विष्णुमहिम्नस्तोत्रम् १ Shri Vishnu Mahimnah Shtotram

श्री गणेशाय नमः ।महिम्नस्ते पारं विधिहरफणीन्द्रप्रभृतयोविदुर्नाद्यप्यज्ञश्चलमतिरहो नाथ नु कथम् ।विजानीयामद्धा नलिननयनात्मीयवचसोविशुद्ध्यै वक्ष्यामीषदपि तु तथापि स्वमतितः ॥ १॥

śrī gaṇeśāya namaḥ |mahimnaste pāraṃ vidhiharaphaṇīndraprabhṛtayovidurnādyapyajñaścalamatiraho nātha nu katham |vijānīyāmaddhā nalinanayanātmīyavacasoviśuddhyai vakṣyāmīṣadapi tu tathāpi svamatitaḥ || 1||

यदाहुर्ब्रह्मैके पुरुषमितरे कर्म चपरेऽपरे बुद्धं चान्ये शिवमपि च धातारमपरे ।तथा शक्तिं केचिद्गणपतिमुतार्कं चसुधियो मतीनां वै भेदात्त्वमसि तदशेषं मम मतिः ॥ २॥

yadāhurbrahmaike puruṣamitare karma capare'pare buddhaṃ cānye śivamapi ca dhātāramapare |tathā śaktiṃ kecidgaṇapatimutārkaṃ casudhiyo matīnāṃ vai bhedāttvamasi tadaśeṣaṃ mama matiḥ || 2||

शिवः पादाम्भस्ते शिरसि धृतवानादरयुतंतथा शक्तिश्चासौ तव तनुजतेजोमयतनुः ।दिनेशं चैवामुं तव नयनमूचुस्तु नियमास्त्वदन्यःको ध्येयो जगति किल देवो वद विभो ॥ ३॥

śivaḥ pādāmbhaste śirasi dhṛtavānādarayutaṃtathā śaktiścāsau tava tanujatejomayatanuḥ |dineśaṃ caivāmuṃ tava nayanamūcustu niyamāstvadanyaḥko dhyeyo jagati kila devo vada vibho || 3||

क्वचिन्मत्स्यः कूर्मः क्वचिदपि वराहो नरहरिःक्वचित्खर्वो रामो दशरथसुतो नन्दतनयः ।क्वचिद्बुद्धः कल्किर्विहरसि कुभारापहृतयेस्वतन्त्रोऽजो नित्यो विभुरपि तवाक्रीडनमिदम् ॥ ४॥

kvacinmatsyaḥ kūrmaḥ kvacidapi varāho narahariḥkvacitkharvo rāmo daśarathasuto nandatanayaḥ |kvacidbuddhaḥ kalkirviharasi kubhārāpahṛtayesvatantro'jo nityo vibhurapi tavākrīḍanamidam || 4||

हृताम्नायेनोक्तं स्तवनवरमाकर्ण्य विधिनाद्रुतं मात्स्यं धृत्वा वपुरजरशङ्खासुरमथो ।क्षयं नीत्वा मृत्योर्निगमगणमुद्धृत्य जलधेरशेषंसङ्गुप्तं जगदपि च वेदैकशरणम् ॥ ५॥

hṛtāmnāyenoktaṃ stavanavaramākarṇya vidhinādrutaṃ mātsyaṃ dhṛtvā vapurajaraśaṅkhāsuramatho |kṣayaṃ nītvā mṛtyornigamagaṇamuddhṛtya jaladheraśeṣaṃsaṅguptaṃ jagadapi ca vedaikaśaraṇam || 5||

निमज्जन्तं वार्धौ नगवरमुपालोक्यसहसा हितार्थं देवानां कमठवपुषाऽऽविश्य गहनम् ।पयोराशिं पृष्ठे तमजित सलीलं घृतवतोजगद्धातुस्तेऽभूत्किमु सुलभभाराय गिरिकः ॥ ६॥

nimajjantaṃ vārdhau nagavaramupālokyasahasā hitārthaṃ devānāṃ kamaṭhavapuṣā''viśya gahanam |payorāśiṃ pṛṣṭhe tamajita salīlaṃ ghṛtavatojagaddhātuste'bhūtkimu sulabhabhārāya girikaḥ || 6||

हिरण्याक्षः क्षोणीमविशदसुरो नक्रनिलयंसमादायामर्त्यैः कमलजुमुखैरम्बरगतैः ।स्तुतेनानन्तात्मन्नचिरमवभाति स्मविघृता त्वया दंष्ट्राग्रेऽसाववनिरखिला कन्दुक इव ॥ ७॥

hiraṇyākṣaḥ kṣoṇīmaviśadasuro nakranilayaṃsamādāyāmartyaiḥ kamalajumukhairambaragataiḥ |stutenānantātmannaciramavabhāti smavighṛtā tvayā daṃṣṭrāgre'sāvavanirakhilā kanduka iva || 7||

हरिः क्वास्तीत्युक्ते दनुजपतिनाऽऽपूर्यनिखिलं जगन्नादैः स्तम्भान्नरहरिशरीरेण करजैः ।समुत्पत्याशूरावसुरवरमादारितवतस्तवाख्याताभूमन्किमु जगति नो सर्वगतता ॥ ८॥

hariḥ kvāstītyukte danujapatinā''pūryanikhilaṃ jagannādaiḥ stambhānnarahariśarīreṇa karajaiḥ |samutpatyāśūrāvasuravaramādāritavatastavākhyātābhūmankimu jagati no sarvagatatā || 8||

विलोक्याजं द्वार्गं कपटलघुकायं सुररिपुर्निषिद्धोऽपिप्रादादसुरगुरुणात्मीयमखिलम् ।प्रसन्नस्तद्भक्त्या त्यजसि किल नाद्यापिभवनं बलेर्भक्ताधीन्यं तव विदितमेवामरपते ॥ ९॥

vilokyājaṃ dvārgaṃ kapaṭalaghukāyaṃ suraripurniṣiddho'piprādādasuraguruṇātmīyamakhilam |prasannastadbhaktyā tyajasi kila nādyāpibhavanaṃ balerbhaktādhīnyaṃ tava viditamevāmarapate || 9||

समाधावासक्तं नृपतितनयैर्वीक्ष्य पितरं हतंबाणै रोषाद्गुरुतरमुपादाय परशुम् ।विना क्षत्रं विष्णो क्षितितलमशेषं कृतवसोऽसकृत्किंभूभारोद्धरणपटुता ते न विदिता ॥ १०॥

samādhāvāsaktaṃ nṛpatitanayairvīkṣya pitaraṃ hataṃbāṇai roṣādgurutaramupādāya paraśum |vinā kṣatraṃ viṣṇo kṣititalamaśeṣaṃ kṛtavaso'sakṛtkiṃbhūbhāroddharaṇapaṭutā te na viditā || 10||

समाराध्योमेशं त्रिभुवनमिदं वासवमुखं वशेचक्रे चक्रिन्नगणयदनिशं जगदिदम् ।गतोऽसौ लङ्केशस्त्वचिरमथ ते बाणविषयंन केनाप्तं त्वत्तः फलमविनयस्यासुररिपो ॥ ११॥

samārādhyomeśaṃ tribhuvanamidaṃ vāsavamukhaṃ vaśecakre cakrinnagaṇayadaniśaṃ jagadidam |gato'sau laṅkeśastvaciramatha te bāṇaviṣayaṃna kenāptaṃ tvattaḥ phalamavinayasyāsuraripo || 11||

क्वचिद्दिव्यं शौर्यं क्वचिदपि रणे कापुरुषताक्वचिद्गीताज्ञानं क्वचिदपि परस्त्रीविहरणम् ।क्वचिन्मृत्स्नाशित्वं क्वचिदपि च वैकुण्ठविभवश्चरित्रंते नूनं शरणद विमोहाय कुधियाम् ॥ १२॥

kvaciddivyaṃ śauryaṃ kvacidapi raṇe kāpuruṣatākvacidgītājñānaṃ kvacidapi parastrīviharaṇam |kvacinmṛtsnāśitvaṃ kvacidapi ca vaikuṇṭhavibhavaścaritraṃte nūnaṃ śaraṇada vimohāya kudhiyām || 12||

न हिंस्यादित्येद्घ्रुवमवितथं वाक्यमबुधैरथाग्नीषोमीयंपशुमिति तु विप्रैर्निगदितम् ।तवैतन्नास्थानेऽसुरगणविमोहाय गदतः समृद्धिर्नीचानांनयकर हि दुःखाय जगतः ॥ १३॥

na hiṃsyādityedghruvamavitathaṃ vākyamabudhairathāgnīṣomīyaṃpaśumiti tu viprairnigaditam |tavaitannāsthāne'suragaṇavimohāya gadataḥ samṛddhirnīcānāṃnayakara hi duḥkhāya jagataḥ || 13||

विभागे वर्णानां निगमनिचये चावनितलेविलुप्ते सञ्जातो द्विजवरगृहे शम्भलपुरे ।समारुह्याश्वं स्वं लसदसिकरोम्लेञ्च्छनिकरान्निहन्ताऽस्युन्मत्तान्किल कलियुगान्ते युगपते ॥ १४॥

vibhāge varṇānāṃ nigamanicaye cāvanitalevilupte sañjāto dvijavaragṛhe śambhalapure |samāruhyāśvaṃ svaṃ lasadasikaromleñcchanikarānnihantā'syunmattānkila kaliyugānte yugapate || 14||

गभीरे कासारे जलचरवराकृष्टचरणो रणेऽशक्तोमज्जन्नभयद जलेऽचिन्तयदसौ ।यदा नागेन्द्रस्त्वां सपदि पदपाशादपगतो गतःस्वर्गं स्थानं भवति विपदां ते किमु जनः ॥ १५॥

gabhīre kāsāre jalacaravarākṛṣṭacaraṇo raṇe'śaktomajjannabhayada jale'cintayadasau |yadā nāgendrastvāṃ sapadi padapāśādapagato gataḥsvargaṃ sthānaṃ bhavati vipadāṃ te kimu janaḥ || 15||

सुतैः पृष्टो वेधाः प्रतिवचनदानेऽप्रभुरसावथात्मन्यात्मानंशरणमगमत्त्वां त्रिजगताम् ।ततस्तेऽस्तातङ्का ययुरथ मुदं हंसवपुषात्वया ते सार्वज्ञं प्रथितममरेशेह किमु नो ॥ १६॥

sutaiḥ pṛṣṭo vedhāḥ prativacanadāne'prabhurasāvathātmanyātmānaṃśaraṇamagamattvāṃ trijagatām |tataste'stātaṅkā yayuratha mudaṃ haṃsavapuṣātvayā te sārvajñaṃ prathitamamareśeha kimu no || 16||

समाविद्धो मातुर्वचनविशिखैराशु विपिनं तपश्चक्रेगत्वा तव परमतोषाय परमम् ।ध्रुवो लेभे दिव्यं पदमचलमल्पेऽपि वयसिकिमस्त्यस्मिँल्लोके त्वयि वरद तुष्टे दुरधिगम् ॥ १७॥

samāviddho māturvacanaviśikhairāśu vipinaṃ tapaścakregatvā tava paramatoṣāya paramam |dhruvo lebhe divyaṃ padamacalamalpe'pi vayasikimastyasmim̐lloke tvayi varada tuṣṭe duradhigam || 17||

वृकाद्भीतस्तूर्णं स्वजनभयभित्त्वांपशुपतिर्भ्रमँल्लोकान्सर्वान् शरणभुपयातोऽथ दनुजः ।स्वयं भस्मीभूतस्तव वचनभङ्गोद्गतमतीरमेशाहो माया तव दुरनुमेयाऽखिलजनैः ।१८॥

vṛkādbhītastūrṇaṃ svajanabhayabhittvāṃpaśupatirbhramam̐llokānsarvān śaraṇabhupayāto'tha danujaḥ |svayaṃ bhasmībhūtastava vacanabhaṅgodgatamatīrameśāho māyā tava duranumeyā'khilajanaiḥ |18||

हृतं दैत्यैर्द्दष्ट्वाऽनृतघटमजय्यैस्तु नयतः कटाक्षैःसंमोहं युवतिवरवेषेण दितिजान् ।समग्रं पीयूषं सुभग सुरपूगाय ददतः समस्यापिप्रायस्तव खलु हि भृत्येष्वभिरतिः ॥ १९॥

hṛtaṃ daityairddaṣṭvā'nṛtaghaṭamajayyaistu nayataḥ kaṭākṣaiḥsaṃmohaṃ yuvativaraveṣeṇa ditijān |samagraṃ pīyūṣaṃ subhaga surapūgāya dadataḥ samasyāpiprāyastava khalu hi bhṛtyeṣvabhiratiḥ || 19||

समाकृष्टा दुष्टैर्दुपदतनयाऽलब्धशरणा सभायांसर्वात्मंस्तव शरणमुच्चैरुपगता ।समक्षं सर्वेषामभवदचिरं चीरनिचयः स्मृतेस्तेसाफल्यं नयनविषयं नो किमु सताम् ॥ २०॥

samākṛṣṭā duṣṭairdupadatanayā'labdhaśaraṇā sabhāyāṃsarvātmaṃstava śaraṇamuccairupagatā |samakṣaṃ sarveṣāmabhavadaciraṃ cīranicayaḥ smṛtestesāphalyaṃ nayanaviṣayaṃ no kimu satām || 20||

वदन्त्येके स्थानं तव वरद वैकुण्ठमपरेगवां लोकं लोकं फणिनिलयपातालमितरे ।तथान्ये क्षीरोदं हृदयनलिनं चापि तु सतां न मन्येतत्स्थानं त्वहमिह च यत्रासि न विभो ॥ २१॥

vadantyeke sthānaṃ tava varada vaikuṇṭhamaparegavāṃ lokaṃ lokaṃ phaṇinilayapātālamitare |tathānye kṣīrodaṃ hṛdayanalinaṃ cāpi tu satāṃ na manyetatsthānaṃ tvahamiha ca yatrāsi na vibho || 21||

शिवोऽहं रुद्राणामहममरराजो दिविषदां मुनीनांव्यासोऽहं सुरवर समुद्रोऽस्मि सरसाम् ।कुबेरो यक्षाणामिति तव वचो मन्दमतये नजाने तज्जातं जगति ननु यन्नासि भगवन् ॥ २२॥

śivo'haṃ rudrāṇāmahamamararājo diviṣadāṃ munīnāṃvyāso'haṃ suravara samudro'smi sarasām |kubero yakṣāṇāmiti tava vaco mandamataye najāne tajjātaṃ jagati nanu yannāsi bhagavan || 22||

शिरो नाको नेत्रे शशिदिनकरावम्बरमुरो दिशःश्रोते वाणी निगमनिकरस्ते कटिरिला ।अकूपारो बस्तिश्चरणमपि पातालमितिवै स्वरूपं तेऽज्ञात्वा नृतनुमवजानन्ति कुधियः ॥ २३॥

śiro nāko netre śaśidinakarāvambaramuro diśaḥśrote vāṇī nigamanikaraste kaṭirilā |akūpāro bastiścaraṇamapi pātālamitivai svarūpaṃ te'jñātvā nṛtanumavajānanti kudhiyaḥ || 23||

शरीरं वैकुण्ठं हृदयनलिनं वाससदनं मनोवृत्तिस्तार्क्ष्योमतिरियमथो सागरसुता ।विहारस्तेऽवस्थात्रितयमसवः पार्षदगणो न पश्यत्यज्ञात्वामिह बहिरहो याति जनता ॥ २४॥

śarīraṃ vaikuṇṭhaṃ hṛdayanalinaṃ vāsasadanaṃ manovṛttistārkṣyomatiriyamatho sāgarasutā |vihāraste'vasthātritayamasavaḥ pārṣadagaṇo na paśyatyajñātvāmiha bahiraho yāti janatā || 24||

सुघोरं कान्तारं विशति च तडागं सुगहनंतथोत्तुङ्गं शृङ्गं सपदि च समारोहति गिरेः ।प्रसूनार्थं चेतोम्बुजममलमेकं त्वयि विभोसमर्प्याज्ञस्तूर्णं वत न च सुखं विन्दति जनः ॥ २५॥

sughoraṃ kāntāraṃ viśati ca taḍāgaṃ sugahanaṃtathottuṅgaṃ śṛṅgaṃ sapadi ca samārohati gireḥ |prasūnārthaṃ cetombujamamalamekaṃ tvayi vibhosamarpyājñastūrṇaṃ vata na ca sukhaṃ vindati janaḥ || 25||

कृतैकान्तावासा विगतनिखिलाशाः शमपराजितश्वासोच्छ्वासास्त्रुटितभवपाशाः सुयमिनः ।परं ज्योतिः पश्यन्त्यनघ यदि पश्यन्तु मम तुश्रियाश्लिष्टं भूयान्नयनविषयं ते किल वपुः ॥ २६॥

kṛtaikāntāvāsā vigatanikhilāśāḥ śamaparājitaśvāsocchvāsāstruṭitabhavapāśāḥ suyaminaḥ |paraṃ jyotiḥ paśyantyanagha yadi paśyantu mama tuśriyāśliṣṭaṃ bhūyānnayanaviṣayaṃ te kila vapuḥ || 26||

कदा गङ्गोत्तुङ्गामलतरतरङ्गाच्छपुलिनेवसन्नाशापाशादखिलखलदाशाद् अपगतः ।अये लक्ष्मीकान्ताम्बुजनयन तातामरपतेप्रसीदेत्याजल्पन्नमरवर नेष्यामि समयम् ॥ २७॥

kadā gaṅgottuṅgāmalatarataraṅgācchapulinevasannāśāpāśādakhilakhaladāśād apagataḥ |aye lakṣmīkāntāmbujanayana tātāmarapateprasīdetyājalpannamaravara neṣyāmi samayam || 27||

कदा शृङ्गैः स्फीते मुनिगणपरीते हिमनगे द्रुमावीतेशीते सुरमधुरगीते प्रतिवसन् ।क्वचिद्ध्यानासक्तो विषयसुविरक्तो भवहरंस्मरँस्ते पादाब्जं जनिहर समेष्यामि विलयम् ॥ २८॥

kadā śṛṅgaiḥ sphīte munigaṇaparīte himanage drumāvīteśīte suramadhuragīte prativasan |kvaciddhyānāsakto viṣayasuvirakto bhavaharaṃsmaram̐ste pādābjaṃ janihara sameṣyāmi vilayam || 28||

सुधापानं ज्ञानं न च विपुलदानं न निगमोन यागो नो योगो न च निखिलभोगोपरमणम् ।जपो नो नो तीर्थं व्रतमिह न चोग्रं त्वयितपो विना भक्तिं तेऽलं भवभयविनाशाय मधुहन् ॥ २९॥

sudhāpānaṃ jñānaṃ na ca vipuladānaṃ na nigamona yāgo no yogo na ca nikhilabhogoparamaṇam |japo no no tīrthaṃ vratamiha na cograṃ tvayitapo vinā bhaktiṃ te'laṃ bhavabhayavināśāya madhuhan || 29||

नमः सर्वेष्टाय श्रुतिशिखरदृष्टाय च नमोनमोऽसंश्लिष्टाय त्रिभुवननिविष्टाय च नमः ।नमोविस्पष्टाय प्रणवपरिमृष्टाय च नमोनमस्ते सर्वात्मन्पुनरपि पुनस्ते मम नमः ॥ ३०॥

namaḥ sarveṣṭāya śrutiśikharadṛṣṭāya ca namonamo'saṃśliṣṭāya tribhuvananiviṣṭāya ca namaḥ |namovispaṣṭāya praṇavaparimṛṣṭāya ca namonamaste sarvātmanpunarapi punaste mama namaḥ || 30||

कणान्कश्चिद्वृष्टेर्गणननिपुणस्तूर्णमवनेस्तथाशेषान्पांसूनमित कलयेच्चापि तु जनः ।नभः पिण्डीकुर्यादशिरमपि चेच्चर्मवदिदंतथापीशासौ ते कलयितुमलं नाखिलगुणान् ॥ ३१॥

kaṇānkaścidvṛṣṭergaṇananipuṇastūrṇamavanestathāśeṣānpāṃsūnamita kalayeccāpi tu janaḥ |nabhaḥ piṇḍīkuryādaśiramapi ceccarmavadidaṃtathāpīśāsau te kalayitumalaṃ nākhilaguṇān || 31||

क्व माहात्म्यं सीमोज्झितमविषयं वेदवचसां विभोते मे चेतः क्व च विविधतापाहतमिदम् ।मयेदं यत्किञ्चिद्गदितमथ बाल्येन तु गुरोगृहाणैतच्छुद्धार्पितमिह न हेयं हि महताम् ॥ ३२॥

kva māhātmyaṃ sīmojjhitamaviṣayaṃ vedavacasāṃ vibhote me cetaḥ kva ca vividhatāpāhatamidam |mayedaṃ yatkiñcidgaditamatha bālyena tu gurogṛhāṇaitacchuddhārpitamiha na heyaṃ hi mahatām || 32||

इति हरिस्तवनं सुमनोहरं परमहंसजनेन समीरितम् ।सुगमसुन्दरसारपदास्पदं तदिदमस्तु हरेरनिशं मुदे ॥ ३३॥

iti haristavanaṃ sumanoharaṃ paramahaṃsajanena samīritam |sugamasundarasārapadāspadaṃ tadidamastu hareraniśaṃ mude || 33||

गदारथाङ्गाम्बुजकम्बुधारिणो रमासमाश्लिष्टतनोस्तनोतु नः ।बिलेशयाधीशशरीरशायिनः शिवं स्तवोऽस्रमयं परं हरेः ॥ ३४॥

gadārathāṅgāmbujakambudhāriṇo ramāsamāśliṣṭatanostanotu naḥ |bileśayādhīśaśarīraśāyinaḥ śivaṃ stavo'sramayaṃ paraṃ hareḥ || 34||

पठेदिमं यस्तु नरः परं स्तवं समाहितोघौघघनप्रभञ्जनम् ।स विन्दतेऽत्राखिलभोगसम्पदो महीयते विष्णुपदे ततो ध्रुवम् ॥ ३५॥

paṭhedimaṃ yastu naraḥ paraṃ stavaṃ samāhitoghaughaghanaprabhañjanam |sa vindate'trākhilabhogasampado mahīyate viṣṇupade tato dhruvam || 35||

इति श्रीमत्परमहंसस्वामिब्रह्मानन्दविरचितंश्रीविष्णुमहिम्नः स्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrīmatparamahaṃsasvāmibrahmānandaviracitaṃśrīviṣṇumahimnaḥ stotraṃ sampūrṇam |