpaṇāya guṇasaṅgavivarjitāya |muktātmabhiḥ svahṛdaye paribhāvitāyajñānātmane bhagavate nama īśvarāya || 17||

यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति ।किं त्वाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥ १८॥

yaṃ dharmakāmārthavimuktikāmā bhajanta iṣṭāṃ gatimāpnuvanti |kiṃ tvāśiṣo rātyapi dehamavyayaṃ karotu me'dabhradayo vimokṣaṇam || 18||

एकान्तिनो यस्य च कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः ।अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्ति आनन्दसमुद्रमग्नाः ॥ १९॥

ekāntino yasya ca kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavatprapannāḥ |atyadbhutaṃ taccaritaṃ sumaṅgalaṃ gāyanti ānandasamudramagnāḥ || 19||

तमक्षरं ब्रह्म परं परेशमव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् ।अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूरमनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥ २०॥

tamakṣaraṃ brahma paraṃ pareśamavyaktamādhyātmikayogagamyam |atīndriyaṃ sūkṣmamivātidūramanantamādyaṃ paripūrṇamīḍe || 20||

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचराः ।नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः ॥ २१॥

yasya brahmādayo devā vedā lokāścarācarāḥ |nāmarūpavibhedena phalgvyā ca kalayā kṛtāḥ || 21||

यथाऽर्चिषोऽग्नेः सवितुर्गभस्तयोनिर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिषः ।तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहोबुद्धिर्मनः खानि शरीरसर्गाः ॥ २२॥

yathā'rciṣo'gneḥ saviturgabhastayoniryānti saṃyāntyasakṛt svarociṣaḥ |tathā yato'yaṃ guṇasampravāhobuddhirmanaḥ khāni śarīrasargāḥ || 22||

स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ्न स्त्री न षण्डो न पुमान्न जन्तुः ।नायं गुणः कर्म न सन्न चासन्निषेधशेषो जयतादशेषः ॥ २३॥

sa vai na devāsuramartyatiryaṅna strī na ṣaṇḍo na pumānna jantuḥ |nāyaṃ guṇaḥ karma na sanna cāsanniṣedhaśeṣo jayatādaśeṣaḥ || 23||

जिजीविषे नाहमिहामुया किमन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या ।इच्छामि कालेन न यस्य विप्लवस्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम् ॥ २४॥

jijīviṣe nāhamihāmuyā kimantarbahiścāvṛtayebhayonyā |icchāmi kālena na yasya viplavastasyātmalokāvaraṇasya mokṣam || 24||

सोऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् ।विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोऽस्मि परं पदम् ॥ २५॥

so'haṃ viśvasṛjaṃ viśvamaviśvaṃ viśvavedasam |viśvātmānamajaṃ brahma praṇato'smi paraṃ padam || 25||

योगरन्धितकर्माणो हृदि योगविभाविते ।योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ २६॥

yogarandhitakarmāṇo hṛdi yogavibhāvite |yogino yaṃ prapaśyanti yogeśaṃ taṃ nato'smyaham || 26||

नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेगशक्तित्रयायाखिलधीगुणाय ।प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने ॥ २७॥

namo namastubhyamasahyavegaśaktitrayāyākhiladhīguṇāya |prapannapālāya durantaśaktaye kadindriyāṇāmanavāpyavartmane || 27||

नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहन्धिया हतम् ।तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोऽस्म्यहम् ॥ २८॥

nāyaṃ veda svamātmānaṃ yacchaktyāhandhiyā hatam |taṃ duratyayamāhātmyaṃ bhagavantamito'smyaham || 28||

इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे अष्टममस्कन्धे तृतीयाध्यायान्तर्गतं गजेन्द्रकृतं विष्णुस्तोत्रं समाप्तम् ।भागवतपुराण । स्कन्ध ८ । अध्याय ३/२२९॥भागवतपुराण । स्कन्ध ८ । अध्याय ३/२-२९॥

iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe aṣṭamamaskandhe tṛtīyādhyāyāntargataṃ gajendrakṛtaṃ viṣṇustotraṃ samāptam |bhāgavatapurāṇa | skandha 8 | adhyāya 3/229||bhāgavatapurāṇa | skandha 8 | adhyāya 3/2-29||